PayFi là gì, tại sao Solana lại trở thành nền tảng của PayFi?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
PayFi là gì, tại sao Solana lại trở thành nền tảng của PayFi?
PayFi, một thứ mới có thể tích hợp thanh toán Web3, RWA và DeFi, có thể giúp hướng tới những vì sao và đại dương mênh mông.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Will阿望
Chinh phục những vì sao và đại dương là sứ mệnh của Musk. Tương tự, với thị trường tiền mã hóa trị giá 2 nghìn tỷ đô la đang hướng tới Mass Adoption, thì thị trường tài chính truyền thống trị giá từ 400 đến 600 nghìn tỷ đô la cũng chính là "những vì sao và đại dương" mà nó khao khát chinh phục.
Chúng ta có thể thấy một số tín hiệu ban đầu, ví dụ như sự trỗi dậy của tài sản được token hóa, tuy nhiên giai đoạn hiện tại của RWA 1.0 – việc di chuyển các tài sản sơ khai lên chuỗi – lại thiếu vắng tính thanh khoản, đây không phải là mô hình bền vững lâu dài. Dù DePIN có thể giúp Internet vạn vật (IoT) hồi sinh, nhưng điều này vẫn chưa chạm tới cốt lõi vấn đề.
Vì vậy, chúng ta nhìn thấy Web3 Payments – yếu tố then chốt thúc đẩy việc áp dụng ổn định quy mô lớn, đặc biệt trong các bối cảnh phi giao dịch. Báo cáo về stablecoin của VISA cho biết: tổng cung stablecoin khoảng 170 tỷ USD, mỗi năm thanh toán hàng chục ngàn tỷ USD giá trị tài sản. Mỗi tháng trên chuỗi có khoảng 20 triệu địa chỉ thực hiện giao dịch stablecoin, hơn 120 triệu địa chỉ nắm giữ số dư stablecoin khác 0.
Web3 Payments mang lại lợi thế thanh toán tức thời, hoạt động 24/7, chi phí giao dịch thấp cho mạng lưới thanh toán tài chính truyền thống, nhưng điều này vẫn chưa đủ. Điều quan trọng hơn cả là cần nhận ra rằng PayFi – ứng dụng đổi mới – sẽ mở ra một thị trường tài chính hoàn toàn mới. PayFi, một khái niệm kết hợp Web3 Payments, RWA và DeFi, có thể hỗ trợ hành trình tiến tới "những vì sao và đại dương".
Bài viết này sẽ lần lượt giới thiệu PayFi là gì, mối liên hệ giữa PayFi với Web3 Payments, DeFi và RWA, đồng thời phân tích cách Solana – nơi khởi xướng khái niệm PayFi – từng bước xây dựng hệ sinh thái PayFi của mình.
Một, PayFi là gì?
PayFi, hay Payment Finance, là một mô hình ứng dụng sáng tạo kết hợp chức năng thanh toán với các dịch vụ tài chính dựa trên công nghệ blockchain và hợp đồng thông minh. Cốt lõi của PayFi là tận dụng blockchain làm lớp thanh toán, kết hợp ưu điểm của Web3 Payments và Tài chính phi tập trung (DeFi), thúc đẩy việc luân chuyển giá trị hiệu quả và tự do (Value Movement).
Mục tiêu của PayFi là hiện thực hóa tầm nhìn trong bản whitepaper Bitcoin: xây dựng một mạng lưới tiền điện tử ngang hàng (P2P) không cần bên thứ ba đáng tin cậy, đồng thời tận dụng tối đa lợi thế của DeFi để tạo ra một thị trường tài chính hoàn toàn mới. Thị trường này không chỉ mang lại trải nghiệm tài chính mới mẻ, mà còn xây dựng các sản phẩm và kịch bản phức tạp hơn, cuối cùng hình thành một chuỗi giá trị hoàn toàn mới.
Khái niệm PayFi lần đầu tiên được Lily Liu, Chủ tịch Quỹ Solana, giới thiệu tại Lễ hội Web3 Hồng Kông năm 2024. Theo bà, PayFi là một thị trường tài chính mới được xây dựng dựa trên giá trị thời gian của tiền (Time Value of Money - TVM), thứ mà trong tài chính truyền thống rất khó hoặc không thể thực hiện được.
Trong thị trường tài chính PayFi hoàn toàn mới này, không chỉ đạt được hiệu quả vượt trội so với tài chính truyền thống nhờ Web3 Payments – như thanh toán tức thời, giảm chi phí, minh bạch và khả năng tiếp cận toàn cầu – mà còn thông qua DeFi, đạt được tính phi tập trung toàn cầu, khả năng tiếp cận không cần cấp phép, quyền sở hữu tài sản cá nhân và chủ quyền cá nhân.
Hai, Mối quan hệ giữa PayFi với Web3 Payments, DeFi và RWA
PayFi không hoàn toàn giống với Web3 Payments. Mặc dù Web3 Payments đã cải thiện nhiều mặt hiệu suất so với tài chính truyền thống nhờ công nghệ blockchain, nhưng PayFi là sự phát triển sâu rộng hơn, được xây dựng trên nền tảng Web3 Payments, đồng thời tích hợp thêm DeFi để kiến tạo một thị trường tài chính hoàn toàn mới.
PayFi cũng không hoàn toàn giống DeFi. Bản chất của Payment là chuyển giao giá trị trong thế giới thực (Exchange of Value) – giao tiền, nhận hàng/dịch vụ. Vì vậy, PayFi tập trung nhiều hơn vào quy trình nhận/gửi và thanh toán tài sản kỹ thuật số, chứ không phải các hành vi giao dịch chủ đạo trong DeFi. Hơn nữa, chỉ khi nối liền liền mạch Web3 Payments với DeFi thông qua công nghệ blockchain và hợp đồng thông minh, chúng ta mới có thể tạo ra các dịch vụ tài chính phái sinh dựa trên thanh toán, chẳng hạn như cho vay, quản lý tài sản, v.v.
PayFi cũng không hoàn toàn giống RWA. RWA ở đây có hai tầng nghĩa: tầng thứ nhất là token hóa tài sản (Tokenization), nghĩa là chỉ khi tài sản được token hóa và đưa lên chuỗi, thì mới có thể luân chuyển giá trị một cách liền mạch trên blockchain, đồng thời sử dụng hợp đồng thông minh để xây dựng quy trình giao dịch và thanh toán, ví dụ như việc token hóa đô la Mỹ – tức stablecoin.
Tầng thứ hai là gọi vốn RWA, tức là cung cấp thanh khoản cho nhu cầu tài trợ trong các tình huống cụ thể của PayFi. Đây chính là điều Lily Liu nói tới: «PayFi là một thị trường tài chính mới được xây dựng xung quanh giá trị thời gian của tiền (Time Value of Money). Thị trường tài chính trên chuỗi này có thể tạo ra các khuôn mẫu và trải nghiệm sản phẩm tài chính mới, điều mà tài chính truyền thống không thể thực hiện được.»
Do đó, PayFi không phải là một khái niệm đổi mới độc lập, mà là một ứng dụng sáng tạo tích hợp Web3 Payments, DeFi và RWA. Mô hình này không chỉ bao gồm thanh toán và giao dịch tài sản kỹ thuật số, mà còn bao hàm cả các hoạt động tài chính như cho vay, quản lý tài sản, đầu tư. Nhờ công nghệ blockchain và hợp đồng thông minh, PayFi không chỉ giúp các hoạt động thanh toán tài chính toàn cầu trở nên nhanh chóng và rẻ hơn, mà còn giảm ma sát và chi phí trong các dịch vụ thanh toán tài chính truyền thống.
Ba, Ý nghĩa và giá trị của PayFi
Xét về mặt chữ nghĩa, PayFi dường như không khác biệt bản chất so với GameFi hay SocialFi. Nhưng ý nghĩa thực sự của PayFi nằm ở chỗ: thúc đẩy việc ứng dụng tài sản kỹ thuật số vào các tình huống thực tế trong thế giới thực.
Nhìn theo hướng thuận, PayFi có thể đáp ứng xu hướng nhóm người dùng Web2 chuyển sang Web3, ví dụ như các công ty thanh toán tài chính truyền thống có thể tận dụng công nghệ blockchain để giành thị phần lớn hơn, tránh bỏ lỡ cơ hội của thời đại.
Nhìn theo hướng ngược lại, cộng đồng Web3 có thể lấy Payment làm phương tiện, dùng công nghệ blockchain để giải quyết các điểm nghẽn trong hệ thống tài chính truyền thống, tạo ra các khuôn mẫu và trải nghiệm sản phẩm tài chính mới mà tài chính truyền thống không thể làm được.
Hiện tại, Web3 Payments vẫn ở giai đoạn sơ khai với các dịch vụ cơ bản, chủ yếu sử dụng tiền mã hóa như phương tiện giao dịch – ví dụ như kiều hối xuyên biên giới, OTC, thẻ thanh toán – mô hình bán tập trung này khó kết nối liền mạch với hệ sinh thái DeFi, phạm vi ứng dụng còn hạn chế.
Tuy nhiên, với sự phát triển và thúc đẩy của PayFi, cách thức luân chuyển giá trị dựa trên blockchain và hợp đồng thông minh sẽ đẩy nhanh quá trình tích hợp giữa Web3 Payments và các dịch vụ tài chính DeFi, giúp tài sản kỹ thuật số trở nên thiết thực và hiệu quả hơn trong cả giao dịch thường ngày lẫn môi trường tài chính phức tạp.
Sự xuất hiện của PayFi có thể giải quyết tình trạng «sống như vậy ba mươi năm, cho đến khi tòa nhà sụp đổ» giữa tài chính truyền thống và tài chính mã hóa. Trong tương lai, PayFi chắc chắn sẽ trở thành động lực then chốt giúp Crypto tiến tới Mass Adoption.
Raymond, đồng sáng lập PolyFlow, có góc nhìn sâu sắc hơn về PayFi: «PayFi giải quyết không phải là những vấn đề bề nổi mà Web3 Payments cần giải quyết – như thách thức chuyển tiền xuyên biên giới, hay mức độ phổ cập tài chính còn thấp – mà là vấn đề cốt lõi nhất hiện nay: tách hiệu quả dòng thông tin giao dịch và dòng tiền, để mọi người cùng đạt được sự đồng thuận về dòng tiền trên sổ cái thống nhất của blockchain. Chỉ như vậy mới nâng cao hiệu suất toàn ngành Web3 và thúc đẩy Mass Adoption thực sự.»
Bốn, Vì sao là Solana với PayFi?
Lily Liu trả lời câu hỏi này: «Solana sở hữu ba lợi thế vượt trội: chuỗi công khai hiệu suất cao, tính thanh khoản vốn và tính lưu động nhân lực.» Những lợi thế này tạo thành rào cản khó vượt qua đối với các đối thủ cạnh tranh trong giai đoạn hiện nay.
Ngoài ra, chúng ta còn có thể phân tích từ góc độ PayFi Stack: PayFi cần những cơ sở hạ tầng nào?
4.1 Lớp thanh toán blockchain (Transaction Layer)
Là cơ sở hạ tầng nền tảng cho thanh toán, mặc dù có nhiều lựa chọn mạng lưới thanh toán blockchain, nhưng Solana rõ ràng nổi bật. Thông lượng cao, chi phí thấp, thanh toán nhanh, cùng với nâng cấp Firedancer giúp cải thiện hiệu suất hơn nữa, đều góp phần thúc đẩy việc triển khai nhanh chóng các dự án PayFi.
4.2 Lớp tiền tệ (Currency Layer)
Bên cạnh hiệu quả và thông suốt của mạng lưới thanh toán nền tảng, cần có lượng thanh khoản dồi dào hỗ trợ, đặc biệt là các stablecoin đóng vai trò phương tiện giao dịch trên chuỗi. Chúng ta có thể thấy Solana hợp tác với Ondo Finance, Visa, Circle, Stripe, cũng như ra mắt PYUSD vào tháng 6 năm nay.
Theo dữ liệu DeFiLlama, vào tháng 8 năm nay, khối lượng PYUSD trên Solana chiếm 64% thị phần, trong khi Ethereum chỉ chiếm 36%. Từ năm 2023 đến nay, khối lượng stablecoin trên chuỗi tăng dần từ 1,8 tỷ USD lên mức hiện tại là 3,6 tỷ USD, bao gồm USDC, USDT, PYUSD, USDY.
4.3 Lớp lưu ký tài sản (Custody Layer)
Lưu ký tài sản cực kỳ quan trọng trong tài chính (trên chuỗi / ngoài chuỗi). Đối với PayFi dựa trên blockchain, cần đảm bảo an toàn hợp đồng thông minh, quản lý khóa riêng, cũng như tính tương thích với tài chính truyền thống và DeFi.
Lưu ký tài sản trên chuỗi là chìa khóa để đạt được chủ quyền cá nhân. Not your key, not your coin.
4.4 Lớp tuân thủ (Compliance Layer)
Ai cũng biết rằng chỉ khi thực hiện kiểm soát tuân thủ người dùng, mới thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của hệ sinh thái thanh toán tài chính và các dịch vụ. Về bản chất, cần đảm bảo mọi giao dịch và luân chuyển tiền đều tuân thủ yêu cầu KYC/AML/CTF, đồng thời phù hợp với luật pháp địa phương.
4.5 Lớp ứng dụng PayFi (Application Layer)
Dựa trên các lớp nền tảng nêu trên, mới có thể hỗ trợ triển khai các ứng dụng PayFi thực tế.
Chúng ta có thể thấy tại sự kiện BreakPoint Singapore gần đây, Solana đã xây dựng được nhiều tình huống ứng dụng đầu người tiêu dùng (C端) thông qua cơ sở hạ tầng của mình, mảng Consumer đã hình thành xu thế "quân đoàn tác chiến", với tiềm lực xây dựng vượt xa các chuỗi công khai khác.
Theo @ZKwifgut, các hình thức thanh toán tại sự kiện BreakPoint bao gồm:
-
Kịch bản thanh toán: mua sắm trực tuyến, thương mại xã hội, sự kiện ngoại tuyến, game
-
Phương tiện thanh toán: PayPal PYUSD, mua đồ lưu niệm tại chỗ; MakerDAO chuyển StableCoin sang Solana qua cầu Wormhole; thẻ ghi nợ SOL của Sanctum; thẻ Visa ảo Fusewallet; thẻ ngân hàng Kast;
-
Cổng thanh toán: mua sắm bằng StableCoin qua Shopify Blinks; chấp nhận thanh toán StableCoin đặt vé máy bay/khách sạn qua Helio Pay/Solana Pay;
-
Người cung cấp hàng hóa: phần cứng tiêu dùng như điện thoại/Sim card/đồng hồ, vé triển lãm, đồ lưu niệm, hàng thương mại điện tử (kết nối với Shopify), đạo cụ game, v.v.
-
Thiết bị thanh toán: điện thoại Seeker thế hệ 2 chính hãng Solana; đồng hồ thông minh Showtime.
Solana cũng tích cực mở rộng thị trường doanh nghiệp (B端), cung cấp hỗ trợ thanh khoản cho các tình huống thanh toán thương mại xuyên biên giới, tài chính chuỗi cung ứng thông qua hình thức gọi vốn RWA.
So với vị thế «chuỗi tài sản» của Ethereum, Solana đang khẳng định vị thế «chuỗi thanh toán», hiện tại là giải pháp tối ưu nhất cho các sản phẩm dịch vụ bán lẻ tiêu dùng và thanh toán trên blockchain. Như @ZKwifgut nhận xét:
PayFi và DeFi là hai chân trụ đỡ hệ sinh thái mã hóa khổng lồ của Solana, hiện chưa thấy hệ sinh thái nào có chiến lược rõ ràng như vậy: dùng DeFi xây dựng nền kinh tế on-chain, dùng PayFi tiến tới Mass-adoption.
(Sự kiện Solana Breakpoint2024 đang diễn ra)
Năm, Kết luận
Xét về dài hạn, toàn bộ ngành Web3 chuyển hướng xuống chuỗi dưới và các tình huống tiêu dùng thực tế đã là xu thế tất yếu. Dù là khẩu hiệu «làm cho DeFi vĩ đại trở lại» hay «thúc đẩy Crypto tiến tới Mass Adoption», những khẩu hiệu thường xuyên được nhắc đến trên thị trường cuối cùng cũng có thể hiện thực hóa thông qua PayFi.
Lần này, sói thực sự đã đến rồi.
Công nghệ blockchain và hợp đồng thông minh có thể khiến thanh toán truyền thống trở nên nhanh hơn và rẻ hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, các trường hợp sử dụng này nhằm giảm chi phí và nâng cao hiệu quả cho thị trường truyền thống chủ yếu mang lại lợi ích cho phía doanh nghiệp (B端) trong thanh toán truyền thống. Điều này tốt, nhưng không phải điều mà chúng ta mong muốn.
PayFi thực sự có thể làm cầu nối giữa thị trường tài chính truyền thống và thị trường tài chính mã hóa, đồng thời thông qua sự trỗi dậy của stablecoin, đẩy nhanh quá trình tích hợp giữa thanh toán và dịch vụ tài chính. Không chỉ đơn thuần là giảm chi phí và nâng cao hiệu quả, mà còn có thể tạo ra một thị trường tài chính hoàn toàn mới. Trong thị trường này, bạn có tôi, tôi có bạn.
Trong hệ sinh thái tài chính tương lai, PayFi sẽ trở thành lực lượng thúc đẩy then chốt.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
0xWillmfer
