Vì sao El Salvador ôm lấy Bitcoin rồi vẫn ngày càng nghèo đi?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vì sao El Salvador ôm lấy Bitcoin rồi vẫn ngày càng nghèo đi?
El Salvador đã chi 375 triệu USD cho thí nghiệm tiền mã hóa, con số này vượt xa lợi nhuận từ lượng bitcoin hiện đang nắm giữ.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: The Economist
Biên dịch: CryptoLeo, Odaily Star Daily
Trong đợt giảm giá thị trường gần đây, El Salvador đã mua thêm 7 và 5 BTC vào ngày 25 tháng 2 và 4 tháng 3, hành động này diễn ra sau khi đạt được thỏa thuận cứu trợ khoản vay 1,4 tỷ USD với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Theo thỏa thuận, IMF lo ngại về tính rủi ro cao của BTC nên đã áp đặt các hạn chế quản lý đối với tình trạng tiền mã hóa ở cấp độ quốc gia của El Salvador. Tuy nhiên điều này không ngăn El Salvador tiếp tục kế hoạch mua BTC. Thực tế thì mối lo của IMF là có cơ sở: kể từ khi tổng thống ủng hộ tiền mã hóa Nayib Bukele lên nắm quyền, sự say mê và những biện pháp "hỗ trợ" liên tiếp của ông đối với tiền mã hóa chưa giúp cải thiện tình hình kinh tế El Salvador, thậm chí còn làm tăng thâm hụt ngân sách. Kể từ khi thực hiện chính sách tiền mã hóa, riêng khoản thâm hụt liên quan đến lĩnh vực này ở El Salvador cũng đang ngày càng trầm trọng hơn.
Tạp chí The Economist đã viết một bài báo về con đường tiền mã hóa của El Salvador, Odaily xin biên dịch như sau:
Kể từ khi Nayib Bukele trở thành tổng thống năm 2019, phần lớn thời gian El Salvador đều ở bờ vực vỡ nợ. Nợ công cao và chi phí lãi suất gia tăng do thâm hụt ngân sách khổng lồ đã trở thành tín hiệu cảnh báo kéo dài đối với nền kinh tế đất nước. Dự trữ đô la thấp, đầu tư và tăng trưởng GDP trì trệ, cùng với các cuộc đàm phán cứu trợ với Quỹ Tiền tệ Quốc tế bị đình trệ. Những cuộc tấn công không khoan nhượng của Bukele nhằm vào cơ quan tư pháp, phe đối lập và giới truyền thông cũng không mang lại nhiều tác động tích cực cho đất nước.
Bukele quá đam mê tiền mã hóa. Năm 2021, El Salvador trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới đưa Bitcoin (BTC) vào làm tiền tệ hợp pháp cùng với đô la Mỹ. Tổng thống Bukele tuyên bố sẽ tránh xa các thị trường tài chính truyền thống, huy động hàng tỷ USD thông qua trái phiếu blockchain token hóa. Ông cam kết sẽ mua 500 triệu USD giá trị BTC, xây dựng một "thành phố Bitcoin", đồng thời phát triển năng lượng địa nhiệt để cung cấp điện cho các thợ đào Bitcoin. Nhưng thị trường truyền thống không hưởng ứng. Vào mùa hè năm 2022, giá giao dịch trung bình của một số trái phiếu chính phủ El Salvador rơi xuống dưới 30 cent Mỹ kim; lúc đó chính phủ bắt đầu hoãn trả lương khu vực công để đảm bảo đủ tiền mặt, các nhà đầu tư cũng chuẩn bị tinh thần cho kịch bản xấu nhất.
Điều bất ngờ là vào ngày 26 tháng 2, hội đồng quản trị IMF đã phê duyệt khoản vay cứu trợ 1,4 tỷ USD, khoản vay này được thỏa thuận từ tháng 12 sau nhiều năm trì hoãn và sẽ được giải ngân trong 40 tháng. Để nhận được khoản tiền này, El Salvador đã cam kết tuân thủ kỷ luật tài khóa—bao gồm thu hẹp các dự án tiền mã hóa của mình. Sau khi sửa đổi luật vào tháng 1 năm nay, người nộp thuế không còn phải thanh toán bằng Bitcoin nữa, việc khu vực tư nhân chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin cũng hoàn toàn mang tính tự nguyện.
Trong quá trình xin thỏa thuận nợ với IMF, El Salvador thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc trả nợ. Một phần nguyên nhân là vì Bukele muốn khiến các nhà hoài nghi ở Phố Wall phải kinh ngạc: giá trái phiếu nước này đã phục hồi trở lại mức mệnh giá, các quan chức tận dụng đô la khan hiếm để mua lại trái phiếu với mức chiết khấu lớn, từ đó tiết kiệm đáng kể khoản gốc phải trả trong tương lai. Thâm hụt ngân sách từng tăng lên 10% GDP vào năm 2020, nay đã trở về mức 2-3% như trước đại dịch, tương đương với các quốc gia khác. Việc siết chặt trốn thuế, lượng kiều hối đổ về dồi dào và sự phục hồi nhẹ của kinh tế đã làm tăng thu ngân sách; đồng thời việc loại bỏ dần trợ cấp năng lượng và các chương trình thời kỳ đại dịch giúp kiểm soát chi tiêu.
Khoản vay này làm giảm nguy cơ vỡ nợ, nhưng tình hình sẽ tốt hơn nếu El Salvador có thể nhận thêm 2,1 tỷ USD từ các tổ chức cho vay đa phương khác như mong đợi. Dù đã cắt giảm thâm hụt, nhưng quốc gia này có thể vẫn không trụ vững lâu dài. Trong bối cảnh nợ cao và tăng trưởng kinh tế chậm, việc El Salvador tiếp tục huy động vốn với tốc độ 12% như đầu năm 2024 là không bền vững. Trong một nền kinh tế đã đô la hóa như El Salvador, do không có người cho vay cuối cùng để ngăn chặn hiện tượng rút tiền hàng loạt tại ngân hàng hay lan rộng khủng hoảng tài chính, hậu quả của vỡ nợ chủ quyền sẽ nghiêm trọng hơn. Một phần tiền gửi tại các ngân hàng địa phương được đảm bảo bằng nợ chính phủ, do đó vỡ nợ có thể tạo ra hiệu ứng "quả cầu tuyết", dẫn đến khủng hoảng ngân hàng, thậm chí gây ra hiện tượng mất đô la hóa.
Về việc nhượng bộ trong việc sử dụng Bitcoin, có thể coi là "thất mã an toàn", chủ yếu là may mắn chứ không hẳn là nhượng bộ. Bukele quảng bá rằng tiền mã hóa có thể cung cấp dịch vụ tài chính cho hai phần ba người trưởng thành không có tài khoản ngân hàng, đồng thời giảm chi phí chuyển tiền—khoản kiều hối chiếm gần một phần tư GDP quốc gia. Tuy nhiên, rào cản chính đối với việc phổ cập tài chính qua tiền mã hóa lại nằm ở quy mô kinh tế nhỏ và trình độ kỹ thuật số thấp của người dân. Chi phí chuyển tiền cao là bởi người El Salvador thích giao dịch bằng tiền mặt—đây vốn là hoạt động tốn kém, trong khi các hoạt động phạm tội lại càng đẩy chi phí lên cao hơn. Ngoài ra, chính phủ El Salvador đã vội vàng ra mắt ví điện tử Chivo, có thể dùng để thanh toán bằng đô la Mỹ và Bitcoin. Nhưng thực tế sau khi ra mắt không mấy khả quan: lỗi hệ thống và trộm danh tính tràn lan—chủ yếu nhằm chiếm thưởng 30 USD Bitcoin khi đăng ký ví.
Khi Bitcoin còn là tiền tệ hợp pháp tại El Salvador, IMF luôn thận trọng trong việc cung cấp khoản vay cho quốc gia này. Biến động giá Bitcoin tạo ra rủi ro cho ổn định tài chính và ngân sách. Bitcoin có thể bị sử dụng cho rửa tiền và các hoạt động phạm tội khác. IMF cho biết El Salvador sẽ hạn chế "giao dịch và mua Bitcoin". Theo dữ liệu chuỗi khối, kể từ khi đạt được thỏa thuận, quốc gia này thực tế vẫn tiếp tục mua Bitcoin, nhưng để tuân thủ thỏa thuận vay, họ có thể buộc phải giảm hoặc ngừng các khoản mua này. Hiện tại El Salvador nắm giữ 6.100 BTC, trị giá hơn 500 triệu USD, lợi nhuận chưa thực hiện khoảng 200 triệu USD—đây cũng là điểm mà Bukele tự hào.
Lợi nhuận có vẻ lớn, nhưng chi phí đầu tư vào tiền mã hóa của El Salvador vượt xa lợi ích thu được. Mặc dù chiến dịch quảng bá tiền mã hóa của Bukele được chào đón, nhưng quy mô đầu tư và du lịch tiền mã hóa lại rất nhỏ, lợi ích từ việc phổ cập tài chính và phương thức thanh toán hiệu quả hơn cũng rất khiêm tốn. Tóm lại, tiền mã hóa chưa bao giờ thực sự phổ biến ở El Salvador. Năm 2022, khi cơn sốt lên đỉnh điểm, một khảo sát của CID-Gallup cho thấy chỉ một phần năm doanh nghiệp chấp nhận Bitcoin, và chỉ 5% thuế được thanh toán bằng tiền mã hóa. Gần đây con số này có thể còn thấp hơn, vì người dân El Salvador vẫn có xu hướng mạnh mẽ ưa dùng tiền mặt và thẻ thanh toán.
Hơn nữa, cơ quan xếp hạng Moody's cho biết El Salvador đã chi tổng cộng 375 triệu USD cho các thí nghiệm tiền mã hóa—bao gồm việc ra mắt ví Chivo, trợ cấp phí giao dịch, máy ATM Bitcoin, v.v.—vượt xa lợi nhuận hiện tại từ lượng Bitcoin đang nắm giữ, và lợi nhuận này còn có thể giảm nếu giá Bitcoin tiếp tục đi xuống. Thí nghiệm tiền mã hóa của Bukele đã làm chậm thỏa thuận vay với IMF, khiến chênh lệch rủi ro (risk premium) của El Salvador duy trì ở mức cao, đất nước suýt nữa rơi vào vỡ nợ.
Nhưng tỷ lệ ủng hộ Bukele vẫn cực kỳ cao, thường xuyên vượt quá 90%. Ông tự xưng là "tên độc tài được yêu thích nhất thế giới", nhưng điều này không phải vì ông ủng hộ tiền mã hóa, mà là do ông đàn áp mạnh tay các hoạt động tội phạm—trong quá trình đó, các thủ tục pháp lý đúng đắn và quyền lợi của nghi phạm đều bị ông phớt lờ. Sự say mê tiền mã hóa của ông không hề làm giảm khó khăn kinh tế ở El Salvador. Dù Bitcoin có thể vẫn còn nằm trong bảng cân đối kế toán quốc gia như một tài sản dự trữ, nhưng thời đại nó là tiền tệ hợp pháp tại El Salvador đã chấm dứt. Bukele chỉ là một nhà lý tưởng hóa tiền mã hóa kiểu utopia, những ý tưởng điên rồ của ông đã tan vỡ khi va chạm với thực tế.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
