FBI đã phát hành một đồng tiền mã hóa, đáng tin cậy hơn một nửa các dự án trong giới tiền mã hóa
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
FBI đã phát hành một đồng tiền mã hóa, đáng tin cậy hơn một nửa các dự án trong giới tiền mã hóa
Bọ ngựa bắt ve, FBI ở phía sau
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Kuli, TechFlow
Hai năm trước, các điều tra viên của Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đã cải trang thành đội sáng lập một dự án đầu tư “giao thoa giữa AI và tài chính”, phát hành một mã thông báo có tên NexFundAI trên Ethereum, kèm theo trang web chính thức, sách trắng và kế hoạch kinh doanh — nhìn bề ngoài chẳng khác gì bất kỳ dự án nghiêm túc nào đang lưu hành trên thị trường.
Sau đó, họ tìm đến các nhà tạo lập thị trường (market maker) để thực hiện giao dịch.
Một trong những chức năng của nhà tạo lập thị trường là giúp đội ngũ phát triển dự án “đẩy” khối lượng giao dịch lên cao. Ngành gọi đây là “volume support”, tiếng Việt gọi nôm na là “làm dối khối lượng giao dịch”.
Các điều tra viên nằm vùng của FBI lần lượt liên hệ với một số nhà tạo lập thị trường nổi tiếng trong ngành, mở lời thẳng thắn: “Chúng tôi vừa ra mắt một dự án mới, cần người hỗ trợ đẩy khối lượng giao dịch lên.”
Theo bản cáo trạng do Bộ Tư pháp Hoa Kỳ công bố tại đây, tất cả đều đáp lại: “Được thôi.”
Không ai hỏi dự án này có tuân thủ quy định hay không, không ai hỏi mã thông báo có ứng dụng thực tế nào hay không, cũng không ai đặt câu hỏi liệu việc làm này có vi phạm pháp luật hay không. Theo hồ sơ tòa án do Bộ Tư pháp Hoa Kỳ công bố, bốn nhà tạo lập thị trường — Gotbit, ZM Quant, CLS Global và MyTrade — đều nhận đơn.
Một trong số đó, người sáng lập công ty khi gặp điều tra viên nằm vùng, ngay trước thiết bị ghi âm, tự xưng là “mastermind” (kẻ chủ mưu). Ông ta giải thích chi tiết cách công ty mình sử dụng robot đồng thời đặt lệnh mua và bán nhằm tạo khối lượng giao dịch ảo, và cách “vẽ” biểu đồ nến (K-line) trông như tàu lượn siêu tốc để thu hút nhà đầu tư nhỏ lẻ nhảy vào.
Sau đó, ông ta nói một câu — được FBI ghi chép nguyên văn. Theo trích dẫn từ bản cáo trạng gốc do Cointelegraph đăng tải, câu nói ấy là:
“Chúng ta bắt buộc phải khiến họ thua lỗ thì chúng ta mới có thể kiếm lời.”
“Họ” ở đây là nhà đầu tư nhỏ lẻ.
Hành động này mang mật danh “Operation Token Mirrors”. Theo thông báo ngày 9 tháng 10 năm 2024 của Bộ Tư pháp Hoa Kỳ, 18 cá nhân và tổ chức đầu tiên đã bị truy tố, hơn 25 triệu đô la Mỹ tài sản tiền mã hóa bị tịch thu. Theo thông báo ngày 30 tháng 3 năm nay của Cơ quan Thu thuế Hoa Kỳ (IRS), đợt thứ hai gồm 10 cá nhân bị truy tố, trong đó ba người bị dẫn độ từ Singapore về Hoa Kỳ.
Hai năm, ba châu lục, 28 người. Đây là chiến dịch thực thi pháp luật chống thao túng thị trường lớn nhất trong lịch sử tiền mã hóa — và chiến dịch vẫn chưa kết thúc.
Một bảng báo giá
Các nhà tạo lập thị trường làm việc như thế nào?
Theo bản cáo trạng do Bộ Tư pháp Hoa Kỳ công bố, Andriunin — người sáng lập Gotbit — duy trì một bảng tính điện tử nội bộ, với hai cột dữ liệu song song: một cột mang tên “Created Volume”, cột còn lại là “Market Volume”.
Dịch ra tiếng Việt: Một cột là khối lượng giao dịch giả do chính họ tạo ra, cột kia là khối lượng giao dịch thực sự diễn ra trên thị trường.
Năm 2019, trong một cuộc phỏng vấn với CoinDesk, Andriunin lúc ấy vẫn đang là sinh viên năm hai Đại học Quốc gia Moskva, mới 20 tuổi, đã tự tin trình bày trước ống kính cách anh ta viết mã để tạo khối lượng giao dịch ảo và giúp khách hàng đưa mã thông báo lên bảng xếp hạng “hot” của CoinMarketCap. Theo nguyên văn bài phỏng vấn trên CoinDesk, chính anh ta thừa nhận mô hình kinh doanh này “not entirely ethical” — tức là “không hoàn toàn đạo đức”.
Sau khi đoạn phỏng vấn phát sóng, anh ta không hề nhận được bất kỳ giấy triệu tập nào, mà ngược lại còn nhận thêm năm khách hàng mới.
Đến thời điểm bị bắt năm 2024, Gotbit đã hoạt động được sáu năm, phục vụ các dự án trên khắp toàn cầu. Theo thông báo mức án do Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đưa ra, Andriunin cuối cùng bị tuyên án 8 tháng tù giam, Gotbit bị buộc giải thể và khoảng 23 triệu đô la Mỹ tài sản tiền mã hóa bị tịch thu.
Gotbit không phải nhà tạo lập thị trường rẻ nhất.
Theo bảng báo giá của một nhà tạo lập thị trường khác được tiết lộ trong bản cáo trạng, chi phí để tạo ra khối lượng giao dịch 1 triệu đô la Mỹ mỗi ngày chỉ khoảng 200 đô la Mỹ. Theo trích dẫn từ hồ sơ tòa án do Cointelegraph đăng tải, một nhân viên của ZM Quant trong cuộc gọi được ghi âm với điều tra viên nằm vùng của FBI từng giải thích: “Chúng tôi dùng từ một nghìn đến hai nghìn ví, thực hiện mười giao dịch mỗi giờ hoặc mười giao dịch mỗi phút — là đạt được khối lượng mục tiêu.”
Chi phí cho mỗi giao dịch khoảng 3 đô la Mỹ.
Còn CLS Global thì còn triệt để hơn. Theo hồ sơ điều tra của Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC), công ty này — có trụ sở đăng ký tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) — đã sử dụng 30 ví để thực hiện 740 giao dịch ảo, tạo ra gần 600.000 đô la Mỹ khối lượng giao dịch giả, chiếm tới 98% tổng khối lượng giao dịch của mã thông báo giả NexFundAI do FBI dựng lên trong cùng giai đoạn.
7,5 tỷ đô la Mỹ “không khí”
Nhà tạo lập thị trường chỉ là công cụ — người thuê họ mới là nhân vật chính.
Theo bản cáo trạng của Bộ Tư pháp Hoa Kỳ, khách hàng lớn nhất bị lộ ra qua chiến dịch “câu cá” lần này mang tên Saitama — một công ty tiền mã hóa được thành lập tại bang Massachusetts năm 2021, từng tuyên bố giá trị vốn hóa thị trường đỉnh điểm lên tới 7,5 tỷ đô la Mỹ.
7,5 tỷ đô la Mỹ là con số như thế nào? Lớn hơn cả nhiều công ty niêm yết hợp pháp trên sàn Nasdaq lúc bấy giờ.
Nhưng theo mô tả trong bản cáo trạng, con số ấy được tạo ra ra sao? Từ tháng 7 năm 2021, ban lãnh đạo Saitama đã phối hợp hành động trong nhóm Telegram, sử dụng nhiều ví để đặt các lệnh mua nhỏ lẻ, tạo ảo giác “dòng người mua mới đổ xô vào”.
Theo đoạn trò chuyện Telegram được trích dẫn trong bản cáo trạng, một thành viên cốt cán giải thích mục đích thao tác: “Chúng ta muốn những lệnh mua nhỏ này trông giống như đến từ nhiều nhà đầu tư hơn — đó chính là kế hoạch.”
Trong các tin nhắn Telegram còn có cảnh họ xác nhận lẫn nhau về việc đã mua, và gửi các biểu tượng cảm xúc (emoji) cùng ảnh GIF “PUMP IT” để ăn mừng khi nhà đầu tư nhỏ lẻ bắt đầu đổ xô vào.
Cũng theo bản cáo trạng trên, sau đó Saitama chi tiền thuê các nhà tạo lập thị trường như ZM Quant và Gotbit để thực hiện “làm dối khối lượng” quy mô lớn trên các sàn giao dịch như BitMart và LBank. Khi giá trị vốn hóa thị trường bị đẩy lên, ban lãnh đạo lặng lẽ bán toàn bộ mã thông báo nắm giữ, thu về hàng chục triệu đô la Mỹ. Theo thông báo của Bộ Tư pháp Hoa Kỳ (DOJ), CEO của Saitama bị bắt tại Anh, năm nhân viên — gồm cả đương nhiệm và tiền nhiệm — bị truy tố, trong đó ba người đã nhận tội.
Saitama không phải trường hợp duy nhất.
Cũng theo bản cáo trạng trên, một dự án khác tên Lillian Finance do Bradley Beatty — một người đàn ông 48 tuổi ở bang Florida — sáng lập. Người này tự xưng là nhà thầu quốc phòng, tuyên bố từng phát biểu trước Quốc hội về chủ đề tiền mã hóa và cam kết một phần doanh thu từ mã thông báo sẽ được dành cho hoạt động từ thiện, hỗ trợ trẻ em tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế.
Theo bản cáo trạng, tất cả những tuyên bố trên đều là bịa đặt. Beatty đã bỏ túi khoản lợi nhuận đáng lẽ phải dùng cho từ thiện.
Nhà thầu quốc phòng, phát biểu trước Quốc hội, từ thiện y tế nhi khoa — bạn chỉ cần dựng nên một câu chuyện đủ hấp dẫn, rồi tìm một nhà tạo lập thị trường vẽ đẹp biểu đồ nến (K-line), là đủ khiến một số người rơi vào trạng thái FOMO (sợ bỏ lỡ).
Nhìn lại những vụ việc này, điều gây khó chịu nhất không phải là thủ đoạn lừa đảo tinh vi đến mức nào — ngược lại, chính là mức độ thô thiển đến kinh ngạc của những thủ đoạn ấy.
Mã thông báo của FBI — còn khá chuẩn mực
Sau khi chiến dịch kết thúc, FBI đã làm một việc.
Theo thông báo của Bộ Tư pháp Hoa Kỳ, trang web chính thức của NexFundAI vẫn còn hoạt động — chỉ khác là phía trên cùng xuất hiện một thanh banner ghi rõ: “Trang web này được xây dựng dưới sự hướng dẫn của Cục Điều tra Liên bang (FBI) nhằm điều tra gian lận tiền mã hóa và thao túng thị trường.” Dưới thanh banner là một đường dẫn trỏ tới toàn văn bản cáo trạng do Bộ Tư pháp Hoa Kỳ công bố.
FBI còn đặc biệt mở một kênh đăng ký nạn nhân. Theo nguyên văn thông báo của Bộ Tư pháp Hoa Kỳ, bất kỳ ai đã mất tiền khi đầu tư vào NexFundAI hoặc các mã thông báo liên quan đều có thể điền biểu mẫu để yêu cầu bồi thường và bảo vệ pháp lý.
FBI phát hành một mã thông báo, sau khi kết thúc chiến dịch thì chủ động công khai thông tin, thậm chí còn mở kênh bồi thường cho những người thua lỗ; so sánh với các dự án bị bắt lần này, quy trình của FBI có khi còn chuẩn mực hơn cả chúng.
Điều hoang đường nhất còn ở phía sau.
Theo báo cáo của công ty phân tích blockchain TRM Labs, chưa đầy 24 giờ sau khi Bộ Tư pháp Hoa Kỳ công bố thông báo, đã có người sao chép hợp đồng thông minh (smart contract) của NexFundAI do FBI tạo ra để phát hành một mã thông báo “bản sao”. Người này khởi đầu với khoảng 2.300 đô la Mỹ, và trong vòng 24 giờ đã rút được hơn 52 ETH — tương đương khoảng 127.000 đô la Mỹ theo giá thời điểm đó.
FBI dùng một mã thông báo giả để chứng minh hành vi làm dối khối lượng giao dịch của các nhà tạo lập thị trường; nhưng ngay trong ngày thông tin lan truyền, đã có người tái sử dụng đúng phương pháp ấy để tạo ra một mã thông báo meme và lại kiếm lời. Cơ quan thực thi pháp luật mất hai năm để tiến hành điều tra, nhưng thị trường chỉ mất hai giờ để “tiêu hóa” toàn bộ sự việc — bằng cách phát hành một mã thông báo “không khí” mới.
Vì vậy, lần tới khi bạn thấy một mã thông báo meme đột ngột tăng mạnh, hãy cân nhắc xem đó là màn trình diễn hay giao dịch thật sự.
Dĩ nhiên, rất có thể đó… là mã thông báo của FBI.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
