Giá cả và cơ sở nền tảng cùng đối mặt với thách thức, Ethereum đứng trước ngã ba đường
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Giá cả và cơ sở nền tảng cùng đối mặt với thách thức, Ethereum đứng trước ngã ba đường
Giá ETH không chỉ phản ánh tâm lý thị trường, mà còn là yếu tố then chốt quyết định liệu Ethereum có thể thống nhất tầm nhìn cộng đồng, cân bằng giữa phi tập trung và hiệu năng, cũng như củng cố vị thế dẫn đầu của mình với tư cách nền tảng hợp đồng thông minh hay không.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Jiawei @IOSG
Lời mở đầu
▲ Nguồn: Jon Charbonneau
Jon Charbonneau, đồng sáng lập dba, đã viết một bài mang tên “North Star của Ethereum” vào cuối năm ngoái, chỉ ra rằng Ethereum đang thiếu mục tiêu rõ ràng – “ngôi sao phương Bắc”. Trước đó, anh cũng từng tweet rằng ngay cả bên trong cộng đồng Ethereum cũng không thể thống nhất về sản phẩm cốt lõi của nó.
Từ đầu chu kỳ này, các cuộc thảo luận trong cộng đồng về hiệu suất giá kém của ETH liên tục diễn ra. Tổng kết lại, giá ETH không chỉ phản ánh tâm lý thị trường, mà còn là yếu tố then chốt để xem liệu Ethereum có thể thống nhất tầm nhìn cộng đồng, cân bằng giữa phi tập trung và hiệu năng, củng cố vị thế dẫn đầu như một nền tảng hợp đồng thông minh hay không.
Được truyền cảm hứng từ bài viết trên, bài viết này sẽ trình bày những vấn đề mà tôi cho rằng Ethereum đang gặp phải.
Giá ETH - Nó thực sự quan trọng
Trong chu kỳ này, chúng ta chứng kiến tỷ giá ETH/BTC rơi xuống mức thấp nhất nhiều năm, còn SOL/ETH thì liên tục lập đỉnh mới – đây là nguyên nhân chính khiến cộng đồng chỉ trích Ethereum.
Những kỹ sư công nghệ tại EF (Ethereum Foundation) tỏ ra phản cảm trước việc cộng đồng phàn nàn về giá ETH, coi họ là những kẻ đầu cơ ngắn hạn. Đúng là thiết kế giao thức không nên lấy giá làm định hướng, nhưng né tránh quá mức việc thảo luận về giá cũng là một biểu hiện tệ hại. Mục này sẽ nói về tầm quan trọng của giá ETH.
# Giá ETH trực tiếp ảnh hưởng đến thời gian vận hành (runway) của EF
Theo báo cáo năm 2024 của EF, tính đến tháng 10 năm 2024, tổng tài sản của EF khoảng 970,2 triệu USD, trong đó tài sản mã hóa là 788,7 triệu USD (99,45% là ETH); tài sản ngoài mã hóa là 181,5 triệu USD.
Nếu duy trì tốc độ chi tiêu (burn rate) 130 triệu USD mỗi năm và giá ETH ổn định, kho bạc hiện tại có thể duy trì khoảng 7,5 năm. Giá ETH giảm sẽ rút ngắn thời gian hoạt động thực tế, ngược lại sẽ kéo dài.
Con số burn rate 130 triệu USD là khá lớn. Trước đây, cộng đồng cũng từng chỉ trích EF có quá nhiều nhân sự dư thừa (khoảng 200 người), chỉ 35% là kỹ thuật viên. Người sáng lập Aave, Stani Kulechov, từng đề xuất cắt giảm burn rate xuống còn 30 triệu USD và giảm nhân sự xuống còn 80 người.
# Bảo mật giao thức
Giá ETH ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí tấn công trong cơ chế PoS. Dĩ nhiên, tấn công thực tế còn phụ thuộc vào phân bổ địa lý của các node xác thực và cơ chế Slashing, nhưng giá vẫn là yếu tố then chốt.
Sau khi chuyển sang cơ chế PoS, giá ETH ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của người stake. Giá ETH giảm khiến lợi nhuận thực tế bị thu hẹp, có thể dẫn đến việc các node stake rút lui, làm suy yếu an ninh mạng lưới. Hiện tại, TVL của Lido khoảng 20 tỷ USD, giảm gần 50% so với mức cao điểm 40 tỷ USD hồi tháng 12 năm ngoái. Trong cùng giai đoạn, cặp giao dịch SOL/ETH tăng hơn 3 lần, lợi suất stake SOL cũng gấp khoảng 2 lần ETH – điều này có thể khiến nhiều người stake chuyển sang Solana trong chu kỳ tới.
# Niềm tin của các thành viên trong hệ sinh thái
Không cần nói nhiều, giá cả là kết quả bỏ phiếu bằng chân của các thành viên trong hệ sinh thái (nhà phát triển, người dùng, nhà đầu tư...). Trong bối cảnh dư luận chủ lưu ngày càng bi quan về Ethereum, hiệu suất giá kém có thể tạo ra vòng luẩn quẩn tiêu cực.
Eric.eth, một nhà phát triển sớm của Ethereum và đồng tác giả EIP-1559, cũng từng đăng bài: khi Vitalik dần rút lui, EF ngày càng xa rời cộng đồng, mức độ minh bạch giảm sút. Trước sự mở rộng của các đối thủ như Solana và thái độ "phản đối cạnh tranh" của EF, anh nhận được rất nhiều câu hỏi từ các nhà phát triển tiền kỳ về lý do tại sao vẫn nên ở lại hệ sinh thái này.
Giá ETH là một tấm gương, đáng được EF quan tâm và chú trọng.
Phi tập trung là một dải phổ, cạnh tranh cũng vậy
Mỗi người, ở mỗi vị trí khác nhau, hiểu về tính phi tập trung theo cách riêng. Một trader memecoin trên Solana không cần một blockchain có khả năng chống lại các cuộc tấn công cấp quốc gia; việc phân bổ chip, dev run, địa chỉ nội gián (insider) có thể xem được trên chuỗi là đủ với họ.
▲ Nguồn: dba
Tương tự, cạnh tranh và không cạnh tranh cũng là mối quan hệ tương đối. Tôi cho rằng cạnh tranh mà Ethereum đang đối mặt chủ yếu nằm ở hai điểm sau.
Làm tài sản lưu trữ giá trị
Tôi từng đề cập trong báo cáo stake Ethereum trước đây rằng ETH, với vai trò dự trữ trong các kho bạc DAO, tài sản ký quỹ trong CeFi và DeFi, đơn vị kế toán và trao đổi trong giao dịch NFT, MEV, cặp giao dịch token..., tồn tại liên tục qua không gian và thời gian, nên được coi là tài sản lưu trữ giá trị.
Nhưng điều này chỉ đúng trong nội bộ hệ sinh thái Ethereum. Nhìn rộng hơn, vượt ra khỏi hệ sinh thái, thuộc tính lưu trữ giá trị của ETH vẫn yếu hơn hẳn Bitcoin.
Ví dụ, xét về định vị, kể từ khi ra đời, con người đã xây dựng câu chuyện "vàng kỹ thuật số" và "tài sản khan hiếm chống lạm phát" cho Bitcoin. Chức năng cốt lõi của Bitcoin được xác định rõ là lưu trữ giá trị, dễ dàng được thị trường đại chúng tiếp nhận.
Trong khi đó, Ethereum là một nền tảng hợp đồng thông minh, giá trị của nó đến từ Gas, lợi nhuận stake, hệ sinh thái ứng dụng xây dựng trên chuỗi... Sự phức tạp này làm loãng thuộc tính lưu trữ giá trị, khiến đại chúng thiên về coi nó là "token công nghệ", "token tiện ích" chứ không phải công cụ lưu trữ giá trị thuần túy.
Xét về nguồn cung, Bitcoin có tổng lượng cố định 21 triệu, thông qua cơ chế giảm thưởng để giảm lạm phát dần về 0. Sau khi áp dụng EIP-1559 và PoS, tỷ lệ lạm phát thực tế của ETH thậm chí có thể thấp hơn Bitcoin. Tuy nhiên gần đây, do hoạt động mạng yếu, ETH đã dần trở lại trạng thái lạm phát và biến động theo mạng lưới.
So với Bitcoin, các chức năng và cơ chế phức tạp của Ethereum đòi hỏi ngưỡng nhận thức cao hơn. Hơn nữa, các nhà đầu tư tổ chức (như MicroStrategy, Tesla) công khai nắm giữ Bitcoin như tài sản dự trữ, điều này càng củng cố tính hợp pháp của Bitcoin như một tài sản lưu trữ giá trị.
Do đó, hiện tại thuộc tính lưu trữ giá trị của ETH khó có thể cạnh tranh với Bitcoin. Vị trí cốt lõi hơn của Ethereum là một nền tảng hợp đồng thông minh.
Là nền tảng hợp đồng thông minh
Ethereum với tư cách là một nền tảng hợp đồng thông minh đang phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các Layer1 như Solana, Sui... Về dữ liệu, mặc dù Ethereum vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối về phát hành stablecoin và TVL, nhưng các chỉ số then chốt như khối lượng giao dịch hàng ngày, số địa chỉ hoạt động trung bình mỗi ngày, số lượng giao dịch đều cho thấy dấu hiệu suy yếu.
▲ Nguồn: Artemis
Xét về dòng vốn trong một năm qua, các giao thức như Base, Solana, Sui thu hút lượng lớn dòng tiền đổ vào, trong khi Ethereum lại mất gần 8 tỷ USD. Hầu hết giao dịch trong hệ sinh thái Ethereum tập trung ở Base và Arbitrum. Điều này phù hợp với lộ trình "trung tâm Rollup", nhưng hoạt động yếu kém trên L1 ít nhiều ảnh hưởng đến định giá ETH trên thị trường.
▲ Nguồn: IOSG
Giữa nền tảng, nhà phát triển, ứng dụng và người dùng, về cơ bản hình thành cơ chế phản hồi như trên. Một nền tảng tốt thu hút nhà phát triển chất lượng, họ xây dựng ứng dụng tốt, thu hút người dùng, từ đó thúc đẩy sự phát triển của nền tảng.
Do đường hướng phát triển công nghệ khác nhau giữa Ethereum và Solana, các nhà phát triển thường phải chọn một trong hai nền tảng. Do đó, ở cấp độ "nền tảng hợp đồng thông minh", hai bên chắc chắn đang cạnh tranh.
▲ Nguồn: Solana
Trang web solanaroadmap.com đơn giản đến mức chỉ có bốn chữ cái, viết tắt là IBRL. Nhưng hiện nay, Solana không chỉ dừng lại ở hiệu năng cao. Ngoài IBRL về mặt công nghệ, văn hóa và khả năng thu hút sự chú ý của Solana cũng là điểm cạnh tranh khác biệt.
▲ Nguồn: mert
Tôi từng hỏi trên X: "Tại sao không phát hành memecoin trên L2 của Ethereum?", vì L2 cũng có đặc tính chi phí thấp và thông lượng cao. Câu trả lời nhận được là "văn hóa". Khái quát về chân dung người dùng, người ta thường cho rằng người dùng Ethereum chủ yếu là các "nhà đầu tư cũ" đào DeFi, trong khi Solana đại diện cho máu mới, dòng vốn nhanh chóng luân chuyển và tái phân phối.
Các sự vật mới thường thu hút sự chú ý tốt hơn sự vật cũ. Trong số rất nhiều nhà sáng lập tôi nói chuyện trong chu kỳ này, hầu hết chọn xây dựng ứng dụng dành cho người tiêu dùng trên Solana, ngoài lý do kỹ thuật, từ họ nhắc đến nhiều nhất là "sự chú ý" —— chu kỳ này người dùng đổ dồn ánh mắt vào Solana nhiều hơn.
Trong một thị trường dự án đa dạng và sự chú ý cực kỳ khan hiếm như hiện nay, các nhà sáng lập sẽ tìm mọi cách để nâng cao độ phủ sóng của dự án, giúp thị trường phát hiện sản phẩm của mình. Trên Solana cũng có nhiều vốn nóng hơn, trải nghiệm người dùng mượt mà hơn, bởi khi bạn muốn người khác dùng sản phẩm của mình, mỗi bước thêm vào đều là ma sát và rào cản.
Người trong cuộc mê - Lựa chọn của Quỹ Ethereum
"Vô vi" có phù hợp với Ethereum đang trong môi trường cạnh tranh khốc liệt?
Cộng đồng có những phản ứng trái chiều về việc Aya chuyển sang làm Chủ tịch Quỹ Ethereum: người phê bình cho rằng trong 7 năm lãnh đạo, tiến độ phát triển Ethereum chậm, hỗ trợ nhà phát triển yếu, giá token ảm đạm, tất cả đều liên quan trực tiếp đến quản lý của bà; triết lý "làm phép trừ" và quản trị phi tập trung mà bà ủng hộ bị chỉ trích là "thái độ buông thả", khiến EF không tích cực điều phối tài nguyên hệ sinh thái, tương phản rõ rệt với hoạt động hiệu quả của Quỹ Solana.
Những đánh giá này trong ngắn hạn khó phân định rõ ràng, cũng không nằm trong phạm vi bàn luận của bài viết này, nhưng phần nào phản ánh sự bất mãn của cộng đồng, như một lối thoát cho cảm xúc tích tụ.
EF's role has never been to control or own all domains in Ethereum. Instead, our responsibility—our accountability—lies in upholding Ethereum’s values. Through both our actions and our non-actions, we are accountable for ensuring that Ethereum remains resilient, not just as a network, but as a broader ecosystem of people, ideas, and values—never reduced to a single organization’s product. ——Aya Miyaguchi
Aya đã đăng bài viết "A new chapter in the infinite garden" ngay khi nhậm chức, khẳng định vai trò của quỹ là "người làm vườn" chứ không phải "người kiểm soát", thông qua việc nuôi dưỡng sự đa dạng client, điều phối nghiên cứu phát triển, tổ chức hoạt động cộng đồng... để hỗ trợ hệ sinh thái; ủng hộ tăng trưởng thích nghi, lãnh đạo phi tập trung, phản đối mở rộng theo kiểu doanh nghiệp; cho rằng Ethereum cần giữ vững tầm nhìn ban đầu là "máy tính toàn cầu".
Tôi cho rằng, khi hệ thống đang trong chu kỳ tăng trưởng, nói về giá trị và lý tưởng là hữu ích; nhưng nếu hệ thống đang suy thoái, không tạo ra giá trị gia tăng, thì những "lý thuyết cao siêu" ấy sẽ trở nên vô lực và không thuyết phục được ai.
Điều kiện tiên quyết để trở thành "máy tính toàn cầu", nền tảng để thực hành và phát triển các giá trị, là phải có người xây dựng trên hệ sinh thái và sẵn sàng theo đuổi, quảng bá các giá trị đó. Sự phát triển thịnh vượng của hệ sinh thái là điều kiện cần thiết.
Hàn Phi Tử trong bài "Ngũ trọc" chỉ ra rằng bản chất Nho giáo "dùng văn chương phá hoại pháp luật" nằm ở chỗ chỉ nói suông nhân nghĩa, bỏ qua mâu thuẫn thực tế. Khi tài nguyên hữu hạn, nói suông nhân nghĩa sẽ dẫn đến xa rời nhu cầu thực tế, phải dựa vào các biện pháp thực tế như "pháp, thuật, thế". Khổng Tử du thuyết các nước, chỉ có nước Vệ (kinh tế phát triển) tạm thời chấp nhận lý tưởng của ông; tại các nước宋,陈,蔡 thường xuyên chiến tranh, lý tưởng của Khổng Tử bị lãng quên do thiếu cơ sở vật chất.
Gần đây, khi cộng đồng chất vấn EF liên tục bán tháo ETH, không dùng các biện pháp như stake để duy trì runway, thì ngay hôm đó EF lại bán một lượng nhỏ ETH nữa. Hành động này trông rất tệ trong bối cảnh bất mãn lan rộng. Vitalik cho biết, nếu quỹ stake ETH, có thể trong các sự kiện hard fork gây tranh cãi, họ sẽ bị ép phải đưa ra lựa chọn "chính thức", đi ngược nguyên tắc phi tập trung của Ethereum. Lý do quá mơ hồ này cũng không đứng vững, không giải quyết được mối quan tâm cốt lõi của cộng đồng.
Dựa trên những thảo luận trên, dù là từ dữ liệu yếu kém trên nhiều mặt khi định vị là "nền tảng hợp đồng thông minh", hay từ hiệu suất giá ETH ảm đạm khi mang thuộc tính tiền tệ "lưu trữ giá trị", Ethereum đều cho thấy sự đuối sức. Lúc này chọn kiên trì "vô vi", chưa chắc đã là lựa chọn sáng suốt.
“Ethereum là hệ sinh thái chứ không phải công ty”
Vitalik nhấn mạnh trong buổi AMA tiếng Trung ngày 27 tháng 2 rằng Ethereum không phải công ty, mà là hệ sinh thái.
Tôi nghĩ Ethereum là hệ sinh thái phi tập trung, không phải công ty. Nếu Ethereum trở thành công ty, chúng ta sẽ mất phần lớn ý nghĩa tồn tại của nó. Việc vận hành công ty là vai trò của các công ty. ——Vitalik Buterin
Tôi hoàn toàn đồng tình với quan điểm Ethereum không nên trở thành công ty, vì vận hành theo kiểu công ty đồng nghĩa một phần vì lợi nhuận, điều này mâu thuẫn với định vị lâu nay của Ethereum. Tuy nhiên, hệ quả của việc không vận hành như công ty là rất khó thiết lập các chỉ số đo lường hiệu quả hệ thống, và mục tiêu của hệ thống mang tính phân tán chứ không tối ưu hóa theo một điểm hay hướng cụ thể nào.
Điều khó xử là, mặc dù EF không coi Ethereum là công ty, nhưng công chúng vẫn định giá và định giá trị Ethereum theo cách định giá công ty, tham chiếu các chỉ số như số địa chỉ hoạt động, khối lượng giao dịch, doanh thu giao thức... và khó đạt được sự đơn giản như hình tượng "bùa tôn" của Bitcoin.
Xét từ doanh thu giao thức và các dữ liệu cơ bản khác, Ethereum đã không còn động lực mạnh mẽ. Ví dụ, do hoạt động L1 yếu kém, lượng ETH bị hủy giảm mạnh, ETH đã chấm dứt chu kỳ giảm phát kéo dài gần hai năm, quay lại trạng thái lạm phát, tỷ lệ lạm phát hàng năm đạt 0,72%.
▲ Nguồn: Dankrad
Ở cấp độ phát triển công nghệ, Aya viết trong bài: "Thay vì kiểm soát, chúng tôi điều phối tất cả các cuộc họp Core Dev để tạo không gian cho các quyết định kỹ thuật nảy sinh từ trí tuệ cộng đồng". Điều phối thay vì dẫn dắt, về xuất phát điểm là tốt, nhưng不免 quá lý tưởng. Phương pháp lấy điều phối làm chính trong thực tế gặp nhiều vấn đề, ví dụ như kém hiệu quả và ma sát cao. Mỗi người có ý kiến riêng, không có quyết định toàn cục, cuối cùng dẫn đến khó thực thi.
Tất nhiên, bài viết này không nhằm xác định ai đúng ai sai, cũng không chỉ trích cách làm của EF, mà chỉ cố gắng trình bày quan điểm và logic của cá nhân, chỉ ra các điểm lợi hại. Tóm lại, tôi cho rằng EF cần hướng tới thực tế, tìm ra vấn đề, lắng nghe ý kiến cộng đồng và hành động cụ thể.
Kết luận
Thị trường crypto ở mỗi chu kỳ có một chủ đề chính. Trong chu kỳ này, với câu chuyện chủ đạo là ETF Bitcoin và trào lưu memecoin trên Solana, rõ ràng Ethereum không được thị trường ưu ái. Ethereum có những giá trị và chủ nghĩa lý tưởng tốt đẹp, nhưng những tầng lớp thượng tầng này cần các trường hợp sử dụng thực tế và cộng đồng để làm nền tảng.
Giữ vững các giá trị này, Ethereum hiện tại có thể làm gì?
Tăng tốc tiến độ phát triển, tập trung vào mở rộng quy mô, giải quyết vấn đề tương tác giữa các L2, để Ethereum đủ khả dụng về mặt công nghệ. Thu hút các nhà phát triển theo chủ nghĩa dài hạn...
Giáo dục. Hỗ trợ đa ngôn ngữ trên ethereum.org luôn làm rất tốt. Ethereum khó có thể làm các hoạt động vận động chính trị, nhưng giáo dục toàn cầu là điều hoàn toàn cần thiết.
EF cần cải cách, thực hiện minh bạch quản trị và giám sát cộng đồng, cân bằng giữa chủ nghĩa lý tưởng và nhu cầu thị trường.
Là một người yêu mến Ethereum nhiều năm, tôi cảm thấy tiếc nuối trước hiện trạng, nhưng cũng vui mừng khi thấy các đối thủ như Solana thách thức vị trí của Ethereum —— trong crypto, câu chuyện người đi sau thách thức "người chiến thắng" đã định cứ lặp đi lặp lại, và luôn đầy phấn khích.
Hy vọng chúng ta có thể làm cho Ethereum vĩ đại trở lại.
Milady.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
IOSG Ventures
