AI+DePIN: Cặp đôi hoàn hảo hay hai cực hút nhau?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
AI+DePIN: Cặp đôi hoàn hảo hay hai cực hút nhau?
Chúng ta cần kiên nhẫn và tin tưởng vào sự phát triển của lĩnh vực AI+DePIN.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Fishery – Cộng tác viên cốt lõi Biteye
Biên tập: Crush – Cộng tác viên cốt lõi Biteye
Cộng đồng: @BiteyeCN
*Toàn văn khoảng 3900 chữ, dự kiến thời gian đọc là 5 phút
DePIN, viết đầy đủ là Mạng Hạ tầng Vật lý Phi tập trung (Decentralized Physical Infrastructure Networks), là hệ thống mạng kết nối và quản lý các thiết bị phần cứng vật lý theo cách thức phi tập trung.
Khái niệm này dù chính thức được đặt tên vào tháng 11 năm 2022 bởi Messari thông qua cuộc bỏ phiếu trên Twitter, nhưng ý tưởng và thực tiễn đằng sau nó đã tồn tại nhiều năm.
Trong hai năm kể từ khi cái tên DePIN được thống nhất, mặc dù lĩnh vực này đã được quảng bá mạnh mẽ, nhưng không thể phủ nhận rằng chúng ta chưa thấy quá nhiều dự án mới nổi bật xuất hiện.
Ngược lại, nhiều dự án chỉ tồn tại trong chốc lát, thậm chí trở thành các mô hình huy động vốn ngắn hạn. Tuy nhiên, biểu hiện này không thể phủ nhận giá trị và tiềm năng của cả lĩnh vực. Thực tế, những ý tưởng mà DePIN đại diện đã có lịch sử phát triển khá lâu dài.
Trước khi thuật ngữ "DePIN" được chấp nhận rộng rãi, lĩnh vực này đã từng được gọi bằng nhiều tên khác nhau, ví dụ:
1. TIPIN (Token Incentivized Physical Infrastructure Networks): Mạng hạ tầng vật lý được khuyến khích bằng token
2. PoPW (Proof of Physical Work): Bằng chứng công việc vật lý
3. EdgeFi: Tài chính biên, nhấn mạnh việc triển khai tài nguyên phần cứng ở rìa mạng
4. MachineFi: Tài chính máy móc, lần đầu tiên được dự án IoTeX đề xuất vào tháng 11 năm 2021
Mặc dù các tên gọi này có trọng tâm khác nhau, nhưng về bản chất đều hướng tới cùng một khái niệm: sử dụng công nghệ blockchain và kinh tế học mã hóa để xây dựng và quản lý mạng hạ tầng vật lý trong thế giới thực.
Trong lĩnh vực này, đã có một số dự án đạt được thành công đáng kể, điển hình nhất là Filecoin và Helium.
Filecoin tập trung vào việc xây dựng mạng lưu trữ phi tập trung, trong khi Helium chuyên về mạng không dây phi tập trung. Cả hai dự án này đều xuất hiện trong các chu kỳ tăng trưởng trước đó, nhưng cho đến nay vẫn duy trì hiệu suất tốt.
Những trường hợp thành công như Filecoin và Helium chứng minh rằng việc kết hợp công nghệ blockchain với hạ tầng vật lý thực tế có thể tạo ra các giải pháp mang tính đột phá.
Các dự án này không chỉ đổi mới về mặt kỹ thuật mà còn thành công trong việc áp dụng kinh tế học mã hóa để giải quyết các vấn đề thực tế, qua đó thể hiện tính khả thi và tiềm năng của mô hình DePIN.
Thông qua góc nhìn lịch sử này, chúng ta không chỉ hiểu sâu sắc hơn về khái niệm và giá trị của DePIN, mà còn rút ra được những tham khảo và bài học quan trọng cho sự phát triển của các dự án tương lai.
Bài viết này sẽ đi sâu vào hành trình phát triển của Mạng Hạ tầng Vật lý Phi tập trung (DePIN), điểm lại các dự án DePIN thành công trong lịch sử, tổng kết kinh nghiệm thành công của họ, từ đó vạch ra cơ hội phát triển tương lai cho lĩnh vực DePIN. Đồng thời, chúng tôi sẽ đặc biệt chú ý đến định hướng và tiềm năng phát triển mới do sự kết hợp giữa AI và DePIN trong làn sóng AI hiện nay.
01
Logic Giá trị của DePIN
Nhìn lại các dự án DePIN thành công thường có ba điểm chung:
Thứ nhất, ở cấp độ phần mềm có sự hỗ trợ từ cộng đồng mã nguồn mở; ở cấp độ phần cứng thì mở cửa cho các nhà sản xuất bên thứ ba chế tạo sản phẩm khai thác;
Thứ hai, sản phẩm có ứng dụng thực tế, đáp ứng nhu cầu thực tiễn;
Thứ ba, thiết kế thuật toán blockchain phù hợp với bối cảnh nghiệp vụ cụ thể của DePIN, đảm bảo cơ chế khuyến khích công bằng, không bị kiểm soát bởi nhóm phát triển, chứ không đơn thuần là phát hành một token trên chuỗi công cộng.
Chúng ta hãy phân tích từng điểm một.
Cộng đồng mã nguồn mở và phần cứng
Các dự án DePIN thành công, ở cấp độ phần mềm luôn cần sự hỗ trợ từ cộng đồng mã nguồn mở, đồng thời mở cửa sản xuất phần cứng cho các nhà sản xuất bên thứ ba, thay vì độc quyền sản xuất thiết bị khai thác.
Sự hỗ trợ từ cộng đồng mã nguồn mở giúp thu hút các nhà phát triển toàn cầu tham gia, đẩy nhanh đổi mới công nghệ, nâng cao tính an toàn và ổn định của phần mềm. Tinh thần mã nguồn mở cũng rất phù hợp với triết lý phi tập trung, góp phần xây dựng niềm tin cộng đồng và mở rộng hệ sinh thái.
Đồng thời, nếu một dự án có cộng đồng mã nguồn mở sôi động phía sau, điều đó cũng chứng tỏ công nghệ nền tảng vững chắc — bởi lẽ các dự án dựa trên khái niệm ảo khó lòng thu hút được các lập trình viên mã nguồn mở "làm việc bằng tình yêu".
Việc mở cửa sản xuất phần cứng cho bên thứ ba giúp giảm chi phí, thúc đẩy đổi mới phần cứng và ngăn ngừa rủi ro tập trung. Cách làm này tăng cường mức độ phi tập trung và khả năng chống rủi ro của mạng lưới, đồng thời mở rộng cơ sở người tham gia.
Chiến lược mở cửa phần cứng và phần mềm này tạo nên vòng lặp tích cực, thu hút thêm người tham gia, thúc đẩy đổi mới liên tục, cuối cùng hình thành hệ sinh thái mạnh mẽ và đa dạng, đảm bảo phát triển bền vững lâu dài cho dự án.
Lấy ví dụ Helium và Filecoin, cả hai dự án đều dựa vào cộng đồng mã nguồn mở mạnh mẽ để thúc đẩy tiến bộ công nghệ và mở rộng mạng lưới.
Helium tận dụng giao thức LoRaWAN mã nguồn mở, một giao thức mạng diện rộng tiêu thụ điện năng thấp, cung cấp giải pháp truyền thông xa, chi phí thấp và tiết kiệm năng lượng cho các thiết bị Internet vạn vật (IoT). Nhờ mã nguồn mở, LoRaWAN đã thu hút đông đảo nhà phát triển và doanh nghiệp tham gia, chứng minh nhu cầu thực tế trong truyền thông IoT.
Tương tự, Filecoin dựa trên giao thức lưu trữ phân tán IPFS mã nguồn mở, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu theo phương thức ngang hàng (peer-to-peer), giải quyết nhiều vấn đề của mô hình lưu trữ tập trung như điểm lỗi đơn lẻ và kiểm duyệt dữ liệu.
Tính chất mã nguồn mở của IPFS đã thu hút sự tham gia rộng rãi của các nhà phát triển và doanh nghiệp toàn cầu. Trước khi Filecoin ra mắt, IPFS đã được nhiều lập trình viên sử dụng rộng rãi, và đến năm 2020 dung lượng lưu trữ toàn mạng đã đạt 1 EiB.
Thỏa thuận đồng thuận Blockchain
Mọi dự án DePIN thành công đều phải gắn bó chặt chẽ với công nghệ blockchain, thiết kế thuật toán riêng cho từng ứng dụng cụ thể, chứ không thể tách rời nghiệp vụ DePIN khỏi Web3, chỉ đơn thuần phát hành một token trên chuỗi công cộng.
Khi nói đến công nghệ cốt lõi của blockchain, bằng chứng công việc (proof-of-work) và thỏa thuận đồng thuận là những yếu tố không thể bỏ qua, đồng thời cũng là một trong những thách thức lớn nhất về mặt kỹ thuật đối với DePIN.
Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: khối lượng công việc của thiết bị người dùng được đo lường như thế nào? Và ai sẽ là người phát thưởng tương ứng cho người dùng?
Đây chính là lúc cần thiết kế các thuật toán bằng chứng công việc (proof-of-work) phù hợp.
Helium đã giới thiệu cơ chế đồng thuận "Bằng chứng Phủ sóng" (Proof-of-Coverage, PoC), khéo léo kết hợp với hoạt động hotspot IoT. Mô hình thách thức-phản hồi của nó mô phỏng quá trình truyền dữ liệu IoT thực tế, xác minh khả năng truyền thông của các hotspot.
Xác minh đa bước phản ánh nhu cầu phủ sóng rộng rãi của mạng IoT, đảm bảo tính ổn định trong kết nối mạng.
Bằng chứng không gian-thời gian phù hợp với dịch vụ định vị địa lý trong IoT, cung cấp nền tảng đáng tin cậy cho các ứng dụng dựa trên vị trí.
Filecoin cũng có thiết kế riêng biệt trong cơ chế đồng thuận, thông qua cơ chế PFT (Power Fault Tolerance) sáng tạo, biến lượng lưu trữ mà thợ đào sử dụng trên mạng và bằng chứng không gian-thời gian họ tạo ra thành trọng số bỏ phiếu, từ đó bầu chọn nút lãnh đạo để tạo khối mới.
Cơ chế này không chỉ nâng cao hiệu quả mạng mà còn giảm đáng kể tiêu thụ năng lượng. Thông qua khuyến khích bằng token, Filecoin đã thúc đẩy mạnh mẽ việc mở rộng mạng lưới, đồng thời củng cố vị thế của giao thức IPFS trong ứng dụng thực tế.
Do đó, lợi ích lớn nhất của việc thiết kế thuật toán đồng thuận riêng biệt cho các dự án DePIN là đảm bảo tính công bằng và an toàn cho hệ thống kinh tế. Thiết kế này không chỉ đảm bảo người dùng nhận được phần thưởng chính xác và hợp lý tương xứng với đóng góp thực tế, mà còn ngăn chặn hiệu quả nguy cơ lạm dụng từ phía đội ngũ phát triển.
Việc thống kê đóng góp và phân phối phần thưởng được ràng buộc trực tiếp vào blockchain bất biến, đảm bảo tính minh bạch và không thể thay đổi trong việc phân bổ phần thưởng.
Điều này có nghĩa là đội ngũ phát triển không thể tùy tiện khấu trừ phần thưởng mà người dùng đáng được hưởng, cũng không thể âm thầm tăng hạn ngạch cho bản thân.
Nhìn lại các dự án DePIN kiểu VC gần đây ra mắt, hiệu quả hiện tại dường như không lý tưởng, nguyên nhân có thể nằm ở đây.
Hầu hết các dự án này đều chọn phát hành token trên các chuỗi công cộng như Solana hoặc Ethereum, tỷ lệ phát hành token cao, lượng lớn chip tập trung, và động lực khuyến khích thoát ly khỏi sự ràng buộc của cơ chế đồng thuận.
Nhu cầu thực tế
Một yếu tố then chốt khác dẫn đến thành công của dự án DePIN là kết hợp giữa phát triển dài hạn và nhu cầu thực tế.
Điều này được thể hiện rõ ràng trong hành trình phát triển của Filecoin và Helium. Filecoin được xây dựng dựa trên giao thức mã nguồn mở IPFS (InterPlanetary File System), bản thân IPFS ra đời nhằm giải quyết nhiều vấn đề của hệ thống lưu trữ tập trung hiện nay. Sự tồn tại và ứng dụng rộng rãi của IPFS đã chứng minh nhu cầu thực tế về lưu trữ phi tập trung.
Filecoin thông qua cơ chế khuyến khích bằng token đã mở rộng phạm vi ứng dụng và mức độ tham gia của IPFS, tạo thành vòng lặp tích cực.
Tương tự, Helium xây dựng trên nền tảng giao thức truyền thông IoT mã nguồn mở LoRaWAN. Việc ứng dụng rộng rãi LoRaWAN đã chứng minh nhu cầu thị trường khổng lồ đối với kết nối IoT, và cơ chế khuyến khích của Helium đã đẩy nhanh đáng kể việc triển khai và mở rộng mạng LoRaWAN.
Sự kết hợp giữa giao thức mã nguồn mở và các dự án DePIN này không chỉ chứng minh sự tồn tại của nhu cầu thị trường, mà còn cho thấy cách DePIN thúc đẩy phát triển và ứng dụng sâu rộng hơn cho công nghệ mã nguồn mở thông qua động lực kinh tế.
Tóm lại, các dự án DePIN thành công đều có ưu thế nổi bật trong việc có sự hỗ trợ từ cộng đồng mã nguồn mở, tính mở của phần cứng, phát triển dài hạn và đáp ứng nhu cầu thị trường, đồng thời củng cố vị thế trong ngành nhờ sự kết hợp chặt chẽ và đổi mới với công nghệ blockchain.
Filecoin và Helium, với tư cách là những tấm gương thành công, đã minh chứng cách các dự án DePIN có thể kết hợp hiệu quả giữa công nghệ và nhu cầu thị trường để đạt được sự phát triển bền vững lâu dài.
02
AI + DePIN: Giá trị hay Đầu cơ?
Cửa sổ giá trị
Việc kết hợp AI và Web3 vẫn đang trong giai đoạn khám phá, ngành công nghiệp chưa hình thành một lộ trình hoàn chỉnh. Tuy nhiên, xét từ góc độ tài sản, lĩnh vực AI liên quan đến cả hai yếu tố then chốt là phần cứng và thuật toán, điều này rất phù hợp với đặc điểm của lĩnh vực DePIN.
Các dự án DePIN thường liên quan đến mạng lưới phần cứng vật lý phi tập trung và cơ chế khuyến khích được điều khiển bởi hợp đồng thông minh, điều này tạo ra một kịch bản lý tưởng để triển khai AI.
Khi thảo luận về triển vọng kết hợp AI và DePIN, chúng ta phải thẳng thắn đối mặt với một thách thức then chốt hiện tại: sự không tương thích giữa nhu cầu huấn luyện AI phi tập trung và sự phát triển công nghệ.
Hiện tại, các bộ công cụ AI mã nguồn mở chủ đạo được sử dụng trong giới học thuật và công nghiệp vẫn chủ yếu được thiết kế cho máy chủ tập trung, điều này phản ánh nhu cầu huấn luyện AI phi tập trung chưa đạt quy mô.
Thực tế, việc hình thành nhu cầu phi tập trung thực sự thường là một quá trình dài.
Nhìn lại các ví dụ DePIN thành công trong quá khứ, chúng ta có thể thấy một con đường phát triển tương đối lành mạnh: trước tiên là sự xuất hiện của nhu cầu phi tập trung, sau đó thúc đẩy cộng đồng phát triển các khung mã nguồn mở phi tập trung tương ứng, và cuối cùng mới là đưa cơ chế khuyến khích vào hệ sinh thái.
Tuy nhiên, xu hướng phát triển hiện tại trong lĩnh vực AI+DePIN dường như đang đi ngược lại. Nhiều dự án vội vàng tung ra cơ chế khuyến khích, nhưng do thiếu nhu cầu phi tập trung thực sự làm nền tảng, các phần thưởng này thường rơi vào tay các "người chơi kiếm lời" thay vì những người dùng và đóng góp thực sự.
Mô hình "khuyến khích trước" này không những không thể kích thích hiệu quả việc hình thành nhu cầu thực tế, mà còn có thể khiến định hướng phát triển công nghệ lệch khỏi nhu cầu thị trường thực tế.
Trong bối cảnh thiếu định hướng nhu cầu rõ ràng, các dự án có thể quá chú trọng vào lợi ích ngắn hạn, mà bỏ qua việc tích lũy công nghệ và xây dựng hệ sinh thái cần thiết cho phát triển bền vững lâu dài.
Do đó, đối với các dự án AI+DePIN, điều cấp thiết hiện nay là kiên nhẫn nuôi dưỡng nhu cầu thực sự về AI phi tập trung, đồng thời thúc đẩy cộng đồng mã nguồn mở phát triển các khung AI mã nguồn mở phi tập trung.
Chỉ khi có nhu cầu cộng đồng làm nền tảng, việc đưa vào cơ chế khuyến khích hợp lý mới thực sự phát huy tác dụng, thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của toàn bộ hệ sinh thái.
Điều này đòi hỏi sự kiên nhẫn từ đội ngũ phát triển, các nhà phát triển và nhà đầu tư, tập trung vào việc tạo ra giá trị dài hạn thay vì lợi ích ngắn hạn.
Chỉ như vậy, chúng ta mới có thể kỳ vọng chứng kiến sự xuất hiện của những dự án AI+DePIN thực sự thành công, mở ra những khả năng mới cho tương lai của hạ tầng phi tập trung.
Tích cực tham gia vào câu chuyện AI mới
Sau phần phân tích trên, có thể thấy con đường đầu tư giá trị trong ngắn hạn có thể chưa thông suốt, nhưng điều đó không có nghĩa là thị trường AI + DePIN ảm đạm. Nhìn vào bối cảnh lớn hơn, AI vẫn là lĩnh vực thu hút nhiều dòng tiền nóng nhất.
Hiện nay, tuyến đường chủ đạo của AI + DePIN là cung cấp mạng lưới tài nguyên tính toán phân tán cho AI, nhằm giảm chi phí huấn luyện và suy luận AI, đồng thời tận dụng tối đa năng lực xử lý nhàn rỗi trên toàn cầu, đặc biệt là tài nguyên GPU.
Ở giai đoạn đầu của chu kỳ tăng giá này, việc sử dụng phần cứng sẵn có để tham gia các dự án loại này vẫn mang lại lợi nhuận khá tốt. Nhưng theo thời gian, ngày càng nhiều dự án tương tự xuất hiện, sau khi các dự án dẫn đầu đạt đỉnh, hiệu suất dần suy giảm.
Điều này cho thấy cần tích cực tham gia vào các câu chuyện AI mới, mỗi phân khúc nhỏ dưới bóng AI đều có thể tham gia vừa phải (việc nắm giữ dài hạn không phải là quyết định an toàn), lưu ý, phải là những câu chuyện mới!
Ví dụ, Xai đã đi đầu trong việc bán node, với tư cách là người tiên phong, lợi nhuận khá hấp dẫn, thời gian hoàn vốn khoảng chưa đầy nửa tháng.
03
Những dòng cuối
Hiện tại, thị trường không mấy khởi sắc, tâm lý chung đều u ám.
Chúng ta cần kiên nhẫn và tin tưởng vào sự phát triển của lĩnh vực AI+DePIN. Sự phát triển của lĩnh vực mới mẻ này có thể cần thời gian, nhưng tiềm năng của nó không thể bị xem nhẹ.
Khi thị trường im ắng, hãy dành thời gian rà soát lại các dự án hiện có, tìm kiếm những dự án có nhu cầu phi tập trung thực sự, có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ cộng đồng mã nguồn mở, mở cửa sản xuất phần cứng, và có thiết kế thuật toán đồng thuận phù hợp.
Cuối cùng, hãy theo dõi sát sao diễn biến trong cộng đồng mã nguồn mở, sàng lọc ra những câu chuyện mới thực sự có công nghệ, đáng để tham gia, góp phần vào sự phát triển lành mạnh của hệ sinh thái AI+DePIN.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@BiteyeCN
