a16z: Tokenomics đã lỗi thời, cần định nghĩa lại học thuyết về token
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
a16z: Tokenomics đã lỗi thời, cần định nghĩa lại học thuyết về token
Token không chỉ đại diện cho giá trị tiền tệ, mà còn đại diện cho xã hội, danh tiếng, v.v., giá trị tồn tại ở nhiều hình thức khác nhau.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Guy Wuollet
Biên dịch: TechFlow
"Token" là chủ đề nóng trong tiền mã hóa và Web3. Ngay cả bên ngoài Web3, các token vẫn thu hút những người quan tâm đến nghệ thuật, mật mã học, thiết kế, kinh tế học, trò chơi, toán học, tâm lý học, v.v. Đó là lý do tại sao chúng ta cần một thuật ngữ toàn diện hơn để mô tả việc nghiên cứu và thiết kế token.
Trong bài viết này, đối tác đầu tư của a16z – Guy Wuollet – cho rằng việc sử dụng thuật ngữ mới "Tokenology" (Học thuyết về token) sẽ bao quát và truyền tải đầy đủ hơn mọi chiều cạnh cũng như không gian thiết kế phong phú so với khái niệm "Tokenomics" (Kinh tế học token).
Chúng ta thường có thể định nghĩa token là "đơn vị giá trị bản địa trên Internet", nhưng ở đây có một điểm then chốt: token không chỉ đại diện cho giá trị tiền tệ mà còn đại diện cho danh tính xã hội, uy tín, v.v., vì giá trị tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau.
Token biểu thị giá trị đa chiều; chúng là các vector chứ không phải các đại lượng vô hướng. Đại lượng vô hướng chỉ có độ lớn, trong khi vector vừa có độ lớn vừa có phương hướng. Một token cụ thể có thể đại diện cho quyền sở hữu, tư cách thành viên, danh tính, v.v. Điều quan trọng là token trở nên ý nghĩa bởi vì chúng cho phép các nhà xây dựng duy trì được chiều kích cao vốn có trong mọi biểu hiện giá trị, từ đó mở ra một không gian thiết kế phong phú hoàn toàn mới.
Cũng vì vậy, tôi cho rằng thuật ngữ “kinh tế học token” để mô tả việc nghiên cứu và thiết kế token là rất hạn chế và bản thân nó đã mang tính giới hạn nội tại. Nó không thể bao quát hay truyền tải đầy đủ mọi chiều cạnh của không gian thiết kế phong phú này. Token không chỉ tồn tại bên trong môi trường kinh tế thuần túy mà còn tồn tại bên ngoài môi trường đó.
Thiết kế token vẫn đang ở giai đoạn sơ khai, do đó việc giảm chiều kích của token xuống bối cảnh thuần kinh tế sẽ giới hạn khả năng sáng tạo ở đây. Vì vậy, tôi cho rằng chúng ta cần một thuật ngữ khác — “Tokenology” (Học thuyết về token), nhằm chỉ rõ “việc nghiên cứu” — cách thức phối hợp con người, tổ chức và/hoặc máy tính thông qua việc sử dụng mật mã học và thiết kế cơ chế nhằm đạt được mục tiêu chung.
Trước hết, chúng ta cần hiểu sâu sắc và toàn diện hơn về token, cũng như lý do tại sao chúng lại quan trọng.
Xét token trong bối cảnh rộng lớn hơn của blockchain và tiền mã hóa: Blockchain là một mô hình tính toán mới, tạo ra cách thức mới để tổ chức con người, xã hội và vốn. Hai lợi thế then chốt của blockchain là tính kết hợp (composability) và khả năng token hóa. Bài viết này tập trung chủ yếu vào token.
Trong ngành công nghiệp tiền mã hóa, các thuật ngữ được sử dụng còn bao gồm “mô hình token”, “cơ chế token” hoặc “thiết kế token”. Nhưng tất cả đều ám chỉ cách mà token tương tác với giao thức, hệ thống hoặc cơ chế liên quan. Ví dụ: Mô hình token của Ethereum quy định cách ETH hoạt động bên trong giao thức; mô hình token là một tập hợp con của toàn bộ giao thức.
Vậy cụ thể hơn, chúng ta có thể sử dụng token như thế nào? Có rất nhiều cách, nhưng để tóm tắt một số trường hợp sử dụng hiện tại, chúng ta có thể dùng token:
-
Để xác định quyền sở hữu. Blockchain là cách khởi chạy các dịch vụ nguồn mở do người dùng sở hữu và vận hành ở quy mô lớn; Ethereum là ví dụ điển hình về một “máy tính toàn cầu” do người dùng sở hữu và vận hành. Token còn trao cho người dùng “quyền tài sản” kỹ thuật số — một khái niệm quan trọng khác. Cuối cùng, token cho phép sở hữu siêu cấu trúc (metaprotocol), được định nghĩa là “giao thức mã hóa có thể chạy miễn phí và vĩnh viễn, không cần bảo trì, gián đoạn hay trung gian.” Trong trường hợp này, chúng cũng tạo ra giá trị mà chỉ chủ sở hữu mới có thể truy cập và phá hủy; tuy nhiên, giá trị đó không chỉ đơn thuần là giá trị tiền tệ, mà còn có thể tồn tại dưới những hình thức có giá trị rất lớn về mặt khác.
-
Để phối hợp. Token của người sáng tạo nội dung, token xã hội và NFT cho phép người hâm mộ tương tác trực tiếp với nghệ sĩ yêu thích và chứng minh danh tính fan hâm mộ của họ — dù là với tư cách người tiên phong, thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ, hay vì cộng đồng và ý nghĩa. Ví dụ, Dogecoin mạnh mẽ vì meme, cộng đồng và “niềm tin” mà nó đại diện. Token còn có thể mở rộng để không chỉ đại diện cho việc tham gia cộng đồng này, mà còn xây dựng danh tính văn hóa kỹ thuật số; trong trường hợp này, những người nắm giữ token cũng có thể bỏ phiếu trong các quyết định sáng tạo thông qua sự hợp tác phi tập trung giữa người sáng tạo và cộng đồng.
-
Để tạo động lực. Thiết kế động lực thường được mô tả là chìa khóa để hiểu và thúc đẩy hành vi con người, nhưng nó cũng có thể điều chỉnh hệ thống, tổ chức và mạng lưới. Token giúp phối hợp các trình xác thực và thợ đào trong Ethereum và Bitcoin. Chúng cũng làm cho quản trị phi tập trung trong các giao thức DeFi (như Uniswap, Compound, v.v.) trở nên khả thi. Token có thể hỗ trợ tăng trưởng thành viên và sáng tạo sản phẩm phái sinh trong các dự án NFT (như BAYC), cũng như các cộng đồng và tổ chức phi tập trung (DAO) bản địa kỹ thuật số như FWB.
-
Để truy cập hàng hóa và dịch vụ. Các nền tảng hợp đồng thông minh (như Ethereum) bán dịch vụ tính toán; Helium cho phép bất kỳ ai mua LoRaWAN và 5G; Filecoin cho phép thanh toán chi phí lưu trữ dữ liệu… Chỉ là một vài ví dụ. Nhiều NFT cũng được dùng như “cổng vào” trải nghiệm kỹ thuật số và vật lý. Việc kiểm soát truy cập bằng token có thể ưu tiên các thành viên cộng đồng sớm hơn hoặc tích cực hơn, hoặc phân biệt người tham gia giải trí và người chuyên sâu hơn theo các tiêu chí khác, đảm bảo trải nghiệm tổng thể phong phú hơn.
Tất nhiên, danh sách các trường hợp sử dụng token này còn xa mới đầy đủ; đây chỉ là khởi đầu. Tuy nhiên, như bạn thấy, đây là một không gian thiết kế cực kỳ phong phú — trải dài qua nghệ thuật, kinh tế học và nhiều lĩnh vực khác.
Rõ ràng token rất quan trọng, không chỉ với ngành công nghiệp tiền mã hóa mà còn vượt ra ngoài phạm vi đó. Khi kết hợp với đặc điểm và lợi thế then chốt thứ hai của blockchain — tính kết hợp — con người có thể hiểu sâu sắc hơn về hướng đi mà token đại diện, chứ không chỉ đơn thuần là quy mô.
Một lần nữa, token biểu thị giá trị dưới dạng vector, chứ không phải đại lượng vô hướng. Chỉ khi nhận ra rằng token là cách bản địa để biểu thị vector giá trị, chúng ta mới bắt đầu truyền tải được không gian thiết kế phong phú ở đây.
“Giá trị” là một khái niệm trừu tượng, và phần lớn mọi người nhầm lẫn giữa “giá trị” và “tiền tệ”. Token cho phép bạn biểu thị rõ ràng giá trị mà không nhất thiết phải là tiền tệ. Tôi cho rằng, do nền kinh tế phương Tây hiện đại gần như hoàn toàn định giá bằng đô la Mỹ, nên việc rút gọn vector nhiều chiều thành đại lượng vô hướng dẫn đến mất mát thông tin. Ngày nay, giá trị phần lớn hoặc là 1) ngầm định, hoặc là 2) được định giá rõ ràng bằng đô la. Giá trị có thể được biểu thị theo nhiều cách khác, và mọi tương tác thực chất đều đang chuyển giao giá trị, dễ thấy nhất dưới dạng thời gian và thông tin.
Điều then chốt là các nhà phát triển nên có thể sử dụng thiết kế token mới để biến giá trị ngầm định thành giá trị tường minh.
Do đó, dù chúng ta gọi nó là “Tokenology”, hay đơn giản là mượn khái niệm nghiên cứu về token; hay bất cứ tên gọi nào khác — chúng ta cần vượt ra khỏi giới hạn rằng kinh tế học token = token + kinh tế học. Đó phải là tokenology = token × kinh tế học × nghệ thuật × … Một thuật ngữ mới cũng có thể giúp chúng ta mở ra một kỷ nguyên thiết kế token phong phú hơn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
a16z
