2022 có phải là năm đầu tiên của DAO không?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
2022 có phải là năm đầu tiên của DAO không?
Đường đua nào nên là nơi khai sinh ra lần bùng nổ khái niệm tiếp theo, lần nâng cấp câu chuyện tiếp theo, và góc nhìn hoành tráng tiếp theo?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Beam | H.Forest Ventures
"Chúng ta thường đặt cho thời đại của mình một cái tên lãng mạn, để tưởng niệm tất cả những gì đã trải qua trong bụi trần của thời đại."
Vào mùa hè năm 2020, chúng ta đã sử dụng AMM để phá vỡ rào cản cuối cùng về tài chính trong thế giới phi tập trung. Sau đó, nền tảng cho vay Compound ra mắt token, được phát hành như phần thưởng cho người dùng trong quá trình gọi là khai thác thanh khoản (liquidity mining). Ngay sau đó, vô số giao thức mô phỏng khái niệm DeFi xuất hiện, giá token tăng vọt, DeFi bùng nổ. Chúng ta gọi nó là "Mùa hè DeFi", hoặc coi năm 2020 là "năm đầu tiên của DeFi".
Tháng 3 năm 2021, sau 14 ngày đấu giá trực tuyến, tác phẩm kỹ thuật số "Everydays: The First 5000 Days" của một nghệ sĩ Mỹ được bán với giá tương đương khoảng 450 triệu Nhân dân tệ. Sau đó, lượng lớn người dùng và vốn đổ dồn vào lĩnh vực NFT, thị trường PFP khan hiếm hình ảnh, phí gas Ethereum tăng cao do làn sóng này. Năm đó, được gọi là "năm đầu tiên của NFT".
Năm 2022, khi chúng ta quen với việc chia thời gian theo hiệu ứng làm giàu đột ngột, quen với dòng vốn khổng lồ đổ vào, quen với việc không ngừng nghỉ khai thác, săn whitelist, thì lần bùng nổ khái niệm tiếp theo, lần nâng cấp câu chuyện tiếp theo, lần nhìn nhận quy mô lớn tiếp theo sẽ xảy ra ở lĩnh vực nào?
Có người nói rằng năm 2022 nên là "năm đầu tiên của DAO".
Tuy nhiên thực tế, khi bạn gõ cụm từ “năm đầu tiên của DAO” vào ô tìm kiếm, bạn sẽ thấy từ năm 2016 mỗi năm đều được gọi là “năm đầu tiên của DAO”.
Năm đầu tiên, năm đầu tiên – năm nào mới thật sự là năm đầu tiên? Tương lai, tương lai – tương lai của DAO rồi sẽ đến khi nào?
Một khả năng khác của tổ chức hiện đại
Năm 1937, Ronald Coase – người đề xuất định lý Coase – trong bài viết mang tính bước ngoặt “Bản chất của doanh nghiệp” và “Vấn đề chi phí xã hội” (hai bài viết giúp ông giành giải Nobel năm 1991) đã đưa ra lập luận: Khi chi phí giao dịch trên thị trường quá cao, con người sẽ tự nhiên tụ họp lại, tạo thành các tổ chức chính thức hơn hoặc ít nhiều chính thức hơn như hiệp hội, công ty hợp danh, công ty, thương hội hay các loại hình tổ chức khác.
Các tổ chức truyền thống khi vận hành và sản xuất thường gặp vấn đề chi phí giao dịch, chủ yếu gồm hai loại: chi phí thông tin và chi phí thực thi. Theo quy trình sản xuất, có thể chia thành: chi phí tìm kiếm, chi phí đàm phán, chi phí ký kết, chi phí thực hiện, chi phí giám sát.
DAO là một khả năng khác của tổ chức hiện đại. Thông qua hệ thống dựa trên mã nguồn, kết nối những cá nhân hoàn toàn khác biệt nhằm giảm chi phí tìm kiếm và chi phí đàm phán; thông qua token thiết lập mô hình sở hữu phi tập trung mới, từ đó hình thành dạng thức ký kết mới; các hợp đồng thông minh thực thi tự động theo bộ quy tắc đã thỏa thuận sẽ trừu tượng hóa quy trình quản trị, giảm chi phí thực hiện và giám sát – tức là đảm bảo việc tuân thủ và thực thi các quy định khi cần thiết.
Để thực sự hiểu “DAO”, ta không thể tách rời khỏi ngữ cảnh blockchain, không thể bỏ qua thảo luận về “sở hữu” và “quyền quản trị” đi kèm, cũng như không thể bỏ qua bàn luận về “mã nguồn” và “nguyên lý” (primitive) của nó. Chính nhờ các giao thức blockchain thể hiện khả năng trở thành hệ thống mới hiệu quả để tái suy nghĩ lại tài chính truyền thống, vận hành chuỗi cung ứng và các trường hợp sử dụng khác, mà DAO mới được nhắc đến liên tục trong vài năm gần đây.
Để DAO thực sự trở thành đặc điểm phổ biến trong tổ chức tài chính và hợp tác, thay vì đoán xem “năm đầu tiên của DAO” sẽ đến khi nào, hãy trước tiên làm rõ vài vấn đề — cho đến khi những khó khăn và ví dụ điển hình này được mọi người chấp nhận dễ dàng, sự bùng nổ thực sự của DAO sẽ chưa thể xảy ra.
Khó khăn pháp lý của DAO
1. Thử nghiệm DAO thất bại
The DAO là một trong những thí nghiệm thực tiễn sớm nhất về việc sử dụng hợp đồng thông minh để quản lý và điều phối hoạt động kinh tế. Đầu tháng 5 năm 2016, một nhóm thành viên cộng đồng Ethereum công bố thành lập The DAO, còn gọi là Genosis DAO, nhằm mục đích trở thành quỹ đầu tư mạo hiểm trong không gian mã hóa và phi tập trung. Nó được xây dựng dưới dạng hợp đồng thông minh trên blockchain Ethereum. Khung mã nguồn do đội Slock.It phát triển mã nguồn mở, nhưng được triển khai bởi các thành viên cộng đồng Ethereum dưới tên “The DAO”. The DAO có giai đoạn tạo lập, trong đó bất kỳ ai cũng có thể gửi Ether vào địa chỉ ví duy nhất để đổi lấy token DAO theo tỷ lệ 1:100. Giai đoạn gây quỹ thành công ngoài mong đợi, huy động được 12,7 triệu ETH (tương đương 150 triệu USD lúc bấy giờ), trở thành chiến dịch gây quỹ cộng đồng lớn nhất lịch sử.
Dù The DAO có tiềm năng tài trợ cho các dự án đầy hứa hẹn trong hệ sinh thái Ethereum, nhưng do thiếu cấu trúc pháp lý, nó vi phạm luật chứng khoán Hoa Kỳ. Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) trong báo cáo 21(a) khẳng định rằng các tổ chức “ảo” phát hành và bán tài sản kỹ thuật số phải tuân thủ các yêu cầu của luật chứng khoán liên bang.
Trong trường hợp The DAO, SEC xác định The DAO được thành lập như một quỹ đầu tư mạo hiểm, token DAO là chứng khoán, thuộc tổ chức doanh nghiệp sinh lời, do đó chịu sự ràng buộc của luật chứng khoán liên bang. Các token này do một tổ chức trung tâm phát hành và hứa hẹn lợi nhuận. Vì vậy, trừ khi áp dụng miễn trừ hợp lệ theo luật chứng khoán, bất kỳ token nào liên quan đến quyền sở hữu lợi ích sinh lời của The DAO đều phải được giao dịch trên sàn giao dịch đăng ký, nhằm bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo họ được cung cấp thông tin đầy đủ. SEC nhấn mạnh rằng pháp luật sẽ không biến mất chỉ vì một tổ chức sử dụng công nghệ blockchain.
2. Tìm kiếm thực thể pháp lý: Khám phá vận hành LLC
DAO có những đặc điểm chung với hầu hết các loại hình thực thể pháp lý, bao gồm công ty hợp danh (thông thường và trách nhiệm hữu hạn), công ty cổ phần, tổ chức phi lợi nhuận và hợp tác xã. Vấn đề cơ bản nhất đối với DAO là “Làm thế nào để xem DAO như một thực thể pháp lý?” hoặc “Những đặc điểm cụ thể nào của một DAO nhất định khiến từng thành viên phải chịu trách nhiệm nhất định?” Bang Wyoming đã mở đường cho DAO hoạt động như LLC dưới một hạng mục mới chỉ dành riêng cho DAO theo Đạo luật Công ty Trách nhiệm Hữu hạn.
Tháng 4 năm 2020, Aaron Wright – đồng sáng lập The LAO – đã soạn thảo đạo luật “Wyoming DAO Bill” hiện đã được thông qua, giúp DAO được công nhận về mặt pháp lý tại Wyoming.
Dưới cấu trúc pháp lý kiểu này tại Wyoming, các thành viên cá nhân được miễn trách nhiệm cá nhân do hành động của DAO – tương tự như công ty hợp danh giới hạn hoặc LLC, nhưng khác với công ty hợp danh thông thường. Tuy nhiên, khác với các công ty hoặc tổ chức phân tầng truyền thống nơi ban quản lý chịu nghĩa vụ tín thác đối với DAO, tất cả các thành viên DAO đều có trách nhiệm tham gia và tiếp cận thông tin một cách bình đẳng.
Hiện tại, thành viên The LAO bị giới hạn ở các nhà đầu tư đủ điều kiện theo luật pháp Hoa Kỳ, tổng số thành viên tối đa là 99 người.
Người dùng tham gia bằng cách mua «LAO Units» đại diện cho quyền sở hữu The LAO, mỗi đơn vị «LAO Units» có giá 310 ETH. Sau khi mua, thành viên nhận được 0,9% quyền biểu quyết tại The LAO và 0,9% quyền lợi từ lợi nhuận đầu tư. Mỗi thành viên tối đa chỉ được mua 9 đơn vị «LAO Units». Thành viên phải trải qua kiểm tra nhà đầu tư đủ điều kiện, AML, KYC và văn phòng kiểm soát tài sản nước ngoài (OFAC).
Dưới sự dẫn dắt của Wyoming, các bang khác có thể nhận diện hai loại DAO: quản lý bởi thành viên hoặc quản lý bởi thuật toán. DAO được quản lý bởi thành viên được điều hành thông qua cơ chế bỏ phiếu dựa trên blockchain (thường là token quản trị). Trong trường hợp này, quyền ra quyết định thuộc về các thành viên và bị kiểm soát bởi đa số thành viên biểu quyết cho đề xuất. DAO được quản lý bởi thuật toán hoàn toàn do hợp đồng thông minh nền tảng kiểm soát. Trong cả hai loại DAO này, việc quản trị DAO, bao gồm mối quan hệ giữa thành viên và DAO, quyền lợi, quyền biểu quyết, khả năng chuyển nhượng lợi ích thành viên... đều được đưa vào điều lệ công ty hoặc hợp đồng thông minh của DAO. Điều đáng chú ý là theo luật Wyoming, hợp đồng thông minh của DAO hiện được công nhận như một tài liệu pháp lý tương đương với điều lệ công ty và các văn bản pháp lý khác.
3. DAO Hội đồng: Bản đồ pháp lý “thế giới thực”
Mặc dù DAO có những lợi thế vận hành nổi bật (như minh bạch, chống sửa đổi, khả năng huy động và triển khai vốn nhanh chóng), vẫn phải vượt qua những thách thức khác. Một điểm đau DAO gặp phải là: Làm thế nào để đại diện cho DAO ký hợp đồng với nhà cung cấp dịch vụ? Trong DAO Hội đồng, nhà cung cấp dịch vụ có thể dễ dàng tương tác, đàm phán và ký kết với DAO. Mặt khác, các công ty tổ chức theo cấu trúc pháp lý truyền thống cần cân nhắc kỹ hơn về cách họ sẽ tương tác với DAO.
Ít nhất trong ngắn hạn, lựa chọn hiệu quả và liền mạch nhất trong tương tác giữa DAO và công ty truyền thống là DAO Hội đồng. Loại DAO Hội đồng này sẽ thực hiện nhóm nhỏ cá nhân được thành viên phê duyệt (có thể thành lập một công ty “thế giới thực”) để đại diện và thực hiện các hành động đã được DAO phê duyệt (ví dụ như ký hợp đồng hoặc thỏa thuận với các công ty khác) và quản lý các hoạt động hàng ngày thay mặt DAO.
Một ví dụ là FWB, đã tạo ra bốn đội lõi – quản trị, hội đồng, lãnh đạo đội và người đóng góp – để làm rõ ai chịu trách nhiệm gì và cách các thành viên mới có thể đóng góp. Điều này cũng loại bỏ khó khăn vận hành khi phải bỏ phiếu cho từng hạng mục hoạt động hàng ngày lên DAO. Ban lõi có quyền thuê dịch vụ, đàm phán hợp đồng, phát triển và công bố điều khoản nền tảng, tuyển dụng nhân sự và quản lý các nhiệm vụ vận hành DAO.
Thực tế, cấu trúc hội đồng của FWB – tức là phương pháp phản chiếu “công ty thực tế” trong thế giới truyền thống – phù hợp với tầm nhìn nội tại và định hướng phát triển của tổ chức FWB. Ví dụ, FWB là một trong số ít DAO tổ chức gây quỹ bên ngoài, khiến nó trông giống một công ty hoặc tổ chức khởi nghiệp hơn. Sau đợt gây quỹ vào nửa đầu năm 2021, FWB chính thức thông báo vào tháng 10 năm 2021 đã huy động thành công 10 triệu USD với định giá 100 triệu USD, do a16z dẫn dắt. Theo tiết lộ chính thức từ FWB về mục đích sử dụng vốn, số tiền này chủ yếu dùng để xây dựng đội ngũ và mở rộng ảnh hưởng các hoạt động ngoại tuyến thông qua FWBcities, trong đó FWBcities nhằm mở rộng dấu chân của DAO trong đời sống thực tế, hợp tác với các không gian và cộng đồng cụ thể tại các thành phố, mang lại lợi ích thực tế cho các thành viên FWB.
Xét về quyền lợi thành viên, sở hữu 75 $FWB sẽ mở khóa Fullmembership, bên cạnh quyền biểu quyết quản trị, còn có quyền truy cập ứng dụng Eventsapp, phòng trưng bày NFT, quỹ chuyên về Web3, phòng thu âm ảo, các buổi gặp mặt offline và các bữa tiệc khắp thế giới.
Có thể thấy, điều được số hóa trong FWB chỉ là danh tính, sở thích, nền tảng giáo dục, kinh nghiệm sống của các thành viên. Những gì bị trừu tượng hóa không phải là giao thức và mối quan hệ giữa con người với nhau, mà chỉ là tách rời một số đặc điểm nhất định trong đời sống xã hội của thành viên. Nó luôn cố gắng tạo ra sự tương tác và kết nối với thế giới bên ngoài – DAO Hội đồng hiện là giải pháp tối ưu và thuận tiện nhất.
Tuy nhiên, giải pháp này, hay nói đúng hơn là một sự thỏa hiệp, không hoàn toàn phù hợp với tầm nhìn phi tập trung và phẳng hóa quản trị của DAO. Chúng ta đã thấy một số DAO phản đối các cấu trúc này, ủng hộ việc ra quyết định phi tập trung hoàn toàn hơn. Dù tồn tại những thách thức kỹ thuật và pháp lý này, sức hấp dẫn của DAO vẫn không hề suy giảm.
4. Nguyên tắc tuân thủ pháp luật dựa trên mã nguồn
Cộng đồng MetaCartel đã tồn tại từ tháng 9 năm 2018, ngày 5 tháng 6 năm 2019 hợp đồng thông minh MetaCartelDAO chính thức được triển khai lên mạng chính Ethereum. Những người ủng hộ ban đầu bao gồm MaticNetwork, NuCypher, SpankChain, Gnosis, AdEx, TheGraph, Abridged, Odyssey và Giveth, cùng hơn mười nhà đầu tư cá nhân khác. MetaCartelDAO chính thức đi vào hoạt động từ tháng 7 năm 2019.
Trong MetaCartelDAO, có ba loại thành viên chính:
-
Loại thứ nhất là «Mages», gồm các thành viên không có tư cách nhà đầu tư đủ điều kiện,
-
Loại thứ hai là «Goblins», gồm các thành viên là nhà đầu tư đủ điều kiện,
-
Loại thứ ba là «Summoners», là đại diện vận hành trong DAO, chịu trách nhiệm phê duyệt, hướng dẫn và giám sát pháp lý Mages, tài chính và cung cấp các dịch vụ liên quan đến điều phối, các đại diện vận hành không nhất thiết phải là thành viên.
MetaCartel Ventures (MCV) là một thực thể pháp lý và đầu tư sinh lời của MetaCartelDAO, là một công ty trách nhiệm hữu hạn tại Delaware, chuyên đầu tư vào các DApp ở giai đoạn sơ khai. Để tham gia MetaCartel, cần có sự hỗ trợ và đánh giá từ các thành viên nội bộ MCV, và các thành viên MCV sẽ gửi đề xuất và bỏ phiếu trên chuỗi. MCV cũng sử dụng hợp đồng thông minh MolochDAOv2 do OpenLaw và MolochDAO phát triển trong quản trị trên chuỗi. Mặc dù việc gây quỹ và quản lý tài sản của MCV diễn ra trên chuỗi, nhiều quyết định được phối hợp thông qua các kênh giao tiếp cộng đồng bên ngoài chuỗi như trò chuyện nhóm, hội nghị video và họp trực tiếp, giúp các thành viên đạt được sự đồng thuận nhất định trước khi đưa đề xuất lên chuỗi.
Khác với nhiều DAO tin rằng “mã nguồn là pháp luật”, MCV không từ bỏ khung pháp lý. Để giải quyết tốt hơn các tranh chấp như thành viên rút lui, MCV áp dụng hai khung pháp lý:
-
· Thứ nhất là Luật Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Delaware, cung cấp khung pháp lý liên quan đến việc thành lập và duy trì công ty trách nhiệm hữu hạn tại Delaware;
-
· Thứ hai là khung pháp lý Grimoire, là một thỏa thuận tự nguyện và có giá trị pháp lý giữa các thành viên DAO.
Thông qua thực thể công ty trách nhiệm hữu hạn, MCV có thể ký kết hợp đồng pháp lý và có cơ hội tham gia đầu tư, các thành viên chỉ chịu trách nhiệm nợ với chủ nợ công ty trong phạm vi tài sản DAO; thực thể pháp lý đăng ký cũng có thể trở thành thành viên MCV và tham gia phát hành cổ phần MCVDAO. Khác với công ty trách nhiệm hữu hạn thông thường, Grimoire cho phép cấu trúc quản trị MCV gắn kết chặt chẽ với hợp đồng thông minh MolochDAOv2. Do đó, khi một người mua cổ phần DAO của MCV theo đúng quy trình trên chuỗi vào hợp đồng thông minh MCV, người đó sẽ tự động và hợp pháp trở thành thành viên công ty MCV, các quyền và nghĩa vụ được quy định bởi Grimoire và luật công ty trách nhiệm hữu hạn Delaware.
MetaCartel Ventures (MCV) đưa ra một thử nghiệm mới, trong khuôn khổ pháp lý, giữ vững uy tín tối thượng của mã nguồn trên chuỗi, đồng thời thông qua việc ký kết hợp đồng Grimoire, cho phép các cơ chế pháp lý truyền thống được tối ưu hóa đáng kể, chuẩn hóa thậm chí thay thế bằng công nghệ blockchain như hợp đồng thông minh MolochDAO nhằm giảm thiểu chi phí giao dịch và rủi ro thực thi. Việc sửa đổi và tiếp tục sử dụng khung pháp lý, lựa chọn tôn trọng hoạt động của mã nguồn trong hoàn cảnh thích hợp, là cách làm phù hợp hơn.
Thảo luận về cấu trúc tổ chức
1. Biên giới của DAO: Lấy YGG làm ví dụ
DAO thể hiện sự kết nối phẳng và công bằng toàn cầu, tư cách thành viên được kết nối theo cấu trúc phẳng điểm-điểm, thường thông qua việc phát hành token thay vì quản lý phân tầng, và các thành viên được trao một số quyền đặc thù cho DAO đó. DAO là phương pháp tuyệt vời để tập hợp cá nhân quanh một ý tưởng chung, nhưng vẫn chưa chứng minh được khả năng thực hiện các quyết định vi mô cần thiết để tổ chức thành công ở quy mô lớn.
Quy mô là điểm đáng tranh luận. Trong lĩnh vực quản trị học, phạm vi hoạt động của doanh nghiệp – tức ranh giới dọc của doanh nghiệp – xác định ranh giới giữa doanh nghiệp và thị trường, quyết định những hoạt động kinh doanh nào do doanh nghiệp tự thực hiện, hoạt động nào nên thực hiện thông qua thị trường; ranh giới ngang của doanh nghiệp là quy mô sản xuất kinh doanh tối đa mà doanh nghiệp có thể đạt được trong điều kiện phạm vi hoạt động đã xác định. YGG cung cấp một ví dụ tốt về biên giới tổ chức.
Bên cạnh VenturesDAO như The LAO, Social DAO như FWB, Protocol DAO như UniswapDAO, YGG trông giống một hình thức tổ chức sản xuất hơn. Là một công đoàn game kiểu mới dựa trên web3, YGG sử dụng vốn đầu tư vào game và tài sản số trong thế giới ảo, hoàn thiện hệ sinh thái và tiếp tục mở rộng cộng đồng người chơi, giúp người chơi tham gia game dễ dàng hơn và kiếm lợi nhuận thậm chí mưu sinh từ đó.
-
· Xét về chiều ngang,截至到2022年3月，根据Cointelegraph报道，YGG游戏公会在Axie Infinity和其他区块链游戏中的打金成员总量突破20,000名——这在企业管理领域，已经达到一个相当大的企业规模。
-
· Xét về chiều dọc, YGG hình thành một chiến lược tổng thể ăn sâu vào gamefi. Một mặt, YGG tham gia đầu tư tài chính vào hệ sinh thái game bao gồm chuỗi game, nền tảng game, cầu nối xuyên chuỗi game; mặt khác, YGG tổ chức công đoàn game tương ứng tham gia các hoạt động sản xuất như đầu tư NFT, đào vàng trong game, tạo nên cách làm riêng biệt vừa nắm vốn vừa nắm lưu lượng.
YGG sử dụng MembershipNFTs (ví dụ như YGG Founder's Coin, Guild Badge và token YGG...) để xây dựng cơ chế quản trị, đồng thời vì lý do an ninh, YGG thành lập một sub-DAO để nắm giữ tài sản và hoạt động riêng cho từng game cụ thể. Tài sản trong sub-DAO được mua, sở hữu và kiểm soát bởi quỹ YGG thông qua ví phần cứng xác thực đa chữ ký, nhằm đảm bảo an toàn tối đa.
2. BanklessDAO: Khám phá kiến trúc ma trận
Cấu trúc tổ chức được chia thành hai hướng suy nghĩ.
-
· Một là thích nghi với đặc điểm công nghệ sản xuất nội bộ tổ chức phức tạp, công việc quản lý tinh vi, chia phòng ban theo chức năng như tài chính, sản xuất, thiết kế, thanh tra, nhân sự; nhược điểm là thiếu cơ chế giao tiếp và phối hợp giữa các phòng ban ngang;
-
· Hướng thứ hai là mô hình dự án phẳng hơn, xuyên chức năng, lập ra theo nhiệm vụ, xong việc thì giải tán.
Nếu vừa có hệ thống dọc chia theo chức năng, vừa có mối quan hệ ngang chia theo sản phẩm (dự án), thì gọi là cấu trúc tổ chức ma trận, mô tả khá chính xác kiến trúc tổ chức của banklessDAO.
BanklessDAO bắt nguồn từ Bankless, một phương tiện truyền thông được thành lập năm 2019, ban đầu là bản tin theo dõi động thái ngành mã hóa, công ty đăng ký tên là Bankless LLC. Bankless là phương tiện truyền thông có ảnh hưởng đáng kể trong cộng đồng mã hóa. Tháng 5 năm 2021, Bankless đưa ra đề xuất khởi động BanklessDAO trong cộng đồng. BanklessDAO không có thực thể pháp lý nào như trong xã hội kinh doanh truyền thống, hoàn toàn độc lập với hoạt động của phương tiện truyền thông Bankless, không có sự chồng chéo nào về mặt pháp lý và nghiệp vụ.
Bất kỳ ai cũng có thể tham gia máy chủ BanklessDAO qua Discord và có quyền xem phần lớn thông tin và tài liệu làm việc lịch sử. Muốn tham gia hợp tác và họp thì cần trở thành thành viên, điều kiện là sở hữu 35.000 $BANK. Cũng có một kênh chuyên dành để xin thẻ đặc biệt, chỉ cần giới thiệu bản thân và lĩnh vực quan tâm là có thể dễ dàng xin được Guest Pass (7 ngày, sau đó có thể xin lại), mở khóa các chức năng phát biểu và hợp tác.
BanklessDAO cung cấp một hướng khám phá khác giải quyết giữa kiến trúc ngang và dọc, trong nội bộ BanklessDAO có hai hình thức tổ chức, một gọi là Guild, một gọi là Project.
-
· Guild (công hội): như những phòng nhỏ trong công ty, phòng thiết kế, phòng phát triển, phòng pháp chế, mỗi phòng có thành viên riêng, chuyên môn và nhiệm vụ khác nhau. Mỗi công hội thiên về tạo ra sản phẩm công cộng hoặc giải pháp chứ không chỉ dừng ở phục vụ các phòng khác như một chức năng. Hiện tại đã hình thành 13 công hội: viết lách, tài chính, dịch thuật, nghiên cứu, vận hành, marketing, pháp lý, giáo dục, thiết kế, phát triển kinh doanh, phát triển, video, phân tích dữ liệu. Kênh tham gia bất kỳ công hội nào đều hoàn toàn mở.
-
· Project (dự án): Các thành viên BanklessDAO trong thảo luận công hội nảy sinh rất nhiều ý tưởng dự án. Một số dự án đạt được đủ sự đồng thuận sẽ chuyển từ Ý tưởng sang Hành động. Có dự án phát triển robot Discord; có dự án muốn khởi xướng quỹ chỉ số blockchain; có dự án muốn xây đảo Bankless trong metaverse; có dự án hướng tới các hợp tác kinh doanh thực tế hơn, tìm cách mở rộng công hội và tổ chức.
3. Hình thức ra quyết định dựa trên nguyên lý: MolochDAO
Nguyên lý (Primitive) là tập hợp các lệnh dùng để thực hiện một chức năng cụ thể, trong quá trình thực thi không thể bị ngắt quãng. Sử dụng tính “không thể bị ngắt” này giúp giảm chi phí thực thi nội bộ và bên ngoài, cũng như chi phí thực thi bắt buộc khi cần thiết.
Trong vài năm gần đây, chúng ta thấy nhiều dự án tìm cách tổ chức thành tổ chức tự trị phi tập trung, các lập trình viên đang thử nghiệm các mô hình quản trị mới và các phương pháp tổ chức hoạt động xã hội - kinh tế từ dưới lên. Moloch là một mô hình quản trị dựa trên blockchain như vậy, lựa chọn cố định thiết kế lý thuyết trò chơi ở cấp độ mã nguồn để điều phối các khoản tài trợ cho dự án Ethereum, cơ chế quản trị cốt lõi có “Ragequit” cho phép thành viên bất cứ lúc nào chọn rút lui, đồng thời xây dựng hợp đồng thông minh đa chữ ký có trọng số biểu quyết, cho phép thành viên nhận tỷ lệ tài sản ủy thác tương ứng với trọng số biểu quyết của họ.
Hạt nhân của giao thức Moloch là đề xuất (Proposal), không yêu cầu số lượng tối thiểu người bỏ phiếu, một khi đề xuất được thông qua, mã hợp đồng thông minh sẽ tự động thực thi, quá trình không thể bị gián đoạn, biện pháp phản kháng duy nhất đến từ “Ragequit” (điều khoản rút lui tức giận). Nếu một thành viên không hài lòng với nội dung đề xuất mà đề xuất đó lại được thông qua, trong thời gian chờ thực thi đề xuất, thành viên có thể rút lui khỏi DAO qua Ragequit (miễn là thành viên đó chưa bỏ phiếu thuận cho đề xuất). Khi Ragequit được thực thi, hợp đồng sẽ thu hồi phần sở hữu của thành viên, ETH tương ứng sẽ được hoàn trả cho thành viên, đồng thời tư cách thành viên cũng mất theo.
Giao thức Moloch đã phát triển thành nhiều phiên bản, tuy nhiên khi Moloch ra mắt đầu năm 2019 chỉ có một phiên bản, MolochV1, một giao thức chỉ 400 dòng mã. Tính đơn giản trong kiến trúc thực thi cho phép nó tự nhiên hình thành các quy trình và kết quả tất yếu một cách trôi chảy thông qua đồng thuận xã hội.
MolochDAO là DAO đầu tiên được khởi xướng dựa trên giao thức MolochV1. Mục tiêu tổ chức là thúc đẩy phát triển hạ tầng ETH2.0 thông qua quyên góp. Người sáng lập Ameen từng là nhân viên Consensys, rời đi vì không ai thấu hiểu tầm nhìn Moloch. Tháng 2 năm 2019, 21 người ủng hộ làm thành viên sáng lập, mỗi người quyên góp 100 ETH (lúc đó giá ETH là 100 USD), tổng cộng hơn 200.000 USD. Hơn hai tháng sau, V神 cũng quyết định quyên góp 1000 ETH. Người sáng lập ConsenSys Joseph Lubin cũng quyên góp 1000 ETH. Nghe nói phần lớn dự án họ tài trợ đều thất bại, nhưng không ảnh hưởng đến sự vĩ đại của giao thức Moloch. Hiện nay khoảng 30% các DAO đang hoạt động trên thế giới được xây dựng dựa trên Moloch.
4. Phát hiện giá trị tập thể dựa trên thông tin ra quyết định
Hiện tại, quyết định tập thể trong tổ chức DAO thường dựa trên phương pháp bỏ phiếu, bỏ phiếu phạm vi cho phép mỗi thành viên chấm điểm một hoặc nhiều lựa chọn khả dụng, chọn lựa có điểm trung bình cao nhất. Hầu hết đề xuất cần sự ủng hộ của hơn 50% thành viên nhóm. Tuy nhiên, trong vận hành thực tế quản trị DAO, chiến thắng của đa số ẩn chứa một số rủi ro chưa rõ.
Lưu ý rằng, sở hữu phi tập trung không có nghĩa là quyền phát biểu giữa mọi người trong tổ chức là bình đẳng, cơ chế một token một phiếu thực chất là sự thỏa hiệp đối với hệ thống ra quyết định phức tạp. Cần giới thiệu một cơ chế trọng số khoa học và hợp lý hơn – ra quyết định dựa trên thông tin.
Giải Nobel Herbert Simon cho rằng trong thực tế, thông tin, kiến thức và năng lực con người có được đều hữu hạn, các phương án có thể xem xét cũng hữu hạn, không nhất thiết đưa ra quyết định tối đa hóa hiệu dụng. Vì vậy yếu tố quan trọng nhất trong quá trình ra quyết định là liên lạc thông tin, thông tin là mạch sống của quyết định hợp lý. Dựa trên giả định thông tin quyết định chất lượng ra quyết định, thường cho rằng khi có đủ thời gian thảo luận, tranh luận và đối thoại, do tồn tại thông tin chia sẻ, quyết định tập thể thường hiệu quả hơn quyết định cá nhân.
AladdinDAO là một mạng lưới phi tập trung như vậy, chuyển đầu tư mã hóa từ nhà đầu tư mạo hiểm sang trí tuệ đám đông thông qua phát hiện giá trị tập thể. Tại AladdinDAO, một nhóm các chuyên gia DeFi hàng đầu thế giới được gọi là AladdinDAO Boule xác định các dự án DeFi tiềm năng nhất, giúp cộng đồng AladdinDAO tận hưởng lợi nhuận từ chương trình khai thác thanh khoản. Hạt nhân AladdinDAO là “Hội đồng Boule”, các thành viên Boule đầu tiên do thành viên sáng lập đề cử và bầu chọn bởi DAO. Các thành viên Boule khác 80% do nhóm săn đầu người đầu tiên đề cử, 20% do cộng đồng đề cử trực tiếp, cộng đồng AladdinDAO bầu chọn thông qua quy trình quản trị phi tập trung. Thành viên Boule tham gia DAO có thể nhận token ALD của AladdinDAO.
AladdinDAO không ngừng sàng lọc và thu hút nhân tài xuất sắc, các thành viên Boule bỏ phiếu nhận diện, phân tích và cung cấp các dự án DeFi chất lượng cho cộng đồng, trong quá trình tham gia cũng nhận được token ALD. Đồng thời, quyết định và phần thưởng của thành viên Boule khi bỏ phiếu được liên kết, cơ chế này nhằm khuyến khích các cao thủ DeFi bỏ phiếu có trách nhiệm.
Thông qua cơ chế Hội đồng Boule, trao trọng số quyết định cao hơn cho các thành viên cộng đồng nắm giữ nhiều thông tin hiệu quả hơn, sử dụng cơ chế khuyến khích để không ngừng hồi tố chiến lược, thúc đẩy cải tiến quyết định tốt hơn, đồng thời giảm xác suất mắc lỗi bác bỏ chân lý và chấp nhận giả dối thông qua khuyến khích – cả việc bỏ phiếu thuận cho dự án hiệu suất tốt và bỏ phiếu phủ quyết cho dự án hiệu suất kém đều được thưởng – từ đó xây dựng hệ thống ra quyết định tốt hơn.
Lựa chọn token về sở hữu
Hệ thống tổ chức và ra quyết định phi tập trung dựa trên kiến trúc sở hữu phi tập trung của DAO. Điều này đại diện cho quyền truy cập thành viên và cách thức bỏ phiếu trong quyết định quản trị. Hiện tại DAO phân bổ sở hữu theo hai cách chính: token thay thế được (ERC20) và token không thay thế được (NFT).
Một số dự án sử dụng NFT cộng đồng (ví dụ như Lootbags của Loot) làm trọng số quản trị để bỏ phiếu Snapshot, trong khi đa số cộng đồng như FWB, AlladinDAO nêu trên sử dụng token ERC20 gốc, đây là cách phổ biến hơn trong thế giới mã hóa. Cả hai đều có ưu và nhược điểm. Ưu điểm chính của việc dùng ERC20 là có thể dẫn dắt cơ chế kinh tế nội bộ tốt hơn. Tính thay thế của token ERC20 dễ khuyến khích người đóng góp hơn NFT. Ngoài ra, bằng cách phân bổ phần lớn nguồn cung cho quỹ, về lâu dài tạo ra cơ chế đòn bẩy cao hơn để dẫn dắt vốn.
Tuy nhiên, do đặc tính token đồng nhất, các token với nhau do tính thay thế nên không có khác biệt, quản trị DAO thường quy định one token one vote, dễ dẫn đến lo ngại về chính trị tiền bạc hoặc chính trị tài phiệt (Plutocracy), những người kiểm soát lượng lớn tài sản xã hội và tập trung lượng lớn token thường thực tế thao túng, kiểm soát hoặc cai trị hệ sinh thái. Vì vậy người ta thử nghiệm cơ chế “bỏ phiếu bậc hai” để pha loãng ảnh hưởng của cá nhân đơn lẻ lên quyết định tập thể. Nói đơn giản, quy tắc bỏ phiếu bậc hai là nếu lá phiếu đầu tiên có giá trị 1, lá thứ hai có giá trị 2, lá thứ N có giá trị N, chi phí bỏ N lá phiếu là 1+2+…+N. Cách hợp lý hơn là để nhiều người thay vì để một người có nhiều phiếu bầu cho dự án này.
Thực tế, bỏ phiếu bậc hai chỉ là nỗ lực trì hoãn “chính trị tiền bạc”, trong thực tiễn chúng ta thường thấy hơn là “bạo quyền đa số”. Việc bàn về chủ nghĩa tinh hoa ở đây có vẻ lệch chủ đề, nhưng điểm này đặc biệt đáng cảnh giác, không lâu trước đây Juno network thông qua cách bỏ phiếu trông có vẻ hợp lệ về thủ tục đã tước đoạt tài sản của cá voi, “đánh địa chủ chia ruộng đất” dường như là một sự lạm dụng quyền biểu quyết và cuộc vui dân túy. Ngoài ra, đối với ERC20, đặc biệt là ERC20 tại một số khu vực như Mỹ, việc bán và chuyển nhượng có thể trở nên phức tạp hơn.
Lợi ích của việc dùng sở hữu NFT là dễ dàng hơn trong việc bán quyền thành viên thông qua airdrop NFT, từ đó dễ dàng dẫn dắt vốn vào quỹ cộng đồng. Tính chất không đồng nhất của NFT khiến định giá NFT không hoàn toàn theo hệ thống giá thị trường ERC20, đồng thời do thiếu cơ chế oracles cung cấp giá, khiến nhiều hành vi hối lộ (bribe) và arbitrage trở nên không thể. Ngoài ra, do việc khám phá nội hàm và ngoại diên của NFT vẫn ở giai đoạn sơ khai, chúng tôi dự đoán trong tương lai có thể xây dựng hệ thống uy tín (Reputation), ghi lại hành vi trên chuỗi và hình thành sơ đồ xã hội dựa trên NFT, kết hợp với việc phổ biến và lan tỏa DID (danh tính phi tập trung), có thể khắc phục khuyết điểm one token one vote, từ đó xây dựng cơ chế quản trị tốt hơn.
Ví dụ POAP là ứng dụng ghi lại hành vi trên và ngoài chuỗi bằng NFT, Rabbithole có thể ghi lại lịch sử tương tác trên chuỗi của bạn để tạo động lực, Showme là nền tảng xã hội dựa trên NFT, dùng NFT ghi lại sơ đồ xã hội và tầng lớp. Chúng ta có thể hình dung, ví dụ một địa chỉ ví từng được một dự án định nghĩa là người đóng góp sớm, một địa chỉ ví khác từng tương tác hàng nghìn lần với giao thức liên quan, một địa chỉ ví khác chứng minh mình là thành viên cộng đồng BAYC sớm thông qua NFT sở hữu, đối với các địa chỉ này, NFT phần nào mô tả chân dung người dùng ngoài chuỗi thông qua hồ sơ hành vi trên chuỗi, đối với dữ liệu được ghi lại bằng NFT này, cộng đồng trong quản trị có thể trao trọng số biểu quyết khác nhau cho các hành vi lịch sử, danh tính ngoài chuỗi hoặc hành vi tương tác khác nhau.
Xem xét tất cả những điều này, DAO chắc chắn có thể đồng thời sử dụng token NFT và ERC20 trong cấu trúc sở hữu và khung quản trị của mình; tuy nhiên, do cơ sở hạ tầng DID vẫn còn dài đường phát triển, việc xây dựng hệ thống tín dụng trên chuỗi vẫn ở giai đoạn ban đầu, nên cách kết hợp ERC20 với ERC721 vẫn chưa rõ, nói những điều này còn quá sớm.
Kết luận
Khi những cá nhân hoàn toàn khác biệt tập hợp quanh niềm tin, sở thích, đam mê, hoạt động tương tự nhau, khi chúng ta cởi bỏ tất cả những gì thế giới thực ban tặng – danh tính, địa vị, vinh dự, chủng tộc, giới tính – chúng ta chỉ tham gia quan sát hay cải tạo thế giới bằng “linh hồn” hay “ý tưởng” của mình. Chúng ta đã thử nghiệm vòng kết nối xã hội như FWB; phát minh ra hình thức tổ chức sản xuất khác như YGG; xây dựng công ty mở như banklessDAO; thậm chí còn muốn lên mặt trăng, mua hiến pháp, xây sân golf, thực hiện vạn ngàn giả thuyết của bản thân về thế giới.
Điều thực sự phân biệt DAO với các tổ chức truyền thống như công ty, hội nghề nghiệp, hiệp hội không phải là các tầm nhìn hoặc mục tiêu tổ chức chi tiết này, không nằm ở việc chúng ta có những ước mơ viển vông hay không thực tế về thế giới, mà là làm thế nào để trong khuôn khổ pháp lý hợp lý, tạo ra tương tác hiệu quả với thế giới truyền thống, làm thế nào thiết kế hệ thống ra quyết định “ai cũng quan trọng”, làm thế nào quy chuẩn mô hình mới về sở hữu và quyền quản trị – chúng ta đang ở giai đoạn những người thám hiểm vĩnh cửu.
Shakespeare có câu rất đẹp trong vở hài kịch “The Merry Wives of Windsor”: “The world is my oyster”, đại ý là: Thế giới là sân khấu của tôi, muốn làm gì thì làm.
Khó nói năm đầu tiên của DAO sẽ đến khi nào, bởi nó khác với sự bùng nổ DeFi, cơn sốt NFT, có thể nhanh chóng tìm thấy phương pháp sao chép, thử nghiệm. Việc chúng ta khám phá, cải tạo con người, sự hợp tác và đối đầu, thế giới, chắc chắn là một quá trình dài lâu và thú vị.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
