Dội một gáo nước lạnh, thẻ tiền mã hóa có lẽ không có tương lai
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Dội một gáo nước lạnh, thẻ tiền mã hóa có lẽ không có tương lai
Hầu hết các đội ngũ chỉ lợi dụng sự xôn xao của câu chuyện mà không công nhận đúng mức các hệ thống nền tảng và nhà phát triển thực tế.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Pavel Paramonov
Biên dịch: TechFlow
Thẻ tiền mã hóa không có tương lai: Tại sao chúng chỉ là giải pháp tạm thời?
Quan điểm tổng thể của tôi là các thẻ tiền mã hóa chỉ tồn tại như một biện pháp tạm thời nhằm giải quyết hai vấn đề mà ai cũng biết: một là đưa tiền mã hóa đến gần công chúng hơn, hai là đảm bảo tiền mã hóa được chấp nhận toàn cầu như một phương thức thanh toán.
Tuy nhiên, thẻ tiền mã hóa rốt cuộc vẫn chỉ là thẻ. Nếu ai đó thực sự tin vào các giá trị cốt lõi của tiền mã hóa nhưng lại tin vào một tương lai do thẻ chi phối, thì có lẽ họ cần xem xét lại viễn cảnh của mình.
Tất cả các công ty thẻ tiền mã hóa cuối cùng sẽ biến mất
Dài hạn mà nói, các công ty thẻ tiền mã hóa rất có thể sẽ tan rã, nhưng thẻ ngân hàng truyền thống thì không. Thẻ tiền mã hóa thực chất thêm một lớp trừu tượng: chúng không phải là trường hợp sử dụng tiền mã hóa thực sự. Bên phát hành thẻ vẫn là ngân hàng. Dù những chiếc thẻ này có thể mang biểu tượng, thiết kế hoặc trải nghiệm người dùng (UX) khác nhau, nhưng về bản chất, chúng chỉ là sự mở rộng của một lớp trừu tượng. Việc trừu tượng hóa thực sự giúp trải nghiệm người dùng thuận tiện hơn, nhưng quy trình đằng sau vẫn không thay đổi.
Hiện nay, các blockchain lớp 1 (L1) và giải pháp Rollup khác nhau đều đang khoe khả năng xử lý giao dịch mỗi giây (TPS) và cơ sở hạ tầng của mình so sánh với Visa và Mastercard. Trong nhiều năm qua, mục tiêu của họ luôn là “thay thế” hoặc thậm chí là “lật đổ” vị thế của Visa, Mastercard, American Express (AmEx) và các tổ chức xử lý thanh toán khác.
Nhưng mục tiêu này không thể đạt được thông qua thẻ tiền mã hóa – thẻ tiền mã hóa không thể thay thế mạng lưới thanh toán hiện tại; ngược lại, chúng còn gia tăng giá trị cho Visa và Mastercard.
Visa và Mastercard cùng các mạng lưới thanh toán truyền thống khác vẫn là những "người kiểm soát then chốt", nắm quyền đặt ra quy tắc và định nghĩa các tiêu chuẩn tuân thủ.
Quan trọng hơn, họ luôn giữ quyền lựa chọn: cấm thẻ của bạn, phong tỏa công ty của bạn, thậm chí phong tỏa ngân hàng hợp tác với bạn.
Do đó, thẻ tiền mã hóa không phải là giải pháp tối hậu cho cuộc cách mạng thanh toán trong tương lai, mà giống như một công cụ chuyển tiếp, cuối cùng sẽ bị thay thế bởi các công nghệ thuần túy và phi tập trung hơn.
Một ngành công nghiệp mã hóa vốn luôn theo đuổi "không cần giấy phép" và "phi tập trung" vì sao lại cam tâm giao tất cả vào tay các nhà xử lý thanh toán?
Thẻ của bạn là Visa, chứ không phải Ethereum;
Thẻ của bạn thuộc về ngân hàng truyền thống, chứ không phải MetaMask;
Bạn vẫn đang chi tiêu bằng tiền pháp định, chứ không phải tiền mã hóa.
Thực tế, phần lớn các công ty “thẻ tiền mã hóa” mà bạn yêu thích gần như chẳng làm gì ngoài việc in logo của họ lên thẻ. Họ chỉ tận dụng câu chuyện để tạo tiếng vang, rồi vài năm sau sẽ biến mất. Và ngay cả thẻ số đang được phát hành hôm nay cũng có thể ngừng hoạt động vào năm 2030.
Việc tạo thẻ tiền mã hóa ngày càng dễ dàng
Ngày nay, việc tạo một thẻ tiền mã hóa riêng đã trở nên cực kỳ dễ dàng — thậm chí trong tương lai, bạn cũng có thể tự làm lấy!
Cùng một vấn đề + thêm nhiều phí hơn
So sánh phù hợp nhất mà tôi nghĩ đến là “xử lý giao dịch riêng cho ứng dụng” (App-Specific Sequencing, ASS). Đúng vậy, ý tưởng ứng dụng tự xử lý giao dịch và kiếm lợi nhuận nghe có vẻ tuyệt vời, nhưng đây chỉ là hiện tượng tạm thời: chi phí cơ sở hạ tầng đang giảm, công nghệ truyền thông ngày càng trưởng thành, còn các vấn đề kinh tế nằm ở cấp độ cao hơn chứ không phải thấp hơn.
Thẻ tiền mã hóa cũng vậy: đúng là bạn có thể nạp tiền mã hóa, sau đó thẻ sẽ chuyển đổi sang tiền pháp định để thanh toán, nhưng vấn đề tập trung và cần cấp phép vẫn tồn tại.
Không thể phủ nhận rằng thẻ tiền mã hóa hữu ích trong ngắn hạn: các nhà bán lẻ không cần áp dụng phương thức thanh toán mới, và việc chi tiêu tiền mã hóa trở nên “vô hình”. Tuy nhiên, đây chỉ là một giai đoạn chuyển tiếp hướng tới mục tiêu thật sự của những người tin vào tiền mã hóa:
Mục tiêu: Thanh toán trực tiếp bằng stablecoin, Solana, Ethereum, Zcash, v.v. Không cần: Phương thức gián tiếp qua USDT → thẻ tiền mã hóa → ngân hàng → tiền pháp định.
Mỗi lớp trừu tượng thêm vào đồng nghĩa với thêm một lớp phí: chênh lệch tỷ giá, phí rút tiền, phí chuyển khoản, thậm chí cả phần chia sẻ lợi nhuận từ tài sản ký gửi. Những khoản phí này có thể trông nhỏ bé, nhưng chúng tích lũy theo thời gian — “tiết kiệm được một xu cũng là kiếm được một xu”.
Thẻ tiền mã hóa có thể là giải pháp ngắn hạn, nhưng về dài hạn, nó không phải là câu trả lời cuối cùng cho thanh toán phi tập trung.
Dùng thẻ tiền mã hóa không có nghĩa là bạn “không có ngân hàng” hay “thoát khỏi ngân hàng”
Có một quan điểm phổ biến rằng người dùng thẻ tiền mã hóa là “không có ngân hàng” (unbanked) hoặc “thoát khỏi ngân hàng” (bankless). Nhưng thực tế không phải vậy. Đằng sau thẻ tiền mã hóa vẫn là ngân hàng, và ngân hàng cần báo cáo một số thông tin người dùng cho chính phủ nước sở tại. Tất nhiên, không phải mọi dữ liệu, nhưng ít nhất là một phần.
Nếu bạn là công dân hoặc cư dân EU, chính phủ sẽ nắm được thu nhập lãi từ tài khoản ngân hàng, các giao dịch đáng ngờ lớn, một số thu nhập đầu tư, số dư tài khoản, v.v. Nếu ngân hàng nền tảng là của Mỹ, họ biết còn nhiều hơn nữa.
Xét từ góc nhìn tiền mã hóa, tình huống này vừa có mặt tốt, vừa có mặt xấu. Mặt tốt: Tính minh bạch và khả năng xác minh được cải thiện, nhưng những quy tắc này cũng áp dụng cho thẻ ghi nợ hoặc thẻ tín dụng tiêu chuẩn do ngân hàng địa phương phát hành. Mặt xấu: Nó không ẩn danh, cũng không giả ẩn danh: ngân hàng vẫn thấy tên thật của bạn, chứ không phải một địa chỉ EVM (Máy ảo Ethereum) hay SVM (Máy ảo Solana). Đồng thời, bạn vẫn phải thực hiện KYC (xác minh danh tính).
Hạn chế vẫn còn tồn tại
Có người cho rằng ưu điểm của thẻ tiền mã hóa là tính tiện lợi: tải ứng dụng, hoàn tất KYC, chờ xác minh 1-2 phút, nạp tiền bằng tiền mã hóa, rồi sử dụng. Đúng vậy, tiện lợi là một điểm nổi bật, nhưng nó không khả dụng với tất cả mọi người.
Nga, Ukraine, Syria, Iraq, Iran, Myanmar, Liban, Afghanistan và một nửa châu Phi — công dân các quốc gia này nếu không có giấy tờ cư trú ở nước khác thì không thể dùng tiền mã hóa để chi tiêu hàng ngày.
Nhưng bạn có thể nói, chỉ khoảng 10-20 quốc gia không dùng được hầu hết thẻ mã hóa, còn 150 quốc gia khác thì sao? Vấn đề không nằm ở việc “đa số” có dùng được hay không, mà ở các giá trị cốt lõi của tiền mã hóa: một mạng lưới phi tập trung, các nút bình đẳng, quyền truy cập tài chính bình đẳng, và quyền bình đẳng cho mọi người. Thẻ tiền mã hóa không phù hợp với những giá trị này, vì chúng đơn giản không phải là sản phẩm tiền mã hóa thực sự.
Max Karpis đã có phân tích xuất sắc về lý do tại sao các “ngân hàng mới nổi” (neobanks) thất bại, có thể xem tại đây.
Thực tế, lần duy nhất tôi thực sự sử dụng tiền mã hóa để thanh toán là khi đặt vé máy bay trên Trip.com. Gần đây họ bổ sung tùy chọn thanh toán bằng stablecoin, bạn có thể thanh toán trực tiếp từ ví, và phương thức này khả dụng cho mọi người trên toàn thế giới.
Tôi chân thành khuyên bạn: đừng dùng Booking, hãy dùng Trip.com để trải nghiệm thanh toán mã hóa thực sự. Tại đây, bạn sẽ khám phá một trường hợp sử dụng tiền mã hóa thực sự và trải nghiệm thanh toán thực sự. Tôi tin rằng hình thái cuối cùng của tương lai sẽ như vậy: trải nghiệm người dùng (UX) của ví sẽ được tối ưu cho thanh toán và chi tiêu, hoặc (ít khả năng hơn) chúng sẽ tiến hóa thành thẻ tiền mã hóa (nếu thanh toán mã hóa lan tỏa theo cách nào đó).
Chức năng của thẻ tiền mã hóa giống như cầu nối thanh khoản liên chuỗi
Một quan sát thú vị khác là thẻ tiền mã hóa tự quản lý (self-custodial crypto cards) hoạt động giống như các cầu nối thanh khoản liên chuỗi (cross-chain bridges).
Điều này chỉ đúng với thẻ tự quản lý: các thẻ do sàn giao dịch tập trung (CEX) phát hành không phải là tự quản lý, do đó các sàn như Coinbase không có nghĩa vụ đánh lừa người dùng rằng tiền hoàn toàn nằm trong tay họ.
Một trường hợp dùng tốt của thẻ CEX là cung cấp bằng chứng tài chính cho chính phủ, xin thị thực hoặc các hoạt động tương tự. Khi bạn dùng thẻ tiền mã hóa gắn với số dư CEX, về mặt kỹ thuật, bạn vẫn đang trong cùng hệ sinh thái.
Nhưng đối với thẻ tiền mã hóa tự quản lý thì khác: chúng hoạt động như một cây cầu. Trong mô hình này, bạn khóa tài sản (tiền mã hóa) trên chuỗi A (số dư mã hóa), và mở khóa dưới dạng tiền pháp định trên chuỗi B (thế giới thực).
Cơ chế cầu nối này trong lĩnh vực thẻ tiền mã hóa giống như chiếc xẻng trong thời kỳ sốt vàng California — trở thành mối liên kết quý giá giữa người dùng bản địa mã hóa và các doanh nghiệp muốn phát hành thẻ của riêng họ.
@stablewatchHQ đã phân tích sâu về cơ chế cầu nối này, định nghĩa bản chất của nó là mô hình “thẻ như một dịch vụ” (Card-as-a-Service, CaaS). Đây là điểm then chốt mà nhiều người dễ bỏ qua khi thảo luận về thẻ tiền mã hóa. Các nền tảng CaaS này cung cấp cơ sở hạ tầng để phát hành thẻ thương hiệu riêng.
Rain: Giao thức cốt lõi đằng sau thẻ tiền mã hóa
Bạn có thể chưa biết, một nửa trong số các thẻ tiền mã hóa yêu thích của bạn có thể được hỗ trợ bởi @raincards. Rain là một trong những giao thức cơ bản nhất trong hệ thống ngân hàng mới nổi (neobank), vì nó gần như đảm nhận toàn bộ phần hỗ trợ kỹ thuật phía sau các thẻ tiền mã hóa. Những gì các công ty thẻ này làm chỉ là thêm logo thương hiệu của họ lên thẻ (nghe có vẻ khắc nghiệt, nhưng đó là sự thật).
Để giúp bạn hiểu cách Rain hoạt động và việc thiết lập thẻ tiền mã hóa đơn giản đến mức nào, tôi đã tạo biểu đồ này.
(Phóng to để xem rõ hơn.)
Rain cho phép các doanh nghiệp phát hành thẻ tiền mã hóa riêng. Thành thật mà nói, mô hình triển khai của Rain thậm chí có thể vượt ra ngoài lĩnh vực tiền mã hóa để trở thành cơ sở hạ tầng rộng rãi hơn. Vì vậy, đừng nghĩ rằng các đội ngũ cần huy động hàng chục triệu đô la mới có thể ra mắt một thẻ tiền mã hóa. Họ không cần điều đó, họ chỉ cần Rain.
Tôi nhắc đến Rain nhiều lần vì mọi người thường đánh giá quá cao nỗ lực cần thiết để phát hành thẻ tiền mã hóa. Có thể trong tương lai tôi sẽ viết riêng một bài về Rain, vì công nghệ này thực sự bị đánh giá thấp nghiêm trọng.
Thẻ tiền mã hóa: Không có quyền riêng tư, cũng không ẩn danh
Thiếu quyền riêng tư và ẩn danh không phải là lỗi của thẻ tiền mã hóa, mà là do những người thúc đẩy nó đã phớt lờ vấn đề này dưới cái mác “giá trị mã hóa”.
Riêng tư không phải là một tính năng phổ biến của tiền mã hóa. Tính ẩn danh giả (giả danh) tồn tại, vì ta thấy địa chỉ chứ không thấy tên. Tuy nhiên, nếu bạn là người có kỹ năng phân tích chuỗi mạnh như ZachXBT, Igor Igamberdiev của Wintermute hay Storm của Paradigm, bạn có thể thu hẹp đáng kể phạm vi liên kết giữa một địa chỉ và danh tính thật.
Tất nhiên, so với tiền mã hóa truyền thống, tình trạng thẻ tiền mã hóa còn tệ hơn — nó thậm chí không có ẩn danh giả. Bởi khi đăng ký thẻ tiền mã hóa, bạn phải hoàn tất KYC (xác minh danh tính), và thực ra bạn không phải đang mở thẻ tiền mã hóa, mà là đang mở một tài khoản ngân hàng.
Nếu bạn ở khu vực EU, nhà cung cấp thẻ tiền mã hóa của bạn vẫn sẽ nộp một phần dữ liệu cho chính phủ vì mục đích thuế hoặc các mục đích khác mà chính phủ quan tâm. Bây giờ, bạn đã trao cho chính phủ một cơ hội bổ sung để theo dõi bạn: gắn địa chỉ mã hóa của bạn với danh tính thật.
Tiền tệ tương lai: Dữ liệu cá nhân?
Tiền mặt vẫn tồn tại (hiện tại là phương thức thanh toán ẩn danh duy nhất, ngoại trừ người bán có thể thấy bạn), và sẽ tiếp tục tồn tại trong một thời gian dài. Nhưng cuối cùng, mọi thứ sẽ chuyển sang kỹ thuật số. Hệ thống thanh toán số hiện tại chẳng mang lại lợi ích gì cho quyền riêng tư của người tiêu dùng: bạn càng chi tiêu nhiều, phí càng cao, và đổi lại, họ càng biết nhiều về bạn. Thương vụ này thật sự “có lời”!
Ngày nay, quyền riêng tư đã trở thành một xa xỉ phẩm, và trong hệ sinh thái thẻ tiền mã hóa, tình trạng này sẽ kéo dài. Một ý tưởng thú vị là, nếu chúng ta có thể đạt được sự bảo vệ quyền riêng tư thực sự tốt, đến mức các doanh nghiệp và tổ chức sẵn sàng trả tiền cho điều đó (không phải như Facebook khai thác dữ liệu người dùng, mà dựa trên sự đồng thuận tự nguyện của chúng ta), thì quyền riêng tư có thể trở thành một loại tiền tệ trong tương lai, thậm chí là hình thức tiền tệ duy nhất trong một thế giới không việc làm, do AI điều khiển.
Nếu triển vọng thẻ tiền mã hóa ảm đạm, tại sao vẫn phát triển Tempo, Arc Plasma và Stable?
Câu trả lời rất đơn giản — khóa người dùng vào hệ sinh thái.
Hầu hết các thẻ không lưu ký (non-custodial cards) chọn sử dụng mạng L2 (như MetaMask trên @LineaBuild) hoặc mạng L1 độc lập (như Plasma Card dùng @Plasma). Do chi phí cao và thời gian xác nhận giao dịch lâu, Ethereum và Bitcoin thường không phù hợp cho các hoạt động này. Mặc dù cũng có một số thẻ dùng Solana, nhưng hiện tại vẫn là thiểu số (ở đây không bàn để gây tranh cãi).
Tất nhiên, các doanh nghiệp chọn blockchain khác nhau không chỉ vì cơ sở hạ tầng mà còn vì lợi ích kinh tế. Ví dụ, MetaMask chọn Linea không phải vì Linea nhanh nhất hay an toàn nhất, mà vì Linea và MetaMask đều thuộc hệ sinh thái lớn hơn của ConsenSys.
Tôi đặc biệt lấy ví dụ MetaMask vì họ chọn Linea. Như đa số biết, gần như không ai thực sự dùng Linea, nó cách xa so với các L2 khác như Base hay Arbitrum.
Nhưng ConsenSys đã đưa ra quyết định thông minh khi chọn Linea làm nền tảng cho thẻ của họ, vì điều này giúp khóa người dùng vào hệ sinh thái. Bằng cách cung cấp trải nghiệm người dùng (UX) tốt, người dùng dần quen dùng, dù không cần dùng mỗi ngày. Linea do đó tự nhiên thu hút thanh khoản, khối lượng giao dịch và các chỉ số khác, chứ không phải thông qua khai thác thanh khoản hay van xin người dùng cầu nối.
Chiến lược này giống như Apple khi ra mắt iPhone năm 2007, khiến người dùng ở lại hệ điều hành iOS và dần quen đến mức không thể dễ dàng chuyển sang hệ sinh thái khác. Đừng bao giờ đánh giá thấp sức mạnh của thói quen.
EtherFi: Thẻ tiền mã hóa duy nhất thực sự phù hợp tinh thần mã hóa
Sau khi suy nghĩ kỹ, tôi kết luận rằng @ether_fi có lẽ là thẻ tiền mã hóa khả thi duy nhất thực sự phù hợp với triết lý cốt lõi của tiền mã hóa. (Nghiên cứu này không được EtherFi tài trợ, nhưng nếu có, tôi cũng không ngại.)
Trong hầu hết các thẻ tiền mã hóa, tiền mã hóa bạn nạp vào sẽ bị bán đi, sau đó số dư được nạp bằng tiền mặt (tương tự mô hình cầu nối thanh khoản mà tôi đã đề cập trước đó).
Còn EtherFi thì khác: Họ không bao giờ bán tiền mã hóa của bạn, mà dùng tiền mã hóa đó làm tài sản đảm bảo để cho bạn vay tiền mặt, đồng thời tận dụng tài sản mã hóa của bạn để kiếm lợi nhuận.
Mô hình EtherFi tương tự Aave. Hầu hết người dùng DeFi đều mong muốn có thể vay tiền mặt một cách liền mạch từ tài sản mã hóa, và EtherFi đã làm được điều đó. Bạn có thể hỏi: “Khác biệt gì so với thẻ tiền mã hóa thông thường? Tôi cũng có thể nạp tiền mã hóa rồi dùng thẻ như thẻ ghi nợ thông thường, bước bổ sung này dường như không cần thiết.”
Tóm lại, khác biệt nằm ở thuế: Bán tiền mã hóa của bạn là hành vi chịu thuế, đôi khi còn cao hơn cả thuế tiêu dùng hàng ngày. Với hầu hết các thẻ tiền mã hóa, mỗi thao tác đều bị đánh thuế, và cuối cùng bạn phải trả thêm tiền thuế cho chính phủ. (Một lần nữa, dùng thẻ tiền mã hóa không có nghĩa là “thoát khỏi ngân hàng”.)
EtherFi cải thiện điểm này vì bạn không thực sự bán tiền mã hóa, mà dùng nó để vay.
Chỉ riêng yếu tố này (cộng với không mất phí ngoại hối USD, hoàn tiền và các lợi ích khác), EtherFi đã trở thành ví dụ điển hình nhất về giao thoa giữa DeFi và TradFi (tài chính truyền thống).
Hầu hết các thẻ tiền mã hóa cố gắng giả làm “bản địa mã hóa”, thực chất chỉ là một cây cầu thanh khoản. Còn EtherFi trước tiên hướng đến phục vụ người dùng mã hóa, chứ không phải dốc sức quảng bá tiền mã hóa cho đại chúng. Chiến lược của họ là đưa tiền mã hóa đến người dùng bản địa, để người dùng bản địa chi tiêu trước mặt đại chúng, cho đến khi đại chúng nhận ra cách này tuyệt vời đến mức nào.
Trong tất cả các thẻ tiền mã hóa, EtherFi có lẽ là sản phẩm duy nhất có thể vượt qua thử thách của thời gian.
Tôi thích coi thẻ tiền mã hóa như một sân chơi thử nghiệm, nhưng đáng tiếc là phần lớn các đội ngũ chỉ lợi dụng câu chuyện để tạo tiếng vang, mà không dành sự công nhận xứng đáng cho hệ thống nền tảng và các nhà phát triển thực sự.
Chúng ta hãy chờ xem tiến bộ công nghệ và sáng tạo sẽ dẫn dắt chúng ta đi đâu. Hiện tại, lĩnh vực thẻ tiền mã hóa quả thực đang mở rộng theo hướng “toàn cầu hóa” (tăng trưởng ngang), nhưng lại thiếu vắng sự “tăng trưởng dọc”. Đối với một công nghệ sơ khai tập trung vào thanh toán tiêu dùng như thẻ tiền mã hóa, tăng trưởng dọc là vô cùng quan trọng.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@paramonoww
