Tiến trình tiến hóa của hệ thống tiền tệ: Từ vàng đến tiền ổn định

Tác giả: Jacob Wittman, Cố vấn pháp lý của Plasma

Dịch: AiddiaoJP, Foresight News

Tiền tệ là gì?

Tháng 7 năm 1944, khi Thế chiến II đang đi đến hồi kết, đại diện của hơn 40 quốc gia tụ họp tại một thị trấn nhỏ ở New Hampshire để trả lời một câu hỏi dường như đơn giản: Tiền tệ là gì và ai kiểm soát nó? Hội nghị Bretton Woods không phải là lần đầu tiên các nhà lãnh đạo toàn cầu thảo luận về vấn đề này, cũng sẽ không phải là lần cuối cùng. Những cuộc tranh luận về vàng, đô la Mỹ và tỷ giá hối đoái đã kiến tạo nên khung khổ của hệ thống tài chính toàn cầu hiện đại.

Hàng ngàn năm nay, mỗi bước chuyển biến lớn trong tiền tệ đều xoay quanh một câu hỏi căn bản: Điều gì tạo nên giá trị cho tiền tệ? Tranh luận về giá trị tiền tệ thường liên quan đến chủ quyền và sự khan hiếm.

Mỗi bước tiến hóa của tiền tệ ít nhiều không phải về hình thái vật lý mà là về niềm tin, quyền lực và luật chơi. Stablecoin là hướng đi mới nhất trong đợt chuyển mình này, khi niềm tin và quyền lực đang ngày càng phi tập trung. Chúng tôi cho rằng stablecoin là hình thức tiền tệ có ảnh hưởng lớn nhất hiện nay.

Thời đại tiền hàng hóa

Dạng tiền tệ sớm nhất được biết đến là hàng hóa như vàng, bạc, vỏ sò và muối. Những vật phẩm này có giá trị nội tại hoặc được công nhận rộng rãi, giá trị này bắt nguồn từ sự khan hiếm vật lý. Ví dụ, lượng cung vàng bị giới hạn, phải khai thác, trong khi việc khai thác vừa khó khăn vừa tốn kém.

Sự khan hiếm mang lại độ tin cậy. Nếu bạn sở hữu một đồng tiền vàng, bạn có thể tin rằng đó là một phương tiện "dự trữ giá trị" tốt vì không có chính phủ hay ngân hàng nào có thể in thêm vàng một cách vô hạn.

Tại đảo Yap thuộc Micronesia, tiền tệ tồn tại dưới dạng những khối đá vôi hình tròn khổng lồ, một số nặng tới vài tấn, được khai thác từ Palau; giá trị của chúng phụ thuộc vào kích thước, độ khó trong vận chuyển và nguồn gốc. Vì quyền sở hữu được theo dõi thông qua sự đồng thuận cộng đồng chứ không phải di chuyển vật lý, những tảng đá này chứng minh sức mạnh của tiền tệ đến từ niềm tin chung chứ không phải giá trị nội tại.

Nhưng hình thức này cũng đặt ra những giới hạn. Tiền hàng hóa nặng nề, khó vận chuyển và kém hiệu quả trong nền kinh tế toàn cầu phát triển nhanh chóng. Những rào cản vật lý này làm giảm hiệu suất thanh toán, cản trở tăng trưởng kinh tế. Thương mại đường dài cần một hệ thống vượt qua được trọng lượng kim loại và giới hạn vốn.

Sự chuyển đổi sang tiền pháp định

Cuối cùng, sự kết hợp giữa toàn cầu hóa và công nghiệp hóa đã đẩy tiền hàng hóa đến bờ sụp đổ. Chính phủ can thiệp, đưa ra tiền pháp định. Tiền giấy ban đầu có thể đổi lấy vàng hoặc bạc, dần được chấp nhận rộng rãi như bản thân tiền tệ. Hệ thống Bretton Woods đã thể chế hóa hoàn toàn hệ sinh thái này bằng cách neo đô la Mỹ với vàng, và các đồng tiền khác trên thế giới với đô la Mỹ.

Hệ thống tiền tệ này vận hành ổn định khoảng 25 năm. Tuy nhiên, đến cuối những năm 1960, dự trữ vàng của Mỹ không còn đủ để duy trì vị thế thống trị toàn cầu của đô la Mỹ. Năm 1971, Tổng thống Nixon đình chỉ việc đổi đô la Mỹ lấy vàng, mở ra kỷ nguyên tiền pháp định không có bảo đảm.

Ở giai đoạn tiếp theo của tiền tệ, giá trị bắt nguồn từ độ tin cậy chủ quyền chứ không phải từ sự khan hiếm vật chất. Đô la Mỹ có giá trị vì chính phủ Mỹ nói như vậy, và thị trường cùng các chính phủ nước ngoài tin điều đó. Niềm tin chuyển từ chỗ dựa vào yếu tố vật lý sang dựa vào chính trị và chính sách.

Một thay đổi sâu sắc như vậy trao cho các quốc gia một công cụ mạnh mẽ. Chính sách tiền tệ trở thành đòn bẩy then chốt trong quản lý kinh tế và chiến lược địa chính trị lớn. Nhưng tiền pháp định cũng kéo theo những điểm yếu như lạm phát, chiến tranh tiền tệ và kiểm soát vốn. Trong một số trường hợp, tính linh hoạt và ổn định đối lập nhau. Ngày nay, vấn đề cốt lõi xung quanh cấu trúc hầu hết các loại tiền tệ hiện đại không phải là ai có thể tạo ra tiền, mà là liệu người nắm quyền có đáng tin cậy để duy trì giá trị và hiệu lực của nó lâu dài hay không.

Biểu diễn kỹ thuật số của tiền tệ

Sự xuất hiện của máy tính và internet tiêu dùng đặt ra một câu hỏi quan trọng trong lĩnh vực giao thoa giữa kỹ thuật điện và tài chính: Liệu tiền tệ có thể được biểu diễn dưới dạng kỹ thuật số trong thế giới kỹ thuật số hay không?

Các dự án như Mondex, Digicash và eGold là những nỗ lực sơ khai vào các năm 1990 và đầu những năm 2000 để giải quyết câu hỏi này. Chúng hứa hẹn mang đến các phương thức thanh toán điện tử mới và phương tiện lưu trữ giá trị mới. Cuối cùng, các dự án này thất bại do áp lực quy định, lỗi kỹ thuật, thiếu niềm tin và không phù hợp thị trường.

Đồng thời, ngân hàng điện tử, thẻ tín dụng, mạng lưới thanh toán và hệ thống thanh toán bù trừ trở nên phổ biến. Điều quan trọng là đây không phải tài sản mới. Chúng là các hình thức biểu diễn mới của tiền pháp định, có khả năng mở rộng hơn và phù hợp hơn với hình thái thế giới hiện đại. Nhưng chúng vẫn tuân theo khuôn khổ tin cậy tổ chức và chính sách như cũ, và đặc biệt phụ thuộc vào các hệ thống công nghệ đóng và mạng vận hành do các trung gian tư lợi điều hành.

Sự xuất hiện của stablecoin

Stablecoin tận dụng động lực này nhưng thông qua việc sử dụng cơ sở hạ tầng mở, không cần cấp phép, để tước bỏ quyền lực khỏi doanh nghiệp. Stablecoin được hậu thuẫn bằng tiền pháp định về thiết kế là hỗn hợp. Chúng kế thừa độ tin cậy và hiệu quả của tiền pháp định, đồng thời tận dụng tính lập trình và khả năng tiếp cận toàn cầu.

Việc neo stablecoin với tài sản dự trữ có thể đổi theo mệnh giá giúp duy trì khả năng dự đoán giá trị, bằng cách mượn độ tin cậy từ các quốc gia chủ quyền như Hoa Kỳ. Phát hành chúng trên blockchain công khai khiến chúng có thể thanh toán tức thì, vận hành 24/7 và vượt biên giới quốc tế một cách không ma sát.

Chúng tôi cho rằng khung quy định mới nổi dành cho stablecoin (thành phần nội tại của "bản chất tiền tệ" ngày nay) nên nhất quán với các nguyên tắc cốt lõi của chúng tôi về cách stablecoin nên phục vụ người dùng:

• Không cần cấp phép: Cá nhân nên kiểm soát tài sản kỹ thuật số của mình, không bị ràng buộc bởi các giới hạn tài khoản tùy tiện do trung gian áp đặt.

• Không biên giới: Vị trí địa lý không nên quyết định việc một người có thể thanh toán hay nhận tiền hay không, cũng như không nên quyết định thời gian gửi hoặc nhận thanh toán.

• Bảo mật riêng tư: Người tiêu dùng nên tự do tham gia các hoạt động thương mại mà không lo lắng về việc bị giám sát vô căn cứ từ chính phủ, khu vực tư nhân hoặc người tiêu dùng khác.

• Trung lập đáng tin cậy: Dòng tiền toàn cầu nên miễn nhiễm với phân biệt đối xử, cho phép mọi người từ mọi nền tảng tiết kiệm và chi tiêu đô la theo ý muốn của họ.

Kết luận

Stablecoin là bước tiếp theo trong dòng chảy dài của sự tiến hóa tiền tệ. Chúng giống như tiền pháp định truyền thống khi dựa vào độ tin cậy chủ quyền, nhưng khác biệt so với các hình thức tiền pháp định điện tử xuất hiện trước đó ở chỗ chúng tách biệt niềm tin vào chủ quyền khỏi niềm tin vào quyền lực doanh nghiệp. Tài sản tiền tệ tốt nhất tồn tại dựa trên công nghệ và mạng lưới tiền tệ tốt nhất.