Vitalik: Một thập kỷ tiếp theo của Ethereum
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vitalik: Một thập kỷ tiếp theo của Ethereum
Bài viết này là bài phát biểu của Vitalik tại hội nghị các nhà phát triển Ethereum EDCON 2024 vào ngày 30 tháng 7 năm 2024.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Vitalik Buterin
Dịch: Elsa, LXDAO
01 Lời mở đầu của người dịch
Là người sáng lập Ethereum, Vitalik Buterin có cái nhìn độc đáo về sự phát triển của Ethereum. Bài phát biểu này điểm lại hành trình mười năm thay đổi của Ethereum và đưa ra dự đoán cho thập kỷ phát triển tiếp theo. Qua bài phát biểu này, chúng ta có thể hiểu sâu sắc hơn về tư duy và cách diễn đạt của Vitalik, đồng thời hiểu rõ hơn về quá trình phát triển và định hướng tương lai của Ethereum.
02 Tổng quan nội dung
Bài viết là bài phát biểu của Vitalik tại hội nghị các nhà phát triển Ethereum EDCON 2024 vào ngày 30 tháng 7 năm 2024. Toàn văn khoảng 7500 chữ, dự kiến cần 30 phút để đọc hết.
03 Nội dung chính
Xin chào mọi người, Ethereum vừa đón sinh nhật lần thứ chín. Chuỗi khối Ethereum được khởi chạy chính thức vào ngày 30 tháng 7 năm 2015. Tôi vẫn nhớ ngày hôm đó tại văn phòng ở Berlin, rất nhiều nhà phát triển tụ họp lại, tất cả đều đang theo dõi số lượng khối trên mạng thử nghiệm Ethereum tăng lên tới con số 1.028.201 – con số báo hiệu việc tự động khởi động mạng chính Ethereum. Tôi vẫn nhớ chúng tôi ngồi đó chờ đợi, rồi cuối cùng con số đó cũng đến, khoảng nửa phút sau, các khối Ethereum bắt đầu được tạo ra.
Nó đã thành công và nhanh chóng tạo ra các khối liên tiếp. Khi ấy, Ethereum chỉ có chưa đến 100 nhà phát triển — bao gồm cả những nhà phát triển thuộc Quỹ Ethereum lẫn các nhà phát triển giao thức bên ngoài quỹ. Từ đó đến nay, hệ sinh thái Ethereum đã trở nên lớn mạnh hơn rất nhiều so với trước, phát triển thành một hệ sinh thái đủ sức tổ chức các hội nghị quy mô hàng ngàn người, sở hữu những ứng dụng có hàng triệu người dùng. Tất cả những ý tưởng trong sách trắng Ethereum ban đầu thực tế đã trở thành hiện thực. Một câu hỏi quan trọng mà mỗi người trong hệ sinh thái nên tự đặt ra là: Trong thập kỷ tới, Ethereum sẽ thay đổi như thế nào? Hay nói cách khác, bạn sẽ mang lại điều gì cho Ethereum trong mười năm tới?
Mười năm qua của Ethereum
Twitter phi tập trung
Hình bên trái là Twitter phi tập trung đầu tiên trên Ethereum. Nó tên là EtherTweet, một ứng dụng rất đơn giản.
Khi ra mắt năm 2015, nó chỉ là một giao diện đơn giản, nơi bạn nhập nội dung muốn đăng, rồi nhấn "gửi", và ngay lập tức nội dung đó trở thành một giao dịch được gửi tới chuỗi khối Ethereum.
Bên phải là một client có tên Firefly do Mask Network phát triển, đây thực chất là một client đa nền tảng, có thể sử dụng đồng thời Twitter thông thường, Farcaster và Lens — có lẽ là hai nền tảng mạng xã hội kiểu Twitter lớn nhất dựa trên Ethereum. Vì vậy nếu bạn thấy tôi viết một bài viết, sau đó đăng nó: tôi đăng một tweet trên Twitter, một trên Farcaster và một trên Lens, thì đây chính xác là công cụ tôi đang dùng. Nếu bạn xem xét chất lượng thiết kế giao diện (UI) ngày nay, bạn sẽ thấy nó tốt hơn rất nhiều so với năm 2015.
Các công việc và nhà phát triển năm 2015 thật tuyệt vời, nhưng nó giống như chiếc máy bay của anh em nhà Wright, mới chỉ là bước khởi đầu của phần mềm phi tập trung, còn ngày nay chúng ta có được thứ gần giống máy bay phản lực thương mại hiện đại. Vậy hiện tại chúng ta đang ở đâu? Trước hết, chất lượng trải nghiệm người dùng (UX) tốt hơn rất nhiều. Giao diện giờ đây trông giống như dành cho người mới bắt đầu blockchain sử dụng, ít nhất họ có thể dùng được và hiểu mình đang làm gì, thậm chí còn có phiên bản di động. Hiện nay có nhiều client Farcaster, bao gồm cả phiên bản máy tính để bàn và điện thoại di động. Trong khi mọi thứ ở phía bên trái đều chạy trực tiếp trên mạng cơ sở L1 của Ethereum, mọi tin nhắn đều được lưu trên chuỗi, mỗi lần đăng tweet đều phải trả phí.
Phía bên phải thực chất là một kiến trúc hỗn hợp. Nó sử dụng chuỗi khối Ethereum để lưu trữ thông tin tài khoản, kết hợp với một cấu trúc dữ liệu ngoài chuỗi gọi là CRDT (Conflict-free Replicated Data Type - Kiểu dữ liệu sao chép không xung đột), có một số đặc điểm của blockchain nhưng không phải tất cả, cho phép lưu trữ nội dung tweet thực tế của người dùng một cách hiệu quả và tiết kiệm chi phí hơn. Đây chính là hình dạng của Twitter phi tập trung năm 2024: dễ sử dụng, thực sự phải chăng, khả năng mở rộng cao hơn, ngày càng có nhiều người bắt đầu sử dụng nó không chỉ vì nó là một sản phẩm mã hóa, mà vì giá trị sử dụng thực sự cao, thậm chí vì nó thực sự thú vị.
Vì vậy, Ethereum đang từng bước giải quyết tất cả các vấn đề mà nó từng đối mặt vào năm 2019. Nếu có ai đó ở đây từng nghe tôi phát biểu vào các năm 2015, 2016, 2017, lúc đó tôi nhấn mạnh vào các chủ đề như bảo mật, khả năng mở rộng, quyền riêng tư, chuyển sang Proof-of-Stake, trừu tượng hóa tài khoản... Hãy xem xét những gì chúng ta có ngày hôm nay — hãy xem xét phí giao dịch.
Phí giao dịch
Vào năm 2019, bạn thường phải trả từ 1 đến 5 đô la Mỹ để gửi một giao dịch trên chuỗi. Nếu vận xấu, phí giao dịch có thể vượt quá 50 đô la, và nếu sử dụng một số ứng dụng phức tạp liên quan đến ZK SNARK, phí thậm chí có thể lên tới 500 đô la. Tôi từng trả hơn 500 đô la để đưa một ZK SNARK lên chuỗi. Nhưng hãy nhìn vào hiện tại, phí giao dịch trên L2 thường dưới 1 xu Mỹ. Nếu bạn còn nhớ, năm năm trước, tôi từng bình luận rằng: phí giao dịch trong tài chính Internet không nên vượt quá 5 xu.
Tất nhiên, lúc đó chi phí một giao dịch trên Ethereum vượt xa 5 xu, khiến các cực đoan Bitcoin (Bitcoin maximalists) cười nhạo, họ nói: "Nhìn này, ha ha, ông ấy nói đây là mục tiêu mở rộng, nhưng lúc đó Ethereum chưa hề mở rộng." Giờ đây, vào năm 2024, chúng ta đã thực hiện nâng cấp chính này, trong một hard fork ngày 13 tháng 3, giới thiệu tính năng có tên Blobs, tăng đáng kể dung lượng dữ liệu mở rộng sẵn có cho L2. Nhờ tính năng này, hầu như mọi L2 chính hiện nay đều có phí giao dịch dưới 1 xu hoặc chắc chắn không vượt quá 5 xu.
Sự tiến bộ nhanh chóng của blockchain L1
Vì vậy, chuỗi khối Ethereum hiện tại thực sự rẻ hơn rất nhiều đối với mọi người. Về thời gian giao dịch, vào năm 2019 bạn thường phải chờ từ 1-5 phút để hoàn tất một giao dịch, và nếu vận xấu có thể phải chờ tới một tiếng. Ngày nay, nhờ EIP-1559 giúp thị trường phí giao dịch hiệu quả hơn, thông thường bạn chỉ cần chờ từ 5-20 giây. Và nếu bạn dùng L2, nhiều giao dịch trong số đó cung cấp dịch vụ xác nhận trước, bạn chỉ cần chờ chưa đến một giây.
Về bảo mật ví, vào năm 2019, gần như mọi người đều dùng tài khoản bên ngoài (EOA), tức là tài khoản chỉ được kiểm soát bởi khóa riêng, do đó nếu bạn lưu toàn bộ tiền bạc, cả gia tài đời mình trong một khóa riêng, mà khóa đó bị mất, thì toàn bộ tiền của bạn cũng mất theo. Nếu khóa bị đánh cắp, toàn bộ tiền sẽ thuộc về người khác.
Hiện nay, chúng ta có rất nhiều lựa chọn ví hợp đồng thông minh. Có ai ở đây đang dùng Safe không? Rất nhiều người dùng Safe, tôi dự đoán trong vòng năm năm tới, gần như mọi người sẽ dùng Safe hoặc một loại ví hợp đồng thông minh nào đó. Do đó, hiện nay có rất nhiều lựa chọn về cách bảo vệ tài khoản, cách truy cập và cách sử dụng trong các ứng dụng khác nhau, mức độ an toàn cũng được cải thiện đáng kể.
Thêm nữa, vào năm 2019, Ethereum sử dụng cơ chế Proof-of-Work (POW), tiêu thụ lượng điện năng tương đương một quốc gia nhỏ. Còn ngày nay, Ethereum đã chuyển sang cơ chế Proof-of-Stake (POS), lượng điện tiêu thụ thấp hơn cả một tòa nhà lớn, mọi khía cạnh đều được cải thiện mạnh mẽ.
Hiện tại, những cải tiến này đều liên quan đến L1, L1 đang không ngừng phát triển, ngày càng mở rộng và an toàn hơn, giới thiệu ZK-SNARK, vô trạng thái (statelessness), và nhiều yếu tố khác. Nhưng vấn đề đặt ra là, chúng ta làm điều này để làm gì? Cuối cùng, chúng ta cần một L1 tốt hơn để hỗ trợ những ứng dụng tốt hơn. Vậy những ứng dụng tốt hơn sẽ trông như thế nào?
Thập kỷ tiếp theo của Ethereum sẽ ra sao?
Theo tôi nghĩ, nếu chúng ta hỏi Ethereum có thể làm được gì trong thập kỷ tới, từ góc nhìn của đa số mọi người, họ muốn thấy là các ứng dụng.
Cơ bản, tôi cho rằng chúng ta đã có hoặc sắp có những công cụ đủ để xây dựng các ứng dụng tốt nhất trong từng lĩnh vực phù hợp với Ethereum. Hiện nay, điểm thú vị là trong suốt mười năm qua, các lĩnh vực mà blockchain có thể được sử dụng thực tế không thay đổi nhiều. Nếu bạn lật lại sách trắng Ethereum năm 2014, đã hơn mười năm trước rồi. Hãy xem danh sách ứng dụng: một là stablecoin. Một lĩnh vực khác, tôi gọi là phái sinh tài chính, nhưng về cơ bản là DeFi (tài chính phi tập trung), sàn giao dịch phi tập trung cũng nằm trong DeFi. Tiếp theo là tên miền phi tập trung, DAO (tổ chức tự trị phi tập trung), và bảo hiểm. Xem tiếp đến những gì tồn tại ngày nay, chúng ta có DeFi, có những sàn giao dịch phi tập trung tuyệt vời, bắt đầu có thị trường dự đoán (chúng tôi cũng đã nói rất nhiều về điều này từ năm 2014). Chúng ta thực tế đã có khá nhiều DAO, có NFT, à, tôi không ngờ tới NFT, không lường trước được người ta sẽ giao dịch những con khỉ kỹ thuật số với giá hai triệu đô la.
Còn rất nhiều điều khác, và điều thú vị là, nhiều thứ thực tế đã thay đổi theo cùng một hướng. Vậy trong thập kỷ tới điều gì sẽ xảy ra? Một cách suy nghĩ về vấn đề này là nhìn vào một vài loại ứng dụng cụ thể, xem chúng đã đi được bao xa, và còn có thể tiến thêm bao xa.
Thị trường dự đoán
Bên trái là Augur năm 2019, một thị trường dự đoán rất phổ biến thời điểm đó. Bên phải là PolyMarket, nó mở rộng tốt hơn, phí thấp hơn, dễ sử dụng hơn. Nhìn lại, năm 2020 tôi từng dùng Augur để giao dịch và chi trả phí giao dịch vượt quá 1000 đô la. Ngày nay, PolyMarket đã chạy trên L2, cụ thể là Polygon, chi phí gần như bằng không. Câu hỏi đặt ra là, đến năm 2034, những thứ tương tự như vậy sẽ được cải tiến ra sao? Hãy cùng xem ví.
Ví
Ví là cửa sổ mà hầu hết mọi người bước vào thế giới mã hóa, với hai chức năng chính. Người dùng có thể dùng ví để thanh toán — thanh toán luôn là trường hợp sử dụng đầu tiên của tiền mã hóa, và tôi cho rằng nó sẽ luôn là một trong những trường hợp quan trọng nhất. Ví cũng là cách thông thường để bạn tương tác với các ứng dụng. Năm 2015, chúng tôi từng có ý tưởng xây dựng một trình duyệt Ethereum, gọi là Mist, bắt đầu với một ví Ethereum đơn giản có thể thực hiện thanh toán.
Nếu bạn xem giao diện người dùng, và nếu bạn đã hoạt động trong lĩnh vực này từ 15 năm trước, bạn sẽ thấy nó thực sự giống với các client Bitcoin thời kỳ đó. Ban đầu, Ethereum thực sự chịu ảnh hưởng lớn từ Bitcoin, ví Ethereum trông giống như ví Bitcoin. Đó là một phần mềm máy tính để bàn. Đến giữa năm 2024, Daimo xuất hiện — một ví Ethereum được thiết kế rõ ràng nhằm hướng tới người dùng thông thường và những người chưa từng tham gia vào thế giới mã hóa, thân thiện và dễ sử dụng.
Nếu bạn xem xét Daimo, nó trông giống như Venmo, vậy là chúng ta đã chuyển từ các ứng dụng thời kỳ đầu sang những ứng dụng trông như đã sẵn sàng cho người dùng phổ thông. Hiện tại, Daimo được dùng để thanh toán. Tôi cho rằng điều chúng ta còn thiếu là những ứng dụng thân thiện, an toàn đủ như Daimo, nhưng là những ứng dụng phổ quát thực sự, có thể xử lý toàn bộ việc truy cập thế giới Ethereum cho người dùng.
Một câu hỏi đặt ra là, ví năm 2034 sẽ trông như thế nào? Tôi không nghĩ chúng sẽ giống ví Ethereum năm 2015, cũng không nghĩ chúng sẽ giống Daimo. Hãy cùng xem xét bỏ phiếu.
Bỏ phiếu
Bỏ phiếu là một trong những trường hợp sử dụng mà nhiều người quan tâm đến Ethereum từ đầu đã hứng thú. Một trong những điểm khác biệt lớn nhất giữa Ethereum và Bitcoin là Bitcoin nói về tiền tệ, còn Ethereum rộng hơn, nói về việc tạo ra các thể chế xã hội mới. Một trong những thể chế xã hội mới đó là tài chính, một cái khác là bỏ phiếu — và bỏ phiếu còn rất nhiều chỗ để cải tiến. Bạn có thể cố gắng làm cho bỏ phiếu minh bạch hơn, đáng tin cậy hơn, thực sự chống thao túng. Bạn có thể làm rất nhiều điều.
Năm 2015, mọi người mới bắt đầu tạo các hợp đồng bỏ phiếu cơ bản. Đến năm 2024, đây là một ứng dụng do công ty Rarimo có trụ sở tại Kyiv, Ukraine phát triển, họ đang thực hiện bỏ phiếu dựa trên chứng minh kiến thức không (zero-knowledge proof). Họ kết hợp chuỗi khối và chứng minh ZK, giúp việc bỏ phiếu vừa rất đáng tin cậy, vừa bảo vệ quyền riêng tư. Vì vậy, chất lượng công nghệ nền tảng đã được nâng cao đáng kể, và nếu bạn xem xét ứng dụng này, bạn sẽ thấy nó rất dễ sử dụng, về cơ bản có thể so sánh được với Web 2.0.
Vì vậy, một trong những câu hỏi cần đặt ra là: bỏ phiếu, đặc biệt là bỏ phiếu kết hợp công nghệ chuỗi khối và mã hóa, đến năm 2034 cuối cùng sẽ trông như thế nào? Nhiều người cho rằng bỏ phiếu chỉ là bầu cử chính phủ, cứ bốn năm một lần, quyết định vận mệnh cả quốc gia. Tôi cho rằng, nếu chúng ta có thể làm cho bỏ phiếu hiệu quả hơn và an toàn hơn, chúng ta có thể mở rộng phạm vi sử dụng bỏ phiếu trong toàn bộ cuộc sống internet.
Hãy nghĩ đến việc thích và chia sẻ trên mạng xã hội, đây cũng là một dạng bỏ phiếu. Đó là một hình thức bỏ phiếu băng thông cao hơn, nhưng đồng thời là một hình thức bỏ phiếu rất kém an toàn trong thời điểm hiện tại. Chúng ta có thể sử dụng công nghệ chuỗi khối và ZK (Zero Knowledge) để làm cho các hình thức bỏ phiếu này an toàn hơn không? Vì vậy, tôi cho rằng sẽ có rất nhiều thứ hoặc giống như bỏ phiếu, hoặc kết hợp một số khía cạnh của bỏ phiếu và tài chính, và chúng ta sẽ thấy rất nhiều thứ tuyệt vời vào năm 2034, và có thể chính bạn sẽ là người xây dựng nên nó.
Hãy cùng xem xét khả năng mở rộng của Ethereum vào năm 2034. Bên trái là biểu đồ dự kiến về lượng không gian dữ liệu trong khối Ethereum theo thời gian, điều này liên quan trực tiếp đến số lượng giao dịch người dùng có thể thực hiện trên L2.
Khả năng mở rộng vào năm 2034
Giải pháp tối ưu lý thuyết là, nếu bạn muốn thực hiện một rollup, mỗi giao dịch cần chiếm ít nhất 25 byte trên chuỗi. Hiện tại, Leona từ Intmax đến và nói với bạn rằng thực tế bạn chỉ cần 5 byte, anh ấy sẽ trình diễn điều này tại hội nghị Plasma vào ngày mai.
Điều đó rất tuyệt, nhưng bây giờ hãy tạm giả sử là 25 byte, lấy 384.000 chia cho 12 giây, được 32.000 byte mỗi giây. Chia tiếp cho 25, bạn sẽ có khoảng 1.280 giao dịch mỗi giây có thể được xử lý trên L2.
Bước tiếp theo là giao dịch điểm-điểm. Đây là nâng cấp mà chúng tôi muốn thực hiện cho không gian dữ liệu Ethereum vào năm tới. Tăng không gian dữ liệu từ 384 KB lên 1-4 MB. Có thể tăng gấp 8 lần. Vì vậy, từ mức 1.280 giao dịch mỗi giây trên L2, chúng ta nâng lên khoảng 10.000, sau đó tiến xa hơn, với lấy mẫu khả năng sẵn sàng dữ liệu đầy đủ (DAS - Data Availability Sampling), có thể đạt 16 MB mỗi 12 giây.
Vì vậy, chúng ta đang hướng tới việc xử lý hàng chục nghìn giao dịch mỗi giây trên L2, và nếu bao gồm cả Plasma, con số này có thể tăng lên hàng trăm nghìn hoặc thậm chí hàng triệu. Do đó, trong trung hạn, chúng ta cơ bản đang tìm kiếm khả năng mở rộng vô hạn, dựa trên Ethereum, được đảm bảo an toàn bởi Ethereum, và nằm trong hệ sinh thái Ethereum. Ngoài ra, chúng ta cũng có thể xem xét lượng dữ liệu cần thiết cho mỗi giao dịch rollup. Hiện nay, dữ liệu phần lớn chưa nén, dao động từ 150-180 byte, nếu nén thì có thể giảm xuống còn 25 byte như chúng ta đã nói, và nếu dùng thêm Plasma, con số này thậm chí còn thấp hơn.
Vì vậy, khối lượng giao dịch ngày càng lớn, điều này cũng có nghĩa người dùng Ethereum sẽ được hưởng lợi từ phí ngày càng thấp hơn.
Trải nghiệm người dùng và bảo mật vào năm 2034
Trải nghiệm người dùng và bảo mật vào năm 2024. Một thách thức chúng ta gặp phải trong việc áp dụng là: nếu bạn có token, có hai cách để nắm giữ token. Một là cách rất thận trọng, bạn sở hữu một khóa, có thể lưu dãy số này trên máy tính, viết ra giấy, hoặc lưu trên một máy tính chưa từng kết nối internet.
Bạn cố gắng bảo đảm an toàn tối đa, nhưng đồng thời việc sử dụng rất khó khăn, và vẫn có thể mắc lỗi. Có thể bạn cố gắng bảo vệ mình khỏi bị đánh cắp, nhưng cuối cùng vẫn mất quyền truy cập vào token; hoặc bạn cố gắng đảm bảo tài khoản an toàn trong nhiều tình huống khác nhau, nhưng bất cẩn một chút, vì một lý do nào đó tài khoản bị tấn công, token của bạn sẽ bị đánh cắp.
Cực đoan ngược lại là có người hoàn toàn từ bỏ phương pháp này. Họ nói: "Tôi tin Coinbase quản lý token của tôi", hoặc "Tôi tin Binance quản lý token của tôi", hoặc họ có thể quyết định giao cho một người tên Sam nào đó, người trông rất đáng tin cậy, tham gia diễn đàn cùng Bill Clinton, quyên góp cho các tổ chức từ thiện tốt đẹp, khuôn mặt anh ta xuất hiện trên các bảng quảng cáo lớn ở San Francisco. "Có lẽ tôi nên tin anh ta, có lẽ tôi nên để anh ta quản lý toàn bộ token của tôi", rồi vào một ngày nào đó vào mùa thu năm 2022, hóa ra người tên Sam này không đáng tin cậy như vậy. Sau đó bạn tỉnh ngộ, và nhận ra tiền đã biến mất.
Đây cũng là điều thường xuyên xảy ra trong hệ sinh thái của chúng ta. Vì vậy, tôi cho rằng thách thức chúng ta đang đối mặt là phải xử lý hai cực đoan này: một là chủ quyền hoàn toàn, không tin tưởng ai; hai là tin tưởng hoàn toàn vào các thực thể tập trung. Tôi luôn nghĩ điều thú vị nhất chúng ta có thể làm là tìm ra một thứ nằm giữa hai thái cực này, tận dụng lợi ích từ cả hai phía.
Vì vậy, điều chúng ta có thể làm được gọi là ví đa chữ ký, tức là ví không bị kiểm soát bởi một khóa duy nhất, mà bởi nhiều khóa. Ví dụ, được kiểm soát bởi 6 khóa, nếu giao dịch có giá trị lớn thì cần 4 khóa phê duyệt, nhưng nếu giá trị nhỏ thì chỉ cần một khóa. Rất nhiều người dùng phương pháp này để đảm bảo an toàn.
Điều này phù hợp với cá nhân và tổ chức, nhưng có một vấn đề. Nếu bạn có 6 khóa này, bạn thực tế sẽ lưu trữ 6 khóa khác nhau như thế nào? Có những lựa chọn nào phù hợp với những người không phải chuyên gia mã hóa hiện tại? Tôi cho rằng có ba lựa chọn khác nhau. Một là thiết bị của chính bạn, ví dụ như máy tính, điện thoại. Chúng ta có thể làm điện thoại an toàn hơn bằng cách đặt ví trong chip phần cứng đáng tin cậy. Bạn có thể dùng ví phần cứng như Ledger, đây là một lựa chọn. Hoặc thậm chí có thể lưu cụm từ khôi phục (mnemonic phrase) trên một tờ giấy. Lựa chọn thứ hai là bạn bè và gia đình, nếu bạn có những người đáng tin cậy khác, họ cũng có thể trở thành người giữ khóa cho bạn. Lựa chọn thứ ba là các tổ chức quản lý khóa, bạn có thể tin tưởng một số tổ chức giữ một phần khóa của bạn để giúp bảo vệ tiền, nhưng bạn sẽ không giao toàn bộ khóa cho họ. Vì vậy, họ không có đủ quyền để tự tiện lấy sạch tiền của bạn.
Đối với các tổ chức quản lý, có hai phiên bản khác nhau. Một là công ty quản lý chuyên biệt, bạn có thể tạo một công ty chuyên làm công việc bảo vệ khóa. Lựa chọn khác là bạn có thể tận dụng các dịch vụ hiện có, bao gồm các dịch vụ Web 2.0 hiện tại, ID tập trung, email, ID chính phủ, tài khoản Twitter, và sử dụng ZK-SNARK để đóng gói chúng thành những "người canh gác", giúp bảo vệ ví của bạn, nhưng không trao cho họ quyền kiểm soát hoàn toàn toàn bộ tiền của bạn. Vì vậy, tôi cho rằng việc phát triển thêm nhiều thiết kế như vậy, cơ bản là cố gắng đạt được cả hai điều mong muốn.
Cố gắng xây dựng một hệ thống mở và phi tập trung, không để một thực thể tập trung duy nhất kiểm soát tài khoản, tài sản và toàn bộ dữ liệu của bạn, đồng thời đảm bảo hệ thống an toàn, dù là với những người làm toàn thời gian trong lĩnh vực mã hóa hay những người mới tham gia.
Tiêu chuẩn hóa
Sử dụng L2 của Ethereum nên cảm giác như đang dùng Ethereum, chứ không nên cảm giác như đang dùng 34 chuỗi khối khác nhau. Ví dụ, hiện nay việc nạp tiền vào PolyMarket là một quá trình rất phức tạp, bạn cần sao chép một địa chỉ, đảm bảo chuyển sang mạng Polygon, cần dùng một số ứng dụng tùy chỉnh, như một ứng dụng cầu nối chuyên biệt. Nếu thao tác sai, bạn có thể gửi token đến nhầm nơi. Tất cả điều này có thể được đơn giản hóa rất nhiều, đúng không? Tôi từng nói ở nơi khác về cách đơn giản hóa quá trình này, nếu chúng ta áp dụng các tiêu chuẩn đúng đắn cho việc chuyển đổi chéo L2 và địa chỉ chéo L2, thì việc chuyển tiền từ L2 này sang L2 khác, từ L1 sang L2 khác, từ L2 về L1, có thể đơn giản như chuyển tiền trong cùng một mạng.
Không còn chạy theo Web2
Một điều nữa là, theo tôi, các nhà phát triển Ethereum không nên chỉ sao chép Web2. Chúng ta nên vượt qua Web2. Tôi cho rằng nếu muốn vào năm 2034 tạo ra thứ mà cả thế giới coi trọng và mọi người đều sử dụng, chúng ta không thể đến năm 2034 mà vẫn chỉ đang sao chép các công nghệ và ứng dụng hiện tại của thế giới tập trung năm 2024. Chúng ta phải theo kịp với hướng đi của mục tiêu. Vì vậy, tôi có một vài ý tưởng khác.
1. Các yếu tố hình thức khác
Từ năm 2014 đến nay, thay đổi lớn nhất chúng ta thực hiện là chuyển từ chỉ hỗ trợ thiết bị để bàn sang hỗ trợ cả thiết bị để bàn và di động. Đến năm 2034, sẽ không chỉ dừng lại ở thiết bị để bàn và di động. Vậy, các yếu tố hình thức khác là gì? Thiết bị đeo được, có thể là đồng hồ, kính, trò chuyện với AI chạy cục bộ, AR (thực tế tăng cường), giao diện não-máy, tất cả những thứ này đang đến, và có lẽ chúng ta nên ngay lập tức cân nhắc những cách tương tác này khi xây dựng ứng dụng.
2. Công nghệ nhận thức luận
Công nghệ có thể giúp con người biết được điều gì là thật, điều gì là giả, ứng dụng nào tốt, trò lừa đảo mạng nào. Community Notes (Ghi chú cộng đồng) là một trong những yêu thích của tôi, thị trường dự đoán cũng vậy.
Tôi cho rằng có rất nhiều thứ không nên chỉ là các ứng dụng tách biệt, cũng không nên chỉ là một phần của Twitter. Tôi nghĩ những thứ này nên được tích hợp trực tiếp vào trình duyệt, tích hợp trực tiếp vào giao diện bạn dùng để truy cập thế giới Web3. Tôi nghĩ đây là điều chúng ta có thể cân nhắc cho trình duyệt Web3. Tôi nghĩ ngay cả với các loại ứng dụng khác, chúng ta cũng có thể cân nhắc điều này. Ví dụ, phần mềm truyền thông mã hóa, nhiều người đang xây dựng phần mềm truyền thông mã hóa, chúng ta thích trở thành những kẻ mật mã (cypherpunk), thích giúp cá nhân bảo vệ quyền riêng tư. Nhưng đồng thời, phần mềm truyền thông vốn đã tồn tại.
Nếu chúng ta không chỉ làm phần mềm truyền thông mã hóa, mà tiến thêm một bước. Chúng ta có thể suy nghĩ về việc các công nghệ và ứng dụng khác đang được phát triển trong thập niên 2020 có thể giúp truyền thông tốt hơn ra sao. Ví dụ, nếu bạn có trí tuệ nhân tạo tích hợp cục bộ, thực tế bạn có thể chọn AI dựa trên giá trị và cộng đồng của riêng mình, những AI này có thể chạy cục bộ, giúp con người hiểu và xử lý lời nói của người khác dành cho họ.
3. Dẫn đầu về bảo mật
Một ý tưởng khác là dẫn đầu trong lĩnh vực bảo mật. Một thách thức mà lĩnh vực tiền mã hóa đang đối mặt là các vấn đề bảo mật liên tục xảy ra.
Thực tế, thế giới tập trung còn kém an toàn hơn. Vấn đề của thế giới tập trung là cách bảo đảm an toàn của nó giống như săn sói: nếu có sói, sói sẽ tấn công người. Bạn cử cảnh sát, bạn cử người quản lý tập trung, bạn cử người khác đi săn bắt chúng. Nếu đây là điều duy nhất bạn có thể làm, thì bạn buộc phải làm vậy.
Tôi cho rằng điều thú vị ở thế giới mã hóa là, chúng ta có thể chọn một chiến lược khác: trang bị áo giáp cho những con cừu. Bằng cách xây dựng trực tiếp hệ thống phòng thủ, bảo vệ cừu khỏi mọi mối đe dọa, bất kể chúng ở quốc gia nào, đối mặt với mối đe dọa nào, chúng ta đều có thể bảo vệ họ. Vì vậy, chúng ta thậm chí không cần quá phụ thuộc vào việc truy đuổi kẻ tấn công, mà có thể trực tiếp bảo vệ con người ngay từ nguồn.
Tôi cho rằng đây là cách duy nhất để làm cho mã hóa có ý nghĩa, bởi vì bản thân mã hóa vốn là một lĩnh vực rất hỗn loạn. Nó về bản chất là toàn cầu, về bản chất là mở, về bản chất là không cần cho phép.
Vì vậy, bạn không thể truy đuổi kẻ tấn công như trong các lĩnh vực khác. Với tôi, một hy vọng là, nếu chúng ta có thể tìm ra một cách bảo vệ người dùng phổ thông ngay từ nguồn, thì chúng ta có thể phổ biến phương pháp này ra thế giới rộng lớn hơn, giúp thế giới đó an toàn hơn, đồng thời cũng cởi mở hơn. Tôi cho rằng bảo mật còn bao gồm phần phòng thủ thông tin, ví dụ như Community Notes là một ví dụ.
Thêm nữa, còn có vấn đề bảo mật mật mã học, đảm bảo phần mềm blockchain nền tảng không có lỗ hổng. Thông qua kỹ thuật xác minh chính thức (formal verification), có thể thực sự đạt được điều này. Cũng có kiểm soát phiên bản nội dung trên chuỗi. Về cơ bản, bạn không truy cập dApp thông qua website, mà thông qua việc vào hash IPFS. Vì vậy, nếu một dApp được cập nhật, mỗi người dùng sẽ ngay lập tức thấy điều đó. Nếu kẻ tấn công xâm nhập và kiểm soát một website, họ không thể ngay lập tức cung cấp phiên bản giả mạo dApp cho người dùng. Việc thực hiện các cuộc tấn công như vậy sẽ khó khăn hơn nhiều đối với họ. Chúng ta có thể thực hiện nhiều biện pháp khác nhau để thực sự dẫn đầu về bảo mật bên trong hệ sinh thái Ethereum, và tôi cho rằng rất có giá trị khi chúng ta thực sự nỗ lực làm điều này.
Tổng kết
Vậy, hãy tổng kết lại. Theo tôi, mười năm qua của Ethereum là thập kỷ chúng ta tập trung vào lý thuyết, tập trung đảm bảo mọi thứ vận hành tốt, đảm bảo công nghệ sẵn có đủ để chúng ta xây dựng thứ gì đó. Các ứng dụng chúng ta xây dựng cơ bản đều là các bản demo. Ai cũng biết rằng bất cứ thứ gì người ta xây dựng vào năm 2016 đều không thể mở rộng với công nghệ ngày nay, nhưng đến năm 2024, chúng ta đã có công nghệ đó.
Chúng ta thực sự có thể mở rộng, chất lượng trải nghiệm người dùng đủ tốt để thu hút người dùng phổ thông. Đã xuất hiện những ứng dụng mạnh mẽ và có ảnh hưởng lớn trên Ethereum. Tôi cho rằng trong mười năm tới, chúng ta thực sự phải thay đổi trọng tâm.
Chúng ta không chỉ cần nghĩ về L1, mà thực sự cần suy nghĩ về việc chúng ta tạo ra ảnh hưởng gì đến thế giới. Chúng ta cần xác định rõ sẽ xây dựng những ứng dụng khác nhau nào, và đảm bảo chúng giữ vững các giá trị chung của chúng ta. Đồng thời, những ứng dụng này phải hoạt động tốt, đủ hấp dẫn để thu hút những người chưa tham gia vào thế giới mã hóa, và đáp ứng nhu cầu của họ. Tôi không biết câu trả lời, nhưng tôi cho rằng tất cả các bạn, tất cả các nhà phát triển ở đây, tất cả những người xây dựng, không chỉ là người xây dựng, mà còn mỗi người trong cộng đồng Ethereum dám lên tiếng, đều có cơ hội tham gia vào quá trình cùng xây dựng tương lai của Ethereum.
Cảm ơn!
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@VitalikButerin
