Thị trường không có điều gì mới; cơn sốt AI hiện nay khiến tôi nhớ đến NFT.
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Thị trường không có điều gì mới; cơn sốt AI hiện nay khiến tôi nhớ đến NFT.
Chúng ta hiện đang ở giai đoạn “giữa cuộc chơi” của một cuộc cách mạng vĩ đại; mọi sự lạc quan cực độ hay hoảng loạn cực độ đều là nỗ lực rút trước kết cục chưa thực sự đến.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả:market participant
Biên dịch: TechFlow
Giới thiệu của TechFlow: Khi làn sóng mới về đại lý AI do OpenClaw và Claude Code khởi xướng tràn ngập mạng xã hội, tác giả đã nhanh chóng nhận ra bầu không khí cuồng nhiệt tương tự thời kỳ NFT năm 2021.
Bài viết này phân tích cách mạng xã hội khuếch đại các câu chuyện công nghệ, cách Phố Wall thực hiện bán tháo vô phân biệt do định kiến “AI giết chết phần mềm”, và lý do vì sao những gã khổng lồ như Salesforce và ServiceNow vẫn bị thị trường đánh giá sai dù vừa công bố kết quả kinh doanh ấn tượng.
Tác giả cho rằng chúng ta đang ở giai đoạn “giữa cuộc chơi” của một cuộc cách mạng vĩ đại—mọi sự lạc quan cực đoan hay hoảng loạn cực độ đều chỉ là nỗ lực cố gắng “chiết khấu trước” một kết cục chưa hề xuất hiện.
Toàn văn như sau:
Làn sóng mới đây về OpenClaw và Claude Code khiến tôi nhớ lại cơn cuồng nhiệt thời kỳ NFT.
Sự xuất hiện của một công nghệ mới đi kèm với tính ứng dụng thực tiễn, đồng thời tạo ra tiếng vang văn hóa và câu chuyện trong tinh thần thời đại. Cũng giống như mọi công nghệ nào bắt kịp trí tưởng tượng tập thể vào đúng thời điểm, nó đang được xử lý bởi cùng một “cỗ máy bóp méo”—chính cỗ máy từng biến những bức ảnh JPEG hình khỉ thành một loại tài sản trị giá 40 tỷ USD.
Mô hình lặp lại y hệt: Một đổi mới thực sự xuất hiện, những người tiên phong phát hiện ra giá trị thực. Sau đó, lớp mạng xã hội chiếm lĩnh toàn bộ sân chơi—đột nhiên, cuộc trò chuyện rời xa công nghệ để trở thành màn biểu diễn “lựa chọn phe phái”.
Việc tuyên bố “Đây chính là tương lai!” trở thành dấu hiệu nhận biết giới nội bộ. Những bài hướng dẫn, bài phân tích sâu (think pieces) và việc phóng đại giá trị hiện tại đều được đền đáp bằng sự công nhận trên bình diện xã hội. Lãi kép của quan điểm thậm chí tăng nhanh hơn cả tốc độ tiến bộ của công nghệ.
(Tôi cam kết sẽ đưa ra một góc nhìn về thị trường tài chính ngay sau đây).
Cỗ máy bóp méo nhận thức
Mạng X làm tình hình tồi tệ hơn. Mạng xã hội ngày càng được coi là một chiếc kính hiển vi hợp pháp phản ánh hiện thực—nhưng nó bóp méo hình ảnh sự thật.
Những giọng nói lớn nhất không đại diện cho đa số—chúng đang biểu diễn “niềm tin kiên định” trước khán giả thưởng cho hành vi ấy. Mỗi nền tảng chính thống đều vận hành dựa trên mức độ tương tác, mà mức độ tương tác lại ưu ái những quan điểm cực đoan. Câu nói “Cái này thú vị và hữu ích” sẽ không lan truyền rộng rãi; còn “Cái này thay đổi tất cả, công việc của bạn sắp mất rồi” thì sẽ.
Một trăm lượt chia sẻ kèm dòng trạng thái “Cái này thay đổi tất cả” không phải là tín hiệu, mà là tiếng vang.Tiếng vang bị nhầm lẫn là đồng thuận, đồng thuận bị nhầm lẫn là chân lý, và chân lý lại bị nhầm lẫn là một lý thuyết khả thi để đầu tư.
Girard chắc chắn sẽ tỏa sáng nếu chứng kiến cảnh tượng này. Khi đủ nhiều người biểu diễn “niềm tin” vào một kết quả nào đó, thì chính màn biểu diễn ấy lại bị nhầm thành bằng chứng hỗ trợ cho kết quả đó. Thời kỳ NFT đã chứng minh rõ điều này: người ta không muốn JPEG, họ muốn “thứ mà tất cả những người khác cũng muốn” [1].
Điều gì là thực?
Năng lực của các mô hình mới nhất thật đáng kinh ngạc—vượt xa mức độ gây sửng sốt của NFT, vốn gần như chẳng có khả năng ứng dụng thực tế nào ngoài đầu cơ và tín hiệu văn hóa.
Tôi sử dụng những công cụ này mỗi ngày. Chúng nâng cao hiệu suất của tôi theo những cách cụ thể và có thể đo đếm được. Các mô hình nền tảng thực sự ấn tượng, và đường cong cải tiến rất dốc. Khi so sánh những việc tôi có thể làm với các công cụ này cách đây sáu tháng và hôm nay, bước tiến là rất lớn.
Hơn nữa, tiềm năng tổng thể là vô hạn. Lập trình hỗ trợ bởi AI, nghiên cứu, phân tích và viết lách—đây không phải là những trường hợp sử dụng giả định, mà đang diễn ra và tạo ra giá trị thực cho những người biết khai thác chúng.
Tôi không muốn trở thành người coi thường Internet năm 1998. Không phải vấn đề ở chỗ này—tôi cực kỳ lạc quan dài hạn về AI. Trọng tâm nằm ở lộ trình thời gian, và ở khoảng cách giữa tiềm năng và hiện trạng.
Điều gì chưa phải là thực?
Không—Claude sẽ không lập tức gây ra bất ổn xã hội. Điều này không có nghĩa là con người không còn cần giao diện để quản lý công việc. Cũng không có nghĩa là Anthropic đã giành chiến thắng trong cuộc đua AI.
Hãy suy ngẫm xem những quan điểm gây ấn tượng mạnh nhất thực chất đòi hỏi bạn phải tin điều gì: Phần mềm doanh nghiệp—các quy trình làm việc, hệ thống tích hợp, khuôn khổ tuân thủ và tri thức tổ chức được tích lũy trong hàng chục năm—sẽ bị thay thế trong vài quý chứ không phải vài năm? Mô hình tính phí theo chỗ ngồi sẽ sụp đổ ngay lập tức? Những công ty có doanh thu hàng năm vượt 10 tỷ USD và biên lợi nhuận gộp đạt 80% sẽ biến mất chỉ vì một chatbot có thể viết một hàm nhỏ? [2]
Dan Ives của Wedbush khẳng định thẳng thắn: “Các doanh nghiệp sẽ không phá bỏ hàng trăm tỷ USD đã đầu tư vào hạ tầng phần mềm để chuyển sang Anthropic, OpenAI và các công ty khác” [3]. Còn Jensen Huang—người có lý do thuyết phục nhất để cổ vũ sức mạnh phá hủy của AI—lại gọi khái niệm “AI thay thế phần mềm” là “điều phi lý nhất trên thế giới” [4].
Những người tích cực nhất loan báo “kết cục” (Endgame—cảm ơn @WillManidis đã phổ biến thuật ngữ này) thường là những người hưởng lợi nhiều nhất từ “niềm tin tuyệt đối” của bạn: lượt theo dõi, đơn tư vấn, phí đăng ký, lời mời tham dự hội nghị. Cơ cấu khuyến khích trao phần thưởng cho những dự báo táo bạo mà không chịu trách nhiệm về tính đúng đắn của thời điểm.
Gương phản chiếu của thị trường
Điều thú vị đối với tôi là: thị trường cũng phạm cùng một sai lầm ở phía bên kia bàn cược.
Anthropic ra mắt plugin Claude Cowork vào ngày 30 tháng 1, và chưa đầy một tuần sau, cổ phiếu thuộc nhóm phần mềm, dịch vụ tài chính và quản lý tài sản đã “bốc hơi” 285 tỷ USD [5].
Quỹ ETF ngành phần mềm—$IGV—đã giảm 22% trong năm nay, trong khi chỉ số S&P 500 lại tăng. Trong số 110 cổ phiếu thành phần, có tới 100 cổ phiếu đang lỗ. Chỉ số RSI chạm mức 16—mức thấp nhất kể từ tháng 9 năm 2001 [6].
Các quỹ phòng hộ đang bán khống cổ phiếu phần mềm một cách điên cuồng và tiếp tục gia tăng vị thế [7]. Lý luận đằng sau câu chuyện này là: “AI giết chết SaaS”. Mọi công ty phần mềm tính phí theo chỗ ngồi đều là “xác sống”.
Cơn bán tháo này mang tính vô phân biệt. Những công ty có đặc điểm rủi ro chịu ảnh hưởng của AI hoàn toàn khác nhau đều bị gộp chung vào cùng một tiêu chuẩn giao dịch [8]. Khi 100 trong số 110 cái tên trong chỉ số đều đang giảm giá, thị trường đã ngừng phân tích—nó đang chìm đắm trong cao trào của câu chuyện.
Lưu ý: Từ lúc tôi bắt đầu viết bài này, quá trình phục hồi có thể đã bắt đầu.
Vứt nước tắm, vứt luôn cả đứa trẻ
Hãy xem xét điều gì thực sự đang diễn ra bên trong những công ty bị cho là đứng trước nguy cơ diệt vong.
Salesforce ghi nhận doanh thu từ Agentforce tăng trưởng 330% so với cùng kỳ, doanh thu hàng năm hóa vượt 500 triệu USD và tạo ra dòng tiền tự do 12,4 tỷ USD. Hệ số P/E tương lai là 15 lần. Họ vừa đặt mục tiêu doanh thu 60 tỷ USD cho năm tài khóa 2030 [9]. Đây không phải là một công ty bị AI phá hủy—mà là một công ty đang xây dựng lớp giao diện triển khai AI cho doanh nghiệp.
ServiceNow ghi nhận doanh thu từ dịch vụ đăng ký tăng 21%, biên lợi nhuận hoạt động mở rộng lên 31% và phê duyệt chương trình mua lại cổ phiếu trị giá 5 tỷ USD. Bộ công cụ AI Now Assist của họ đạt giá trị hợp đồng hàng năm (ACV) 600 triệu USD, với mục tiêu vượt mốc 1 tỷ USD vào cuối năm [10]. Tuy nhiên, cổ phiếu của họ đã giảm 50% so với đỉnh.
Các cổ phiếu này có nên bị điều chỉnh định giá xuống nhẹ do rủi ro? Có thể. Nhưng những nhà đầu tư thông minh đã định giá yếu tố này từ nhiều năm trước. Như nhiều người thông minh hơn tôi đã chỉ ra: cơn bán tháo này yêu cầu bạn đồng thời tin rằng “chi tiêu vốn cho AI đang sụp đổ” và “AI mạnh đến mức có thể hủy diệt toàn bộ ngành phần mềm” [11]. Hai điều này không thể cùng đúng. Hãy chọn một trong hai.
Nhận diện rủi ro thực sự
Có những công ty thực sự bị thay thế không? Có.
Những giải pháp chuyên biệt (point solutions) cung cấp quy trình làm việc chuẩn hóa là dễ tổn thương. Nếu toàn bộ sản phẩm của bạn chỉ là một lớp giao diện dựa trên dữ liệu không thuộc sở hữu riêng, thì bạn đang gặp rắc rối. LegalZoom giảm 20%—lo ngại đối với những công ty kiểu này là có cơ sở thực tế [12]. Khi plugin AI có thể tự động kiểm tra hợp đồng và phân loại thỏa thuận bảo mật (NDA), thì việc trả cùng một mức phí cho nhà cung cấp truyền thống để được cung cấp cùng chức năng trở nên khó biện minh.
Nhưng những công ty sở hữu tích hợp sâu, dữ liệu độc quyền và nền tảng vững chắc thì lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Salesforce đã ăn sâu vào hệ thống công nghệ của mọi công ty trong danh sách Fortune 500. ServiceNow là hệ thống ghi chép (system of record) cho CNTT doanh nghiệp. Mô hình tính phí theo mức tiêu thụ của Datadog nghĩa là việc tính toán AI gia tăng sẽ trực tiếp chuyển hóa thành doanh thu giám sát tăng—thực tế, tăng trưởng mảng kinh doanh không liên quan đến AI của họ thậm chí còn tăng tốc lên 20% so với cùng kỳ [13].
Việc bán tháo cơ sở hạ tầng kỹ thuật số vì “AI giết chết phần mềm” cũng phi lý như việc bán cổ phiếu thiết bị xây dựng chỉ vì tòa nhà đang mọc lên.
Chúng ta từng trải qua điều này
Sự sụp đổ ngành SaaS năm 2022 rất đáng suy ngẫm. Nhóm cổ phiếu này giảm hơn 50%. Hệ số bội số doanh thu tương lai trung vị giảm từ 25 lần xuống còn 7 lần—thấp hơn mức trước đại dịch [14]. Trong suốt giai đoạn đó, kết quả báo cáo tài chính vẫn rất tốt. Sự phục hồi sau đó rất mạnh mẽ—chỉ số Nasdaq tăng 43% trong năm 2023. Dẫu vậy, nguyên nhân lúc đó chủ yếu do cú sốc lãi suất chứ không phải do suy thoái cơ bản.
Cơn hoảng loạn DeepSeek tháng 1 năm 2025 còn gần hơn. NVIDIA sụt giảm mạnh do lo ngại các mô hình AI Trung Quốc giá rẻ sẽ khiến toàn bộ hạ tầng xây dựng AI trở nên vô nghĩa—song sau đó đã phục hồi hoàn toàn [15]. Nỗi sợ hãi lần đó về mặt cấu trúc cũng giống hệt như hiện tại: Một sản phẩm mới ra mắt kích hoạt lại đánh giá toàn diện về nguy cơ sinh tồn của cả ngành.
Nhiều nhà quan sát trực tiếp so sánh thời điểm hiện tại với giai đoạn đầu của bong bóng dot-com—cổ phiếu công nghệ giảm trong khi cổ phiếu hàng tiêu dùng thiết yếu, tiện ích và chăm sóc sức khỏe tăng [16]. Nhưng có một điều cần lưu ý về bong bóng dot-com: Amazon từng giảm 94%, rồi sau đó trở thành một trong những công ty quan trọng nhất thế giới. Thị trường cố gắng định giá “kết cục” khi trò chơi mới chỉ diễn ra nửa chừng—điều này đã tạo ra một trong những cơ hội mua tuyệt vời nhất trong lịch sử.
Jim Reid của Deutsche Bank đã nói một câu rất đúng: «Ở giai đoạn này, việc xác định người chiến thắng và kẻ thất bại lâu dài gần như thuần túy là đoán mò» [17].
Tôi dám cá ông ấy đúng. Và chính sự bất định này—việc thừa nhận rằng chúng ta vẫn chưa biết kết cục sẽ ra sao—là lý do khiến đợt bán tháo vô phân biệt này trở thành một sai lầm.
Sai lầm về “kết cục”
Những kẻ thổi phồng trên X và những nhà bán tháo hoảng loạn trên Phố Wall đều phạm cùng một sai lầm ở hai đầu bàn cờ.
Một nhóm người tuyên bố AI đã chiến thắng, tương lai đã đến, và mọi tổ chức cùng chức năng công việc sẽ được viết lại từ bây giờ. Nhóm kia lại tuyên bố AI đã giết chết phần mềm, doanh thu đăng ký đã chết, 10 tỷ USD dòng tiền tự do không còn quan trọng nữa vì mô hình kinh doanh đã lỗi thời.
Cả hai đều nhảy thẳng tới “kết cục” khi trò chơi còn rất nhiều nước đi chưa diễn ra. Khoảng cách giữa hiện trạng và viễn cảnh công nghệ sẽ được lấp đầy bởi những tiến bộ hỗn loạn, từng bước, và đặc thù theo từng công ty. Một số công ty phần mềm sẽ tích hợp AI và trở nên mạnh hơn; một số ít thực sự bị thay thế; phần lớn sẽ thích nghi—quá trình thích nghi này chậm chạp, không đồng đều, và chẳng phù hợp để đăng tweet.
Đường đi thực tế sẽ biến động hơn và ít chắc chắn hơn so với những gì cả sự thổi phồng lẫn hoảng loạn gợi ý. Người làm tốt từ thời điểm này trở đi sẽ là những người có khả năng chịu đựng sự mơ hồ này—chứ không phải những người vội vàng nắm bắt một câu chuyện kết luận vội vã.
Những nhà điều hành vĩ đại luôn tìm được lối ra.
Tài liệu tham khảo
[1] Lý thuyết ham muốn bắt chước của Girard (https://www.iep.utm.edu/girard/)
[2] Tạp chí Fortune: Vì sao cổ phiếu SaaS lại giảm phi lý như thời kỳ hoảng loạn DeepSeek
[3] CNBC: Tác động của công cụ AI lên cổ phiếu phần mềm SaaS
[4] CNBC: Jensen Huang gọi việc “AI thay thế phần mềm” là “điều phi lý nhất”
[5] Yahoo Finance: Ngành phần mềm Mỹ “bốc hơi” 285 tỷ USD do cú sốc Anthropic
[6] Yahoo Finance: Phân tích xu hướng ETF IGV
[7] Axios: Các quỹ phòng hộ bán khống mạnh tay ngành phần mềm
[8] Benzinga: Những hiểu lầm trong sự sụp đổ ngành phần mềm
[9] Quan hệ nhà đầu tư Salesforce: Báo cáo quý III kỷ lục nhờ động lực từ Agentforce
[10] Nhóm Futurum: Báo cáo quý IV và động lực nền tảng AI của ServiceNow [11] Tạp chí Fortune: Nghịch lý AI và phân tích phi lý
[12] CNBC: Cổ phiếu phần mềm rơi vào thị trường gấu, ServiceNow và các cổ phiếu khác giảm mạnh
[13] StockAnalysis: Thống kê hoạt động của Datadog
[14] Meritech Capital: Tổng quan về sự sụp đổ ngành SaaS năm 2022
[15] CNBC: NVIDIA sụt mạnh do lo ngại về DeepSeek
[16] Tạp chí Fortune: Deutsche Bank bình luận về bong bóng cổ phiếu phần mềm và so sánh với thời kỳ Internet
[17] Báo cáo phân tích của Jim Reid – Deutsche Bank
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@undrvalue
