Tạp chí Fortune tiết lộ quá khứ của CZ: Điều gì đã định hình nên con người anh ấy?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tạp chí Fortune tiết lộ quá khứ của CZ: Điều gì đã định hình nên con người anh ấy?
Trong buổi phỏng vấn, Zhao Changpeng còn hiếm khi tiết lộ tình trạng gia đình của mình: ông đã trở thành cha, và có hai đứa con nhỏ với He Yi, đồng sáng lập Binance.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: JEFF JOHN, ROBERTS, YVONNE LAU
Biên dịch: Quách Thiện Văn, Lân Kỳ, Cốc Dục, ChainCatcher
Zhao Changpeng hiện đang ngồi trước giá sách trong ngôi nhà ở Dubai – nơi ông gọi là nhà, giống như Paris. Trong đoạn video, ông thân thiện, nhẹ nhàng và thậm chí rất khiêm tốn. Điều này hoàn toàn trái ngược với hình ảnh mà các đối thủ quen thuộc về ông: một người đầy tham vọng, đã xây dựng Binance thành sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất và có ảnh hưởng nhất thế giới.
Ông thường xuyên ứng xử khác biệt tùy theo người tiếp xúc. “Nếu người Mỹ làm việc với tôi, họ sẽ thấy tôi là người châu Á – mang chút đặc điểm châu Á hơn đa số người Mỹ, nhưng lại ít ‘châu Á’ hơn những người châu Á khác mà họ từng biết. Nếu người châu Á làm việc với tôi, họ sẽ cảm thấy tôi giống người Mỹ, nhưng lại ít ‘Mỹ’ hơn so với những người Mỹ họ thường tiếp xúc. Tôi có thể nói mình nằm ở giữa hai thái cực đó.”
Gần đây, mặt mạnh mẽ của Zhao Changpeng đã khiến ông bị điều tra kỹ lưỡng. Zhao Changpeng và Binance đã thành công nhờ chiến lược vượt trội và khai thác triệt để các quy định lỏng lẻo – mỗi khi tìm được quốc gia nào có chính sách pháp lý thuận lợi nhất, vị sáng lập này sẽ chọn đóng trụ sở tại đó. Các chính phủ, bao gồm cả Mỹ, cáo buộc Binance hành vi gian lận, vi phạm các biện pháp trừng phạt quốc tế và quy tắc chống rửa tiền.
Binance khẳng định đã thay đổi cách vận hành, giờ đây tuân thủ pháp luật mới là mục tiêu; và khi đại diện cho công ty đã cải tà quy chính này, Zhao Changpeng luôn thể hiện mặt ôn hòa, khiêm nhường. Nhưng sự chuyển mình của Binance khiến người ta đặt câu hỏi về con người thật của Zhao Changpeng và cách ông xây dựng doanh nghiệp – hồ sơ công khai về nền tảng của Zhao Changpeng và hoạt động của Binance rất hiếm hoi, khiến những nghi vấn này càng trở nên sắc bén.
Việc nghiên cứu kỹ lưỡng về quá khứ của Zhao Changpeng đã lấp đầy nhiều khoảng trống, tiết lộ cách nhà sáng lập Binance luân chuyển giữa hai bản ngã – hàng thập kỷ dùng tay cứng rắn đánh bại đối thủ kinh doanh, đồng thời duy trì hình ảnh một người bình thường thân thiện.
Tạp chí này đã tiến hành điều tra chi tiết về quá khứ của ông, tham khảo phỏng vấn những người quen biết ông và các bài báo truyền thông Trung Quốc, phát hiện ra hai thế giới đã định hình nên nhân cách của Zhao Changpeng: quê hương Canada nơi ông trưởng thành; và Trung Quốc – nơi ông trở về với danh nghĩa “hải quy”, cưỡi lên đà bùng nổ của Thượng Hải trong những năm đầu thế kỷ, vươn tới vị trí tiên phong trong kinh doanh toàn cầu.
Zhao Changpeng hấp thụ kinh nghiệm từ cả hai nơi, vừa nắm bắt được những chiến lược kinh doanh tàn khốc phổ biến trong giai đoạn đầu hỗn loạn của ngành công nghệ Trung Quốc, vừa giữ lại tính cách thoải mái, không gây đe dọa kiểu Canada – cách cư xử này làm xao nhãng sự chú ý vào các chiến thuật của ông.
Cho đến gần đây, Zhao Changpeng vẫn thường xuyên phát biểu trước giới truyền thông tiền mã hóa và kinh doanh, nhưng trong vài tháng qua, ông đã giảm đáng kể tần suất xuất hiện – do môi trường quản lý đáng lo ngại và Binance cho rằng truyền thông bóp méo hình ảnh công ty và cá nhân ông. Lần này, ông phá vỡ thói quen im lặng lâu nay để trả lời phỏng vấn tạp chí Fortune, chia sẻ nhiều chi tiết chưa từng được công bố về cuộc sống cá nhân. Cuộc phỏng vấn này cung cấp cái nhìn trực tiếp về cách thức kinh doanh của Zhao Changpeng, cho thấy thành công của ông phù hợp với xu hướng phát triển của cộng đồng người Hoa di cư, đồng thời giải mã cách người cha thông minh nhưng lạnh lùng đã ảnh hưởng đến sự trỗi dậy của Binance như một gã khổng lồ tiền mã hóa.
Người cha học giả đưa cả gia đình di cư ra nước ngoài
Khu Keremeos Court là một dãy nhà liền kề nhỏ gọn, không có gì nổi bật ngoại trừ khung cảnh dễ chịu. Những căn hộ này được bao quanh bởi rừng mưa rộng lớn với mùi hương cedar nồng nặc và dương xỉ, là một phần của khuôn viên 2.000 mẫu Anh thuộc Đại học British Columbia (UBC), nằm ở tận cùng phía Tây Vancouver.
Năm 1989, Zhao Changpeng 12 tuổi cùng mẹ và em gái đến đây đoàn tụ với cha. Zhao Changpeng nói cha ông suốt đời yêu sách, ngay cả khi phải xuống nông thôn vẫn kiên trì học tập. Nhờ sự kiên trì học thuật, cha ông cuối cùng đã tìm được chương trình tiến sĩ về địa vật lý tại Canada, vài năm sau đưa cả gia đình đến UBC học cùng ông.
Zhao Changpeng tại tháp đồng hồ Ladner ở Vancouver, chụp bởi cha vào khoảng năm 1989. Ảnh do Zhao Changpeng cung cấp
Khung cảnh ở đây hoàn toàn khác xa vùng quê mà Zhao Changpeng trải qua thời thơ ấu. Ở tỉnh Giang Tô, trường học và phòng học khan hiếm, bàn ghế bằng đá đơn sơ – điều phổ biến ở vùng nông thôn thiếu thốn – mùa đông việc học càng khó khăn hơn. Giống như cha mình, Zhao Changpeng hiểu rõ về nghèo đói và thiếu thốn ở Trung Quốc, cũng nhận ra học vấn có thể là nơi trú ẩn. Khi 10 tuổi, gia đình rời quê lên một thành phố nhỏ của Trung Quốc – Hợp Phì, nơi có Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc.
Trong ốc đảo tri thức này, Zhao Changpeng thường ngồi nghe sinh viên khóa trên tranh luận, đôi khi họ mời ông chơi cờ. “Tôi nhớ họ dạy tôi chơi cờ tướng, chơi cờ vây. Họ thảo luận đủ thứ chuyện trong trường, thậm chí cả chính trị. Tôi nghĩ việc ở cạnh những người lớn hơn mình bảy đến mười tuổi thực sự khiến cách suy nghĩ của bạn khác biệt đôi chút so với trẻ cùng lứa.”
Khi gia đình Zhao Changpeng đến tỉnh British Columbia, họ đã rời khỏi một trong những nền văn minh lâu đời nhất thế giới đến một trong những quốc gia trẻ nhất. Vancouver được thành lập vào những năm 1870, ngoài cộng đồng bản địa, rất ít người đặt chân đến đây. Thành phố nhanh chóng trở thành cửa ngõ kết nối hàng hóa và con người từ Trung Quốc sang Canada – trong nhiều thập kỷ, nó là nơi tập trung chủ nghĩa phân biệt chủng tộc chống người Hoa. Biểu hiện của định kiến này bao gồm khoản “thuế đầu người” ác danh nhằm ngăn đàn ông Trung Quốc đưa vợ sang Canada, dù chính họ đã xây dựng tuyến đường sắt quốc gia và phần lớn thành phố Vancouver. Henry Yu, sử gia UBC và chuyên gia về người nhập cư Trung Quốc, nói: “Dù [Vancouver] luôn có người Trung Quốc, họ sống như Harry Potter dưới cầu thang. Họ là người hầu, chứ không phải chủ nhà.”
Tuy nhiên, đến những năm 1980, chính phủ đã hoàn toàn thay đổi thái độ. Để phục hồi và đa dạng hóa nền kinh tế dựa vào tài nguyên, Canada bắt đầu thu hút những người nhập cư mà trước đây từng coi thường từ bờ Thái Bình Dương. Chương trình này bao gồm cấp thị thực cho những ai đầu tư 400.000 đô la Canada, thu hút những học giả như cha của Zhao Changpeng. Ottawa muốn gửi tín hiệu rõ ràng đến người Trung Quốc tham vọng: “Nếu bạn muốn thành công trong nền kinh tế toàn cầu, Canada đang mở cửa kinh doanh.”
Tâm lý bài ngoại vẫn tồn tại ở Vancouver, người châu Á vẫn bị ghét bỏ ở một số khu vực, nhưng Zhao Changpeng không thường xuyên gặp nạn phân biệt chủng tộc. Trường trung học ông theo học có học sinh đa sắc tộc, phần lớn có liên hệ với trường đại học. Tuy nhiên, Zhao Changpeng khác biệt so với các bạn học ở một số điểm then chốt. Ông nhớ rằng dù có hàng chục học sinh châu Á khác, ông chỉ là một trong hai học sinh đến từ Trung Quốc đại lục. Phần lớn đến từ Hồng Kông và Đài Loan giàu có hơn, và khác với Zhao Changpeng, họ không sống trong những căn hộ đơn sơ dành cho nghiên cứu sinh và nhân viên trường.
Zhao Changpeng nhớ về khoảng cách giàu nghèo lớn giữa gia đình ông và các học sinh khác, cũng như sự phân biệt trong nhóm người nhập cư nói tiếng Trung giàu có. Ông nói: “Trẻ Hồng Kông thích thương hiệu, thời trang, xe hơi thể thao... Người Đài Loan, dù đều rất giàu... nhưng có thái độ khiêm tốn hơn, tôi dễ hòa hợp với họ. Tôi học được nhiều giá trị khiêm tốn từ các gia đình Đài Loan.”
Ngày nay, Binance và đồng BNB được định giá cao, giúp Zhao Changpeng có khối tài sản hàng tỷ đô la, nhưng ít nhất về công chúng, ông vẫn giữ “giá trị khiêm tốn”. So với những người khó chịu hơn trong cộng đồng tiền mã hóa – những kẻ mua Lamborghini rồi bảo người hoài nghi “hãy tận hưởng nghèo khó” – Zhao Changpeng chưa bao giờ phô trương.
Ở Vancouver, mẹ ông làm nghề may vá, cha lái chiếc xe Datson cũ kỹ, Zhao Changpeng thường đi nhờ xe BMW của phụ huynh bạn bè đến các trận bóng chuyền, nơi ông là đội trưởng đội tuyển. Trong ký ức ông, khoản chi lớn duy nhất là khi cha mua một máy tính IBM 286 tương thích với giá 7.000 đô la Canada – một con số đáng kinh ngạc lúc bấy giờ, dùng cho nghiên cứu và dạy con trai lập trình. Nếu bạn tìm dấu hiệu sớm nào cho thấy Zhao Changpeng sẽ trở thành tỷ phú, đây có thể là một manh mối. Ông học từ người cha từng được gọi là thiên tài, điều này cực kỳ quan trọng trong hành trình sau này, khi công nghệ ông xây dựng sẽ hỗ trợ Binance. Zhao Changpeng nói: “Cha tôi là cố vấn công nghệ của tôi.”
Zhao Changpeng sử dụng máy tính đầu tiên của mình tại Vancouver, khoảng năm 1990. Ảnh do Zhao Changpeng cung cấp
Thời trung học, một số bạn giàu hơn bắt đầu đi làm, chủ yếu vì tò mò hoặc cha mẹ muốn họ hiểu sự khắc nghiệt của công việc. Zhao Changpeng là một trong số ít học sinh phải làm việc để tự nuôi sống bản thân. Đó là ca đêm tại Chevron vào mùa hè, và làm việc tại McDonald’s trong hai năm. Sau này khi trở thành đại gia tiền mã hóa, có người chế giễu ông vì từng làm ở chuỗi cửa hàng thức ăn nhanh. Nhưng khác với một số người giàu xuất thân nghèo khó, Zhao Changpeng chưa bao giờ xa rời tầng lớp lao động, thậm chí còn chia sẻ hình ảnh mặc đồng phục McDonald’s.
Nhìn chung, Zhao Changpeng miêu tả tuổi học trò của mình rất vui vẻ, thậm chí như một cuộc sống thanh bình. Ông thích làm đội trưởng đội bóng chuyền và tham gia bốn kỳ thi toán toàn Canada. Ông có biệt danh “Champion” từ một giáo viên thể dục. Bạn học trung học Ted Lin nói biệt danh này có lẽ vì nhiều người trong trường không phát âm đúng “Changpeng”. Zhao Changpeng chỉ dùng tên hiện tại khi bước vào thế giới tiền mã hóa. Ông nói trước đó từng thử dùng tên “CP”, nhưng bạn bè trên mạng nói đó là viết tắt của “child porn” (khiêu dâm trẻ em) nên ông bỏ.
Dù ông có thiện cảm với Vancouver (nơi ông muốn nghỉ hưu) và Canada, một số hành vi lại che giấu tình cảm đó. Ông thừa nhận đã nhiều năm không đặt chân đến thành phố này, và không có bất kỳ liên hệ tích cực nào về gia đình hay từ thiện tại đây. Dù vậy, Zhao Changpeng khẳng định mình là người Canada, không chỉ vì hộ chiếu mà còn vì tính cách. Ông nói: “Tôi suy nghĩ như một người Canada. Chúng tôi là người tử tế, không hung hăng, không cạnh tranh quá mức, thường sẵn sàng giúp đỡ.”
Ông dành những lời ấm áp cho Canada – nơi ông trưởng thành và được hưởng lợi nhiều – nhưng điều này vẫn nhỏ bé so với thành tựu sau này, khi trở thành tỷ phú trong lĩnh vực tiền mã hóa.
Cuốn sách tài chính bán chạy thay đổi cuộc đời
Đến đầu tháng 4, Zhao Changpeng xếp thứ 46 trong danh sách tỷ phú của Bloomberg, với tài sản ròng 29 tỷ USD (Zhao Changpeng nói con số này “không chính xác”, “với mọi biến động, rất khó ước tính”). Tên ông xuất hiện mỗi ngày trên các bản tin.
Mùa thu năm ngoái, nhiều phương tiện truyền thông tập trung vào các giao dịch tiền mã hóa táo bạo của ông tại FTX, dẫn đến sụp đổ đối thủ Sam Bankman-Fried; gần đây là các báo cáo về xung đột giữa Binance và cơ quan quản lý do Zhao Changpeng khai thác các quy tắc.
Mặc dù nhiều doanh nhân công nghệ bất quy tắc thể hiện tính cách táo bạo, khiêu khích từ thời đại học – nghĩ đến Zuckerberg trong The Social Network – nhưng dường như không phải trường hợp của Zhao Changpeng.
Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1995, Zhao Changpeng chuyển đến Đại học McGill cách 3.000 dặm, rời khí hậu ôn hòa của Vancouver đến Montreal nói tiếng Pháp, nơi mùa đông rất lạnh, phần lớn trung tâm thành phố nối với nhau bằng các đường hầm ngầm. Theo Zhao Changpeng, ông không nổi bật về học thuật hay xã hội tại McGill, dù đã chuyển chuyên ngành từ Sinh học sang Khoa học Máy tính vì “ở trung học, Sinh học là về con người. Đến đại học, lại tập trung vào động vật, điều tôi không quan tâm.” Trong thời gian rảnh, ông trượt patin, đi ăn phở Việt với bạn, hoặc chơi đến khuya trong phòng máy tính của trường, gõ code vào những chiếc máy tính Apple đời đầu.
Căn hộ đầu tiên của Zhao Changpeng tại Đại học McGill ở Montreal
Vào cuối thời gian học tại McGill, Zhao Changpeng thực sự thể hiện tài năng mà ông sau này thể hiện trong sự nghiệp: năm 1999, ông đồng tác giả một bài báo học thuật về trí tuệ nhân tạo cùng giáo sư Jeremy Cooperstock – chủ đề này chỉ trở nên phổ biến 20 năm sau. Ngồi trong một quán cà phê ở Montreal, Jeremy Cooperstock nói ông nhớ rõ Zhao Changpeng, một phần vì Zhao là sinh viên đại học duy nhất trong buổi seminar dành cho nghiên cứu sinh của ông. Ông nói: “Việc này không mang lại thù lao tốt, nhưng sẽ cho cậu ấy kinh nghiệm quý giá.” Trong ký ức của ông, Zhao Changpeng là người có cá tính, rất thông minh, và nhiều năm sau, ông ngạc nhiên khi biết sinh viên cũ đã trở thành tỷ phú.
Zhao Changpeng nói rằng trong giai đoạn này, ông đọc một thứ đã thay đổi cuộc đời – không phải bài báo học thuật hay tiểu thuyết dài dòng như Atlas Shrugged, mà là một cuốn sách tài chính cá nhân dành cho tầng lớp trung lưu điển hình, người bình thường: Rich Dad Poor Dad. Cuốn sách bán chạy năm 1997 dùng truyện ngụ ngôn kể về hai người cha – một người chăm chỉ cả đời nhưng chẳng thu được gì, một người làm doanh nhân hay nhà đầu tư mà trở nên giàu có. Cuốn sách khiến Zhao Changpeng nghi ngờ lời khuyên của cha. Lúc đó, cha ông đã hoàn thành tiến sĩ, làm việc trong khu vực tư nhân, trong 20 năm tiếp theo sẽ được tôn trọng về chuyên môn, nhưng không tích lũy được nhiều tài sản.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@FortuneMagazine
