Ark: Giao thức thanh toán ngoài chuỗi ẩn danh dựa trên Bitcoin
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Ark: Giao thức thanh toán ngoài chuỗi ẩn danh dựa trên Bitcoin
Trong bài viết này, chúng ta sẽ theo bước chân của Burak để tìm hiểu sâu về cách thức hoạt động và những lợi thế của Ark, cũng như lý do thúc đẩy nghiên cứu dự án này.
Chuyên sâu báo cáo Web3Viết bởi: Burak
Biên dịch: TechFlow
Ark là một giao thức lớp hai cách mạng, được thiết kế nhằm cung cấp giải pháp thanh toán ngoài chuỗi chi phí thấp và ẩn danh cho Bitcoin. Ark kết hợp lợi thế về quyền riêng tư và chi phí thấp, mang đến trải nghiệm thanh toán hoàn toàn mới cho người dùng. Trong bài viết này, chúng ta sẽ đi theo chân Burak để tìm hiểu sâu hơn về nguyên lý hoạt động, những ưu điểm nổi bật của Ark, cũng như động lực thúc đẩy nghiên cứu dự án này.
Ark cho phép người nhận thanh toán mà không cần phải có sẵn tính thanh khoản đầu vào (inbound liquidity), đồng thời bảo vệ quyền riêng tư của họ. Giao thức này riêng tư như WabiSabi, thuận tiện như trên chuỗi, và rẻ như mạng Lightning.
Trước khi đi vào chi tiết, hãy cùng nghe câu chuyện của tôi.
Là người từng ủng hộ phe kích thước khối lớn, bản thân tôi trước đây cũng là một nhà phê bình nặng ký đối với mạng Lightning. Tôi luôn cảm thấy khó chịu nghiêm trọng với mạng Lightning, chủ yếu tập trung vào ba vấn đề: tính thanh khoản đầu vào, việc nhận thanh toán bất đồng bộ và dấu vết trên chuỗi.
Theo thời gian, khi hiểu sâu hơn về mạng Lightning, tôi nhận ra rằng một số điểm tôi phản đối có thể được giải quyết. Ví dụ, PTLC giải quyết đồng thời cả vấn đề nhận bất đồng bộ lẫn chứng minh thanh toán, còn mô hình UTXO chia sẻ giải quyết phần nào vấn đề dấu vết trên chuỗi.
Tuy nhiên, đáng tiếc là tôi chưa tìm được "thuốc chữa" nào thực sự hiệu quả cho vấn đề thanh khoản đầu vào. Với tôi, thanh khoản đầu vào luôn giống như một lỗi (bug). Tôi luôn cảm giác rằng nó lẽ ra không nên tồn tại. Toàn bộ vấn đề này cứ khiến tôi thấy sai sai.
Hãy tưởng tượng, trước khi thiết kế mạng Lightning, bạn làm một khảo sát thị trường đơn giản: "Bạn có muốn sử dụng một hệ thống thanh toán yêu cầu bạn phải vận hành máy chủ 24/7, và chỉ hoạt động nếu bạn đã có sẵn thanh khoản trước không?" Bạn biết trải nghiệm người dùng kiểu đó sẽ ra sao không?
Trải nghiệm lý tưởng ở cấp độ người dùng cuối phải thật mượt mà. Người dùng nên có thể đơn giản bấm một nút kỳ diệu để nhận sats, rồi bấm nút khác để gửi sats, giống như dòng tiền trên chuỗi vậy.
Dù sao đi nữa, theo thời gian, tôi đã nghĩ ra một vài giải pháp thú vị để giải quyết các vấn đề trải nghiệm người dùng của mình, điều này cuối cùng dẫn tôi đến việc nghiên cứu một ví LN mới. Đến một lúc nào đó, tôi nhận ra thứ tôi đang phát triển không còn giống mạng Lightning nữa; thay vào đó, nó giống một giao thức lớp hai độc lập. Một giao thức lớp hai có thể thanh toán hóa đơn Lightning và nhận tiền từ mạng Lightning; nhưng bên trong, ở cốt lõi, lại có thiết kế hoàn toàn khác biệt.
Tóm lại, ý tưởng ví Lightning của tôi đã tiến hóa thành một giao thức lớp hai hoàn toàn mới. Tôi đã thử nghiệm và trao đổi với nhóm tin cậy của mình, thu thập phản hồi riêng tư và liên tục cải tiến thiết kế.
Sau nhiều tháng tái cấu trúc và lặp lại, tôi nhận ra mình đã có được thiết kế tối ưu nhất, và cảm thấy công nghệ đã đủ trưởng thành để chia sẻ thành quả với toàn cộng đồng – đó chính là Ark.
Tôi đặt tên cho nó là Ark vì nó gợi nhớ đến tàu Noah, có thể cứu người bình thường khỏi mối đe dọa từ các công ty phân tích chuỗi và các bên lưu ký. Việc tự lưu ký trên mạng Lightning không khả thi do những lý do rõ ràng, trong khi các công ty phân tích chuỗi đang tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với quyền riêng tư người dùng.
Ark đạt được thanh toán ngoài chuỗi ẩn danh và mở rộng thông qua một nhà cung cấp dịch vụ gọi là Ark Service Provider (ASP). ASP là một máy chủ luôn trực tuyến, cung cấp thanh khoản cho mạng, tương tự cách hoạt động của các nhà cung cấp dịch vụ mạng Lightning.
Ark là một giao thức lớp hai không cần tin cậy, có chức năng thoát một chiều, không thể đánh cắp tiền của người dùng hay nối kết giữa người gửi và người nhận. Người dùng có quyền tự lưu ký; nếu có vấn đề xảy ra ở lớp hai, họ có thể khôi phục tiền về lớp cơ sở. Ngoài ra, Ark còn có một tập hợp UTXO ngoài chuỗi, được gọi là UTXO ảo hoặc vTXO.
Các UTXO ảo hiện có bị hủy bỏ, và các UTXO ảo mới liên tục được tạo ra, giống như cách dòng tiền hoạt động trên chuỗi.
Ark định kỳ thanh toán mỗi 5 giây, người dùng cần chờ xác nhận trên chuỗi để đạt được tính cuối cùng. Tuy nhiên điều này không ngăn cản họ dùng token zero-conf để thanh toán hóa đơn – Ark có độ trễ tính cuối cùng tức thì.
Ark đảm bảo "tính nguyên tử tuyệt đối" bằng cách sử dụng ATLC thay vì HTLC. Người dùng có thể nhận thanh toán và chuyển tiếp ngay lập tức mà không cần chờ xác nhận. Việc double-spend ở cấp mempool sẽ phá vỡ tính nguyên tử. Nếu ASP cố double-spend vTXO của người nhận, họ sẽ không thể rút được vTXO của người gửi.
So với mạng Lightning, Ark cung cấp mức độ bảo vệ quyền riêng tư cao hơn một bậc. Mỗi giao dịch trên Ark đều diễn ra trong một vòng CoinJoin, làm rối tung dấu vết từ người gửi đến người nhận. Trái lại, các giao dịch Lightning được liên kết thông qua các định danh hashlock, và các trung tâm trung gian có thể thông đồng để trích xuất thông tin thanh toán, từ đó làm lộ mối liên hệ giữa người gửi và người nhận.
Về dấu vết trên chuỗi, mạng Lightning cũng không thể mở rộng. Mạng Lightning là một lớp hai phụ thuộc nặng nề vào lớp cơ sở để vận hành. Thị trường phí cao gần đây phần nào đã chứng minh được sự thiếu đáng tin cậy của hạ tầng mạng Lightning.
Con số cho thấy, giả sử mỗi người cần 4 kênh và trung bình việc mở một kênh tiêu tốn vài trăm vByte, thì để đưa toàn bộ dân số tham gia mạng Lightning theo cách không ủy thác sẽ mất hơn 100 năm.
Bạn có thể nói rằng các kênh có thể được xử lý theo lô dưới dạng coinpool hoặc factory, nhưng bạn vẫn cần tương tác thường xuyên với chuỗi để đóng kênh. Khi xem xét việc đóng kênh này diễn ra dưới dạng TLUV*, không gian dự phòng của Bitcoin không thể xử lý quy mô khoảng 150.000 người đóng kênh mỗi ngày.
(TechFlow chú thích: "TLUV" là một khái niệm liên quan đến Tapscript, đại diện cho "TAPLEAF_UPDATE_VERIFY", cho phép chỉ định một chỉnh sửa (tweak) để thay đổi khóa nội bộ hiện tại, có thể được dùng trong Tapscript để kiểm soát linh hoạt hơn các điều kiện giao dịch và quản lý khóa. Nó có thể được dùng để tạo các kịch bản giao dịch phức tạp hơn, giúp giao dịch Bitcoin trở nên linh hoạt và mở rộng hơn.)
Ark về cơ bản đã giải quyết triệt để mọi điểm nghẽn; nó mở rộng giao dịch Bitcoin thông qua nhiều thành phần khác nhau: mô hình UTXO chia sẻ, chữ ký mù, điều chỉnh đơn giản, khóa thời gian, ATLC, và một số thủ thuật khác.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Burak
