Sự khác biệt giữa thợ đào Bitcoin và thợ đào vàng là gì?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Sự khác biệt giữa thợ đào Bitcoin và thợ đào vàng là gì?
Tương lai năng động và khó đoán hơn, tươi sáng hơn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: James Butterfill
Biên dịch: Aki, Wu Shuo Blockchain
Vàng và Bitcoin thường được so sánh như những tài sản khan hiếm, phi chủ quyền. Mặc dù đã có rất nhiều thảo luận về vai trò của chúng như công cụ lưu trữ giá trị, nhưng ít ai so sánh chúng ở cấp độ sản xuất. Cả hai tài sản đều phụ thuộc vào khai thác – một bên là vật lý, một bên là kỹ thuật số – để đưa nguồn cung mới vào lưu thông. Đặc điểm ngành của cả hai đều được định nghĩa bởi tính chu kỳ, hàm lượng vốn cao và mối liên hệ sâu sắc với thị trường năng lượng.
Tuy nhiên, cơ chế và động lực trong ngành khai thác Bitcoin khác biệt tinh vi so với khai thác vàng, và những khác biệt này cuối cùng ảnh hưởng đáng kể đến cấu trúc kinh tế và chiến lược định vị của các doanh nghiệp tham gia. Báo cáo này sẽ giúp bạn hiểu một số điểm tương đồng giữa chúng, nhưng quan trọng hơn, là những khác biệt mang tính bản chất.
Độ khan hiếm của tài sản bắt nguồn từ khai thác vật lý và tính toán
Khai thác vàng là một quy trình công nghiệp có hàng trăm năm lịch sử, bao gồm việc trích xuất và tinh luyện kim loại từ lòng đất, đòi hỏi phải tìm kiếm mỏ phù hợp, xin giấy phép và quyền sử dụng đất, sau đó dùng máy móc hạng nặng để đào quặng lên, rồi xử lý hóa học để tách kim loại ra nhằm phân phối sau này.
Ngược lại, khai thác Bitcoin yêu cầu thực hiện các quá trình tính toán lặp đi lặp lại để giải quyết các giao dịch theo lô dưới dạng thi đấu, qua đó nhận phần thưởng là Bitcoin mới phát hành và phí giao dịch. Quá trình này gọi là Bằng chứng công suất (Proof of Work), cần mua không gian lắp đặt thiết bị, điện năng và phần cứng chuyên dụng (ASIC) để chạy hiệu quả các phép tính, sau đó phát kết quả lên mạng lưới Bitcoin qua kết nối internet.
Trong cả hai hệ thống, khai thác đều là quá trình tốn kém không thể tránh khỏi, làm nền tảng cho độ khan hiếm của mỗi loại tài sản: sự khan hiếm của Bitcoin được duy trì bởi mã nguồn và cạnh tranh; còn sự khan hiếm của vàng được xác định bởi yếu tố vật lý và địa chất. Tuy nhiên, cách thức khai thác sự khan hiếm, mô hình kinh tế của người sản xuất và sự tiến hóa theo thời gian lại hầu như không có điểm chung nào.
Mô hình kinh tế khai thác Bitcoin: Cạnh tranh, tiến bộ công nghệ và đa dạng nguồn thu
Mô hình kinh tế của ngành khai thác vàng tương đối dễ dự đoán. Các công ty thường có thể ước tính khá chính xác về trữ lượng, hàm lượng quặng và tiến độ khai thác, mặc dù dự báo ban đầu có thể sai lệch lớn: khoảng một phần năm dự án khai thác vàng đạt lợi nhuận trong suốt vòng đời. Chi phí chính – lao động, năng lượng, thiết bị, tuân thủ pháp lý và phục hồi môi trường – đều có thể dự báo trước tương đối chính xác. Hao mòn chủ yếu đến từ hao mòn thiết bị hoặc cạn kiệt trữ lượng. Yếu tố bất định ngắn hạn đến trung hạn chủ yếu là biến động giá vàng, nhưng biên độ dao động này nhỏ. Hơn nữa, gần như tất cả chi phí đầu vào này đều có thể phòng ngừa rủi ro hiệu quả.
So sánh, ngành khai thác Bitcoin lại động và khó dự đoán hơn nhiều. Doanh thu của công ty không chỉ phụ thuộc vào biến động giá Bitcoin mà còn phụ thuộc vào tỷ trọng công suất băm (hash rate) toàn cầu của họ (tức là mức độ cạnh tranh). Nếu các thợ đào khác mở rộng hoạt động tích cực hơn, ngay cả khi hoạt động khai thác của bạn không đổi, sản lượng tương đối của bạn cũng có thể giảm. Đây là yếu tố biến động mà các thợ đào phải liên tục cân nhắc trong vận hành.
Vì vậy, điểm khác biệt đầu tiên là: trái ngược với dự báo sản xuất tương đối ổn định trong khai thác vàng, các thợ đào Bitcoin phải đối mặt với thách thức về sự bất định trong sản xuất, đến từ việc các đối thủ gia nhập hay rút lui và thay đổi chiến lược.
Một trong những chi phí quan trọng nhất của các công ty khai thác Bitcoin là khấu hao, đặc biệt là khấu hao thiết bị ASIC. Hiệu suất chip trong máy đào Bitcoin liên tục cải thiện nhanh chóng, buộc các công ty phải nâng cấp thiết bị trước khi chúng hao mòn tự nhiên để duy trì tính cạnh tranh. Điều này có nghĩa là khấu hao diễn ra theo tiến độ công nghệ chứ không phải theo hao mòn vật lý. Đây là một khoản chi lớn – dù là chi phí phi tiền mặt – và tạo nên sự tương phản rõ rệt với khai thác vàng, nơi thiết bị khai thác có tuổi thọ dài vì đã trải qua hầu hết các bước cải tiến hiệu suất.
Sản xuất Bitcoin chịu tác động kép từ sự thay đổi cạnh tranh trong ngành và chu kỳ khấu hao ngắn, khiến các thợ đào luôn chịu áp lực tái đầu tư để mua phần cứng mới nhằm duy trì mức sản xuất – điều mà giới chuyên môn thường gọi là “bánh xe hamster ASIC” (ASIC hamster wheel).
Nhưng Bitcoin cũng có một điểm khác biệt thuận lợi so với vàng ở cấu trúc doanh thu. Thợ đào vàng chỉ kiếm lời bằng cách khai thác và bán nguồn cung chưa phát hành từ trữ lượng. Trong khi đó, thợ đào Bitcoin vừa kiếm lời từ việc khai thác nguồn cung chưa phát hành, vừa từ phí giao dịch. Phí giao dịch cung cấp nguồn thu từ nguồn cung đã phát hành, dao động theo nhu cầu chuyển nhượng Bitcoin. Khi Bitcoin tiến gần đến giới hạn cung 21 triệu đơn vị, phí giao dịch sẽ trở thành nguồn thu ngày càng quan trọng – một động lực mà thợ đào vàng không có.
Ghi chú: Trục y hiển thị phần dưới cùng bắt đầu từ 80%.
Cuối cùng, một lợi thế dài hạn lớn của ngành khai thác Bitcoin là khả năng tái sử dụng sản phẩm phụ trong vận hành – nhiệt năng. Khi điện năng đi qua máy đào, lượng lớn nhiệt năng được sinh ra, có thể thu giữ và tái định hướng cho các mục đích khác như quy trình công nghiệp, nông nghiệp nhà kính hoặc sưởi ấm nhà ở và khu vực. Điều này mở ra nguồn thu hoàn toàn mới cho thợ đào. Khi thiết bị ASIC trở nên phổ thông và chu kỳ khấu hao kéo dài, tác động từ tái sử dụng nhiệt năng có thể tiếp tục tăng. Tương tự, thợ đào vàng cũng có thể hưởng lợi từ việc bán sản phẩm phụ như bạc hay kẽm, thường được xác định trong kế hoạch dự án và coi như yếu tố bù đắp chi phí sản xuất vàng.
Khai thác Bitcoin có triển vọng môi trường tươi sáng hơn khai thác vàng
Ngành khai thác vàng vốn dĩ là hoạt động khai thác tài nguyên và để lại dấu chân vật lý lâu dài: chặt phá rừng, ô nhiễm nước, hồ chứa chất thải và phá hủy hệ sinh thái. Ở nhiều khu vực, nó còn gây lo ngại về quyền sử dụng đất và an toàn lao động.
Ngược lại, khai thác Bitcoin không liên quan đến khai thác vật lý, mà hoàn toàn phụ thuộc vào điện năng. Điều này tạo cơ hội để tích hợp với hạ tầng địa phương – thay vì xung đột. Vì tính di động và khả năng gián đoạn, các thợ đào có thể đóng vai trò ổn định lưới điện, đồng thời thương mại hóa các nguồn năng lượng bị lãng phí hoặc cô lập như khí đốt bị đốt cháy, thủy điện dư thừa hoặc năng lượng gió/năng lượng mặt trời bị giới hạn.
Nhiều người chưa nhận ra rằng khai thác Bitcoin còn cho thấy tiềm năng như một hình thức trợ cấp năng lượng sạch, và có thể là minh chứng cho việc kết nối lưới điện. Bằng cách đặt tại chỗ cùng cơ sở phát điện năng lượng tái tạo hoặc năng lượng hạt nhân, các thợ đào có thể cải thiện tính kinh tế của dự án trước khi kết nối lưới – mà không cần dựa vào trợ cấp công cộng.
Cuối cùng, mặc dù điều này đã được ghi nhận đầy đủ, nhưng cần nhấn mạnh rằng so với các ngành truyền thống, lượng phát thải carbon trung bình của Bitcoin thấp hơn và minh bạch hơn. Có thể nói, Bitcoin thậm chí là yếu tố cần thiết trong quá trình chuyển đổi suôn sẻ sang lưới điện chủ yếu dựa trên năng lượng tái tạo.
Kể từ đỉnh tiêu thụ năng lượng năm 2024, chúng ta hầu như không thấy sự gia tăng tiêu thụ năng lượng, điều này nhờ vào hiệu suất phần cứng máy đào mới liên tục cải thiện, hiện nay mức tiêu thụ trung bình chỉ còn 20 watt/terahash (W/Th), hiệu quả cao gấp năm lần so với năm 2018.
Đặc điểm đầu tư khai thác Bitcoin: Chu kỳ nhanh và thúc đẩy bởi công nghệ
Cả hai ngành đều mang tính chu kỳ và nhạy cảm với giá thành sản xuất. Nhưng khác với thợ đào vàng thường vận hành theo khung thời gian nhiều năm, thợ đào Bitcoin có thể mở rộng hoặc thu hẹp quy mô nhanh hơn theo tình hình thị trường. Điều này khiến khai thác Bitcoin linh hoạt hơn, nhưng cũng biến động hơn.
Các công ty khai thác Bitcoin niêm yết thường giao dịch giống như cổ phiếu công nghệ beta cao, phản ánh sự nhạy cảm với giá Bitcoin và tâm lý rủi ro rộng hơn. Thực tế, một số nhà cung cấp dữ liệu thị trường xếp các thợ đào Bitcoin niêm yết vào ngành công nghệ, thay vì ngành năng lượng hay vật liệu truyền thống.
Tuy nhiên, các công ty khai thác vàng có lịch sử lâu đời hơn và thường phòng ngừa rủi ro sản xuất tương lai, giúp giảm độ nhạy với biến động giá vàng. Chúng thường được xếp vào ngành vật liệu và được đánh giá như các nhà sản xuất hàng hóa truyền thống.
Cách thức huy động vốn cũng khác nhau. Thợ đào vàng thường huy động vốn dựa trên ước tính trữ lượng và kế hoạch khai thác dài hạn. Trong khi đó, thợ đào Bitcoin thường mang tính cơ hội hơn, trong những năm gần đây thường huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu trực tiếp hoặc chuyển đổi để hỗ trợ nâng cấp nhanh phần cứng hoặc mở rộng trung tâm dữ liệu. Do đó, thợ đào Bitcoin phụ thuộc nhiều hơn vào tâm lý thị trường và thời điểm chu kỳ, đồng thời vận hành trong chu kỳ tái đầu tư ngắn hơn.
Khai thác Bitcoin: Cơ hội đầu tư vào năng lượng, tính toán và mạng tài chính tương lai
Dài hạn, vàng và Bitcoin có thể tiến tới vai trò kinh tế vĩ mô tương tự, nhưng hệ sinh thái sản xuất của chúng có cấu trúc khác biệt. Khai thác vàng chậm hơn, mang tính vật lý, gây hại môi trường và tiêu tốn tài nguyên. Trong khi đó, khai thác Bitcoin nhanh hơn, mô-đun hóa hơn và có thể ngày càng tích hợp sâu với hệ thống năng lượng hiện đại.
Đối với nhà đầu tư, điều này có nghĩa là thợ đào Bitcoin không phải là phiên bản kỹ thuật số hoàn hảo của thợ đào vàng. Ngược lại, họ đại diện cho một lớp hạ tầng mới, hàm lượng vốn cao, kết hợp cơ hội đầu tư vào chu kỳ hàng hóa, thị trường năng lượng và sự gián đoạn công nghệ. Những nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn nên xem đây là một loại tài sản riêng biệt, mới mẻ, với các cơ sở nền tảng độc đáo, đặc biệt trong bối cảnh phí giao dịch ngày càng quan trọng và các mối quan hệ đối tác năng lượng không ngừng phát triển.
Theo chúng tôi, việc hiểu rõ những khác biệt tinh tế này là cần thiết để ra quyết định đầu tư sáng suốt trong bối cảnh ngày càng chuyển sang hệ thống tài chính phi tập trung.
Là một khoản đầu tư, thợ đào Bitcoin không chỉ cung cấp cơ hội đầu tư vào độ khan hiếm, mà còn liên quan đến hạ tầng trung tâm dữ liệu, tăng trưởng thị trường năng lượng và thương mại hóa năng lực tính toán – một sự kết hợp mà ngành khai thác truyền thống không thể đạt được.
Triển vọng phát triển khai thác Bitcoin
Tổng thể, chúng tôi cho rằng phần lớn các kịch bản kinh tế vĩ mô tiềm năng sau "Ngày Giải phóng" vẫn thuận lợi cho Bitcoin. Việc áp dụng thuế quan trả đũa có thể khiến Mỹ và các đối tác thương mại đẩy cao lạm phát. Các đối tác thương mại của Mỹ có thể phải đối mặt với lạm phát tăng trong khi gặp khó khăn về tăng trưởng. Động lực này có thể buộc họ áp dụng chính sách tài khóa và tiền tệ nới lỏng hơn – những biện pháp thường dẫn đến mất giá tiền tệ, từ đó làm tăng sức hấp dẫn của Bitcoin như một tài sản phi chủ quyền, chống lạm phát.
Tại Mỹ, triển vọng mơ hồ hơn. Trump và Bessent đều bày tỏ thiên hướng muốn lãi suất dài hạn thấp hơn, đặc biệt là trái phiếu kỳ hạn 10 năm. Dù động cơ đằng sau có thể phỏng đoán – ví dụ như giảm gánh nặng trả nợ hoặc thúc đẩy thị trường tài sản – thì lập trường này thường có lợi cho các tài sản nhạy cảm với lãi suất như Bitcoin. Tuy nhiên, hiện tại tình hình lại ngược lại. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã giảm xuống dưới 4%, sau đó tăng trở lại 4,5% và hiện ở mức khoảng 4,3%, do nghi ngờ về việc đóng lệnh giao dịch cơ bản, uy tín Mỹ bị tổn hại và vị thế của đồng đô la như tiền tệ dự trữ toàn cầu ngày càng lung lay, đồng thời chính sách thuế quan cứng rắn của Trump có thể tiếp tục đẩy lạm phát tăng. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng này là do con người tạo ra và có thể nhanh chóng đảo ngược thông qua nhượng bộ và thỏa thuận về thuế quan.
Tuy nhiên, những tín hiệu này cũng có thể phản ánh kỳ vọng lợi nhuận tương lai giảm sút của thị trường chứng khoán, từ đó làm dấy lên lo ngại về sự suy giảm kinh tế sắp tới. Điều này tạo ra rủi ro then chốt cho thị trường rộng hơn, tức là Bitcoin. Nếu nhà đầu tư vẫn coi Bitcoin là tài sản rủi ro cao, nhạy cảm với tâm lý thị trường, thì trong suy thoái kinh tế toàn cầu, tâm lý này có thể khiến Bitcoin giao dịch cùng chiều với thị trường chứng khoán, dù câu chuyện về vai trò lưu trữ giá trị dài hạn vẫn tồn tại.
Dù vậy, kể từ "Ngày Giải phóng", Bitcoin đã thể hiện tốt hơn so với thị trường chứng khoán. Sự vững chắc này làm nổi bật đặc tính độc đáo của Bitcoin: một tài sản giao dịch toàn cầu, trung lập với chính phủ, có nguồn cung cố định và có thể truy cập 24/7, 365 ngày/năm. Do đó, các bên tham gia thị trường ngày càng công nhận Bitcoin như một công cụ lưu trữ giá trị dài hạn đáng tin cậy.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@jbutterfill
