Dưới áp lực dư luận, Vitalik đăng bài kêu gọi L2: Hãy quay lại ủng hộ ETH đi
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Dưới áp lực dư luận, Vitalik đăng bài kêu gọi L2: Hãy quay lại ủng hộ ETH đi
Vitalik cho rằng nên tiếp tục kiên trì con đường mở rộng quy mô L2, nhưng các L2 cần thực hiện cam kết, ví dụ như đóng góp một phần doanh thu để hỗ trợ ETH.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Vitalik Buterin
Biên dịch: Fu Ruhé, Odaily Star Daily
Gần đây, hiệu suất của Ethereum trong chu kỳ này đã gây ra sự bất mãn rộng rãi. Các thành viên cộng đồng lần lượt bày tỏ thất vọng trước sự thiếu hành động của Quỹ Ethereum (EF), thậm chí một số dự án hàng đầu trong hệ sinh thái Ethereum cũng bắt đầu đặt câu hỏi về EF, dường như có ý định "thúc ép thay đổi".
Nhiều nhà sáng lập dự án nổi tiếng lần lượt lên tiếng, thể hiện mối lo ngại về định hướng tương lai của Ethereum:
Nhà sáng lập Synthetix và Infinex cho rằng, EF nên yêu cầu các mạng L2 (mạng lớp hai) dùng doanh thu để mua lại ETH, từ đó tăng nhu cầu đối với ETH và nâng cao giá trị của nó.
Nhà sáng lập Curve cho rằng, EF cần ngay lập tức từ bỏ chiến lược L2.
Nhà sáng lập Aave đã công bố "12 biện pháp cứu trợ EF", kêu gọi quỹ nhanh chóng hành động để ứng phó với tình trạng khó khăn hiện tại.
Âm thanh gay gắt hơn đến từ người sáng lập Wintermute, người cho rằng Ethereum có khả năng rơi vào "vòng xoáy tử thần".
Trước những chất vấn mạnh mẽ từ các dự án trụ cột trong hệ sinh thái, hôm nay cuối cùng Vitalik Buterin – người sáng lập Ethereum – cũng đã lên tiếng, tuyên bố sẽ áp dụng "phí qua đường" đối với các mạng L2.
Sự thay đổi này có thể trở thành điểm then chốt trong sự phát triển tương lai của Ethereum, đồng thời cho thấy cách Ethereum đón nhận những cơ hội và thách thức mới thông qua tự điều chỉnh.
Dưới đây là nguyên văn của Vitalik:
Mục tiêu của Ethereum từ ngày đầu tiên chưa từng thay đổi: xây dựng một nền tảng blockchain toàn cầu, chống kiểm duyệt và không cần cấp phép. Đây là một nền tảng mở, tự do dành cho các ứng dụng phi tập trung, nguyên tắc của nó ăn khớp với GNU + Linux, Mozilla, Tor, Wikipedia và nhiều dự án phần mềm tự do, mã nguồn mở vĩ đại khác (ngày nay còn được gọi là tinh thần tái tạo và mật mã - cypherpunk).
Trong thập kỷ vừa qua, Ethereum còn phát triển thêm một đặc tính mà tôi rất trân trọng: ngoài sự đổi mới trong mật mã học và kinh tế học, Ethereum còn là một đổi mới xã hội - kỹ thuật. Toàn bộ hệ sinh thái Ethereum, xét như một tổng thể, thể hiện một phương thức hợp tác mở và phi tập trung hơn. Nhà triết học chính trị Ahmed Gatnash đã mô tả trải nghiệm của anh ấy khi tham dự Devcon như sau:
……điều này giúp tôi thoáng thấy hình dáng của một thế giới thay thế có thể như thế nào — một thế giới gần như không có rào cản, hoàn toàn tách biệt khỏi các hệ thống truyền thống. Ở đây, hệ thống địa vị xã hội bị đảo ngược: những người có địa vị xã hội cao nhất là những lập trình viên chuyên tâm giải quyết độc lập các vấn đề mà họ thực sự quan tâm sâu sắc, chứ không phải những người chơi trò giành quyền lực để leo lên các bậc thang của các tổ chức truyền thống. Ở đây, hầu như mọi quyền lực đều là quyền lực mềm. Tôi cảm thấy điều này thật đẹp đẽ và vô cùng khích lệ — nó mang lại cảm giác rằng trong thế giới như vậy, mọi điều đều có thể xảy ra, và thế giới như vậy thực ra nằm ngay trong tầm tay.
Các dự án kỹ thuật và xã hội về bản chất luôn đan xen nhau. Nếu tại thời điểm T bạn sở hữu một hệ thống kỹ thuật phi tập trung, nhưng đằng sau nó lại do một tiến trình xã hội tập trung duy trì, thì bạn không thể đảm bảo rằng hệ thống kỹ thuật của bạn tại thời điểm T+1 vẫn còn phi tập trung. Tương tự, tiến trình xã hội cũng được duy trì theo nhiều cách bởi công nghệ: công nghệ thu hút người dùng, hệ sinh thái do công nghệ tạo ra cung cấp động lực giữ chân nhà phát triển, công nghệ giúp cộng đồng bám sát việc xây dựng chứ không chỉ dừng ở giao tiếp xã hội, v.v.
Sau một thập kỷ nỗ lực, dưới sự quản trị kép của thuộc tính kỹ thuật và xã hội, Ethereum đã thể hiện thêm một phẩm chất quan trọng nữa: khả năng cung cấp các dịch vụ thiết thực quy mô lớn cho con người. Hàng triệu người sử dụng ETH hoặc stablecoin như một hình thức tiết kiệm, càng nhiều người sử dụng các tài sản này để thanh toán: bản thân tôi cũng là một trong số đó. Ethereum sở hữu các công cụ bảo mật hiệu quả và thực tiễn, tôi dùng chúng để trả phí VPN nhằm bảo vệ dữ liệu Internet cá nhân. Nó còn có ENS — một giải pháp thay thế phi tập trung vững chắc cho DNS và cả hạ tầng khóa công khai (PKI) nói rộng hơn. Ngoài ra, Ethereum còn có các nền tảng thay thế Twitter phi tập trung dễ sử dụng, cũng như các công cụ DeFi, mang lại cho hàng triệu người lợi nhuận cao hơn và rủi ro thấp hơn so với tài chính truyền thống.
Năm năm trước, tôi không muốn nói nhiều về các trường hợp sử dụng phía sau, chủ yếu vì cơ sở hạ tầng và mã nguồn chưa trưởng thành. Thời điểm đó vừa trải qua các cuộc tấn công hợp đồng thông minh quy mô lớn và đau đớn trong giai đoạn 2016-2017, và nếu mỗi năm có xác suất 5% mất toàn bộ 100% lợi nhuận, thì mức lợi suất 7% mỗi năm chẳng có ý nghĩa gì so với 5%. Hơn nữa, chi phí giao dịch quá cao khiến các công cụ này không thể ứng dụng quy mô lớn. Ngày nay, các công cụ này đã chứng minh được độ bền vững qua thời gian, chất lượng công cụ kiểm toán cũng được cải thiện, chúng tôi ngày càng tin tưởng vào độ an toàn của chúng. Chúng tôi đã biết rõ những điều không nên làm. Công nghệ mở rộng L2 đang phát huy tác dụng, chi phí giao dịch đã liên tục duy trì ở mức rất thấp trong gần một năm.
Chúng ta cần tiếp tục tăng cường cả thuộc tính kỹ thuật - xã hội lẫn tính hữu ích của Ethereum. Nếu chỉ có cái trước mà không có cái sau, chúng ta sẽ trở thành một cộng đồng "phi tập trung" ngày càng vô hiệu, chỉ biết phản đối các "hành vi sai trái và phi đạo đức" của các tổ chức chính thống, nhưng không thể thực sự cung cấp giải pháp thay thế tốt hơn. Nếu chỉ có cái sau mà không có cái trước, chúng ta sẽ không khác gì tâm lý "tham lam là tốt" trên Phố Wall, điều mà nhiều người tham gia cộng đồng Ethereum ban đầu chính là để thoát khỏi.
Sự song trùng giữa kỹ thuật và tính hữu ích này có nhiều hệ quả sâu xa. Trong bài viết này, tôi muốn tập trung vào một khía cạnh cụ thể quan trọng đối với người dùng Ethereum trong ngắn và trung hạn: chiến lược mở rộng quy mô của Ethereum.
Sự trỗi dậy của Layer 2
Ngày nay, con đường mở rộng Ethereum của chúng ta là thông qua các giao thức Layer 2. Layer 2 năm 2025 đã có bước tiến khổng lồ so với các thí nghiệm sơ khai năm 2019: chúng đã đạt được các mốc quan trọng về phi tập trung hóa, đang bảo vệ tài sản trị giá hàng chục tỷ USD, đồng thời nâng cao dung lượng giao dịch của Ethereum lên 17 lần và giảm phí xuống mức tương đương.
Tất cả điều này diễn ra đúng lúc gặp phải làn sóng ứng dụng thành công: nhiều nền tảng DeFi, mạng xã hội, thị trường dự báo, cũng như các dự án độc đáo như Worldchain (hiện đã có 10 triệu người dùng). Ngoài ra, phong trào "blockchain doanh nghiệp", từng bị coi là ngõ cụt vì thất bại của các chuỗi liên minh trong thập niên 2010, nay cũng hồi sinh nhờ sự trỗi dậy của Layer 2, trong đó Soneium là một ví dụ điển hình.
Những thành công này cũng chứng minh lợi thế xã hội của phương pháp mở rộng phi tập trung và mô-đun của Ethereum: Quỹ Ethereum không cần phải tự mình tìm kiếm tất cả người dùng, mà có hàng chục thực thể độc lập tự phát thúc đẩy. Những thực thể này còn đóng góp kỹ thuật thiết yếu, nếu không có chúng, Ethereum không thể đạt được thành tựu như hôm nay. Chính vì vậy, chúng ta cuối cùng đã tiếp cận gần "tốc độ thoát ly" (escape velocity).
Thách thức: Mở rộng quy mô và xử lý dị biệt
Layer 2 hiện tại đang đối mặt với hai thách thức chính:
-
Mở rộng quy mô: Không gian "Blob" hiện tại vừa đủ để hỗ trợ các Layer 2 và ứng dụng hiện tại, nhưng còn xa mới đủ đáp ứng nhu cầu tương lai.
-
Vấn đề dị biệt: Tầm nhìn mở rộng ban đầu của Ethereum là tạo ra một blockchain gồm nhiều phân mảnh (shard), mỗi phân mảnh là bản sao của EVM, được xử lý bởi một nhóm nhỏ nút. Về lý thuyết, Layer 2 chính là hiện thực hóa tầm nhìn này. Tuy nhiên, thực tế tồn tại một khác biệt quan trọng: mỗi phân mảnh (hoặc nhóm phân mảnh) được tạo ra bởi các bên tham gia khác nhau, được xem là các chuỗi riêng biệt trong cơ sở hạ tầng, và thường tuân theo các tiêu chuẩn khác nhau. Điều này gây ra các vấn đề về khả năng kết hợp và trải nghiệm người dùng cho cả nhà phát triển lẫn người dùng.
Vấn đề đầu tiên là một thách thức kỹ thuật dễ hiểu, giải pháp đơn giản nhưng triển khai khó: cung cấp thêm không gian "Blob" cho Ethereum. Ngoài ra, L1 Ethereum trong ngắn hạn cũng có thể giảm tải bằng cách mở rộng vừa phải, cũng như cải tiến Proof of Stake, xác minh không trạng thái (stateless and light verification), lưu trữ, EVM và công nghệ mã hóa.
Vấn đề thứ hai là một bài toán phối hợp, và đã thu hút sự chú ý rộng rãi từ công chúng. Hệ sinh thái Ethereum không lạ gì với việc hợp tác liên đội nhóm để hoàn thành các nhiệm vụ kỹ thuật phức tạp — dù sao thì, chúng ta cũng đã hoàn thành The Merge. Tuy nhiên, bài toán phối hợp ở đây khó hơn, vì số lượng bên tham gia nhiều hơn, mục tiêu đa dạng hơn và tiến trình khởi động muộn hơn. Dù vậy, hệ sinh thái của chúng ta trước đây đã giải quyết được nhiều vấn đề khó, lần này cũng có thể làm được.
Một lối tắt khả thi cho việc mở rộng là từ bỏ Layer 2 và trực tiếp tăng giới hạn Gas của Layer 1 lên mức cao hơn nhiều (bằng nhiều phân mảnh hoặc một phân mảnh đơn). Tuy nhiên, cách này sẽ hy sinh quá nhiều ưu thế hiện tại về cấu trúc xã hội của Ethereum, vốn rất hiệu quả trong việc tích hợp các dạng nghiên cứu, phát triển và văn hóa xây dựng hệ sinh thái khác nhau. Vì vậy, chúng ta nên kiên trì với lộ trình hiện tại, tiếp tục mở rộng chủ yếu qua Layer 2, đồng thời đảm bảo Layer 2 thực sự thực hiện lời hứa của mình.
Điều này có nghĩa là:
-
L1 cần tăng tốc mở rộng dung lượng Blob.
-
L1 cũng cần mở rộng vừa phải EVM và nâng giới hạn Gas để xử lý các hoạt động vẫn diễn ra trên L1 ngay cả trong môi trường chủ đạo là Layer 2 (ví dụ: bằng chứng ZK, DeFi quy mô lớn, thao tác gửi/rút, kịch bản rút tiền hàng loạt đặc biệt, ví lưu khóa, phát hành tài sản, v.v.).
-
Layer 2 cần liên tục nâng cao độ an toàn. Layer 2 nên cung cấp mức bảo đảm an ninh tương đương phân mảnh (bao gồm chống kiểm duyệt, khả năng xác minh bởi khách hàng nhẹ, không có bên đáng tin cậy nhúng sẵn, v.v.).
-
Layer 2 và ví cần đẩy nhanh việc cải tiến và chuẩn hóa tính tương tác. Bao gồm tiêu chuẩn địa chỉ riêng cho chuỗi, truyền tin nhắn và cầu nối liên chuỗi, thanh toán liên chuỗi hiệu quả, cấu hình trên chuỗi, v.v. Sử dụng Ethereum nên giống như sử dụng một hệ sinh thái đơn nhất, chứ không phải 34 chuỗi blockchain khác nhau.
-
Thời gian gửi và rút tiền trên Layer 2 cần được rút ngắn đáng kể.
-
Miễn là đáp ứng nhu cầu tương tác cơ bản, sự dị biệt của Layer 2 là có lợi. Một số Layer 2 sẽ dựa trên Rollup tối thiểu hóa quản trị, chạy bản sao hoàn toàn giống L1 EVM; một số Layer 2 sẽ thử nghiệm máy ảo khác nhau; một số khác sẽ giống máy chủ hơn, tận dụng Ethereum để cung cấp thêm bảo mật cho người dùng. Chúng ta cần các Layer 2 bao phủ toàn bộ phổ này.
-
Chúng ta cần xem xét rõ ràng về kinh tế học của ETH. Ngay cả trong thế giới nơi Layer 2 chiếm ưu thế, cần đảm bảo ETH tiếp tục tích lũy giá trị, và cung cấp giải pháp cho nhiều mô hình tích lũy giá trị khác nhau.
Tiếp theo, chúng ta sẽ thảo luận chi tiết từng chủ đề.
Mở rộng quy mô: Blob, Blob, và chỉ Blob
Theo EIP-4844, mỗi slot có 3 Blob, băng thông dữ liệu là 384 kB mỗi slot. Ước tính sơ bộ cho thấy, điều này tương đương 32 kB mỗi giây, mỗi giao dịch chiếm khoảng 150 byte trên chuỗi, do đó chúng ta có thể hỗ trợ khoảng 210 giao dịch/giây (TPS). Theo dữ liệu từ L2beat, ước tính này gần như hoàn toàn phù hợp.
Kế hoạch phát hành Pectra vào tháng 3 sẽ tăng số lượng Blob lên gấp đôi, đạt 6 Blob mỗi slot.
Mục tiêu hiện tại của Fusaka tập trung chủ yếu vào PeerDAS, kế hoạch chỉ ưu tiên triển khai PeerDAS và EOF. PeerDAS có thể tiếp tục tăng số lượng Blob thêm 2-3 lần.
Mục tiêu tiếp theo là tiếp tục tăng số lượng Blob. Khi đạt tới lấy mẫu 2D, số lượng Blob có thể tăng lên 128 mỗi slot, và trong tương lai còn có thể cao hơn nữa. Kết hợp với cải tiến nén dữ liệu, TPS trên chuỗi có thể đạt tới 100.000.
Trên đây là phần nhắc lại lộ trình đã định trước năm 2025. Câu hỏi then chốt là: Làm sao để đẩy nhanh tiến trình này? Câu trả lời của tôi như sau:
-
Hạ thấp rõ ràng hơn nữa ưu tiên của các chức năng không phải Blob.
-
Khẳng định rõ ràng hơn rằng Blob là mục tiêu, và liệt kê các nghiên cứu phát triển ngang hàng liên quan vào ưu tiên tuyển dụng nhân tài.
-
Cho phép người đặt cược trực tiếp điều chỉnh mục tiêu Blob, tương tự như giới hạn Gas. Điều này sẽ giúp mục tiêu Blob tăng nhanh hơn theo các cải tiến kỹ thuật, mà không cần chờ hard fork.
-
Có thể cân nhắc cách thức táo bạo hơn, bằng cách đưa vào nhiều giả định tin cậy hơn đối với người đặt cược có ít tài nguyên, để tăng nhanh số lượng Blob, nhưng cần thận trọng với điều này.
Tăng cường độ an toàn: Hệ thống chứng minh và Rollup nội bộ
Hiện tại, có ba loại Rollup giai đoạn 1 (Optimism, Arbitrum, Ink) và ba loại Rollup giai đoạn 2 (DeGate, zk.money, Fuel). Tuy nhiên, phần lớn hoạt động vẫn diễn ra trên các Rollup giai đoạn 0 (tức là phương án đa chữ ký). Tình trạng này cần thay đổi. Một lý do quan trọng khiến tiến trình chậm là việc xây dựng một hệ thống chứng minh đáng tin cậy và tạo dựng đủ niềm tin để hoàn toàn phụ thuộc vào độ an toàn của nó (bỏ "bánh xe tập đi") là cực kỳ khó khăn.
Để đạt được mục tiêu này, có hai con đường:
-
Giai đoạn 2 + Đa hệ thống chứng minh + Xác minh hình thức: đạt được tính dư thừa thông qua nhiều hệ thống chứng minh, đồng thời sử dụng xác minh hình thức (ví dụ: "dự án ZK-EVM đã được xác minh") để tăng niềm tin về độ an toàn.
-
Rollup nội bộ: tích hợp việc xác minh hàm chuyển trạng thái EVM vào giao thức, ví dụ thông qua hợp đồng tiền biên dịch (precompile).
Ở giai đoạn hiện tại, cả hai con đường đều cần được thúc đẩy song song. Với "giai đoạn 2 + đa hệ thống chứng minh + xác minh hình thức", lộ trình tương đối rõ ràng. Có thể tăng tốc thông qua tăng cường hợp tác trong stack phần mềm, không chỉ giảm công việc trùng lặp mà còn cải thiện tính tương tác như một sản phẩm phụ.
Với Rollup nội bộ, đây vẫn là giai đoạn sơ khai, đặc biệt cần thêm nhiều suy nghĩ về cách làm cho hợp đồng tiền biên dịch linh hoạt nhất có thể. Một mục tiêu lý tưởng là hỗ trợ không chỉ bản sao hoàn chỉnh của EVM, mà còn cả các EVM có thay đổi tùy ý, cho phép các Rollup EVM đã sửa đổi vẫn có thể dùng hợp đồng tiền biên dịch của Rollup nội bộ, chỉ cần "giới thiệu prover tùy chỉnh" cho phần đã thay đổi. Điều này có thể liên quan đến việc thích nghi hợp đồng tiền biên dịch, opcode, cây trạng thái và các thành phần khác.
Tính tương tác và chuẩn hóa
Mục tiêu là làm cho việc chuyển tài sản giữa các L2 khác nhau và trải nghiệm sử dụng ứng dụng giống như tương tác giữa các "phân mảnh" khác nhau trong cùng một blockchain. Hiện tại, lĩnh vực này đã có lộ trình tương đối rõ ràng:
-
Địa chỉ riêng theo chuỗi: địa chỉ nên bao gồm thông tin tài khoản trên chuỗi và định danh của chính chuỗi. Ví dụ, ERC-3770 là một nỗ lực ban đầu, hiện đã có các thiết kế phức tạp hơn, thậm chí di chuyển sổ đăng ký L2 lên L1 Ethereum.
-
Chuẩn hóa cầu nối liên chuỗi và truyền tin nhắn: cần có phương pháp chuẩn hóa để xác minh bằng chứng và truyền tin nhắn giữa các L2, và các tiêu chuẩn này không nên phụ thuộc vào cơ chế tin cậy như cầu nối đa chữ ký. Một hệ sinh thái phụ thuộc vào cầu nối đa chữ ký là không thể chấp nhận được. Nếu giả định tin cậy này không tồn tại trong thiết kế phân mảnh năm 2016, thì ngày nay cũng không thể chấp nhận.
-
Rút ngắn thời gian gửi và rút tiền: thời gian tin nhắn "nội bộ" nên giảm từ vài tuần xuống vài phút (mục tiêu cuối cùng là một vòng tạo khối). Điều này cần sự hỗ trợ từ các trình chứng minh ZK-EVM nhanh hơn và công nghệ tập hợp bằng chứng.
-
Đọc đồng bộ dữ liệu L1 từ L2: ví dụ như L1SLOAD và REMOTESTATICCALL, các chức năng này sẽ đơn giản hóa đáng kể tính tương tác giữa các L2, đồng thời hỗ trợ chức năng ví kho lưu khóa.
-
Sắp xếp chung và các công việc dài hạn khác: một phần lý do thiết kế dựa trên Rollup có giá trị là vì chúng có thể thực hiện hiệu quả hơn các chức năng như sắp xếp chung.
Trong điều kiện đáp ứng các tiêu chuẩn trên, L2 có thể khác nhau về an toàn, hiệu suất và mô hình thiết kế tùy theo nhu cầu. Ví dụ, có thể khám phá các máy ảo khác nhau, mô hình sắp xếp và đánh đổi giữa quy mô và an toàn. Tuy nhiên, đối với người dùng và nhà phát triển, các cấp độ an toàn của từng L2 phải được làm rõ.
Để thúc đẩy nhanh hơn, các tổ chức liên lĩnh vực trong hệ sinh thái có thể đảm nhận phần việc lớn hơn, ví dụ như Quỹ Ethereum, các đội phát triển client và các đội phát triển ứng dụng chính. Điều này sẽ giảm chi phí phối hợp, khiến việc áp dụng tiêu chuẩn trở thành quyết định dễ dàng hơn, vì khối lượng công việc phát triển cho mỗi L2 và ví sẽ giảm theo. Tuy nhiên, với tư cách là phần mở rộng của hệ sinh thái Ethereum, các L2 và ví cũng cần tăng cường công việc "chặng đường cuối cùng", đảm bảo các tính năng này thực sự đến tay người dùng.
Kinh tế học của ETH
Chúng ta nên áp dụng chiến lược đa phương tiện, bao phủ tất cả các nguồn giá trị chính tiềm năng của ETH như một tài sản ba điểm. Các thành phần then chốt của chiến lược này có thể bao gồm:
Thống nhất rộng rãi, củng cố ETH như tài sản chính trong hệ thống kinh tế Ethereum lớn hơn (L1 + L2), hỗ trợ các ứng dụng dùng ETH làm tài sản thế chấp chính, v.v.
-
Khuyến khích L2 hỗ trợ ETH và phân bổ một phần phí. Điều này có thể thực hiện bằng cách tiêu hủy một phần phí, đặt cược vĩnh viễn phí và quyên góp lợi nhuận cho các sản phẩm công cộng trong hệ sinh thái Ethereum, hoặc sử dụng nhiều cách khác.
-
Hỗ trợ thiết kế dựa trên Rollup, một phần như con đường để L1 thu giá trị thông qua MEV, nhưng không nên ép buộc mọi Rollup phải dựa trên thiết kế này, vì nó không phù hợp với mọi ứng dụng, và cũng không nên giả định rằng chỉ riêng cách này có thể giải quyết mọi vấn đề.
-
Tăng số lượng Blob, cân nhắc đặt giá Blob tối thiểu, và coi Blob như một nguồn thu nhập khả dĩ khác. Ví dụ, giả sử giữ nguyên mức phí trung bình Blob trong 30 ngày qua (do nhu cầu thúc đẩy), đồng thời tăng số lượng Blob lên 128, thì Ethereum sẽ tiêu hủy 713.000 ETH mỗi năm. Tuy nhiên, đường cầu không nhất thiết thuận lợi như vậy, vì vậy cũng không thể chỉ dựa vào điều này để giải quyết vấn đề.
Kết luận: Con đường phía trước
Ethereum đã trưởng thành cả về stack kỹ thuật lẫn hệ sinh thái xã hội, dẫn dắt chúng ta đến một tương lai tự do và cởi mở hơn, nơi hàng trăm triệu người sẽ có thể hưởng lợi từ tài sản mật mã và ứng dụng phi tập trung. Tuy nhiên, vẫn còn rất nhiều việc phải làm, và đã đến lúc phải nỗ lực gấp đôi.
-
Nếu bạn là nhà phát triển L2, hãy tham gia phát triển các công cụ để mở rộng Blob một cách an toàn, phát triển mã để mở rộng thực thi EVM, và thực hiện các chức năng và tiêu chuẩn giúp L2 có tính tương tác.
-
Nếu bạn là nhà phát triển ví, cũng cần tham gia đóng góp và thực hiện các tiêu chuẩn, để hệ sinh thái đảm bảo trải nghiệm liền mạch cho người dùng, đồng thời duy trì mức độ an toàn và phi tập trung như nhau với L1 Ethereum.
-
Nếu bạn là người nắm giữ ETH hoặc thành viên cộng đồng, hãy tích cực tham gia các cuộc thảo luận này; còn rất nhiều lĩnh vực cần suy nghĩ sâu sắc và đóng góp ý tưởng. Tương lai của Ethereum phụ thuộc vào sự tham gia tích cực của mỗi người chúng ta.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@VitalikButerin
