Thị trường tiền mã hóa trở thành chiến trường ngầm mới giữa Trung Quốc và Iran, thị trường tiền mã hóa dưới chế độ thần quyền bị bao phủ bởi bóng đen
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Thị trường tiền mã hóa trở thành chiến trường ngầm mới giữa Trung Quốc và Iran, thị trường tiền mã hóa dưới chế độ thần quyền bị bao phủ bởi bóng đen
Trong bối cảnh chính phủ Iran siết chặt kiểm soát mạng, hạn chế tốc độ truy cập và nhiều khu vực thậm chí bị mất kết nối Internet, đối với người dân bình thường, triển vọng phát triển của thị trường tiền mã hóa có lẽ đã chẳng còn ai quan tâm, khi so với những khó khăn thực tế về chiến tranh và sự tồn vong của quốc gia.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Zen, PANews
Chiến sự giữa Iran và Israel đã lan sang lĩnh vực tiền mã hóa.
Ngày 18 tháng 6 năm 2025, sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất Iran, Nobitex, đã phải hứng chịu một cuộc tấn công mạng gây chấn động toàn ngành. Một nhóm tin tặc thân Israel tự xưng là "Chim sẻ săn mồi" (Predatory Sparrow) đã xâm nhập thành công vào hệ thống của Nobitex và đánh cắp gần 90 triệu USD tài sản một cách "tàn khốc". Nhóm này tuyên bố rằng Nobitex hỗ trợ chính phủ Iran vượt qua các lệnh trừng phạt quốc tế và tài trợ cho "chủ nghĩa khủng bố", đồng thời chuyển số tiền bị đánh cắp vào một tài khoản chứa thông điệp phản đối Iran.
Tin tặc cũng đăng bài cảnh báo trên X rằng: "Các cuộc tấn công mạng này xảy ra do Nobitex đã trở thành công cụ quan trọng giúp chế độ Iran tài trợ cho chủ nghĩa khủng bố và vi phạm các lệnh trừng phạt. Việc hợp tác với cơ sở hạ tầng tài trợ cho chủ nghĩa khủng bố và vi phạm các lệnh trừng phạt của chế độ Iran sẽ khiến tài sản của bạn gặp rủi ro."
Sự kiện hack kinh hoàng này không chỉ phơi bày thị trường tiền mã hóa khổng lồ của Iran mà còn khiến mọi người nhận ra: đất nước duy nhất và hiện tại vẫn duy nhất trên thế giới áp dụng chế độ thần quyền Hồi giáo toàn diện này, cũng đã hòa sâu vào ngành công nghiệp tiền mã hóa.
Động lực: Kênh tài chính dưới lệnh trừng phạt
Thị trường tiền mã hóa của Iran đã phát triển trong nhiều năm, sự quan tâm đến tiền mã hóa ở đây chủ yếu bắt nguồn từ áp lực kinh tế và địa chính trị. Do Mỹ và các quốc gia khác áp đặt các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc lên Iran, các kênh tài chính truyền thống của Iran bị hạn chế, thương mại quốc tế và chuyển tiền bị đình trệ. Trong bối cảnh đó, tiền mã hóa được coi là một phương tiện thay thế.
Theo phân tích của Arab Peninsula Report, tình hình kinh tế trong nước cũng là yếu tố thúc đẩy sự phát triển của thị trường tiền mã hóa. Iran phải đối mặt lâu dài với lạm phát cao và áp lực mất giá tiền tệ, đồng Rial liên tục suy yếu. Thị trường chứng khoán Iran biến động mạnh, buộc nhiều người gửi tiền phải chuyển vốn sang tiền mã hóa để phòng ngừa rủi ro. Đối với người dân Iran bình thường, tiền mã hóa được xem là công cụ bảo toàn giá trị và đa dạng hóa tài sản, đặc biệt trong thời kỳ bất ổn kinh tế.
Theo báo cáo phân tích của công ty an ninh chuỗi khối TRM Labs, lượng tiền mã hóa chảy vào các sàn giao dịch lớn của Iran đạt gần 3 tỷ USD vào năm 2022, trong đó Nobitex - sàn vừa bị tin tặc Israel tấn công - là nền tảng giao dịch lớn nhất nước, chiếm khoảng 87% thị phần. Các nền tảng chính khác bao gồm Wallex, Excoino, Aban Tether và Bit24. Những sàn giao dịch nội địa này đều cần có giấy phép từ cơ quan quản lý và hoạt động theo các quy định về chống rửa tiền (AML) và xác minh khách hàng (KYC).
Bên cạnh đó, Reuters từng đưa tin rằng phần lớn các giao dịch tiền mã hóa trong nước Iran được kết nối với thị trường quốc tế thông qua Nobitex hoặc các sàn tương tự. Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu chuỗi khối Chainalysis, trong giai đoạn từ năm 2018 đến cuối năm 2022, Binance xử lý các giao dịch trị giá 8 tỷ USD từ Iran, trong khi Nobitex xử lý các giao dịch trị giá 7,8 tỷ USD. Nobitex còn khuyến khích khách hàng sử dụng token Tron để thực hiện các giao dịch ẩn danh trong một bài blog năm 2021 nhằm tránh "đe dọa đến an toàn tài sản do các lệnh trừng phạt".
Ngoài tài sản mã hóa, chính phủ Iran những năm gần đây cũng đã có bước đi trong việc phát triển công nghệ blockchain. Hai dự án blockchain được nhà nước hậu thuẫn tiêu biểu nhất là Kuknos và Borna. Mạng Kuknos được bốn ngân hàng lớn của Iran (như Ngân hàng Melli, Ngân hàng Pasargad...) cùng công ty công nghệ Tosan ra mắt năm 2019, với token gốc PayMon (PMN) dùng để thanh toán nội bộ hệ thống ngân hàng. Cùng thời điểm, Ngân hàng Trung ương Iran hợp tác với công ty blockchain Areatak phát triển nền tảng Borna dựa trên công nghệ Hyperledger Fabric, cung cấp khung ứng dụng hỗ trợ blockchain cho các tổ chức tài chính. Điều này cho thấy chính phủ Iran cũng mong muốn tận dụng công nghệ blockchain để nâng cao hiệu quả và tính minh bạch của hệ thống tài chính.
Hơn nữa, Iran và Nga được cho là đang phối hợp lên kế hoạch phát hành một stablecoin xuyên biên giới được đảm bảo bằng vàng, dùng cho thanh toán thương mại giữa hai nước và né tránh các biện pháp trừng phạt tài chính. Cũng có báo cáo cho biết Ngân hàng Trung ương Iran đang nghiên cứu phát hành đồng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) mang tên "Rial mã hóa", và từng lên kế hoạch kết nối nó với hệ thống thanh toán bù trừ của các quốc gia như UAE.
Nhờ nguồn tài nguyên năng lượng dồi dào, Iran đã chính thức công nhận ngành khai thác tiền mã hóa là một ngành hợp pháp từ năm 2018. Năm 2021, Iran chiếm khoảng 4,5% tổng sức mạnh băm (hashrate) toàn cầu của Bitcoin, sản xuất ra gần 1 tỷ USD Bitcoin mỗi năm, dùng cho thương mại nhập khẩu và giảm nhẹ ảnh hưởng của các lệnh trừng phạt. Chính phủ Iran cũng hoan nghênh điều này, ban hành chính sách giá điện ưu đãi cho các mỏ đào tiền mã hóa.
Tuy nhiên, do gánh nặng lên lưới điện từ trợ cấp năng lượng cao và yêu cầu quản lý buộc thợ đào phải nộp lại Bitcoin khai thác được cho ngân hàng trung ương, nhiều mỏ đã chọn hoạt động ngầm hoặc vi phạm quy định. Tổ chức Insight Kinh doanh Vịnh Ba Tư (AGBI) ước tính đến năm 2024, tỷ lệ đóng góp của Iran vào tổng hashrate Bitcoin toàn cầu đã giảm xuống còn khoảng 3,1%.
Chính sách: Từ mở cửa đến siết chặt, áp dụng giới nghiêm giao dịch tiền mã hóa
Thái độ của chính phủ Iran đối với tiền mã hóa đã trải qua nhiều lần thay đổi, thể hiện xu hướng từ nới lỏng ban đầu đến siết chặt dần dần.
Từ năm 2018, Iran chính thức công nhận ngành khai thác tiền kỹ thuật số là hợp pháp nhằm quản lý các hoạt động khai thác vốn đã phổ biến rộng rãi. Chính phủ ban hành các biện pháp yêu cầu thợ đào được cấp phép phải sử dụng thiết bị hiệu suất cao, chỉ được bán lượng Bitcoin khai thác được cho Ngân hàng Trung ương theo mức giá nhất định, đồng thời trả tiền điện theo giá điện xuất khẩu. Giá điện thấp đã thu hút các thợ đào nước ngoài, trong đó có Trung Quốc, đến Iran đầu tư khai thác.
"Bể đào ven đường" từng lọt top 5 thế giới về sức mạnh băm vào năm 2020 là đại diện tiêu biểu cho các thợ đào Trung Quốc đến Iran tìm vàng. PANews từng phỏng vấn độc quyền đối tác của bể đào này – những người làm vận tải biển Iran đã thu gom hàng chục ngàn máy đào với giá phế liệu từ tay các thợ đào Trung Quốc không thể tiếp cận được kênh hợp pháp tại Iran, và nhờ vào mối quan hệ địa phương, họ đã xây dựng nên mỏ đào hợp pháp lớn nhất Iran.
Tuy nhiên, mô hình "trao đổi năng lượng lấy tiền" này nhanh chóng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu điện. Tháng 5 năm 2021, sau khi trải qua một đợt mất điện mùa hè hiếm thấy, Tổng thống Hassan Rouhani đã tuyên bố cấm tạm thời mọi hoạt động khai thác tiền mã hóa trong bốn tháng, kéo dài đến cuối tháng 9 cùng năm, nhằm giảm tải cho hệ thống lưới điện. Dữ liệu chính thức cho thấy các mỏ hợp pháp tiêu thụ khoảng 300 triệu kWh điện, trong khi các mỏ bất hợp pháp tiêu thụ tới 2 tỷ kWh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhu cầu điện sinh hoạt. Kể từ đó, mỗi khi vào cao điểm mùa hè, chính phủ đều từng tạm ngừng hoạt động một phần các mỏ để đảm bảo điện sinh hoạt.
Về quản lý giao dịch, Ngân hàng Trung ương Iran đã cấm cá nhân sử dụng tiền mã hóa khai thác ở nước ngoài để giao dịch trong nước từ năm 2020, tăng cường kiểm soát lưu thông tiền mã hóa. Từ năm 2022, các cơ quan quản lý Iran siết chặt việc quảng cáo và bán máy đào tiền mã hóa. Tháng 12 năm 2024, chính quyền Iran ra lệnh cấm quảng bá máy đào tiền mã hóa và các khóa học đào tạo liên quan trên Internet, yêu cầu các sàn thương mại điện tử lớn gỡ bỏ nội dung quảng cáo liên quan. Cùng tháng, cơ quan quản lý năng lượng cũng tuyên bố sẽ truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với hoạt động khai thác bất hợp pháp.
Các biện pháp này đồng thời yêu cầu các mỏ hợp pháp chỉ được hoạt động khi nguồn cung điện dồi dào, không được sử dụng điện ngoài giờ cao điểm. Có thể thấy, trước những vấn đề về điện và an ninh ngày càng nổi bật do sự phổ biến của máy đào, chính phủ đã tăng cường kiểm soát chặt chẽ hơn đối với ngành khai thác. Đến cuối năm 2024, trọng tâm quản lý chuyển sang bản thân các giao dịch tiền mã hóa. Ngân hàng Trung ương Iran ban hành quy định mới vào tháng 12 năm 2024, cố gắng chặn các giao dịch đổi giữa tiền mã hóa và Rial trên các trang web trong nước. Tháng 1 năm 2025, chính phủ giới thiệu giao diện giao dịch được chỉ định (API), yêu cầu tất cả các sàn giao dịch nội địa phải kết nối với hệ thống giám sát này để dễ dàng theo dõi thông tin danh tính người dùng và dòng tiền.
Tháng 2 năm 2025, chính quyền Iran thậm chí tuyên bố cấm đăng quảng cáo tiền mã hóa trên mọi nền tảng và trong mọi hoàn cảnh. Ngay sau đó, sau vụ việc hacker tấn công Nobitex vào tháng 6, Ngân hàng Trung ương Iran tiếp tục tăng cường kiểm soát các giao dịch tiền mã hóa: theo báo cáo của công ty Chainalysis, chính phủ Iran quy định các nền tảng tiền mã hóa trong nước chỉ được phép hoạt động từ 10 giờ sáng đến 8 giờ tối hàng ngày (gọi là "giới nghiêm giao dịch tiền mã hóa"), nhằm nâng cao hiệu quả giám sát và hạn chế chảy máu vốn. Các biện pháp hạn chế liên tục xuất hiện, phần nào phản ánh sự cân nhắc của chính quyền giữa thúc đẩy đổi mới và bảo vệ an ninh tài chính.
Giải kinh: Tiền mã hóa và giáo lý Hồi giáo
Là một Cộng hòa Hồi giáo, Iran khi thúc đẩy phát triển tiền mã hóa cũng phải cân nhắc đến các quy định của luật Hồi giáo (Sharia). Giáo lý Hồi giáo nghiêm cấm mọi hình thức cho vay nặng lãi (Riba) và cờ bạc (Gharar), trong khi giao dịch tiền mã hóa do biến động mạnh và mang tính đầu cơ nhất định, từng bị một số phe bảo thủ nghi ngờ.
Lãnh tụ tối cao Iran, Ayatollah Khamenei, giữ thái độ tương đối cởi mở. Năm 2021, ông khẳng định rõ ràng rằng việc mua bán và sản xuất tiền mã hóa "phải tuân thủ luật pháp Cộng hòa Hồi giáo Iran", và không tự động bị coi là trái với giáo lý Hồi giáo. Nói cách khác, miễn là chính phủ cho phép và hoạt động đúng quy định, giao dịch tiền kỹ thuật số không phải là "bất hợp pháp". Ngoài ra, Khamenei còn kêu gọi giới tôn giáo đưa ra ý kiến về các vấn đề xã hội mới như tiền mã hóa để luật pháp luôn cập nhật theo thời đại.
Tuy nhiên, ý kiến của các học giả tôn giáo không hoàn toàn nhất quán. Đại giáo sĩ Shia nổi tiếng Makarem Shirazi của Iran giữ lập trường thận trọng. Ông cho rằng tiền mã hóa như Bitcoin tồn tại "rất nhiều bất định", ví dụ như thiếu sự bảo trợ của chính phủ, dễ bị lạm dụng, do đó các giao dịch như vậy không đáp ứng yêu cầu của luật Hồi giáo. Một số lãnh đạo tôn giáo khác (như Sistani) thì yêu cầu tín đồ tuân theo giải thích pháp lý từ những học giả có uy tín cao hơn trong trường hợp luật lệ chưa rõ ràng.
Mặc dù chính quyền Iran không coi tiền mã hóa là điều cấm kỵ về mặt tôn giáo, nhưng trong thực tế nhấn mạnh rằng mọi hoạt động phải diễn ra trong khuôn khổ pháp luật và quản lý của nhà nước, tránh hành vi đầu cơ quá mức. Thái độ này phần nào cân bằng được mâu thuẫn giữa giáo lý Hồi giáo và thực tiễn kinh tế hiện đại.
Trong bối cảnh bất ổn kinh tế đa chiều, tài sản mã hóa vẫn thu hút sự chú ý mạnh mẽ từ giới trẻ và những người làm công nghệ tại Iran. Phân tích của China Central Television (CCTV) cho thấy, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, điện thoại thông minh phổ biến và việc Iran dần mở cửa giao tiếp với bên ngoài, rào cản tham gia giao dịch tiền mã hóa đối với người dân bình thường đang giảm dần.
Trường hợp điển hình nhất là vào mùa hè năm 2024, trò chơi kiếm tiền trên Telegram mang tên "Hamster Kombat" bùng nổ tại Iran và gây ra chỉ trích từ giới chức. Khi đó, phát ngôn viên Trung tâm Không gian mạng Quốc gia Iran, Hossein Delirian, đã đưa ra cảnh báo, nói rằng ông đọc thấy rất nhiều thảo luận của người dùng Iran trong các nhóm siêu lớn, và cho rằng cách thức khai thác tiền mã hóa qua trò chơi đã trở thành cái nôi cho tội phạm tin tặc.
Tranh cãi này còn thu hút sự chú ý của giới tôn giáo, học giả Shia nổi tiếng Ayatollah Nasser Makarem Shirazi đã mô tả tiền mã hóa là "gốc rễ của nhiều tệ nạn", đồng thời kêu gọi mọi người tránh chơi các trò như Hamster Kombat liên quan đến Bitcoin.
Việc tham gia thị trường mã hóa cũng tiềm ẩn rủi ro. Arab Peninsula Report chỉ ra rằng trình độ hiểu biết thấp về tiền mã hóa ở Iran đã tạo điều kiện cho các phần tử xấu lừa đảo: các vụ lừa đảo liên tiếp xảy ra, nhiều nhà đầu tư vì mù quáng chạy theo trào lưu mà chịu tổn thất nặng nề. Giao dịch ẩn danh trên chợ đen cũng gây khó khăn cho công tác giám sát. Kết hợp với thị trường vốn dĩ biến động mạnh và thiếu sự bảo vệ pháp lý đầy đủ, khiến nhiều gia đình Iran tỏ ra thận trọng hoặc dè dặt với loại tài sản này.
Nhìn chung, mặc dù tiền mã hóa đang ngày càng được chấp nhận rộng rãi hơn tại Iran, nhưng những tranh luận xung quanh tính hợp pháp, an toàn và đạo đức của nó vẫn tiếp diễn. Hiện nay, trong bối cảnh chính phủ Iran đang phong tỏa mạng internet, hạn chế tốc độ và nhiều khu vực thậm chí bị gián đoạn mạng, đối với người dân bình thường, so với những khó khăn thực tế về chiến tranh và sự tồn vong của đất nước, triển vọng phát triển của thị trường mã hóa có lẽ đã chẳng còn ai quan tâm.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
PANews
