Gió cuốn mây bay, thăng trầm dồn dập: Tổng kết những biến chuyển và hành trình của Ethereum trong năm 2024
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Gió cuốn mây bay, thăng trầm dồn dập: Tổng kết những biến chuyển và hành trình của Ethereum trong năm 2024
hoặc là "nguy cơ rình rập"...
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Tia, Techub News
Biến động mạnh mẽ, thăng trầm liên tiếp, hay thậm chí là "nguy cơ rình rập"...
Năm nay là một năm đặc biệt với Ethereum. Có những thời điểm hào hứng tột độ sau khi các ETF giao ngay tại Mỹ được chấp thuận, cũng có lúc phải đối mặt với sự cạnh tranh từ Solana và làn sóng chỉ trích mang tên "phản Ethereum". Thêm vào đó là những biến động nhân sự: trước có nghiên cứu viên gia nhập Eigenlayer với tư cách cố vấn, sau lại từ chức Eigenlayer để tập trung phát triển Ethereum tốt hơn. Ngoài ra còn có Beam Chain và vấn đề phân mảnh thanh khoản được nêu ra tại Devcon. Tất cả những sự kiện này đều cho thấy đây là một năm không hề bình thường.
Diễn biến giá cả thất thường
Nhìn vào biểu đồ giá của Ethereum, ta có thể thấy rõ bao nhiêu biến động mà nó đã trải qua. Từ mức hơn 2.000 USD đầu năm lên tới hơn 4.000 USD vào tháng 3, rồi quay trở lại vùng giá hai chữ số, sau đó lại vươn lên mức hơn 4.000 USD – tất cả đều đầy kịch tính và bất định.
Ngày 11 tháng 1 năm 2024, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) công bố trong tài liệu rằng SEC đã phê duyệt niêm yết 11 quỹ ETF Bitcoin giao ngay. Nhờ đà này và kỳ vọng về việc ETH cũng sẽ được phê duyệt ETF, giá Ethereum tăng vọt, trong vòng hơn một tháng ngắn ngủi, giá gần như tăng gấp đôi.
Ngày 23 tháng 7, ETF giao ngay Ethereum tại Mỹ chính thức ra mắt. Mặc dù khối lượng giao dịch rất sôi động, vượt ngưỡng 200 triệu USD chỉ trong 45 phút đầu tiên, nhưng do mức tăng giá trong nửa đầu năm đã phần nào phản ánh kỳ vọng về việc ra mắt ETF, nên sự kiện này không tạo ra đợt tăng giá lớn.
Vì ngành thiếu đổi mới bền vững để duy trì mức giá cao, sau đà tăng mạnh, giá Ethereum bắt đầu giảm mạnh trở lại vào tháng 8. Kể từ ngày 30 tháng 7, giá Ethereum trải qua 7 ngày giảm liên tiếp, từ đỉnh 3.366 USD xuống thấp nhất là 2.111 USD. Sau đó là giai đoạn đi ngang kéo dài.
Chỉ đến khi Trump thắng cử tổng thống, giá Ethereum mới lại bật tăng mạnh, đưa đồng tiền này từ vùng giá hai chữ số lên mức cao nhất 4.170 USD.
Những đợt giảm hoặc tăng liên tục trong 7 ngày, cùng biên độ dao động tăng/giảm gấp đôi như tàu lượn siêu tốc, phản ánh tính biến động cực cao của thị trường tiền mã hóa, đồng thời cho thấy ảnh hưởng sâu sắc từ tâm lý, kỳ vọng của nhà đầu tư và các sự kiện bên ngoài. (Đúng vậy. Đây chính là crypto 🕶️)
Đằng sau những con số tăng giảm là hàng loạt logic không thể chối cãi: ví dụ như đà tăng mạnh đầu năm nhờ kỳ vọng ETH ETF sau khi BTC ETF được chấp thuận; hay đà lao dốc trở về điểm xuất phát do chỉ dựa vào ETF không đủ để duy trì đà tăng khi thiếu đổi mới thực chất và nhu cầu thị trường bền vững; hay đợt tăng vọt do kỳ vọng tích cực từ chính quyền Trump với lĩnh vực tiền mã hóa...
Nhìn lại diễn biến giá của Ethereum, ta dễ nhận thấy rằng sự lên xuống của nó không chỉ bị chi phối bởi các yếu tố vĩ mô bên ngoài, mà tiến triển công nghệ cũng đóng vai trò trọng yếu. Từ việc ra mắt Ethereum 2.0, đến việc triển khai các giải pháp mở rộng Layer2, và các tối ưu hóa mạng lưới liên tục, mỗi bước đột phá công nghệ đều trở thành tâm điểm chú ý của thị trường. Tuy nhiên, những đợt tăng giá từ các tiến bộ này thường không đến ngay lập tức, mà thường bị che khuất bởi tâm lý thị trường ngắn hạn.
Beam Chain, nâng cấp Dencun, nâng cấp Pectra và các EIP khác
Beam Chain
Beam Chain do nhà nghiên cứu Ethereum Justin Drake đề xuất tại hội nghị Devcon ở Thái Lan. Đây là đề xuất tái thiết kế lớp đồng thuận của Ethereum, nhằm nâng cấp thêm cho Beacon Chain, với các mục tiêu chính liên quan đến MEV, giảm ngưỡng staking, đạt được tính hoàn tất nhanh single slot finality, và ZK hóa toàn bộ lớp đồng thuận. Đề xuất này được đưa ra đúng thời điểm đột phá về công nghệ SNARK, coi như là bản nâng cấp cho thiết kế Beacon Chain đã lỗi thời từ 5 năm trước.
Nâng cấp Dencun
Nâng cấp Dencun của Ethereum được triển khai vào ngày 13 tháng 3 năm 2024, hard fork kết hợp hai cải tiến then chốt: cập nhật lớp đồng thuận Deneb và lớp thực thi Cancun. Trọng tâm của nâng cấp này là EIP-4844 (Proto-danksharding), cho phép Rollup gửi dữ liệu giao dịch, bằng chứng... dưới dạng Blob lên Layer1. Vì Blob là nơi lưu trữ tạm thời và truy cập dữ liệu off-chain, nên chi phí sử dụng Blob rẻ hơn nhiều so với calldata truyền thống. Tuy nhiên, điều này cũng khiến doanh thu của Ethereum giảm mạnh.
EIP-4844 là một đề xuất gây tranh cãi. Trong ngắn hạn, nó thực sự là nguyên nhân khiến doanh thu Ethereum sụt giảm nghiêm trọng, cũng là điểm bị chỉ trích nhiều nhất; tuy nhiên, cũng có người gọi EIP này là "một bước nhỏ cho Sharding, nhưng là bước tiến lớn cho khả năng mở rộng của Ethereum". Về dài hạn, tác động thực tế vẫn chưa thể xác định rõ.
Nâng cấp Dencun còn bao gồm một số EIP nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng Ethereum như EIP-7516, EIP-6780, EIP-5656, EIP-1153,... Danh sách cụ thể các EIP trong nâng cấp Dencun xem ở bảng dưới đây.
Nâng cấp Pectra
Nâng cấp Pectra kết hợp hai nâng cấp độc lập: nâng cấp lớp thực thi Prague và nâng cấp lớp đồng thuận Electra. Pectra là bản nâng cấp trước khi triển khai Fusaka (chuyên dùng để thực hiện chuyển đổi Verkle). Các nhà phát triển Ethereum thống nhất rằng không nên kết hợp các thay đổi quan trọng khác với quá trình chuyển đổi Verkle, do đó Pectra là nơi tập trung các thay đổi khác trước khi thực hiện Verkle. Việc chuyển đổi Verkle nghĩa là di chuyển toàn bộ dữ liệu trạng thái của Ethereum từ cấu trúc cây Merkle Patricia sang cấu trúc Verkle, giúp các nút tạo ra các bằng chứng nhỏ hơn về dữ liệu trạng thái, từ đó dễ dàng truyền tải giữa các nút hơn, và là điều kiện tiên quyết để đạt được "client vô trạng thái".
Pectra dự kiến kích hoạt trên mainnet vào đầu năm 2025. Một trong những EIP quan trọng nhất là EIP-7702 về Trừu tượng Tài khoản (Account Abstraction), cho phép mở rộng chức năng tài khoản thông minh sang tài khoản sở hữu ngoài (EOA).
EIP-7702 là phiên bản cải tiến của EIP-3074, được đề xuất vào tháng 5 năm 2024. Trong khi EIP-3074 là nỗ lực đầu tiên của cộng đồng nhằm mở rộng chức năng tài khoản thông minh sang EOA, thì khác với ERC-4337 (cho phép hợp đồng thông minh hành xử như tài khoản người dùng thông qua hợp đồng EntryPoint mà không cần thay đổi lớp thực thi hay đồng thuận), EIP-3074 yêu cầu thực hiện hard fork Ethereum, chủ yếu thông qua việc giới thiệu hai opcode mới — AUTH và AUTHCALL — để mở rộng chức năng tài khoản thông minh sang EOA.
EIP-7702 là bước tiến xa hơn của EIP-3074. Thay vì dùng opcode để đạt được chế độ tài khoản thông minh cho EOA, với EIP-7702, EOA giờ có thể lưu một địa chỉ gọi là "chỉ thị ủy quyền", trỏ đến một hợp đồng thông minh. Khi giao dịch được gửi đến EOA, nó có thể thực thi mã trên địa chỉ được chỉ định này giống như đang chạy mã của chính mình, tương tự cơ chế "delegate call" trong hợp đồng thông minh.
EIP-7702 vừa mang lại chức năng tài khoản thông minh cho EOA, vừa giải quyết nhiều lo ngại từ EIP-3074, đồng thời đảm bảo tương thích hoàn toàn với ERC-4337 và cung cấp lộ trình nâng cấp rõ ràng, và dự kiến sẽ được đưa vào nâng cấp Pectra.
Vì sau nâng cấp Pectra, trọng tâm sẽ chuyển sang Verkle Tree, nên EIP-7702 có thể là EIP cuối cùng liên quan đến nâng cấp trừu tượng tài khoản, bởi sau đó có thể sẽ không còn cửa sổ 2 năm nào nữa để đưa các nâng cấp liên quan vào.
Tính đến nay, các thay đổi mã khác trong Pectra chủ yếu tập trung cải thiện trải nghiệm cho người dùng và nhà phát triển hợp đồng thông minh. Để biết thêm chi tiết về nâng cấp Pectra, bạn có thể tham khảo bài viết này.
Các EIP khác
Không phải tất cả các EIP được thông qua đều cần chờ hard fork mới sử dụng được. Năm nay Ethereum cũng thông qua một số EIP quan trọng thuộc loại quy trình/ tiêu chuẩn, như tiêu chuẩn liên chuỗi ERC-7683 và tiêu chuẩn trừu tượng tài khoản ERC-4337 (ERC là tập con của EIP). Những thay đổi này phụ thuộc nhiều hơn vào mức độ công nhận của cộng đồng – tức là liệu cộng đồng có sẵn sàng chấp nhận và tích cực triển khai hay không. Một số EIP cần hard fork cũng phải chờ người dùng, DApp... chấp nhận thì mới đạt được mức phổ biến.
Tính tương tác: tiêu chuẩn liên chuỗi / Rollup
Cùng với lộ trình lấy Rollup làm trung tâm của Ethereum và sự gia tăng ngày càng nhiều các Layer1, thanh khoản trên chuỗi đang bị phân mảnh, và lợi thế lớn nhất của blockchain – tính tổ hợp – cũng dần mất đi do tình trạng phân tán.
Tính tương tác cần giải quyết hai cấp độ vấn đề: thứ nhất là làm sao để tài sản di chuyển nhanh, an toàn và chi phí thấp giữa các chuỗi; thứ hai là làm sao đạt được tính tổ hợp đồng bộ.
Hiện tại, đã có nhiều giao thức giải quyết được cấp độ đầu tiên. Các giao thức như Across đã nâng cao đáng kể tốc độ chuyển chuỗi và phí giao dịch rất thấp. Do sử dụng kiến trúc dựa trên ý định (intent), vấn đề bảo mật khi người dùng chuyển chuỗi đã được chuyển toàn bộ sang solver. Hiện nay, một số đề xuất liên quan đến liên chuỗi / Rollup chủ yếu tập trung giải quyết các vấn đề tiêu chuẩn cơ bản.
Tính tổ hợp đồng bộ sau này sẽ do Based Rollup đảm nhiệm. Cụ thể một số đề xuất liên quan đến liên chuỗi / Rollup như sau:
ERC-7683
ERC-7683 là tiêu chuẩn liên chuỗi theo ý định do Across và Uniswap cùng đề xuất. Với tiêu chuẩn này, mọi đơn hàng liên chuỗi theo ý định đều có thể chia sẻ chung mạng lưới solver.
ERC-7683 kết hợp với ERC-3668 và ERC-3770 sẽ mang lại trải nghiệm tương tác sơ khai cho L2. ERC-7683 tạo ra một khuôn khổ thống nhất cho các ý định liên chuỗi, cho phép mọi solver đều có thể tích hợp; EIP-3370 gắn nhãn định danh cho địa chỉ blockchain, làm rõ mạng lưới blockchain cụ thể mà địa chỉ thuộc về, tránh việc người dùng gửi nhầm tiền sang mạng sai; ERC-3668 CCIP Read hoàn thành tốt việc xác minh off-chain, cung cấp cơ chế an toàn để truy xuất dữ liệu off-chain mà không cần giả định tin cậy bổ sung, hỗ trợ tự động hiệu quả cho các client nhẹ tương thích L2 mà không cần ví phải cấu hình thêm.
RIP-7755 (Tiêu chuẩn gọi L2)
RIP-7755 là tiêu chuẩn gọi L2, bản proof-of-concept (POC) được nhóm nghiên cứu Base công bố ngày 17 tháng 10, nhằm đạt được khả năng tương tác liền mạch giữa các mạng Layer2 của Ethereum, đặc biệt là các mạng lớn như Optimism và Arbitrum. POC của RIP-7755 áp dụng cho các blockchain tuân thủ tiêu chuẩn EIP-4788, hiện đã có thể xác minh trạng thái của các chuỗi OP Stack và Arbitrum.
Tổng kết
Trên đây là tổng quan về những sự kiện lớn mà Ethereum đã trải qua trong năm 2024. Tất nhiên, hành trình của Ethereum trong năm nay còn nhiều hơn thế. Bao gồm cả cuộc cạnh tranh với Solana, những lời chỉ trích về định hướng mơ hồ và xu hướng tập trung hóa, các tổ chức lớn bắt đầu nắm giữ ETF giao ngay Ethereum (quỹ hưu trí Michigan tiết lộ nắm giữ hơn 10 triệu USD ETF Ethereum), các tổ chức lớn ra mắt sản phẩm token hóa trên Ethereum (UBS ra mắt quỹ thị trường tiền tệ token hóa uMINT tại Singapore trên nền tảng Ethereum, gã khổng lồ phố Wall Guggenheim token hóa giấy tờ thương mại trị giá 20 triệu USD trên Ethereum), và sau khủng hoảng, Vitalik Buterin liên tiếp đăng 6 bài viết về lộ trình Ethereum, tổ chức AMA giải đáp trên Reddit chuyên nghiên cứu Ethereum…
Và tất cả cuối cùng đều dẫn đến một câu hỏi còn bỏ ngỏ: tương lai sẽ đi về đâu?
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@News_Techub
