AI đang giành việc của ai? 4 triệu bản ghi trò chuyện tiết lộ câu trả lời
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
AI đang giành việc của ai? 4 triệu bản ghi trò chuyện tiết lộ câu trả lời
Đừng sợ AI đến giành công việc, hãy học cách làm việc cùng nó.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Phạm Thức Bất Ổn
Tháng 2 năm nay, Anthropic - công ty phát triển mô hình Claude - đã thực hiện một "khảo sát thực địa tại nơi làm việc" độc đáo. Họ phân tích hơn 4 triệu cuộc hội thoại người dùng, sau đó đối chiếu với cơ sở dữ liệu nghề nghiệp O*NET của Bộ Lao động Hoa Kỳ, vốn ghi chép chi tiết hàng ngàn nghề nghiệp và 19.530 loại nhiệm vụ công việc. Cách thức khớp dữ liệu này lần đầu tiên cho thấy rõ ràng cách AI đang thâm nhập vào các công việc khác nhau, ảnh hưởng cụ thể đến những vị trí nào.
(Để bảo vệ quyền riêng tư, nhóm nghiên cứu sử dụng hệ thống "bảo vệ riêng tư" tên Clio, chỉ có thể phân tích dữ liệu tổng hợp mà không tiếp cận được các bản ghi trò chuyện cá nhân cụ thể.)
Một, Người hâm mộ trung thành nhất của AI: Không phải sếp, mà là “lập trình viên” và “người làm việc bằng chữ”
Sau khi kết quả nghiên cứu được công bố, phát hiện đầu tiên là: Việc sử dụng AI cực kỳ "lệch chuyên ngành". Gần một nửa các trường hợp tập trung vào hai lĩnh vực.
Vô địch: Lĩnh vực Máy tính và Toán học (chiếm 37,2%)
Đúng vậy, người hâm mộ số một của AI chính là các lập trình viên.
Hãy tưởng tượng cảnh này: Lập trình viên Tiểu Trương đang phát triển một ứng dụng thương mại điện tử, đột nhiên chương trình sập, thông báo lỗi như chữ trời không hiểu nổi. Trước kia, anh ta có thể mất cả buổi để vừa gãi đầu (vốn dĩ tóc đã chẳng còn nhiều), vừa vật lộn tìm kiếm vấn đề trong biển mã nguồn. Giờ đây, anh ta chỉ cần gửi đoạn mã và thông báo lỗi cho Claude: "Anh bạn, cái này bị sao vậy?". AI xem qua rồi trả lời ngay: "Vấn đề ở dòng XX, định dạng tham số này sai rồi."
Từ "phát triển và bảo trì phần mềm", "lập trình, gỡ lỗi" đến "thiết kế cơ sở dữ liệu", đều là những việc lập trình viên thường xuyên nhờ AI hỗ trợ. Với họ, AI không phải kẻ đến cướp cơm, mà giống như một cộng sự lập trình luôn trực 24/7, không biết mệt mỏi.
Á quân: Lĩnh vực Nghệ thuật và Truyền thông (chiếm 10,3%)
Xếp thứ hai là những người sống bằng "cây bút". Dù nghe có vẻ rất "văn khoa", nhưng lĩnh vực này thực tế phối hợp với AI cực kỳ ăn ý.
Ví dụ, Tiểu Lý phòng marketing cần viết một bài quảng cáo sản phẩm. Cô có thể yêu cầu AI trước tiên "động não" vài tiêu đề, chọn ra cái ưng ý nhất rồi tiếp tục phát triển. Viết xong bản nháp, cô lại đưa bài cho AI: "Giúp tôi kiểm tra xem ngôn từ có đủ hấp dẫn không? Có thể sinh động hơn chút nữa không?". Khi cần đăng bài theo định dạng cụ thể, AI cũng có thể nhanh chóng hoàn thành việc trình bày.
Nhóm người dùng này bao gồm biên soạn tài liệu kỹ thuật, viết nội dung quảng cáo, biên tập viên, thậm chí cả nhân viên lưu trữ hồ sơ. Với họ, AI là sự kết hợp hoàn hảo giữa kho ý tưởng, biên tập viên và công cụ trình bày.
Tuy nhiên, phân bổ nghề nghiệp khi sử dụng AI bị mất cân đối nghiêm trọng. Như hình bên dưới, các nghề thuộc lĩnh vực máy tính và toán học dù chỉ chiếm 3,4% lực lượng lao động toàn nước Mỹ, nhưng lại chiếm tới 37,2% trong các cuộc hội thoại với AI; trong khi đó, các công việc về thực phẩm, bán hàng và vận chuyển – chiếm gần 30% lực lượng lao động – tổng cộng chỉ chiếm 3% trong các cuộc hội thoại.
Hình gốc từ bộ dữ liệu nghiên cứu của Anthropic, hình ảnh này được tạo bằng công cụ dịch AI
Hai, AI là "kẻ thay thế" hay "công cụ tăng cường"? Hiện tại giống "trợ lý siêu cấp" hơn
Sau khi làm rõ "ai đang dùng", câu hỏi quan trọng tiếp theo là "dùng như thế nào?". Báo cáo đưa ra một con số quan trọng: 57% cách dùng thuộc dạng "tăng cường", 43% thuộc dạng "tự động hóa".
Điều này cho thấy hiện tại AI chủ yếu đóng vai trò "bộ tăng cường". Nhóm nghiên cứu chia hợp tác người-máy thành năm mô hình:
Hành vi tự động hóa (43%)
-
Lệnh đơn giản: Dạng "tự động hóa" cơ bản nhất, giống như dùng công cụ. "Dịch đoạn này sang tiếng Anh", AI trả kết quả ngay lập tức, gần như không có tương tác gì thêm.
-
Vòng phản hồi: Thường được lập trình viên sử dụng. Người dùng gửi mã cho AI, chạy thử bị lỗi thì phản hồi tình huống mới cho AI, lặp đi lặp lại cho đến khi giải quyết xong. Con người chủ yếu đóng vai "truyền tin".
Hành vi tăng cường (57%)
-
Lặp lại nhiệm vụ: Hợp tác sâu. Bạn yêu cầu AI thiết kế trang web, sau khi AI đưa ra bản đầu tiên, bạn nói: "Bố cục ổn, nhưng màu sắc tối quá, có thể sáng hơn không? Nút bấm cũng phóng to lên chút." Giống như hai đồng nghiệp liên tục điều chỉnh, cùng hoàn thành nhiệm vụ.
-
Học tập: Không nhằm hoàn thành nhiệm vụ, mà để thu nhận kiến thức. "Có thể dùng ví dụ đơn giản để giải thích 'mạng nơ-ron' là gì không?". Lúc này AI đóng vai trò giáo viên đa năng.
-
Xác minh: Bạn đã hoàn thành công việc, nhưng muốn nhờ AI kiểm tra giúp. Ví dụ, viết xong mã SQL, bạn nhờ AI xem logic có vấn đề gì không, có cách viết tốt hơn không.
Tỷ lệ 57% cao hơn 43% này cho thấy, phần lớn thời gian chúng ta không bị động "được AI phục vụ", mà đang chủ động "điều khiển" AI. Nó giống như một bộ não ngoài siêu mạnh, chúng ta dùng nó để học tập, lặp lại và xác minh công việc, cuối cùng khiến bản thân trở nên mạnh mẽ hơn.
Ba, Thu nhập càng cao, dùng AI càng nhiều? Câu trả lời là dạng "chữ U ngược"
Đây có thể là một phát hiện trái ngược直 giác. Mối quan hệ giữa mức độ sử dụng AI và tiền lương không phải đường thẳng đi lên, mà là một đường cong dạng "chữ U ngược".
Cả đáy và đỉnh kim tự tháp đều dùng ít
-
Nghề thu nhập thấp: Nhân viên nhà hàng, công nhân xây dựng, tài xế xe tải. Công việc của họ đòi hỏi nhiều thể lực và tương tác trong thế giới thực. AI hiện tại chưa mọc tay mọc chân, tự nhiên khó tham gia được.
-
Nghề thu nhập cực cao: Bác sĩ phẫu thuật, thẩm phán, quản lý cấp cao. Những công việc này không chỉ cần chuyên môn đỉnh cao, mà còn phải chịu trách nhiệm và rủi ro lớn, quy trình ra quyết định phức tạp và đầy bất định. Hiện tại AI còn xa mới đạt đến trình độ này, đồng thời còn nhiều hạn chế về pháp lý và đạo đức.
-
"Nhân viên văn phòng kỹ thuật" trung cao thu nhập là lực lượng chủ lực tuyệt đối. Đỉnh cao sử dụng AI xuất hiện ở những nghề cần "chuẩn bị nhiều" nhưng chưa đến mức "chuyên gia hàng đầu", ví dụ như lập trình viên phần mềm, nhà phân tích dữ liệu, nhà phân tích tài chính, trưởng phòng marketing, v.v.
Dạng phân bố "chữ U ngược" này cho thấy rõ ranh giới năng lực hiện tại của AI. Nó giỏi xử lý nhất những công việc tri thức đòi hỏi trí tuệ đáng kể, lấy thông tin và dữ liệu làm trung tâm, nhưng lại có quy tắc cố định.
Bốn, AI đang xóa nhòa ranh giới chuyên môn, gây ra "lạm phát kỹ năng"
Một phát hiện thú vị trong nghiên cứu là: Nhiều cuộc hội thoại AI được phân loại là nhiệm vụ nghề nghiệp cụ thể thực tế lại đến từ những người không thuộc lĩnh vực chuyên môn đó. Ví dụ, truy vấn được xếp vào "công việc của chuyên gia dinh dưỡng" có thể đến từ người bình thường tìm kiếm lời khuyên về ăn uống, chứ không phải chuyên gia dinh dưỡng.
Điều này đại diện cho một xu hướng mới: AI đang xóa nhòa ranh giới chuyên môn, cho phép người bình thường bước vào những lĩnh vực trước đây cần đào tạo chuyên môn. "Bình đẳng hóa kiến thức chuyên môn" này có thể mang lại việc tiếp cận và ứng dụng kiến thức rộng rãi hơn, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về giá trị chuyên môn và kiểm soát chất lượng. Khi AI khiến mỗi người đều có thể làm "nửa chuyên gia", ranh giới và giá trị của dịch vụ chuyên môn sẽ được định nghĩa lại như thế nào?
Đồng thời điều này cũng hé lộ một xu hướng quan trọng khác: AI đang tạo ra một dạng "lạm phát kỹ năng" mới. Khi AI có thể dễ dàng hoàn thành lập trình cơ bản, thì "biết lập trình" sẽ không còn là lợi thế. Điều này sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến thị trường lao động, thậm chí là định nghĩa xã hội về công việc. Bản thân định nghĩa công việc luôn thay đổi. Vài chục năm trước, nếu bạn nói "làm việc đánh máy", người ta biết ngay bạn đang làm một công việc chuyên nghiệp. Nhưng giờ đây nếu bạn nói "đang đánh máy", mọi người sẽ nghĩ bạn đang nói vô nghĩa, vì bản thân thao tác đánh máy đã không còn được coi là kỹ năng chuyên môn, do đó hàm nghĩa "đang làm việc" ẩn chứa trong ba từ "đang đánh máy" đã biến mất.
Cùng với sự phát triển của AI, nhiều kỹ năng mà chúng ta cho là có giá trị hôm nay cũng có thể trải qua sự chuyển đổi tương tự.
Kết luận: Đừng sợ AI đến cướp cơm, mà hãy học cách sống chung với nó
Bản "báo cáo chiến trường" từ 4 triệu cuộc hội thoại thực tế này đã vẽ nên một bức tranh phức tạp và thú vị hơn nhiều so với lý thuyết "mất việc".
Nói chung, cuộc cách mạng AI không phải là việc tiêu diệt ngay lập tức một nghề nào đó, mà là một "cuộc chiến thâm nhập", đang âm thầm thay đổi mọi mặt công việc của chúng ta từng nhiệm vụ một. Nghiên cứu cho thấy khoảng 36% nghề nghiệp, ít nhất một phần tư nhiệm vụ công việc đã chịu ảnh hưởng từ AI. Có 4% nghề nghiệp, tỷ lệ thâm nhập AI vào nhiệm vụ công việc đã vượt quá 75%. Mặc dù tỷ lệ tổng thể chưa cao, nhưng xét rằng đây mới chỉ là khởi đầu của kỷ nguyên AI, tốc độ thâm nhập này đã có thể coi là đáng kinh ngạc.
Sự thâm nhập này diễn ra âm thầm, ngay cả trong những lĩnh vực dường như không liên quan đến công nghệ. Ví dụ, luật sư có thể sẽ không bị AI thay thế hoàn toàn, nhưng những luật sư không dùng AI để nghiên cứu án lệ và chuẩn bị tài liệu có thể bị những đồng nghiệp biết dùng AI vượt mặt.
Với mỗi người bình thường chúng ta, thông điệp lớn nhất từ báo cáo này là: Ít nhất trong ngắn hạn, chúng ta nên lo lắng không phải vì bị AI cướp việc, mà vì bị đồng nghiệp biết dùng AI cướp việc.
Con đường phía trước do đó cũng trở nên rõ ràng:
Ngắn hạn, hãy học cách phối hợp với AI, coi nó như một phó lái siêu cấp, một thực tập sinh không biết mệt mỏi, để nó giúp ta tự động hóa các nhiệm vụ lặp đi lặp lại, lặp lại công việc sáng tạo, xác minh ý tưởng, học kiến thức mới.
Trung hạn, hãy học cách làm "sếp" của AI. Điều này cần kỹ năng: Hiểu rõ giới hạn năng lực của AI, định nghĩa chính xác vấn đề, phân tích nhiệm vụ, ra lệnh hiệu quả, đánh giá và tổng hợp kết quả, dẫn dắt luồng công việc. Không đơn giản, cần kỹ năng và thực hành dày đặc.
Trong lịch sử, mỗi làn sóng công nghệ đều tuân theo quy luật "loại bỏ nghề cũ, thúc đẩy ngành mới". Máy hơi nước loại bỏ nghề đánh xe ngựa, nhưng tạo ra ngành công nghiệp và logistics khổng lồ; điện năng khiến nghề thắp đèn thất nghiệp, nhưng mở ra kỷ nguyên điện gia dụng và giải trí hoàn toàn mới.
Dài hạn, AI sẽ thay thế các công việc trí óc lặp đi lặp lại, nhưng điều này sẽ không làm giảm giá trị con người, mà ngược lại khiến con người trở nên quý giá hơn. Chúng ta sẽ không còn chỉ là người thực thi, mà là người đặt ra câu hỏi; không chỉ xử lý dữ liệu sẵn có, mà dũng cảm khám phá điều chưa biết; không thỏa mãn với việc bắt chước, mà theo đuổi ý tưởng độc đáo; không dựa vào tương tác lạnh lùng, mà dùng sự đồng cảm ấm áp để tạo kết nối thật sự; cuối cùng, điều chúng ta theo đuổi không phải là hiệu suất, mà là ý nghĩa. Chính những điều này là đỉnh cao nhân văn mà các thuật toán không thể chạm tới.
Bạn không cần lo lắng về AI, mà hãy lo lắng về phiên bản của chính mình không biết dùng AI.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
