Đối tác của Multicoin: Đảo ngược trời đất — từ nay về sau, con người sẽ phải làm việc cho AI
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Đối tác của Multicoin: Đảo ngược trời đất — từ nay về sau, con người sẽ phải làm việc cho AI
Trong ngắn hạn, các tác nhân sẽ cần con người nhiều hơn là con người cần các tác nhân, điều này sẽ thúc đẩy sự hình thành một thị trường lao động mới.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Shayon Sengupta
Biên dịch: TechFlow
Giới thiệu của TechFlow: Shayon Sengupta, đối tác tại Multicoin Capital, đưa ra một quan điểm mang tính cách mạng: tương lai không chỉ là các tác tử (agent) làm việc cho con người, mà quan trọng hơn cả là con người làm việc cho các tác tử. Ông dự đoán trong vòng 24 tháng tới sẽ xuất hiện công ty đầu tiên không có nhân viên nào (“Công ty không nhân viên” – Zero-Employee Company): một tác tử được quản trị bằng token sẽ huy động hơn 1 tỷ đô la Mỹ để giải quyết những vấn đề chưa được giải quyết, đồng thời phân bổ hơn 100 triệu đô la Mỹ cho những con người làm việc cho nó.
Trong ngắn hạn, các tác tử cần con người nhiều hơn mức độ con người cần các tác tử — điều này sẽ thúc đẩy sự hình thành một thị trường lao động mới.
Cơ sở hạ tầng mã hóa (crypto rails) cung cấp nền tảng phối hợp lý tưởng: hệ thống thanh toán toàn cầu, thị trường lao động không cần giấy phép, và cơ sở hạ tầng phát hành và giao dịch tài sản.
Toàn văn như sau:
Năm 1997, Deep Blue của IBM đã đánh bại nhà vô địch thế giới lúc bấy giờ là Garry Kasparov; việc các động cơ cờ vua sớm vượt qua con người trở nên rõ ràng. Điều thú vị là một con người được chuẩn bị kỹ lưỡng cộng tác với máy tính—mô hình này thường được gọi là “người bán nhân” (centaur)—có thể đánh bại động cơ mạnh nhất thời kỳ đó.
Trực giác con người thành thạo có thể định hướng quá trình tìm kiếm của động cơ, điều hướng những tình huống trung cuộc phức tạp và nhận diện những sắc thái tinh tế mà các động cơ tiêu chuẩn bỏ sót. Kết hợp với khả năng tính toán “bạo lực” của máy tính, cặp đôi này thường đưa ra những quyết định thực tiễn tốt hơn so với chỉ riêng máy tính.
Khi tôi suy ngẫm về tác động của các hệ thống AI lên thị trường lao động và nền kinh tế trong vài năm tới, tôi dự kiến sẽ thấy một mô hình tương tự xuất hiện. Các hệ thống tác tử sẽ giải phóng vô số đơn vị thông minh nhằm giải quyết những vấn đề chưa được giải quyết trên toàn thế giới, nhưng chúng sẽ không thể làm được điều này nếu thiếu sự dẫn dắt và hỗ trợ mạnh mẽ từ con người. Con người sẽ định hướng không gian tìm kiếm và giúp đặt ra những câu hỏi đúng đắn để AI tiến gần hơn tới lời giải.
Giả định công việc hiện nay là các tác tử sẽ hành động thay mặt con người. Mặc dù điều này rất thực tiễn và không thể tránh khỏi, song khi con người làm việc cho các tác tử thì sẽ mở ra những tiềm năng kinh tế thú vị hơn. Trong vòng 24 tháng tới, tôi dự đoán sẽ xuất hiện công ty đầu tiên không có nhân viên nào—một khái niệm do đối tác của tôi, Kyle, nêu ra trong phần “Những ý tưởng tiên phong năm 2025”. Cụ thể, tôi dự đoán những điều sau sẽ xảy ra:
- Một tác tử được quản trị bằng token sẽ huy động hơn 1 tỷ đô la Mỹ để giải quyết một vấn đề chưa được giải quyết (ví dụ như chữa khỏi bệnh hiếm hoặc sản xuất sợi nano cho ứng dụng quốc phòng).
- Tác tử này sẽ phân bổ hơn 100 triệu đô la Mỹ cho con người (những người làm việc trong thế giới thực cho tác tử nhằm hiện thực hóa mục tiêu của nó).
- Một cấu trúc token hai lớp mới sẽ xuất hiện, phân tách quyền sở hữu dựa trên vốn và lao động (để các kích thích tài chính không phải là yếu tố duy nhất đầu vào cho quản trị tổng thể).
Vì các tác tử vẫn còn rất xa mới đạt được chủ quyền đầy đủ cũng như khả năng lập kế hoạch và thực thi dài hạn, nên trong ngắn hạn, các tác tử cần con người nhiều hơn mức độ con người cần các tác tử. Điều này sẽ tạo ra một thị trường lao động mới, thực hiện sự phối hợp kinh tế giữa các hệ thống tác tử và con người.
Câu nói nổi tiếng của Marc Andreessen: “Việc lan tỏa máy tính và Internet sẽ chia công việc thành hai loại: người ra lệnh cho máy tính làm gì, và người bị máy tính ra lệnh làm gì”, ngày nay đúng hơn bao giờ hết. Tôi dự đoán trong cấu trúc phân cấp đang nhanh chóng tiến hóa giữa tác tử và con người, con người sẽ đảm nhận hai vai trò khác biệt—những người đóng góp lao động thực hiện các nhiệm vụ nhỏ theo dạng tiền thưởng (bounty), và hội đồng quản trị phi tập trung cung cấp đầu vào chiến lược nhằm phục vụ “mục tiêu Bắc Đẩu” (North Star) của tác tử.
Bài viết này khám phá cách các tác tử và con người cùng nhau sáng tạo, và cơ sở hạ tầng mã hóa sẽ cung cấp nền tảng lý tưởng cho sự phối hợp này như thế nào, thông qua việc nghiên cứu ba câu hỏi định hướng:
- Các tác tử dùng để làm gì? Chúng ta nên phân loại các tác tử theo phạm vi mục tiêu như thế nào, và mức độ đầu vào con người cần thiết trong từng loại phân loại này sẽ thay đổi ra sao?
- Con người sẽ tương tác với các tác tử như thế nào? Các đầu vào của con người—hướng dẫn chiến thuật, phán đoán ngữ cảnh hay sự nhất quán về tư tưởng—sẽ được tích hợp vào quy trình làm việc của các tác tử như thế nào (và ngược lại)?
- Điều gì sẽ xảy ra khi đầu vào của con người giảm dần theo thời gian? Khi năng lực của các tác tử tăng lên, chúng trở nên tự chủ—có khả năng suy luận và hành động độc lập. Trong mô hình này, con người sẽ đảm nhận vai trò gì?
Mối quan hệ giữa các hệ thống suy luận sinh thành và những người hưởng lợi từ chúng sẽ thay đổi đáng kể theo thời gian. Tôi nghiên cứu mối quan hệ này bằng cách nhìn từ hiện trạng năng lực của các tác tử ngày nay tiến về phía trước, đồng thời suy luận ngược từ kết cục “công ty không nhân viên”.
Các tác tử hiện nay dùng để làm gì?
Thế hệ AI sinh thành đầu tiên—các mô hình LLM dựa trên chatbot trong giai đoạn 2022–2024 như ChatGPT, Gemini, Claude, Perplexity,…—chủ yếu là những công cụ nhằm nâng cao quy trình làm việc của con người. Người dùng tương tác với các hệ thống này thông qua các prompt đầu vào/đầu ra, phân tích phản hồi, rồi tự mình quyết định cách đưa kết quả vào thực tiễn dựa trên phán đoán cá nhân.
Thế hệ AI sinh thành tiếp theo, hay còn gọi là “các tác tử”, đại diện cho một mô hình mới. Những tác tử như Claude 3.5.1 có chức năng “sử dụng máy tính” hay Operator của OpenAI (tức là các tác tử có thể sử dụng máy tính của bạn) có khả năng tương tác trực tiếp với Internet thay mặt người dùng và tự đưa ra quyết định. Điểm khác biệt then chốt ở đây là sự phán đoán—và cuối cùng là hành động—do hệ thống AI thực hiện chứ không phải con người. AI đang đảm nhận những trách nhiệm từng được dành riêng cho con người.
Sự chuyển đổi này đặt ra một thách thức: sự thiếu chắc chắn. Khác với các hệ thống phần mềm truyền thống hay tự động hóa công nghiệp—hoạt động dự đoán được trong các tham số xác định—các tác tử phụ thuộc vào suy luận xác suất. Điều này khiến hành vi của chúng ít nhất quán hơn trong cùng một tình huống và đưa vào yếu tố bất định—điều không lý tưởng trong các tình huống then chốt.
Nói cách khác, sự tồn tại tự nhiên của các tác tử mang tính chắc chắn và không chắc chắn sẽ chia các tác tử thành hai loại: những tác tử giỏi nhất trong việc mở rộng GDP hiện có, và những tác tử phù hợp hơn để tạo ra GDP mới.
- Với các tác tử giỏi nhất trong việc mở rộng GDP hiện có, công việc theo định nghĩa đã được biết rõ. Các ví dụ về những bài toán có ranh giới rõ ràng gồm: tự động hóa hỗ trợ khách hàng, xử lý tuân thủ trong vận tải hàng hóa hoặc kiểm tra các yêu cầu kéo (PR) trên GitHub—ở đây, các tác tử có thể ánh xạ trực tiếp phản hồi tới một tập hợp kết quả mong đợi. Trong những lĩnh vực này, sự thiếu chắc chắn thường là điều xấu vì đã có câu trả lời rõ ràng; không cần đến sự sáng tạo.
- Với các tác tử giỏi nhất trong việc tạo ra GDP mới, công việc là điều hướng một mức độ bất định và một tập hợp vấn đề chưa biết cao để đạt được mục tiêu dài hạn. Kết quả ở đây ít trực tiếp hơn vì bản chất các tác tử không có sẵn một tập hợp kết quả mong đợi để ánh xạ. Các ví dụ ở đây bao gồm việc phát hiện thuốc điều trị bệnh hiếm, đột phá trong khoa học vật liệu, hoặc triển khai các thí nghiệm vật lý hoàn toàn mới nhằm hiểu sâu hơn bản chất vũ trụ. Trong những lĩnh vực này, sự thiếu chắc chắn có thể là điều hữu ích, bởi vì thiếu chắc chắn chính là một dạng biểu hiện của sự sáng tạo sinh thành.
Các tác tử tập trung vào ứng dụng GDP hiện có đã bắt đầu giải phóng giá trị. Các nhóm như Tasker, Lindy và Anon đều đang xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm tận dụng cơ hội này. Tuy nhiên, theo thời gian, khi năng lực chín muồi và các mô hình quản trị tiến hóa, các nhóm sẽ chuyển sự chú ý sang xây dựng những tác tử có thể giải quyết các vấn đề nằm ở biên giới tri thức và cơ hội kinh tế của nhân loại.
Đợt tác tử tiếp theo sẽ đòi hỏi nguồn lực nhiều hơn theo cấp số mũ, chính vì kết quả của chúng là bất định và không giới hạn—đây là những tác tử mà tôi dự đoán sẽ tạo nên những “công ty không nhân viên” hấp dẫn nhất.
Con người sẽ tương tác với Tác tử (Agent) như thế nào?
Các tác tử ngày nay vẫn còn thiếu khả năng thực hiện một số nhiệm vụ nhất định, chẳng hạn như những nhiệm vụ đòi hỏi tương tác vật lý với thế giới thực (ví dụ như điều khiển máy ủi), hoặc những nhiệm vụ cần “con người trong vòng lặp” (human-in-the-loop) (ví dụ như gửi điện chuyển khoản ngân hàng).
Ví dụ, một tác tử được giao nhiệm vụ xác định và khai thác mỏ lithium có thể thể hiện năng lực xuất sắc trong việc xử lý dữ liệu địa chấn, ảnh vệ tinh và hồ sơ địa chất nhằm tìm kiếm các điểm tiềm năng, nhưng sẽ gặp bế tắc khi cố gắng thu thập chính dữ liệu và ảnh đó, giải quyết những mơ hồ trong việc diễn giải, hoặc xin giấy phép và ký hợp đồng lao động để tiến hành khai thác thực tế.
Những hạn chế này đòi hỏi con người phải đóng vai trò “người hỗ trợ” (Enablers) nhằm tăng cường năng lực của tác tử, cung cấp các điểm tiếp xúc với thế giới thực, can thiệp chiến thuật và đầu vào chiến lược cần thiết để hoàn thành các nhiệm vụ nêu trên. Khi mối quan hệ giữa con người và tác tử tiến hóa, chúng ta có thể phân biệt các vai trò khác nhau mà con người đảm nhận trong hệ thống tác tử:
Thứ nhất là những người đóng góp lao động (Labor contributors), những người hoạt động trong thế giới thực thay mặt tác tử. Những người đóng góp này giúp tác tử di chuyển các thực thể vật lý, đại diện tác tử trong các tình huống yêu cầu sự hiện diện của con người, thực hiện các công việc đòi hỏi sự phối hợp giữa tay và chân, hoặc cấp quyền truy cập vào các phòng thí nghiệm nghiên cứu, mạng lưới hậu cần, v.v.
Thứ hai là Hội đồng quản trị (Board of directors), chịu trách nhiệm cung cấp đầu vào chiến lược, tối ưu hóa hàm mục tiêu cục bộ điều khiển các quyết định hàng ngày của tác tử, đồng thời đảm bảo các quyết định này luôn phù hợp với “mục tiêu Bắc Đẩu” (North Star) định nghĩa sứ mệnh của tác tử.
Bên cạnh hai vai trò trên, tôi cũng dự đoán con người sẽ đảm nhận vai trò người đóng góp vốn (Capital contributors), cung cấp nguồn lực cho hệ thống tác tử nhằm hiện thực hóa mục tiêu của nó. Ban đầu, nguồn vốn này tất nhiên sẽ đến từ con người, và theo thời gian cũng sẽ đến từ các tác tử khác.
Khi các tác tử trưởng thành và số lượng người đóng góp lao động và người đóng góp đầu vào chiến lược tăng lên, cơ sở hạ tầng mã hóa (Crypto rails) cung cấp môi trường phối hợp lý tưởng giữa con người và tác tử—đặc biệt trong một thế giới nơi các tác tử điều phối những con người nói nhiều thứ tiếng khác nhau, nhận lương bằng nhiều loại tiền tệ khác nhau và cư trú tại nhiều khu vực pháp lý khác nhau trên toàn cầu. Các tác tử sẽ không ngừng theo đuổi hiệu quả chi phí và khai thác thị trường lao động nhằm thực hiện sứ mệnh đã định. Cơ sở hạ tầng mã hóa là yếu tố thiết yếu, giúp tác tử có phương tiện để phối hợp những người đóng góp lao động và người đóng góp đầu vào chiến lược này.
Gần đây, các tác tử AI do mã hóa thúc đẩy như Freysa, Zerebro và ai16z đại diện cho những thử nghiệm đơn giản về hình thành vốn—về vấn đề này, chúng tôi đã viết rất nhiều bài viết, coi đây là chìa khóa giải phóng nguyên thủy mã hóa và thị trường vốn trong nhiều ngữ cảnh khác nhau. Những “đồ chơi” này sẽ mở đường cho một mô hình phối hợp nguồn lực mới nổi, mà tôi dự đoán sẽ diễn ra theo các bước sau:
- Bước đầu tiên: Con người cùng nhau huy động vốn thông qua token (phát hành tác tử ban đầu—Initial Agent Offering?), thiết lập một hàm mục tiêu rộng và các rào cản để làm rõ ý định dự kiến của hệ thống tác tử, rồi phân bổ quyền kiểm soát số vốn huy động được cho hệ thống đó (ví dụ: phát triển các phân tử mới cho ung thư học chính xác);
- Bước thứ hai: Tác tử suy luận các bước phân bổ vốn (ví dụ: làm cách nào thu hẹp không gian tìm kiếm gấp protein, và cách lập ngân sách cho khối lượng suy luận, sản xuất, thử nghiệm lâm sàng…), đồng thời xác định các hành động mà người đóng góp lao động phải thực hiện thay nó thông qua các nhiệm vụ tùy chỉnh (Bounties) (ví dụ: nhập tập hợp tất cả các phân tử liên quan, ký thỏa thuận mức độ dịch vụ tính toán với AWS, và tiến hành các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm “ướt”);
- Bước thứ ba: Khi tác tử gặp chướng ngại hoặc bất đồng, nó sẽ thỉnh thoảng tìm kiếm đầu vào chiến lược từ “Hội đồng quản trị” (kết hợp các bài báo mới, chuyển đổi phương pháp nghiên cứu), cho phép họ định hướng hành vi của tác tử trong những vùng ranh giới;
- Bước thứ tư: Cuối cùng, tác tử tiến hóa đến giai đoạn có thể ngày càng chính xác hơn trong việc xác định hành động của con người, và chỉ cần rất ít đầu vào về cách phân bổ nguồn lực. Lúc này, con người chỉ còn được sử dụng nhằm đảm bảo sự nhất quán về tư tưởng với hệ thống và ngăn chặn hành vi của nó lệch khỏi hàm mục tiêu ban đầu.
Trong ví dụ này, các nguyên thủy mã hóa (Crypto primitives) và thị trường vốn cung cấp cho tác tử ba cơ sở hạ tầng then chốt để tiếp cận nguồn lực và mở rộng năng lực:
Thứ nhất, hệ thống thanh toán toàn cầu;
Thứ hai, thị trường lao động không cần giấy phép, nhằm khuyến khích người đóng góp lao động và người đóng góp đầu vào chiến lược;
Thứ ba, cơ sở hạ tầng phát hành và giao dịch tài sản, điều kiện thiết yếu cho việc hình thành vốn cũng như quyền sở hữu và quản trị ở các giai đoạn tiếp theo.
Khi đầu vào của con người giảm đi, điều gì sẽ xảy ra?
Vào đầu những năm 2000, các động cơ cờ vua đạt được bước tiến khổng lồ. Nhờ các thuật toán cảm ứng tiên tiến, mạng nơ-ron và công suất tính toán ngày càng tăng, chúng trở nên gần như hoàn hảo. Các động cơ hiện đại như Stockfish, Lc0 và các biến thể của AlphaZero đã vượt xa khả năng của con người; đầu vào của con người hiếm khi tạo thêm giá trị, và trong hầu hết trường hợp, con người thậm chí còn gây ra những sai lầm mà chính động cơ không bao giờ mắc phải.
Một hành trình tương tự cũng có thể diễn ra với các hệ thống tác tử. Khi chúng ta tinh chỉnh các tác tử này thông qua quá trình lặp lại với các cộng tác viên con người, có thể hình dung rằng về lâu dài, các tác tử sẽ trở nên cực kỳ thành thạo và gắn bó chặt chẽ với mục tiêu của mình đến mức giá trị của bất kỳ đầu vào chiến lược nào từ con người đều tiến gần về không.
Trong một thế giới như vậy, nơi các tác tử có thể liên tục xử lý các vấn đề phức tạp mà không cần can thiệp của con người, vai trò của con người đối mặt với nguy cơ bị hạ cấp thành “người quan sát thụ động”. Đây chính là nỗi sợ hãi cốt lõi của những người bi quan về AI (AI doomers) (tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ kết quả này thực sự có xảy ra hay không).
Chúng ta đang đứng trên bờ vực của siêu trí tuệ (Superintelligence), và những người lạc quan trong chúng ta hy vọng rằng các hệ thống tác tử sẽ tiếp tục là sự mở rộng của ý định con người, chứ không tiến hóa thành những thực thể có mục tiêu riêng hoặc vận hành tự chủ mà không có sự giám sát. Trong thực tiễn, điều này có nghĩa là nhân cách (Personhood) và khả năng phán đoán (quyền lực và ảnh hưởng) của con người phải luôn giữ vị trí trung tâm trong các hệ thống này. Con người cần nắm giữ quyền sở hữu và quyền quản trị mạnh mẽ đối với các hệ thống này để đảm bảo khả năng giám sát và neo chúng vào các giá trị tập thể của nhân loại.
Chuẩn bị “xẻng” cho tương lai của các tác tử
Những đột phá công nghệ dẫn đến tăng trưởng kinh tế phi tuyến tính, trong khi các hệ thống xung quanh thường sụp đổ trước khi thế giới kịp điều chỉnh. Năng lực của các hệ thống tác tử đang tăng tốc mạnh mẽ, và các nguyên thủy mã hóa cùng thị trường vốn đã trở thành nền tảng phối hợp cấp thiết—cả để thúc đẩy việc xây dựng các hệ thống này, lẫn để thiết lập các rào cản khi chúng hòa nhập vào xã hội.
Để con người có thể cung cấp hỗ trợ chiến thuật và hướng dẫn chủ động cho các hệ thống tác tử, chúng tôi dự đoán sẽ xuất hiện các cơ hội “người bán nước” (Picks-and-shovels) sau đây:
- Chứng minh tính là tác tử (Proof-of-agenthood) + Chứng minh tính là con người (Proof-of-personhood): Các tác tử thiếu khái niệm về danh tính hoặc quyền sở hữu tài sản. Với tư cách là đại diện của con người, chúng phụ thuộc vào cấu trúc pháp lý và xã hội của con người để có được tư cách đại diện. Để lấp khoảng trống này, chúng ta cần các hệ thống danh tính bền vững dành riêng cho cả tác tử và con người. Một sổ đăng ký chứng chỉ số sẽ cho phép tác tử xây dựng uy tín, tích lũy chứng nhận và tương tác minh bạch với con người cũng như các tác tử khác. Tương tự, các nguyên thủy chứng minh tính là con người như Humancode và Humanity Protocol cung cấp sự đảm bảo mạnh mẽ về danh tính con người nhằm phòng vệ chống lại những kẻ xấu trong các hệ thống này.
- Thị trường lao động và các nguyên thủy xác minh ngoài chuỗi (off-chain verification primitives): Các tác tử cần biết liệu các nhiệm vụ được giao có được hoàn thành đúng mục tiêu hay không. Các công cụ cho phép hệ thống tác tử tạo ra các nhiệm vụ treo thưởng (bounties), xác minh việc hoàn thành và phân bổ phần thưởng là nền tảng thiết yếu cho mọi hoạt động kinh tế có ý nghĩa do tác tử điều phối.
- Hệ thống hình thành vốn và quản trị: Các tác tử cần vốn để giải quyết vấn đề, và cần các cơ chế kiểm soát nhằm đảm bảo hành vi của chúng phù hợp với hàm mục tiêu đã định. Các cấu trúc mới nhằm huy động vốn cho hệ thống tác tử, cũng như các hình thức sở hữu và kiểm soát mới tích hợp cả lợi ích tài chính và đóng góp lao động, sẽ trở thành một không gian nghiên cứu phong phú trong những tháng tới.
Chúng tôi đang tích cực tìm kiếm và đầu tư vào các lớp then chốt trong “stack” hợp tác giữa con người và tác tử. Nếu bạn đang chuyên sâu trong lĩnh vực này, hãy liên hệ với chúng tôi.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Multicoin Capital
