Binance Research: Thanh toán blockchain, một khởi đầu mới
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Binance Research: Thanh toán blockchain, một khởi đầu mới
Mặc dù ngành thanh toán là một trong những ngành lớn nhất và phát triển nhanh nhất toàn cầu, nó vẫn chủ yếu vận hành dựa trên cơ sở hạ tầng ngân hàng lỗi thời, đã có tuổi đời 50 năm.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Joshua Wong,Binance Research
Biên dịch: Will A Vọng
Gần đây, Binance Research đã công bố một báo cáo nghiên cứu về thanh toán Web3, hệ thống hóa rõ ràng hiện trạng của thanh toán truyền thống và thanh toán blockchain Web3, đồng thời dựa trên những lợi thế mà blockchain mang lại để định hướng cho tương lai của thanh toán Web3. Báo cáo có cấu trúc toàn diện, lập luận vững chắc và rất đáng tham khảo.
Điều khiến tôi ấn tượng nhất là tác giả Joshua Wong, với nền tảng phân tích vĩ mô, đã tiếp cận vấn đề theo cách dựa trên dữ liệu, đặt thanh toán Web3 vào bối cảnh rộng lớn của hệ thống tài chính thanh toán truyền thống, thay vì sa đà vào sự ám ảnh kỹ thuật thuần túy trên chuỗi.
Vì vậy, bài viết này biên dịch báo cáo của Binance Research và đọc sâu các tài liệu tham chiếu được trích dẫn. Chỉ khi so sánh bằng những con số lạnh lùng, chúng ta mới có thể xác định rõ hơn vị trí, khoảng cách thực tế và định hướng phát triển trong tương lai.
Sau đây, mời bạn thưởng thức:
Một, quan điểm cốt lõi của báo cáo
Mặc dù ngành thanh toán là một trong những ngành lớn nhất và tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu, nó vẫn chủ yếu vận hành dựa trên cơ sở hạ tầng ngân hàng lỗi thời, đã tồn tại 50 năm. Các tổ chức fintech thanh toán hiện đại như Stripe, Mastercard và Visa đã mang đến trải nghiệm người dùng thuận tiện hơn cho người tiêu dùng và doanh nghiệp. Tuy nhiên, chi phí truyền thống liên quan đến tới sáu trung gian (như tổ chức thẻ, nhà phát hành, đơn vị xử lý, hệ thống POS, cổng thanh toán, ví điện tử) vẫn còn tồn tại. Công nghệ blockchain mở ra một con đường hoàn toàn mới về cơ sở hạ tầng thanh toán toàn cầu – đây là một khởi đầu mới.
Công nghệ blockchain cùng với các ứng dụng đổi mới mà nó hỗ trợ có tiềm năng làm giảm đáng kể chi phí và nâng cao hiệu quả của các giao dịch thanh toán xuyên biên giới. Điều này đã được chứng minh ở cấp độ tổ chức, khi các bên tham gia như Visa đang triển khai thử nghiệm nhằm đạt được việc thanh toán toàn cầu cấp tổ chức trên blockchain công cộng. Ở cấp độ cá nhân, các sản phẩm như Binance Pay cũng đang được sử dụng để chuyển tiền P2P và chuyển tiền xuyên biên giới nhanh chóng, rẻ hơn, cũng như chi tiêu trực tiếp bằng tiền mã hóa tại các cửa hàng mà không cần trả phí Gas, tự động điều chỉnh tỷ giá hối đoái và thanh toán thời gian thực.
Ngành thanh toán có quy mô khổng lồ, điều đó có nghĩa là việc áp dụng các công nghệ cách mạng như blockchain có thể diễn ra chậm và thận trọng. Đồng thời, điều này cũng tạo điều kiện cần thiết để ngành blockchain tự thân phát triển, xây dựng các công cụ và cơ sở hạ tầng thanh toán cần thiết.
Hai, Giới thiệu bối cảnh
Hình thức thanh toán mặt đối mặt bằng tiền mặt mang lại cảm giác tự do độc đáo cho tiền tệ. Nhưng thật không may, hệ thống thanh toán kỹ thuật số hiện đại lại hoàn toàn không thể cung cấp khả năng giao dịch điểm-điểm, không cần bên thứ ba can thiệp. Điều này chủ yếu là do chúng ta cần bên thứ ba lưu ký tiền cho mình, khác biệt với công nghệ blockchain cho phép người dùng tự lưu ký tài sản.
Tệ hơn nữa, cơ sở hạ tầng thanh toán toàn cầu hiện nay vẫn phụ thuộc vào ngân hàng và các trung gian khác để xử lý mọi giao dịch. Cơ sở hạ tầng công nghệ thanh toán ngày nay cấp thiết cần được xây dựng lại từ đầu, và công nghệ blockchain có thể thực hiện điều đó.
Khi người dùng ẩn danh Satoshi Nakamoto ra mắt Bitcoin vào năm 2009, nó được hình dung như một hình thức thanh toán tiền mặt điện tử điểm-điểm cách mạng. Mục tiêu là tạo ra một loại tiền phi tập trung có thể mang lại sự tự do giống như giao dịch tiền mặt mặt đối mặt, nhưng dành cho thanh toán kỹ thuật số. Nó đạt được điều này bằng cách thúc đẩy giao dịch trực tiếp giữa cá nhân, không cần các trung gian tài chính như ngân hàng. Tầm nhìn này hứa hẹn mở ra một kỷ nguyên mới về tự do tài chính, minh bạch và giảm chi phí giao dịch.
Từ khi ra đời năm 2009, ngành công nghiệp tiền mã hóa hiện đại đã trải qua nhiều thay đổi đáng kể. Sự xuất hiện của stablecoin đã giới thiệu một thước đo giá trị ổn định, có thể được sử dụng như phương tiện trao đổi và thanh toán, đồng thời tận dụng ưu điểm của công nghệ blockchain để loại bỏ vấn đề biến động tài sản. Ngoài ra, các giải pháp Layer 1 và Layer 2 đã cải thiện tốc độ giao dịch và giảm chi phí, hiệu quả vượt qua các nút thắt trước đây cản trở việc sử dụng sổ cái phân tán để xử lý các giao dịch thanh toán quy mô lớn.
Báo cáo này sẽ phác thảo hiện trạng thanh toán truyền thống và các vấn đề then chốt mà nó đang phải đối mặt. Sau đó, sẽ thảo luận về cách công nghệ blockchain giải quyết các vấn đề này, hiện trạng của thanh toán dựa trên blockchain, và cách ngành thanh toán nên tiến bộ thông qua blockchain.
Ba, Hiện trạng ngành thanh toán truyền thống hiện nay
Khi hệ thống thanh toán toàn cầu SWIFT lần đầu tiên được tạo ra vào những năm 1970, việc thực hiện chuyển tiền quốc tế là một thành tựu đột phá, đồng thời là một mốc quan trọng trong lĩnh vực tài chính.
Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng thanh toán toàn cầu ngày nay chỉ có thể được mô tả là lỗi thời, mô phỏng và phân mảnh. Đây là một hệ thống tốn kém và kém hiệu quả, hoạt động trong giờ làm việc ngân hàng hạn chế và phụ thuộc vào nhiều trung gian. Hệ thống tài chính hiện đại dựa vào hàng loạt ngân hàng trên toàn cầu, mỗi ngân hàng duy trì sổ sách riêng của mình. Việc thiếu một tiêu chuẩn toàn cầu thống nhất giữa các ngân hàng này cản trở các giao dịch quốc tế liền mạch và làm phức tạp việc xây dựng sự hợp tác nhất quán.
Những điểm yếu của hệ thống thanh toán hiện đại khiến các giao dịch ngân hàng xuyên biên giới trở nên tốn kém và kém hiệu quả, bởi một giao dịch đơn lẻ có thể phải đi qua nhiều ngân hàng đại lý trước khi đến đích. Đôi khi, nó giống như một hộp đen, người gửi và người nhận không thể theo dõi dòng tiền, chỉ có thể chờ đợi trong bóng tối.
Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, việc chuyển tiền kiều hối thường mất tới năm ngày làm việc để hoàn tất, với mức phí trung bình chiếm 6,25% giá trị giao dịch. Mặc dù tồn tại những thách thức rõ ràng này, thị trường thanh toán doanh nghiệp sang doanh nghiệp (B2B) xuyên biên giới vẫn có quy mô lớn và tiếp tục mở rộng. Năm 2023, quy mô thị trường thanh toán B2B xuyên biên giới đạt 39 nghìn tỷ USD, dự kiến tăng 43% lên 53 nghìn tỷ USD vào năm 2030.
3.1 Hiện trạng ngành thanh toán truyền thống hiện nay
Dường như ngành thanh toán không bị ảnh hưởng bởi sự kém hiệu quả, mà đã phát triển thành một trong những ngành lớn nhất toàn cầu, dự kiến doanh thu đạt 2,83 nghìn tỷ USD tính đến năm 2024. Đây cũng là một trong những ngành tăng trưởng nhanh nhất, dự kiến đạt 4,7 nghìn tỷ USD vào năm 2029, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) là 10,8%. Quy mô vốn thanh toán toàn cầu năm 2022 đạt khoảng 150 nghìn tỷ USD, tăng 13% so với năm 2021.
Tình hình tương tự cũng được thấy trong xu hướng tăng trưởng số lượng giao dịch mua hàng của các thương hiệu tổ chức thẻ toàn cầu (American Express, Discover, JCB, Mastercard, Visa và UnionPay) trong 9 năm qua. Kể từ năm 2014, số lượng giao dịch mua hàng đã tăng đều đặn, với CAGR khoảng 15,1%.
Mặc dù ngành thanh toán là một trong những ngành lớn nhất và tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu, phần lớn hoạt động kinh doanh của nó vẫn đang chạy trên nền tảng công nghệ đã 50 năm tuổi. Cảnh quan thanh toán toàn cầu đã phát triển thành một nhóm trung gian hưởng lợi, đầy rẫy các bên trung gian đứng giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, thu phí từ mỗi giao dịch.
Trong năm năm qua, các sáng tạo trong lĩnh vực fintech thanh toán đã tạo nên kỳ tích cho trải nghiệm của doanh nghiệp và người tiêu dùng. Tuy nhiên, điều này không giúp họ tránh khỏi chi phí cao do hệ thống truyền thống kém hiệu quả gây ra, ngay cả các giải pháp fintech tiên tiến nhất vẫn phụ thuộc vào các hệ thống thanh toán truyền thống này.
Nói chung, có hai loại hệ thống thanh toán tồn tại trong ngành thanh toán hiện đại: hệ thống thanh toán vòng hở và hệ thống thanh toán vòng kín.
3.2 Hệ thống thanh toán vòng hở (Open Loop Payments)
Các tổ chức thẻ như Visa và Mastercard hỗ trợ cơ sở hạ tầng thanh toán mở toàn cầu. Chúng cho phép nhiều ngân hàng thu hộ và phát hành từ khắp nơi trên thế giới kết nối vào mạng lưới tổ chức thẻ và thông qua cơ chế thanh toán - bù trừ của mạng lưới tổ chức thẻ để chuyển tiền từ ngân hàng này sang ngân hàng khác.
Mạng lưới tổ chức thẻ là một đổi mới vô giá, cho phép các ngân hàng trên toàn thế giới giao tiếp nhanh chóng. Đây là một hệ thống cực kỳ thuận tiện cho người tiêu dùng, cho phép sử dụng một thẻ Visa/Mastercard để thanh toán hàng hóa và dịch vụ trên toàn thế giới. Vì vậy, chúng đã trở thành phương tiện thanh toán kỹ thuật số chính ngày nay. Visa và Mastercard hiện là hai công ty đại chúng có giá trị nhất thế giới, lần lượt xếp thứ 18 và thứ 20.
Trong một hệ thống thanh toán vòng hở điển hình được hỗ trợ bởi các mạng tổ chức thẻ như Visa và Mastercard, có tới sáu trung gian giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng.
1. Dịch vụ POS, là đầu cuối vật lý hoặc kỹ thuật số khởi tạo giao dịch. Nó thu thập thông tin thanh toán và gửi đi để xử lý. Ví dụ, Square là một trong những nhà cung cấp dịch vụ POS hàng đầu, thu phí 2,6% + 0,10 USD mỗi giao dịch từ doanh nghiệp. Sau đó, khoản phí này được phân bổ cho bốn trung gian còn lại trong chuỗi thanh toán (các ví điện tử như Apple Pay và Google Pay hiện không thu phí giao dịch).
2. Cổng thanh toán (Payment Aggregators), tổng hợp giao dịch từ nhiều doanh nghiệp, đơn giản hóa quá trình nhận thanh toán. Chúng cung cấp một điểm tích hợp duy nhất cho nhiều hình thức thanh toán. Hầu hết các cổng thanh toán (như Stripe) còn sàng lọc giao dịch để phát hiện gian lận, bảo vệ khách hàng doanh nghiệp của họ.
3. Ngân hàng thu hộ (Acquirers) là các tổ chức tài chính xử lý thanh toán thẻ tín dụng hoặc thẻ ghi nợ thay mặt doanh nghiệp. Nó đảm bảo giao dịch được ủy quyền và chuyển tiền từ ngân hàng phát hành sang tài khoản của doanh nghiệp.
4. Mạng lưới tổ chức thẻ (Card Networks) tạo điều kiện truyền tải thông tin giao dịch giữa ngân hàng thu hộ và ngân hàng phát hành. Họ đặt ra các quy tắc và tiêu chuẩn cho giao dịch thẻ.
5. Ngân hàng phát hành (Card Issuers) là ngân hàng hoặc tổ chức tài chính cấp thẻ tín dụng hoặc thẻ ghi nợ cho chủ thẻ. Nó ủy quyền giao dịch và trừ tiền từ tài khoản của chủ thẻ. Các mạng thẻ tín dụng như Visa và Mastercard cũng giám sát giao dịch để phát hiện gian lận, bảo vệ khách hàng ngân hàng của họ.
6. Ví điện tử (E-Wallets) là ví kỹ thuật số lưu trữ thông tin thanh toán và hỗ trợ giao dịch trực tuyến và tại cửa hàng. Chúng cung cấp cho người dùng một cách thuận tiện để thanh toán mà không cần sử dụng trực tiếp thẻ tín dụng.
Tóm lại, blockchain có thể đóng vai trò như một mạng lưới thanh toán toàn cầu, phi tập trung thay thế – một dạng hệ thống mở mới, không bị ràng buộc bởi hệ thống thanh toán toàn cầu hiện tại đầy trung gian và hệ thống ngân hàng truyền thống chậm chạp, tốn kém.
3.3 Hệ thống thanh toán vòng kín (Close Loop Payments)
Thanh toán vòng kín là một xu hướng ngày càng tăng trong ngành thanh toán, được phổ biến bởi các công ty như PayPal và Starbucks.
Trong một vòng thanh toán khép kín, người tiêu dùng chỉ tương tác với ứng dụng PayPal, vì các doanh nghiệp khác nhau đều được PayPal tích hợp và có thể chấp nhận thanh toán qua mạng lưới PayPal. Với Starbucks, khách hàng chỉ có thể sử dụng tiền được lưu trong ví kỹ thuật số Starbucks tại các cửa hàng. Ngày càng nhiều doanh nghiệp bắt chước Starbucks, triển khai hệ thống thanh toán vòng kín riêng. Mục đích chính là tăng sự gắn bó của khách hàng thông qua chương trình khách hàng thân thiết riêng và né tránh các khoản phí cao do hệ thống thanh toán mở hiện tại áp đặt.
Tuy nhiên, các vòng thanh toán khép kín hiện tại là các hệ thống phân tán cao và vẫn gắn chặt với hệ thống ngân hàng truyền thống chậm chạp, tốn kém. Để nạp/rút tiền từ vòng khép kín Starbucks, người dùng vẫn cần một tài khoản ngân hàng. Ngoài ra, nhiều hệ thống vòng kín riêng của doanh nghiệp (như Starbucks) không cho phép chuyển tiền giữa khách hàng và không thể sử dụng liền mạch tại nhiều quốc gia. Công nghệ blockchain cung cấp một lựa chọn thay thế cho fintech thanh toán trong tương lai, cho phép họ hoàn toàn tránh khỏi hệ thống ngân hàng truyền thống, phân mảnh, cuối cùng giảm chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Binance Pay là một ví dụ về fintech thanh toán như vậy. Nó hỗ trợ chuyển tiền P2P tức thì, chi phí thấp trong hệ thống thanh toán vòng kín và thanh toán trực tiếp cho doanh nghiệp. Là một mô hình vòng kín, thế hệ fintech mới như Binance Pay có thể cung cấp cho doanh nghiệp và người tiêu dùng trải nghiệm fintech quen thuộc, tinh tế và tùy chỉnh được, thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ quỹ đạo ngân hàng truyền thống sang quỹ đạo blockchain.
3.4 Lựa chọn mới cho thanh toán xuyên biên giới
Khi nói đến giao dịch và chuyển tiền xuyên biên giới, chi phí tăng gấp bội. Theo định nghĩa của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), kiều hối là "người di cư gửi một phần thu nhập của họ dưới dạng tiền mặt hoặc hàng hóa về nước để nuôi sống gia đình". Đây là một lĩnh vực cụ thể của thanh toán xuyên biên giới, nơi công nghệ blockchain có thể tạo ra tác động trực tiếp.
Ước tính dòng tiền kiều hối toàn cầu tăng từ 843 tỷ USD năm 2022 lên 857 tỷ USD năm 2023, tăng 1,6%. Dự kiến tỷ lệ tăng trưởng năm 2024 sẽ đạt 3%. Năm 2023, năm quốc gia có thu nhập kiều hối cao nhất (tính theo USD hiện hành) gồm Ấn Độ (120 tỷ USD), Mexico (66 tỷ USD), Trung Quốc (50 tỷ USD), Philippines (39 tỷ USD) và Pakistan (27 tỷ USD). Theo dữ liệu Ngân hàng Thế giới tính đến quý I năm 2024, chi phí trung bình để gửi 200 USD kiều hối toàn cầu vẫn là 6,35% giá trị giao dịch, với tổng phí hàng năm lên tới 54 tỷ USD.
Do chi phí cực kỳ cao, kiều hối xuyên biên giới là một lĩnh vực then chốt trong ngành thanh toán, nơi blockchain có thể tạo ra tác động to lớn.
Kiều hối xuyên biên giới liên quan đến việc chuyển tiền xuyên biên giới thông qua một chuỗi các ngân hàng ở các quốc gia khác nhau, cả quá trình có thể mất vài ngày, do đó chậm chạp và tốn kém.
1) Quá trình bắt đầu khi người gửi khởi tạo lệnh chuyển tiền tại ngân hàng địa phương hoặc dịch vụ chuyển tiền, cung cấp thông tin người nhận và số tiền cần gửi.
2) Do ngân hàng người gửi và người nhận có thể không có mối quan hệ trực tiếp, nên các ngân hàng trung gian (gọi là ngân hàng đại lý) sẽ hỗ trợ giao dịch. Ngân hàng người gửi chuyển tiền cho ngân hàng đại lý của mình, ngân hàng đại lý này có thể tiếp tục chuyển cho các ngân hàng đại lý khác, mỗi ngân hàng đều thu phí. Trong quá trình này, mạng SWIFT thường được dùng để gửi các chỉ thị thanh toán.
3) Nếu liên quan đến các loại tiền tệ khác nhau, tiền thường được quy đổi tại một trong các ngân hàng đại lý, với tỷ giá thường thấp.
4) Mỗi ngân hàng đều phải tuân thủ các quy định chống rửa tiền (AML) và biết khách hàng (KYC), xác minh danh tính và đảm bảo tính hợp pháp của giao dịch. Giao dịch cũng được kiểm tra theo các danh sách trừng phạt quốc tế.
5) Sau khi xử lý và kiểm tra tuân thủ, tiền sẽ được chuyển vào tài khoản ngân hàng người nhận, ngân hàng này ghi có vào tài khoản người nhận. Người gửi sẽ nhận được xác nhận hoàn tất giao dịch.
Hệ thống thanh toán truyền thống nêu trên không chỉ tốn kém, kém hiệu quả mà hiện tại còn không thể phục vụ được một phần đáng kể dân số toàn cầu.
Hiện nay, toàn cầu có tới 1,4 tỷ người trưởng thành không có tài khoản ngân hàng. Vì những lý do này, chúng ta thấy người dùng khắp nơi đang chuyển sang sử dụng các giải pháp blockchain như Binance Pay như một cách chuyển tiền xuyên biên giới rẻ hơn, nhanh hơn. Kể từ năm 2022, số người dùng hoạt động hàng tháng và số lượng giao dịch hàng tháng của Binance Pay đều tăng gần 5 lần, với khoảng 13,5 triệu người dùng toàn cầu và khoảng 1,96 triệu giao dịch/tháng.
Blockchain và công nghệ sổ cái phân tán (DLT) có tiềm năng làm xáo trộn nhiều bên tham gia hiện có trong ngành thanh toán, vì nó cung cấp một môi trường thanh toán thống nhất, toàn cầu, minh bạch, có thể truy cập chỉ với một điện thoại thông minh và kết nối internet. Điều này có nghĩa là kênh giao tiếp trực tiếp hơn giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, được thúc đẩy bởi sổ cái phân tán, loại bỏ nhu cầu về ngân hàng đại lý. Giải phóng fintech tương lai khỏi hệ thống ngân hàng truyền thống có thể là chìa khóa để đạt được thanh toán toàn cầu rẻ hơn, nhanh hơn. Jason Clinton, Giám đốc bán hàng Nhóm Tổ chức Tài chính Châu Âu của JPMorgan Chase, cho biết: "Cuối cùng, chúng tôi muốn đạt được khả năng thanh toán bất kỳ khoản nào, bằng bất kỳ loại tiền nào, bất cứ lúc nào và ở bất cứ đâu tức thì, và điều này có thể cần sử dụng công nghệ blockchain."
Bốn, Hiện trạng thanh toán dựa trên blockchain hiện nay
Do stablecoin có tính tương đương cao với tiền mặt, nó đã trở thành thành phần then chốt của thanh toán blockchain. Năm 2023, stablecoin xử lý giao dịch trị giá hơn 10,8 nghìn tỷ USD, loại trừ các hoạt động giao dịch tự động hoặc máy móc, con số này là 2,3 nghìn tỷ USD.
Khi so sánh thanh toán stablecoin với thanh toán truyền thống, chúng ta có thể thấy về khối lượng giao dịch theo quý, chúng đang dần vượt qua thanh toán truyền thống.
Kể từ giữa năm 2023, tổng cung stablecoin cũng đang tăng lên, cho thấy nhu cầu tăng trưởng ổn định. Tổng vốn hóa thị trường của các stablecoin chính vượt quá 160 tỷ USD, trong đó USDT và USDC chiếm thị phần lớn nhất, lần lượt là 73% và 21%.
Tận dụng tính ổn định thấp của stablecoin, hệ sinh thái thanh toán blockchain và cơ sở hạ tầng liên quan đã tiến bộ vượt bậc kể từ năm 2009.
4.1 Cơ sở hạ tầng thanh toán dựa trên blockchain
Lớp thanh toán (Settlement Layer)
Cơ sở hạ tầng blockchain chịu trách nhiệm thanh toán giao dịch, ví dụ như Bitcoin, Ethereum và Solana là các blockchain Layer1, cũng như các giải pháp đa năng Layer2 như Optimism và Arbitrum, về bản chất là bán không gian block.
Các nền tảng này cạnh tranh về tốc độ, chi phí, khả năng mở rộng, bảo mật và phân phối. Theo thời gian, các trường hợp sử dụng thanh toán có thể trở thành người tiêu dùng quan trọng của không gian block.
Chúng ta có thể hình dung lớp thanh toán giống như mạng lưới ngân hàng tạo nên hệ thống thanh toán truyền thống hiện tại. Người tiêu dùng và doanh nghiệp không cần lưu trữ tiền trong tài khoản ngân hàng tập trung, mà có thể lưu trữ tài sản trên chuỗi trong tài khoản sở hữu ngoài (EOA) hoặc tài khoản hợp đồng thông minh.
Lưu ý rằng, trong chồng thanh toán hiện đại, ủy quyền và thanh toán được xử lý riêng biệt. Mạng tổ chức thẻ Visa và Mastercard cung cấp dịch vụ ủy quyền thanh toán; ngân hàng phát hành và thu hộ chịu trách nhiệm xử lý việc thanh toán thực tế. Với blockchain, về lý thuyết, ủy quyền và thanh toán có thể được thực hiện đồng thời. Người tiêu dùng có thể ủy quyền giao dịch 100 USDT bằng cách ký giao dịch, gửi trực tiếp từ EOA của họ đến EOA của doanh nghiệp, các trình xác thực sẽ xử lý và thanh toán giao dịch này một cách bất biến trên blockchain.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng chỉ dựa vào blockchain để thanh toán và ủy quyền giao dịch P2P có thể đồng nghĩa với việc bỏ qua các hệ thống dịch vụ như dọn dẹp, giám sát giao dịch và phát hiện gian lận mà các cổng thanh toán như Stripe hay mạng thẻ tín dụng như Visa đang sử dụng.
Trong vài năm qua, chính Visa đã là người tiên phong thử nghiệm blockchain cho các trường hợp sử dụng thanh toán, công ty hình dung một tương lai "mạng Visa không chỉ liên quan đến nhiều loại tiền tệ và kênh thanh toán ngân hàng, mà còn liên quan đến nhiều mạng blockchain, stablecoin và CBDC hoặc tiền gửi được token hóa."
Lớp phát hành tài sản (Asset Issuer)
Các tổ chức phát hành tài sản chịu trách nhiệm tạo ra, quản lý và hoàn trả stablecoin – một tài sản mã hóa nhằm duy trì giá trị ổn định so với tài sản tham chiếu hoặc rổ tài sản (thường là đô la Mỹ). Các tổ chức phát hành này thường áp dụng mô hình kinh doanh dựa trên bảng cân đối kế toán tương tự ngân hàng. Họ nhận tiền gửi của khách hàng, đầu tư số tiền này vào các tài sản sinh lời cao hơn như trái phiếu kho bạc Mỹ, và phát hành stablecoin như một khoản nợ, thu lợi từ chênh lệch lãi suất hoặc lãi suất ròng.
Các tổ chức phát hành tài sản là một dạng "trung gian" mới xuất hiện trong chồng thanh toán mã hóa, không có đối tác trực tiếp trong chồng thanh toán truyền thống. Có lẽ đối tác gần nhất là chính phủ phát hành tiền pháp định dùng để giao dịch.
Khác với các trung gian trong thanh toán truyền thống, các tổ chức phát hành tài sản không thu phí từ mỗi giao dịch sử dụng stablecoin của họ. Một khi stablecoin được phát hành trên chuỗi, nó có thể tự lưu giữ và chuyển nhượng mà không cần trả thêm phí cho tổ chức phát hành.
Lớp nạp/rút tiền (On/Off Ramp Layer)
Lớp nạp/rút tiền cực kỳ quan trọng để nâng cao tính sẵn có và việc áp dụng stablecoin trong giao dịch tài chính. Về cơ bản, chúng đóng vai trò như cầu nối kỹ thuật giữa stablecoin trên blockchain và hệ thống tiền pháp định, tài khoản ngân hàng. Mô hình kinh doanh của họ thường dựa trên lưu lượng, chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng khối lượng giao dịch đô la Mỹ qua nền tảng của họ.
Hiện tại, lớp nạp/rút tiền thường là phần đắt đỏ nhất trong chồng thanh toán mã hóa. Các nhà cung cấp dịch vụ như Moonpay thu phí lên tới 1,5% để chuyển tài sản từ blockchain vào tài khoản ngân hàng.
Một giao dịch từ tiền pháp định trong tài khoản ngân hàng người tiêu dùng → stablecoin trên chuỗi → tiền pháp định trong tài khoản ngân hàng doanh nghiệp, ở đây có thể tốn tới 3%. Về chi phí, đây có thể là rào cản lớn nhất đối với việc áp dụng rộng rãi thanh toán blockchain, đặc biệt đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng vẫn cần tiền pháp định trong tài khoản ngân hàng cho các giao dịch hàng ngày. Để giải quyết vấn đề này, các sản phẩm như Binance Pay đang xây dựng mạng lưới doanh nghiệp riêng, nơi người dùng có thể sử dụng trực tiếp tiền mã hóa, do đó loại bỏ chi phí cho người dùng.
Lớp giao diện/ứng dụng (Interface/Application Layer)
Các ứng dụng đầu cuối là phần mềm hướng tới khách hàng trong hệ sinh thái thanh toán mã hóa, cung cấp giao diện người dùng cho các giao dịch hỗ trợ mã hóa và tận dụng các thành phần khác của chồng để thúc đẩy các thanh toán này. Mô hình kinh doanh của họ thường bao gồm phí nền tảng và phí dựa trên giao dịch, kiếm thu nhập theo khối lượng giao dịch xử lý qua giao diện của họ.
4.2 Tận dụng lợi thế của thanh toán dựa trên blockchain
Thanh toán gần như tức thì
Khi thực hiện giao dịch bằng thẻ Visa hoặc Mastercard, người tiêu dùng có thể trải nghiệm sự tiện lợi của việc ủy quyền thanh toán gần như tức thì. Tuy nhiên, việc thanh toán thực tế, tức là chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng của khách hàng (ngân hàng phát hành) sang tài khoản ngân hàng của doanh nghiệp (ngân hàng thu hộ), thường ít nhất một ngày sau mới xảy ra. Dù tổ chức thẻ cho phép người tiêu dùng thanh toán kỹ thuật số trong vài giây, nhưng doanh nghiệp thường phải đợi đến ngày hôm sau hoặc lâu hơn mới nhận được tiền từ giao dịch mua hàng đó. Khi tiền cần chuyển xuyên biên giới, thời gian thanh toán còn dài hơn do cần sự giao tiếp giữa các ngân hàng ở các quốc gia khác nhau.
Từ thời gian giao dịch kiều hối, sự kém hiệu quả của hệ thống giao tiếp ngân hàng xuyên biên giới là rõ ràng. Khá phản trực giác, khoảng 30% kiều hối cần hơn một ngày để đến đích; tỷ lệ này cao hơn 20% của kiều hối bằng tiền mặt cần cùng thời gian.
Ngân hàng Thế giới cho rằng điều này do hai nguyên nhân:
(1) Kiều hối bao gồm các dịch vụ ngân hàng truyền thống, tức là từ tài khoản ngân hàng đến tài khoản ngân hàng, tốc độ chậm.
(2) Hầu hết các nhà cung cấp dịch vụ kiều hối phi ngân hàng có thể ứng trước tiền cho giao dịch, cung cấp dịch vụ nhanh cho người dùng cuối sử dụng tiền mặt.
Ví dụ, trong ba phương tiện thanh toán (kỹ thuật số, tiền mặt và blockchain), blockchain dẫn đầu rõ rệt về tốc độ, 100% giao dịch hoàn tất trong vòng chưa đầy một giờ.
Năm 2021, Visa đã thí điểm với Crypto.com, sử dụng USDC và blockchain Ethereum để xử lý thanh toán xuyên biên giới cho chương trình thẻ thực tế của Crypto.com tại Úc. Hiện nay, Crypto.com sử dụng USDC để thực hiện nghĩa vụ thanh toán thẻ Visa tại Úc và dự định mở rộng chức năng này sang các thị trường khác.
Trước thí điểm này, việc thanh toán mua hàng xuyên biên giới bằng thẻ Visa của Crypto.com liên quan đến quá trình quy đổi tiền tệ dài và chuyển tiền quốc tế tốn kém.
Bây giờ, Crypto.com có thể gửi trực tiếp USDC xuyên biên giới qua blockchain Ethereum vào tài khoản tài chính của Visa do Circle quản lý, giảm đáng kể thời gian và sự phức tạp liên quan đến chuyển tiền quốc tế.
Ở cấp độ người dùng cá nhân, các dịch vụ như Binance Pay cho phép người dùng chuyển tiền mã hóa xuyên biên giới tức thì.
Giảm chi phí
Theo dữ liệu Ngân hàng Thế giới, chi phí trung bình của kiều hối xuyên biên giới đã giảm từ 6,39% vào quý IV năm 2023 xuống 6,35% vào quý I năm 2024. Theo phân tích chi tiết của họ về chi phí trung bình theo khu vực, châu Phi cận Sahara là khu vực có chi phí kiều hối cao nhất, trung bình 7,73%.
Để so sánh, chi phí trung bình để gửi stablecoin trị giá 200 USD (hoặc bất kỳ số lượng nào, vì hầu hết blockchain thu phí Gas cố định, không phụ thuộc vào số tiền chuyển) qua một blockchain hiệu suất cao như Solana là khoảng 0,00025 USD. Các sản phẩm như Binance Pay cho phép người dùng chuyển stablecoin P2P không biên giới với phí thấp hơn nhiều, miễn là số tiền chuyển dưới 140.000 USDT. Với giá trị vượt quá mức này, sẽ thu phí 1 USD.
Cần lưu ý rằng hiện tại, việc nạp/rút tiền là phần đắt đỏ nhất trong bất kỳ giao dịch nào liên quan đến tài sản trên chuỗi. Quý IV năm 2023, Binance hợp tác với dịch vụ CryptoConvert, cho phép người tiêu dùng Nam Phi sử dụng tài sản kỹ thuật số của họ để mua hàng. Điều này loại bỏ nhu cầu nạp/rút tiền và là bước khởi đầu để đưa mạng lưới doanh nghiệp vào vòng thanh toán khép kín gốc mã hóa.
Mạng minh bạch và không cần tin tưởng
Trong thời đại các hệ thống thanh toán truyền thống như SWIFT bị sử dụng vì mục đích địa chính trị, công nghệ blockchain cung cấp một phương án thay thế cách mạng. Với tính minh bạch vốn có, mỗi giao dịch trên blockchain được ghi lại trên một sổ cái bất biến, có thể xem được bởi tất cả các bên tham gia mạng. Sự minh bạch này thúc đẩy niềm tin và sự đồng thuận, ngăn chặn gian lận và thao túng.
Tính phi tập trung là một lợi thế then chốt khác. Khác với hệ thống tập trung, blockchain phân tán quyền kiểm soát ra khắp một mạng lưới lớn, giảm thiểu rủi ro điểm lỗi đơn lẻ và lạm dụng quyền lực. Không một thực thể nào có thể áp đặt biện pháp trừng phạt hay hạn chế, đảm bảo hệ thống thanh toán toàn cầu trung lập và dễ tiếp cận. Tính phi tập trung của blockchain tăng cường bảo mật, giúp nó chống lại các cuộc tấn công. Việc xâm nhập vào mạng blockchain đòi hỏi năng lực tính toán khổng lồ, vượt xa các hệ thống truyền thống.
Hơn nữa, blockchain đơn giản hóa giao dịch bằng cách thực hiện thanh toán điểm-điểm, giảm bớt trung gian và giảm phí. Những khoản thanh toán xuyên biên giới từng mất vài ngày giờ đây có thể hoàn tất trong vài phút, thúc đẩy thương mại toàn cầu thời gian thực. Blockchain cung cấp một hệ thống thay thế toàn cầu, thống nhất khả thi cho hệ thống ngân hàng phân mảnh hiện tại, dùng để lưu trữ và chuyển giá trị kỹ thuật số.
Năm, Những khó khăn hiện tại của thanh toán dựa trên blockchain
Khả năng mở rộng và hiệu suất
Mạng thanh toán có thể sử dụng toàn cầu phải có khả năng hỗ trợ các giao dịch rẻ, nhanh và hoạt động 24/7. Bởi vì mạng thanh toán cần xử lý hàng ngàn giao dịch mỗi giây, thậm chí độ trễ trong chớp mắt cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh toàn cầu. Ví dụ, Visa có thể xử lý hơn 65.000 giao dịch mỗi giây.
Solana là blockchain ghi nhận số giao dịch do người dùng tạo ra mỗi giây (TPS) cao nhất cho đến nay, TPS trung bình hàng ngày cao nhất của nó vừa vượt quá 1.000. Sui theo sát phía sau, TPS thực tế cao nhất vượt quá 850. BNB Chain đứng thứ ba về chỉ số này, ở mức 378,3 TPS.
Năm 2023, Visa xử lý khoảng 720 triệu giao dịch mỗi ngày, nghĩa là TPS trung bình hàng ngày vào khoảng 8.300.
Con số này vẫn cao gần 8 lần so với TPS người dùng tạo ra cao nhất được ghi nhận của Solana.
Ngoài vấn đề TPS, Solana còn bộc lộ các vấn đề về hiệu suất. Kể từ khi ra mắt mainnet năm 2020, Solana đã trải qua 7 lần gián đoạn lớn, khiến việc sản xuất khối ngừng lại, lần gần nhất vào tháng 2 năm 2024. Những sự cố nghiêm trọng này khiến các tổ chức thận trọng khi dựa vào blockchain cho các hoạt động kinh doanh then chốt như thanh toán.
Tuy nhiên, mặc dù có những vấn đề này, Solana vẫn được nhiều tổ chức tiên phong áp dụng. Do "mức độ thông lượng đã được chứng minh rất cao", Visa mô tả nó là "khả thi để thử nghiệm và thí điểm các trường hợp sử dụng thanh toán".
PayPal cũng chọn Solana là chuỗi thứ hai (sau Ethereum) để phát hành stablecoin PYUSD của mình. Tại thời điểm viết bài, mặc dù ra mắt muộn gần một năm, lượng cung PYUSD trên Solana (377 triệu USD) đã vượt lượng cung trên Ethereum (356 triệu USD).
Sự phức tạp trên chuỗi
Blockchain phần lớn do đặc tính phi tập trung của nó mà mang lại sự phức tạp nhất định, khiến người tiêu dùng và doanh nghiệp gặp bất tiện khi áp dụng so với hệ thống tập trung. Các yêu cầu đối với người dùng cuối (ví dụ như quản lý khóa riêng, trả phí Gas và thiếu giao diện thống nhất) khiến việc áp dụng công nghệ blockchain trở thành một trở ngại lớn đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp thông thường.
Đồng thời, trong 5 năm qua, các công ty fintech thanh toán như Square và Stripe đã nâng cao trải nghiệm thanh toán cho doanh nghiệp và người tiêu dùng lên mức rất cao. Về cơ bản, họ đạt được điều này bằng cách che giấu tất cả sự phức tạp bên dưới của các trung gian, ngân hàng đại lý và các bên thứ ba khác. Vì vậy, xét về chồng thanh toán toàn cầu truyền thống, từ góc nhìn người tiêu dùng và doanh nghiệp, hiện nay chúng ta có một hệ thống cực kỳ hoàn thiện, nhưng lại cấu thành nên hệ thống thanh toán truyền thống với chi phí lên tới 3% mỗi giao dịch.
May mắn thay, cùng với sự xuất hiện của cơ sở hạ tầng blockchain nhanh hơn, rẻ hơn, giao diện người dùng/kinh nghiệm người dùng (UI/UX) của các ứng dụng blockchain cũng đã được cải thiện đáng kể. Binance Pay cung cấp cho người dùng trải nghiệm fintech tập trung quen thuộc, đồng thời không bị ràng buộc bởi hệ thống ngân hàng truyền thống. Điều này cho phép người dùng tự do gửi tiền mã hóa cho nhau trên toàn cầu với chi phí thấp, đồng thời có tùy chọn dễ dàng rút tài sản mã hóa vào ví tự lưu ký (nếu họ muốn).
Sự bất định về quy định
Môi trường quy định hiện tại đối với tiền mã hóa và công nghệ blockchain vẫn đang tiếp tục phát triển, mang lại sự bất định cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Quy định giữa các quốc gia khác nhau rất lớn, làm phức tạp hoạt động toàn cầu và giao dịch xuyên biên giới.
Các quốc gia như Thụy Sĩ và Singapore đang xây dựng khung quy định rõ ràng để cung cấp hướng dẫn và thúc đẩy đổi mới trong lĩnh vực blockchain. Quy định Thị trường Tài sản Mã hóa (MiCA) của Liên minh Châu Âu là một ví dụ khác nhằm tạo ra môi trường quy định hài hòa. Ngành blockchain cũng đang phát triển các giải pháp tuân thủ để giúp doanh nghiệp thích nghi với môi trường quy định. Việc cung cấp các công cụ cần thiết cho cá nhân và doanh nghiệp để giám sát và đảm bảo tuân thủ các quy định chống rửa tiền (AML) và biết khách hàng (KYC) là then chốt cho việc áp dụng.
Sáu, Tương lai của thanh toán dựa trên blockchain
Blockchain cung cấp một cơ sở hạ tầng kỹ thuật thống nhất, đơn giản hóa cảnh quan thanh toán, vượt qua bản chất phân mảnh của hệ thống ngân hàng hiện đại. Là một sổ cái phân tán toàn cầu, trong khi ngân hàng truyền thống dựa vào việc duy trì và đồng bộ hóa nhiều tài khoản ngân hàng tập trung, blockchain loại bỏ sự kém hiệu quả vốn có của ngân hàng truyền thống. Do đó, blockchain cung cấp một phương tiện mới, có tiềm năng giảm chi phí và tăng tốc độ thanh toán toàn cầu.
Như đã đề cập trước đó trong báo cáo này, gã khổng lồ thanh toán Visa đang thử nghiệm sử dụng blockchain như một cách thanh toán toàn cầu rẻ hơn, nhanh hơn cho khách hàng tổ chức của mình. Ngày nay, một trong những khách hàng của Visa là Crypto.com có thể gửi trực tiếp USDC xuyên biên giới qua blockchain Ethereum vào tài khoản tài chính của Visa do Circle quản lý. Điều này giảm thời gian và sự phức tạp của chuyển tiền quốc tế, vốn trước đây cần vài ngày để xử lý. Khi các công ty ngày càng quen thuộc hơn với công nghệ blockchain, nhiều công ty có thể chọn sử dụng stablecoin trên chuỗi để giao dịch thay vì hệ thống ngân hàng pháp định chậm chạp, tốn kém.
Ở quy mô P2P nhỏ hơn, blockchain có thể tạo ra tác động nhanh hơn, rõ rệt hơn đối với ngành thanh toán toàn cầu, đặc biệt là trong lĩnh vực kiều hối xuyên biên giới. Nhiều người nhận kiều hối không có tài khoản ngân hàng hoặc tài khoản ngân hàng không đầy đủ. Công nghệ blockchain cung cấp khả năng "vượt cấp" hệ thống ngân hàng truyền thống, cho phép bất kỳ ai có kết nối internet và điện thoại thông minh có thể nhanh chóng bắt đầu nhận thanh toán từ bất cứ đâu trên thế giới.
Về bản chất, blockchain cung cấp một phương tiện mới, phi tập trung, thông qua đó các khoản thanh toán có thể được thực hiện liền mạch hơn trên toàn cầu. Khi ngành thanh toán hiện đại tiếp tục thử nghiệm công nghệ mới này và tích hợp nó vào các phần khác nhau của hệ thống thanh toán toàn cầu, chúng ta nên luôn ghi nhớ mục tiêu cuối cùng là tạo ra một thế giới tiền tệ tự do, rẻ hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn cho mọi người.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Binance Research
