Lý thuyết tiến hóa chu kỳ đầu tư tiền mã hóa (phần trên): Tái tạo thế giới mới
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Lý thuyết tiến hóa chu kỳ đầu tư tiền mã hóa (phần trên): Tái tạo thế giới mới
Quay về quá khứ, lựa chọn quyết định vận mệnh.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Wenser, Odaily
Vào tháng 12 năm 2017, khi vốn hóa thị trường tiền mã hóa chạm mốc 500 tỷ USD, đồng sáng lập Ethereum Vitalik đã đưa ra một loạt câu hỏi then chốt về ngành, bao gồm các vấn đề như dịch vụ ngân hàng, giao dịch thương mại chống kiểm duyệt, ứng dụng Dapp có trường hợp sử dụng thực tế, lãi suất thực tế, chống lạm phát, kênh thanh toán... Cuối cùng, ông cho rằng xét theo mức độ phát triển của ngành, dù những lĩnh vực này đã có tiến triển nhất định, nhưng so với con số vốn hóa thì vẫn còn rất xa so với kỳ vọng.
Ngày nay, sau khi vốn hóa tiền mã hóa vượt ngưỡng 3 nghìn tỷ USD vào tháng 11 năm 2021, hiện tại đã giảm xuống khoảng 2.4 nghìn tỷ USD. "Áp dụng đại trà" (Mass Adoption) vẫn còn rất xa vời; các đồng coin VC bị chỉ trích là "máy hút máu" với "FDV cao, lưu thông thấp"; các lĩnh vực như L1, DeFi, GameFi, NFT, SocialFi, DAO, Infra, L2 lần lượt nổi lên rồi lại chìm xuống; các đồng meme từ năm 2013 đến năm 2023 quay trở lại trung tâm sân khấu tiền mã hóa, và tiếp tục tỏa sáng rực rỡ trong năm 2024 sau khi Bitcoin ETF và Ethereum ETF được phê duyệt.
Nhìn lại quá khứ, ngành tiền mã hóa bắt đầu từ Bitcoin rồi dần phát triển thành một "cây cổ thụ" nhiều nhánh. Trước cây cổ thụ ấy, có thể sẽ là mùa đông khắc nghiệt tiếp theo, hoặc cũng có thể là mùa xuân ấm áp mới. Trên mảnh đất phi tập trung tuy vẫn còn nhỏ bé nhưng đã đủ màu mỡ này, luôn có những ánh sáng lý tưởng và kỳ tích tài chính mới đang chờ đợi chúng ta.
Odaily Planet Daily sẽ trong loạt bài viết này tóm tắt và phân tích ngắn gọn chu kỳ đầu tư – khởi nghiệp tiền mã hóa qua từng giai đoạn. Dù khó tránh khỏi thiếu sót, nhưng hy vọng cung cấp góc nhìn bổ trợ để bạn đọc tham khảo.
(Ghi chú: Đây là phần trên, bao gồm giai đoạn trước năm 2022 —— ba mùa hè của Ethereum, sàn giao dịch, cơn sốt blockchain công cộng, DeFi/GameFi/NFT. Phần dưới sẽ kể về chu kỳ gần đây nhất và cố gắng tổng kết xu hướng thay đổi qua nhiều chu kỳ đầu tư – khởi nghiệp cũng như phương pháp luận đằng sau đó.)
Kế hoạch đổi mới Bitcoin: Mọi thứ bắt đầu từ Ethereum
Sau thời kỳ tiên phong Bitcoin từ 2013–2015, Bitcoin dần trở thành sân chơi của các nhà sản xuất máy đào và các sàn giao dịch lớn. Thị trường biến động mạnh mẽ kêu gọi “sự lan tỏa đổi mới lần thứ hai”.
Khi nhắc đến chu kỳ đầu tư – khởi nghiệp từ 2016 đến 2018, Ethereum là chủ đề không thể bỏ qua —— chính nhờ sự xuất hiện và thành công tiếp theo của nó mà ngành tiền mã hóa đã dựng nên một "bia kỷ niệm ngành" thứ hai bên cạnh Bitcoin, đồng thời mở ra làn sóng “bùng nổ dữ dội” đầu tiên trong ngành —— ICO (phát hành token lần đầu). Vô số dự án nhờ đó nhận được nguồn vốn khởi động ban đầu lớn nhỏ khác nhau, và ngành tiền mã hóa cũng vì thế nhanh chóng bước vào giai đoạn “phát triển hỗn loạn”, nơi cá mập lẫn cá tạp cùng sống. Người lý tưởng chủ nghĩa chung sống với kẻ lừa đảo, cướp bóc, trộm cắp; người theo chủ nghĩa tình cảm đối diện với những kẻ ham lợi. Thời kỳ hoang sơ của ngành luôn như vậy, nơi lời nói dối và sự thật đan xen, ranh giới giữa đổi mới và lừa đảo mong manh chỉ trong gang tấc.
Bắt đầu mới cho tiền mã hóa: Vĩ đại không thể lên kế hoạch
Ngày 22 tháng 7 năm 2014, ICO Ethereum được khởi động, giá huy động lúc đó là 1 BTC đổi được 2000 ETH, không cần cấp phép, không có VC, không khóa. Cuối cùng, ICO này huy động hơn 18 triệu USD bằng Bitcoin, giá mỗi ETH bán ra khoảng 0.3 USD.
Đáng chú ý, Vitalik, đồng sáng lập Ethereum, lúc đó mới 20 tuổi. Ý tưởng về Ethereum bắt nguồn từ một bản whitepaper anh gửi cho vài người bạn vào cuối năm 2013, trong đó anh viết: “Tôi đề xuất thiết kế một loại Bitcoin mới. Loại Bitcoin mới này sẽ dựa trên ngôn ngữ lập trình phổ quát, có thể dùng để tạo ra nhiều ứng dụng khác nhau như mạng xã hội, giao dịch, trò chơi, v.v.” Những điều này ngày nay đều đã trở thành hiện thực, một lần nữa chứng minh tầm nhìn sâu sắc đáng kinh ngạc của anh về xu hướng phát triển ngành tiền mã hóa.
Ảnh hồi nhỏ của Vitalik chơi máy tính IBM
Ngoài ra, một trong những lý do quan trọng khiến Vitalik dấn thân vào ngành tiền mã hóa, theo đồn đại, là vì kỹ năng “Hút sinh mệnh” của nhân vật Warlock yêu thích thời thơ ấu của anh trong trò chơi World of Warcraft bị nhà phát triển Blizzard xóa bỏ. Từ đó, thế giới mất đi một game thủ cuồng nhiệt của WoW, nhưng lại có thêm một tín đồ phi tập trung.
Cũng trong tháng 12 năm đó, ông Xiao Feng, CEO Phòng thí nghiệm Blockchain Wanxiang và đối tác của Distributed Capital, vô tình biết đến Vitalik và đã giới thiệu riêng về Ethereum trong một bài phát biểu, điều này đã đặt nền móng cho “nâng cấp Thượng Hải của Ethereum”. Theo lời ông Xiao Feng trong một phỏng vấn: “Ethereum ra mắt mainnet vào tháng 7 năm 2015. Trước khi mainnet ra mắt, các token trong tay Quỹ và tổ chức chính thức bị khóa, tài khoản lúc đó có khoảng 18 triệu USD, và sau khi chi tiêu một phần, tài khoản vẫn còn dư. Tôi nhớ lúc đó tài khoản vẫn còn khoảng 3 triệu USD. Vì mainnet chưa ra mắt, mọi người đặt câu hỏi liệu số tiền này có đủ không? Thực tế, lúc đó không gặp khủng hoảng về hiệu năng. Nhưng vẫn có người hỏi, liệu số tiền này có duy trì được đến khi mainnet ra mắt không? Nếu không thì sao? Đúng lúc đó, Vitalik cũng đang ở Thượng Hải, ghé văn phòng chúng tôi. Tôi nghe nói tối hôm trước anh ấy họp, nhiều luồng ý kiến chất vấn anh ấy giải thích thế nào, nhưng anh ấy không trả lời ngay tại chỗ.
Lúc đó tôi nghe chuyện này, thực ra lúc đó không phải để đầu tư, mà vì một việc vĩ đại như vậy, muốn giúp đỡ chàng trai trẻ này, tất cả chúng tôi đều chỉ muốn hỗ trợ anh ấy.
Lúc đó suy nghĩ của chúng tôi rất đơn giản: thứ nhất, chúng tôi có thể đưa 500.000 USD tiền mặt; thứ hai, chúng tôi cũng thể hiện với cộng đồng rằng, sau khi đưa 500.000 USD, chúng tôi vẫn có thể tiếp tục hỗ trợ. Sau đó, sau khi chúng tôi ký thỏa thuận quyên góp với Quỹ Ethereum và chuyển tiền, Quỹ Ethereum cam kết khi mainnet ra mắt và token của họ có thể mở khóa, họ sẽ cấp token cho chúng tôi theo giá quyên góp lúc đó. Lúc đó suy nghĩ của chúng tôi là, ủng hộ họ, nếu mainnet không ra mắt được thì cũng chẳng sao, chúng tôi coi như đã hỗ trợ một ý tưởng vĩ đại như vậy, chứ không nghĩ theo góc độ đầu tư.” Dù vậy, Vitalik sau này trong một cuộc phỏng vấn đã nói: “500.000 USD từ Wanxiang lúc đó đã trở thành lifeline (dây cứu sinh) của Ethereum”.
Có lẽ đúng như câu nói đó, “vĩ đại không thể lên kế hoạch”, sự phát triển của Ethereum nhận được sự hỗ trợ từ Xiao Feng và Tập đoàn Wanxiang, chỉ đơn thuần vì họ “muốn giúp Vitalik, một chàng trai trẻ, hiện thực hóa một ý tưởng vĩ đại”. Nghe thì nhẹ nhàng, nhưng vào thời điểm đó, sau khi trải qua giai đoạn thị trường gấu năm 2013, ngành tiền mã hóa thực sự khẩn cấp cần một “tiêu chuẩn mới” để xây dựng lại niềm tin, và Ethereum xuất hiện đúng lúc.
Ngày 30 tháng 7 năm 2015, phiên bản đầu tiên của Ethereum, Frontier, được phát hành, khối Ethereum đầu tiên được khai thác, mạng lưới blockchain Ethereum mang theo tầm nhìn “máy tính toàn cầu” chính thức bắt đầu vận hành.
Mặc dù vào tháng 6 năm sau, Ethereum bị hacker tấn công do The DAO (tổ chức DAO đầu tiên trên thế giới, gây quỹ 150 triệu USD, sau đó mất 60 triệu USD giá trị ETH do bị tấn công), khiến vốn hóa thị trường bốc hơi tới 500 triệu USD, nhưng dưới sự dẫn dắt của những nhân vật lãnh đạo như Vitalik, các thành viên sáng lập ban đầu như Gavin Wood, và sự hỗ trợ từ cộng đồng toàn cầu Ethereum bao gồm các tổ chức khai thác và vốn Trung Quốc, dự án vẫn thành công hoàn thành nâng cấp hard fork và vượt qua khủng hoảng này một cách ổn định.
Phát triển tiếp theo của tiền mã hóa: Coin VC từng là Meme coin
Ngày 19 tháng 5 năm 2017, giá Ethereum lần đầu tiên vượt ngưỡng 100 USD, điều này có nghĩa tỷ suất hoàn vốn của các nhà đầu tư sớm đạt mức đáng kinh ngạc hơn 300 lần (mặc dù ngày này sau đó lại trở thành một trong những “thời điểm tăm tối nhất” của ngành tiền mã hóa).
Ngoài việc một lần nữa khẳng định tính đúng đắn của việc đầu tư vào Ethereum, điều này cũng đặt nền móng cho việc “làn sóng ICO” bùng nổ trở lại.
Tháng 6 năm 2017, Binance khởi động ICO đồng nền tảng BNB, đến ngày 2 tháng 7, ICO kết thúc, huy động được tài sản kỹ thuật số trị giá 15 triệu USD; ngày 1 tháng 9, Binance tuyên bố nhận được khoản đầu tư 15 triệu USD từ Black Hole Capital và Fenbushi Capital.
Tháng 8 năm 2017, Binance lần đầu mở cửa ICO, 500 triệu TRX được bán hết trong 53 giây với giá khoảng 0.01 USD, sau đó lần lượt niêm yết trên các nền tảng RenRenICO, ICO365. Theo người trong cuộc tiết lộ, trong vòng ICO này, Tron huy động được khoảng 7000 BTC, tương đương khoảng 200 triệu USD thời điểm đó.
Tháng 9 năm 2017, Cardano (ADA, lấy tên từ Ada Lovelace, con gái nhà thơ nổi tiếng Anh Byron, được coi là lập trình viên đầu tiên trong lịch sử) sau hơn 2 năm ICO, huy động được hơn 62 triệu USD với giá mỗi token 0.0024 USD, và hoàn thành TGE (phát hành token) vào tháng 10 với giá 0.02 USD.
Top 10 dự án ICO năm 2017
Đi kèm với hoạt động ICO ngày càng cuồng nhiệt là vô số dự án giả mạo kiểu “whitepaper trước, coin rác sau”, trở thành ngòi nổ cho sự can thiệp của cơ quan quản lý.
Ngày 4 tháng 9 năm 2017, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc phối hợp với sáu bộ ngành khác ban hành “Thông báo về phòng ngừa rủi ro tài chính liên quan đến phát hành token”, tuyên bố ICO là hoạt động bất hợp pháp, còn gọi là “sự kiện 94”. Ngành tiền mã hóa vừa chịu áp lực quản lý từ khắp nơi trên thế giới, vừa tiếp tục phát triển. Đặc biệt, Binance nhanh chóng chuyển từ Thượng Hải sang Nhật Bản, bắt đầu thanh lý người dùng khu vực liên quan, đặt nền tảng vững chắc để sau này trở thành “sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất thế giới”.
Nhưng xét về hình thức gây quỹ trong ngành tiền mã hóa lúc bấy giờ, các “đồng giá trị” hiện nay được các quỹ VC săn đón, vì cách gây quỹ khá phi tập trung, giá phát hành thấp và tên token, ký hiệu có yếu tố Meme, ở một mức độ nào đó cũng có thể coi là Meme coin.
Ngoài ra, theo “Báo cáo phân tích đầu tư – tài trợ Fintech Trung Quốc 2017”, chỉ xét từ các vụ tài trợ cổ phần có thể quan sát và giám sát được, số lượng vụ đầu tư – tài trợ lĩnh vực blockchain tăng từ 4 vụ năm 2016 lên 29 vụ năm 2017, tăng trưởng tới 625%. Xét về vốn hóa tổng thể, theo dữ liệu Coinmarketcap, đến cuối tháng 12 năm 2017, vốn hóa hàng ngày của tiền mã hóa toàn cầu vượt 600 tỷ USD, có tổng cộng 1334 loại tiền mã hóa.
Ngày 17 tháng 1 năm 2018, số người dùng đăng ký Binance vượt 6 triệu; trong đó hơn 97% là người dùng nước ngoài, phủ sóng hơn 180 quốc gia. Nhanh chóng, khối lượng giao dịch của Binance vượt Huobi và OKcoin (tiền thân của OKX), trở thành sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất thế giới. Từ đó, Binance, OKcoin, Huobi hình thành thế chân vạc, bản đồ đầu tư do các bộ phận đầu tư của sàn giao dịch xây dựng cũng sắp được mở ra, và sau này càng được chú ý nhiều hơn khi quyền lực phát ngôn của các sàn ngày càng tăng.
Đáng chú ý, tình trạng hỗn loạn ICO cũng gây sự chú ý của cơ quan quản lý toàn cầu lúc bấy giờ. Đầu năm 2018, Gibraltar tuyên bố sẽ ra mắt quy định ICO toàn cầu đầu tiên, hành động này thu hút sự quan tâm chặt chẽ từ cơ quan quản lý Anh và Singapore; Cơ quan Quản lý Thị trường Tài chính Thụy Sĩ thiết lập ba loại token ICO, coi token tài sản là chứng khoán; Chính phủ Nga đề xuất vốn pháp định tối thiểu 1 tỷ rúp cho bên phát hành ICO; đồng thời, Mỹ áp dụng luật chứng khoán hiện hành để quản lý sự kiện ICO.
Điều này rõ ràng là cần thiết. Sau đó, theo một báo cáo nghiên cứu của Bloomberg tháng 7 năm 2018, khoảng 78% dự án ICO bị xác định là lừa đảo trước khi giao dịch; đến tháng 7 năm 2018, các dự án chất lượng hàng đầu chiếm 70% vốn huy động ICO (theo USD). Sự xuất hiện sau đó của IE0, ID0, và nhiều hình thức gây quỹ – phát hành tài sản khác, về cơ bản đều là biến thể hoặc cập nhật của ICO.
Xu hướng lớn của tiền mã hóa: Blockchain công cộng trở thành mục tiêu đầu tư hot
Năm 2018, nhờ “hào quang xuất thân” của nhà sáng lập BM, và dòng vốn cùng người chơi Trung Quốc do Lý Tiếu Lai và các “nhà truyền giáo” Bitcoin giai đoạn sớm mang lại, dự án EOS trong 5 ngày đầu ICO đã huy động được 185 triệu USD. Sau khi phát động chiến dịch “bầu chọn 21 siêu nút” do người nắm giữ EOS quyết định, các nhân vật tiêu biểu như Tuyết Mạn Tử, Bạo Tẩu Cống Thân Vương, Lão Miêu, Dịch Lý Hoa, Antpool cùng các nguồn vốn phía sau đều công khai tuyên bố tham gia tranh cử nút EOS, mang lại sự chú ý cực cao và thanh khoản dồi dào cho EOS. Cuối cùng, ngày 2 tháng 6 năm đó, ICO kéo dài một năm của EOS kết thúc thành công với thành tích huy động 4.2 tỷ USD.
Top 10 dự án ICO năm 2018
Như ông Hứa Siêu Dật, đối tác quản lý BKFund, Giám đốc Bộ phận Quản lý Chiến lược Distributed Capital, từng nói trong phỏng vấn với 36Kr năm 2018: “Năm 2018, các dự án BKFund tập trung vào thị trường sơ cấp blockchain, nhóm đầu tiên là blockchain công cộng ngành; nhóm thứ hai là blockchain công cộng chuyên ngành; ứng dụng chuyên ngành cụ thể chỉ xếp nhóm thứ ba, thiên về di chuyển ứng dụng internet truyền thống sang hệ thống mạng blockchain.” Ngoài ra, ông thẳng thắn lý do đằng sau xu hướng đầu tư này: “Thực tế, trong ngành blockchain, định giá cao nhất thuộc về lớp giao thức cơ sở hoặc blockchain công cộng, lớp nền tảng phía trên định giá thấp hơn, còn lớp ứng dụng chuyên ngành phía trên, tiềm năng và định giá thấp hơn rất nhiều.”
Một mặt, do ngành tiền mã hóa vẫn ở giai đoạn sơ khai, nhu cầu lớn về hạ tầng; mặt khác, phần lớn là do Ethereum “đi trước làm gương”, vô số cá nhân và tổ chức vốn đua nhau tham gia, muốn bắt chước ví dụ Wanxiang và Xiao Feng từng hỗ trợ mạnh mẽ Ethereum để đạt được lợi nhuận siêu cao, “đầu tư ra một Ethereum tiếp theo” là ám ảnh của vô số người lúc bấy giờ, cũng là một trong những lý do khiến các dự án như Cosmos, Polkadot (Polka dot) sau này được săn đón.
Nhưng rõ ràng, “ba đợt sóng xong, EOS có thể phá 1000 USD” mãi chỉ là ảo tưởng thời kỳ bong bóng, và cái giá của ảo tưởng là nặng nề, thậm chí tàn khốc, như chính câu chuyện giá EOS sau này đã dạy cho mọi người: “thị trường không phụ thuộc vào ý chí cá nhân”.
Phát biểu kinh điển ba đợt sóng EOS
Sau khi phá đỉnh vốn hóa đầu năm lên 850 tỷ USD, ngành tiền mã hóa lại đón làn “rửa sạch” mới —— Bitcoin từ hơn 18.000 USD đầu năm giảm xuống khoảng 3.200 USD cuối năm, giảm 82% trong năm; Ethereum từ đỉnh gần 1.500 USD đầu năm từng giảm dưới 100 USD, giá thấp nhất khoảng 83 USD, chu kỳ bò – gấu chuyển đổi, thử thách vị thế thị trường, những điều này diễn ra từng phút trong ngành tiền mã hóa.
Dù vậy, xét dữ liệu đầu tư – tài trợ nửa đầu năm, mùa đông tiền mã hóa đến không nhanh như tưởng tượng, thậm chí “có vẻ nóng” —— theo Báo cáo Chứng khoán, nửa đầu năm 2018, lĩnh vực blockchain热度 tăng, tổng cộng có 222 vụ tài trợ. Trong đó, Mỹ và Trung Quốc có 179 vụ, chiếm 80,6% toàn cầu. Dù Trung Quốc có 141 vụ tài trợ trong lĩnh vực blockchain, vượt xa Mỹ với 38 vụ, nhưng về số tiền thì tương đương, lần lượt là 6,4 tỷ và 6,7 tỷ NDT. Xét theo giai đoạn tài trợ, lĩnh vực blockchain có 107 vụ tài trợ hạt giống/thiên thần, chiếm 48,2% tổng vòng, tổng vốn 1,6 tỷ NDT, chỉ chiếm 10% tổng vốn; xét theo quốc gia dự án, Trung Quốc có 73, 9, 16 vụ tài trợ ở vòng hạt giống/thiên thần, Pre-A, A, Mỹ lần lượt là 18, 0, 6 vụ.
Các làn sóng nối tiếp nhau: DeFi Summer, GameFi Summer, NFT Summer
Thời gian bước sang năm 2019, đầu tư – tài trợ tiền mã hóa ngày càng đi vào thực tế, thể hiện cụ thể ở quy mô vốn huy động giảm gần 40% so với năm 2018, tổng cộng có 653 sự kiện tài trợ, tổng vốn huy động gần 4,7 tỷ USD (khoảng 32,9 tỷ NDT); ngoài ra, năm 2019 có 35 vụ mua bán sáp nhập công khai, tổng vốn hơn 3 tỷ USD.
Tổng thể, năm 2019 ngành tiền mã hóa giống như giai đoạn chuyển tiếp “nối liền quá khứ và tương lai”, dù đầu tư – tài trợ khá sôi động nhưng chủ yếu tập trung vào lĩnh vực tài sản kỹ thuật số đại diện bởi sàn giao dịch và ứng dụng tài chính: tháng 2, sàn Kraken nhận đầu tư 100 triệu USD; tháng 10, A.TOP nhận đầu tư 50.000 BTC, khoản tài trợ này trong các dự án tiết lộ thậm chí đứng đầu bảng (ghi chú: thông tin tài trợ này bị thị trường nghi ngờ); gã khổng lồ thanh toán Ấn Độ PhonePe lần lượt nhận đầu tư 101 triệu USD và 4,05 tỷ rupee vào tháng 7 và tháng 10. Ngoài ra, hai công ty thanh toán Rapyd và Ripple lần lượt nhận đầu tư 100 triệu USD và 200 triệu USD vào nửa cuối năm. Tổng thể, sàn giao dịch chiếm 129 vụ tài trợ, 20% tổng sự kiện, trở thành “danh mục tần suất tài trợ cao nhất”; tổng vốn khoảng 2,22 tỷ USD, chiếm khoảng 40% tổng vốn năm đó.
Ngoài ra, xét về phía tổ chức đầu tư, năm 2019 cũng là “năm chuyển đổi” —— các tổ chức đầu tư nước ngoài dần ngang hàng với tổ chức đầu tư Trung Quốc, tổ chức Mỹ Digital Currency Group với 14 vụ đầu tư trở thành tổ chức năng động nhất toàn cầu, thậm chí sàn giao dịch Mỹ Coinbase thành lập năm 2012 và Coinbase Ventures thành lập năm 2018 lần lượt với 6 vụ đầu tư cùng nằm trong danh sách hàng đầu, đặt nền móng cho làn sóng DeFi tiếp theo.
Bảng xếp hạng dữ liệu đầu tư tổ chức năm 2019
Và từ năm 2020 trở đi, “làn sóng thời đại” của tiền mã hóa sẽ tiếp nối nhau qua các lĩnh vực khác nhau, khiến cả thế giới phải chú ý.
DeFi Summer: Khai thác thanh khoản trở thành khuôn mẫu ngành
Sau khi Ethereum ra đời, một câu hỏi lớn được đặt ra lâu nay là: “Ethereum có thể làm gì?” Khi giá trị đồng thuận của Bitcoin ngày càng tăng theo sự lan truyền, con người đặt ra yêu cầu cao hơn và nhiều hơn về tính thực tiễn của “hệ thống tiền mã hóa 2.0” bao gồm Ethereum.
Mặc dù cú sụt giảm tháng 3 năm 2020 khiến thị trường nguội lại, nhưng cùng với sự sôi động cao độ của Compound (kinh doanh thị trường tiền tệ), Aave (trước là ETHLend), và các nền tảng như Curve, SushiSwap, Uniswap, 1inch lần lượt phát hành token, DeFi Summer lặng lẽ đến.
Khái niệm “khai thác thanh khoản” (Liquidity Mining) do Synthetix (SNX) lần đầu đề xuất tháng 7 năm 2019 được hiện thực hóa thực sự thông qua việc Protocol Compound phát hành token quản trị COMP; token quản trị YFI của Yearn Finance trở thành tài sản mã hóa đầu tiên trong lịch sử có giá vượt Bitcoin, khiến “canh tác lợi nhuận” (Yield Farming) ngày càng ăn sâu vào lòng người, khái niệm Staking (đặt cược) chính thức bước lên sân khấu lịch sử, và sau này dần trở thành khuôn mẫu lớn trong ngành.
Người dùng có thể nhận thưởng bằng token gốc của giao thức khi cung cấp thanh khoản cho các giao thức DeFi, điều này trực tiếp làm bùng nổ “làn sóng phát hành coin” mới —— nhiều dự án cần cân nhắc phát hành token để thu hút người dùng và tăng trưởng thanh khoản, phát hành token trở thành một trong những biện pháp cạnh tranh hiệu quả nhất trên thị trường.
Dù sao đi nữa, khát vọng theo đuổi财富 (của cải) là “tâm nguyện ban đầu” khó quên của mỗi người chơi trong ngành tiền mã hóa.
Theo dữ liệu ngành, năm 2020 đầu tư – tài trợ tiền mã hóa toàn cầu tiếp tục tăng trưởng mạnh, cả năm có 434 sự kiện, nhiều dự án hoàn thành nhiều vòng tài trợ trong năm; tổng vốn đầu tư – tài trợ công bố đạt 3,566 tỷ USD (không bao gồm mua bán).
Theo thống kê của Arcane Research, quy mô TVL (giá trị bị khóa) DeFi cả năm tăng khoảng 2100%, địa chỉ độc lập cả năm tăng gấp 10 lần, nhưng có lẽ nhờ thanh khoản thị trường dồi dào, hay DeFi Summer đến lại làm tăng cạnh tranh trong lĩnh vực này, các dự án DeFi dù tăng trưởng đột phá nhưng tổng vốn đầu tư – tài trợ chỉ khoảng 278 triệu USD, chiếm 7,80% tổng vốn đầu tư – tài trợ ngành; vốn trung bình mỗi vụ chỉ 4,8 triệu USD, là lĩnh vực yếu nhất về năng lực tài trợ trong tất cả các phân nhánh, công ty cho vay tiền mã hóa BlockFi tuyên bố hoàn thành vòng tài trợ 50 triệu USD vào tháng 8 là sự kiện tài trợ đơn lẻ lớn nhất trong năm.
Nhưng nhìn lại DeFi Summer một năm sau, với dữ liệu TVL tăng cao nhất 58 lần, lượng người dùng tăng gần 140 lần, tổng lượng vay tăng hơn 3474,1%, khối lượng giao dịch DEX tăng cao nhất 382,5 lần, ảnh hưởng của DeFi đến toàn ngành tiền mã hóa là toàn diện và sâu rộng. Ngoài ra, Polkadot (DOT) cũng trong năm đó gây quỹ khoảng 43 triệu USD qua ICO, trở thành “blockchain công cộng ngôi sao” khác.
GameFi & NFT Summer: “Cuộc điên cuồng kiếm tiền” do Axie Infinity dẫn đầu + “Cơn sốt NFT xanh” do Opensea dẫn đầu
Thời gian bước sang năm 2021, các sự kiện ảnh hưởng lớn đến ngành chủ yếu chia làm 3 loại:
Thứ nhất, về thị trường tài chính truyền thống, Coinbase niêm yết thành công trên sàn Mỹ, mã COIN, quyết tâm “tuân thủ合规 đến cùng”; Roblox lên sàn Nasdaq Mỹ, làm nóng khái niệm “metaverse”, Facebook trực tiếp đổi tên thành Meta.
Thứ hai, về ngành tiền mã hóa, “hệ sinh thái FTX” (bao gồm sàn giao dịch FTX, tổ chức giao dịch định lượng Alameda Research và hàng loạt dự án con như Solana) dần lộ diện, trở thành lực lượng mới nổi lớn trong sàn giao dịch tiền mã hóa, sàn FTX từng vươn lên vị trí “sàn giao dịch lớn thứ hai ngành”, nhưng đồng thời cũng gieo mầm cho sự sụp đổ năm 2022.
Thứ ba, về các dự án cụ thể, “cuộc điên cuồng kiếm tiền” do GameFi Summer do Axie Infinity và công hội game YGG dẫn đầu, và NFT Summer do các NFT xanh như BAYC, CryptoPunks và sàn giao dịch NFT Opensea dẫn đầu (kéo dài đến tháng 5 năm 2022, kết thúc với sự kiện bán đất ảo Otherside đốt cháy 10.000 ETH gas).
Ngoài ra, “Web3” với hình ảnh dễ hiểu và bao hàm hơn bước vào tầm mắt công chúng, và dưới sự quảng bá mạnh mẽ của đồng sáng lập Ethereum, người sáng lập Polkadot Gavin Wood, nhà đầu tư a16z Chris Dxion, dần đi sâu vào lòng người, trở thành từ ngữ đại diện mới nhất cho “ngành tiền mã hóa”.
Hơn nữa, Solana, thành lập năm 2017, do các kỹ sư cựu Qualcomm, Intel và Dropbox sáng lập, sử dụng cơ chế “Proof of History” (PoH) như công cụ nâng cao hiệu suất mạng, cũng tỏa sáng rực rỡ trong năm nay. Sau khi nhận 25 triệu USD từ vòng riêng và ICO trước đó, lại lần lượt nhận 40 triệu USD từ OKX, MEXC vào tháng 3; vào tháng 6 nhận 314 triệu USD từ vòng do a16z và Polychain Capital dẫn đầu, với sự tham gia của 1kx, Alameda Research, Blockchange Ventures, CMS Holdings, Coinfund, CoinShares, Collab Currency, MGNR (Memetic Capital), Multicoin Capital, ParaFi Capital, Sino Global Capital, Jump Trading, Boys Noize... Được kỳ vọng cao là “kẻ hủy diệt Ethereum tiếp theo” nhờ tuyên bố “hiệu suất TPS vượt xa Ethereum”.
Multicoin Capital, nhà đầu tư tham gia sâu vào Solana, nhờ đó thu về lợi nhuận hàng ngàn lần, nhưng nhanh chóng, khi bước sang năm 2022, thị trường sẽ dạy cho tất cả mọi người một bài học: “thứ tạo nên thành tựu của bạn cũng sẽ trở thành bài học của bạn”, kết quả trực tiếp của sự phụ thuộc đường đi là “lợi nhuận và thua lỗ cùng nguồn gốc”.
Axie Infinity, trò chơi NFT nổi tiếng một thời, dẫn dắt “làn sóng kiếm tiền” ở Đông Nam Á, công ty mẹ Sky Mavis hoàn thành vòng tài trợ 7,5 triệu USD vào tháng 5 năm đó do Libertus Capital dẫn đầu, với sự tham gia của Blocktower Capital, Konvoy Ventures, Derek Schloss từ Collab Currency, Stephen McKeon, chủ sở hữu đội Dallas Mavericks Mark Cuban. Vòng tài trợ tiếp theo phải đợi đến tháng 4 năm 2022, nhưng lúc đó số tiền tăng mạnh lên 150 triệu USD. Axie Infinity, thành lập năm 2017, từng đạt cột mốc “niêm yết token AXS trên Binance” vào đầu tháng 11 năm 2020 với danh hiệu “trò chơi hoạt động cao nhất blockchain”, lúc đó người dùng hoạt động hàng tháng chỉ khoảng 7.000 người, nhưng vài tháng sau, nó đã trở thành “từ đồng nghĩa của ngành GameFi”, thành công tạo ra mô hình “Play-To-Earn” (P2E, vừa chơi vừa kiếm tiền), đặt nền tảng cho sự xuất hiện của STEPN.
Còn về BAYC lúc bấy giờ, mặc dù tỏa sáng nhờ sự ủng hộ của các ngôi sao thể thao, giải trí như Curry, Doge, giá sàn từng vượt 55 ETH, nhưng với tư cách là “nhân vật chính NFT Summer” vẫn chưa nhận được tài trợ.
Năm đó, “nhân vật chính tuyệt đối” trong lĩnh vực NFT là Opensea —— sau khi hoàn thành vòng hạt giống 2 triệu USD năm 2018, vòng tài trợ chiến lược 2,1 triệu USD năm 2019, tháng 3 năm 2021, OpenSea hoàn thành vòng A 23 triệu USD do a16z dẫn đầu, với sự tham gia của Cultural Leadership Fund và nhiều nhà đầu tư thiên thần như Ron Conway, Mark Cuban, Tim Ferriss, Belinda Johnson, Naval Ravikant, Ben Silberman; tháng 7, tiếp tục hoàn thành vòng B 100 triệu USD do a16z dẫn đầu, định giá sau vòng 1,5 tỷ USD. Và điều này, vẫn còn cách “đỉnh điểm bong bóng NFT” vài tháng, Opensea sẽ tiếp tục biểu diễn.
Theo Footprint Analytics, năm 2021 có tổng cộng 1045 vụ tài trợ, tổng vốn huy động đạt 30,27 tỷ USD, tăng trưởng gần 790% so với năm 2020. Về quy mô tài trợ dự án cụ thể, công ty môi giới chứng khoán Robinhood, sàn giao dịch FTX và nền tảng dịch vụ ứng dụng Revolut đứng đầu ba lĩnh vực CeFi; tổ chức tự trị phi tập trung BitDAO, nền tảng giao dịch tài sản FalconX và sàn giao dịch tổng hợp phi tập trung 1inch đứng đầu ba lĩnh vực DeFi.
Đáng chú ý, tổ chức DAO lúc này nhận được sự chú ý lớn, Seed Club, Bankless DAO, FWB từng được xem là tổ chức DAO tiêu biểu, nhưng cuối cùng vẫn bị thị trường “chứng minh sai” ở mức độ nhất định.
Bảng xếp hạng tài trợ lĩnh vực CeFi
Và vào tháng 11 năm 2021, vốn hóa ngành tiền mã hóa cuối cùng vượt ngưỡng 3 nghìn tỷ USD trong đà tăng mạnh, sau khi trải qua “lễ rửa tội 5·19” trong năm, một thị trường bò mới lại đến, một câu chuyện mới khác sẵn sàng lên đường, và nhiều câu chuyện chu kỳ đầu tư – khởi nghiệp khác vẫn tiếp tục.
Vốn hóa ngành tiền mã hóa vượt 3 nghìn tỷ USD
Tóm tắt: Mỗi phiên bản có một vị thần, mỗi phiên bản có cao thủ
Nhìn lại hành trình chu kỳ đầu tư – khởi nghiệp tiền mã hóa từ 2016 đến 2021, mỗi giai đoạn, mỗi chu kỳ bò – gấu, mỗi vòng tuần hoàn đều có “chủ đề chính” và “đáp án phiên bản” riêng, các dự án và nhân vật đi theo xu hướng không ngừng xuất hiện, có người thành công rút lui, có người biến mất, có người vẫn hoạt động đến nay, có người vẫn đang tìm kiếm “mật mã tài phú” riêng cho mình.
Trong bài viết tiếp theo về giai đoạn gần đây nhất từ 2022 đến 2024, chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi người, việc, vật trong làn sóng chu kỳ đầu tư – khởi nghiệp tiền mã hóa, cố gắng tổng kết quá khứ, đồng thời rút ra một số bài học kinh nghiệm cho ngành đầu tư – khởi nghiệp, để bạn đọc tham khảo học tập. Nếu có bạn nào muốn trao đổi, cũng rất hoan nghênh liên hệ, cung cấp thêm góc nhìn và thông tin càng tốt.
Chúng tôi hẹn gặp lại trong phần tiếp theo của “Lý luận tiến hóa chu kỳ đầu tư – khởi nghiệp tiền mã hóa”.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Odaily
