Delphi Digital: Solana sẽ đón nhận chu kỳ nâng cấp công nghệ mạnh mẽ nhất trong lịch sử

Bài viết: Delphi Digital

Biên dịch: Nicky, Foresight News

Lộ trình năm 2026 của Solana có thể là chu kỳ nâng cấp tham vọng nhất trong lịch sử mạng lưới này, với việc cải tạo toàn diện từ cơ chế đồng thuận đến hạ tầng, nhằm trở thành một sàn giao dịch phi tập trung kiểu Nasdaq.

Lộ trình của Solana hướng tới việc biến nó thành một môi trường đạt tiêu chuẩn sàn giao dịch, cho phép sổ lệnh tập trung (CLOB) gốc trên chuỗi cạnh tranh với các sàn giao dịch tập trung (CEX) về độ trễ, độ sâu thanh khoản và tính công bằng. Dưới đây là tất cả các bản nâng cấp để hiện thực hóa mục tiêu đó.

Alpenglow: Cải tổ hoàn toàn cơ chế đồng thuận

Alpenglow là thay đổi lớn nhất ở tầng giao thức trong lịch sử Solana. Nó giới thiệu một kiến trúc đồng thuận hoàn toàn mới, được xây dựng dựa trên hai thành phần cốt lõi: Votor và Rotor.

Votor cách mạng hóa cách mạng lưới đạt được sự đồng thuận. Thay vì nối tiếp nhiều vòng bỏ phiếu, Votor cho phép các trình xác thực tập hợp phiếu bầu bên ngoài chuỗi và gửi xác nhận cuối cùng chỉ trong một hoặc hai vòng. Kết quả là thời gian xác nhận lý thuyết giảm từ 12,8 giây xuống còn 100–150 mili giây.

Votor vận hành song song hai đường dẫn xác nhận cuối cùng. Nếu một khối nhận được sự ủng hộ áp đảo (trên 80% cổ phần) trong vòng đầu tiên, nó sẽ được xác nhận ngay lập tức. Nếu tỷ lệ ủng hộ nằm trong khoảng 60%-80%, thì một vòng bỏ phiếu thứ hai sẽ được kích hoạt. Nếu tỷ lệ này cũng vượt quá 60% trong vòng thứ hai, khối sẽ được xác nhận. Thiết kế này đảm bảo rằng ngay cả khi một phần nút mạng không phản hồi, việc xác nhận cuối cùng vẫn diễn ra.

Rotor đổi mới cơ chế truyền bá khối bằng cách định tuyến trực tiếp thông điệp qua các trình xác thực có cổ phần cao và băng thông ổn định.

Alpenglow còn giới thiệu mô hình linh hoạt "20+20": miễn là tổng cổ phần hành vi độc hại không vượt quá 20%, thì an ninh được đảm bảo; thậm chí nếu thêm 20% ngoại tuyến, tính hoạt động của hệ thống vẫn duy trì. Điều này có nghĩa là khi tối đa 40% nút mạng bị độc hại hoặc ngoại tuyến, Alpenglow vẫn có thể duy trì việc xác nhận cuối cùng.

Dưới Alpenglow, cơ chế Bằng chứng Lịch sử (Proof of History) thực tế đã bị loại bỏ, thay vào đó là lịch trình theo giai đoạn xác định và bộ đếm thời gian cục bộ. Bản nâng cấp này dự kiến ra mắt vào đầu đến giữa năm 2026.

Firedancer: Cải tiến hiệu suất thời gian chạy

Kể từ khi ra đời, Solana luôn phụ thuộc vào một client xác thực đơn nhất (hiện gọi là Agave). Sự đơn nhất này lâu nay đã là một điểm yếu cốt lõi của mạng lưới. Bất kỳ lỗi hay sự cố nào ở tầng client đều có thể dẫn đến sập mạng toàn hệ thống.

Firedancer là client xác thực độc lập thứ hai do Jump phát triển, được viết bằng C++. Mục tiêu thiết kế là biến các trình xác thực Solana thành những động cơ xử lý xác định và thông lượng cao, có khả năng xử lý hàng triệu TPS với chênh lệch độ trễ tối thiểu.

Frankendancer là phiên bản chuyển tiếp, kết hợp các module mạng và sản xuất khối của Firedancer với tầng thời gian chạy và đồng thuận của Agave. Khi Firedancer dần sẵn sàng cho mainnet, sự đa dạng của các trình xác thực dự kiến sẽ tăng mạnh.

Trong bối cảnh cạnh tranh này, cả hai đội ngũ đều thực hiện rất nhiều lần cập nhật.

DoubleZero: Hạ tầng sợi quang hiệu suất cao

DoubleZero là một lớp mạng riêng, kết nối các trình xác thực thông qua cáp quang chuyên dụng — hạ tầng giống như các sàn giao dịch truyền thống (như Nasdaq và CME) dùng để truyền tải ở mức vi giây.

Khi tập hợp trình xác thực mở rộng, việc lan truyền thông tin trở nên khó khăn hơn. Số lượng nút càng nhiều, số điểm đích càng lớn, điều này gây ra sự bất nhất về thời gian trong mạng. DoubleZero loại bỏ sự khác biệt này bằng cách định tuyến thông điệp theo đường đi tối ưu, thay vì nhảy qua lại trên internet công cộng.

Mô hình xác nhận cuối cùng của Alpenglow phụ thuộc vào việc các trình xác thực nhận và phản hồi thông điệp trong một cửa sổ thời gian nghiêm ngặt. Nếu việc truyền tải không đồng nhất, các lá phiếu sẽ đến muộn, hội đủ số đông chậm lại, và thời gian cần thiết để xác nhận cuối cùng cũng kéo dài. Bằng cách thu hẹp khoảng cách độ trễ giữa các trình xác thực, DoubleZero giúp Votor xác nhận nhanh hơn và giúp Rotor truyền bá đồng đều hơn.

DoubleZero còn hỗ trợ multicast, nhân bản dữ liệu bên trong mạng và truyền đồng thời đến tất cả các trình xác thực.

Xây dựng khối: BAM và Harmonic

Hai xu hướng bổ trợ đang định hình lại tầng xây dựng khối của Solana:

BAM (Thị trường lắp ráp khối - Block Assembly Marketplace) là cách Jito tưởng tượng lại đường ống giao dịch của Solana. Thay vì người lãnh đạo khe thời gian quyết định đơn phương thứ tự giao dịch, BAM chèn vào một thị trường và một lớp bảo mật giữa khâu sắp xếp và thực thi. Giao dịch được đưa vào môi trường thực thi đáng tin cậy (TEE), nghĩa là trước khi việc sắp xếp có hiệu lực, cả trình xác thực lẫn người xây dựng đều không thể thấy nội dung giao dịch gốc. Điều này ngăn chặn các hành vi thực thi trước cơ hội như frontrunning.

Harmonic tập trung vào khía cạnh khác của đường ống — ai sẽ xây dựng khối. Nó giới thiệu một tầng tập hợp người xây dựng khối mở, cho phép các trình xác thực chấp nhận đề xuất khối từ nhiều người xây dựng cạnh tranh theo thời gian thực. Có thể xem Harmonic như một siêu thị trường, trong khi BAM là thị trường vi mô.

Raiku: Đảm bảo thực thi xác định

Raiku lấp đầy khoảng trống còn lại. Solana có thể nói đã giải quyết phần lớn các nút cổ chai về thông lượng, nhưng chưa cung cấp độ trễ xác định hoặc đảm bảo thực thi lập trình được cho ứng dụng cụ thể. Kiểu khớp lệnh tần suất cao (HFT) và sổ lệnh tập trung (CLOB) trên chuỗi đòi hỏi mức độ kiểm soát chi tiết vượt xa mức mà mạng lớp 1 (L1) có thể cung cấp một cách hợp lý.

Raiku cung cấp một tầng lập lịch/thị trường đấu giá chạy song song với tập hợp trình xác thực của Solana, tạo ra môi trường thực thi trước (pre-execution) lập trình được và xác định cho ứng dụng, mà không cần sửa đổi cơ chế đồng thuận L1. Nó đảm bảo thực thi cho các quy trình làm việc đã gửi trước thông qua giao dịch ahead-of-time (AOT), đồng thời đáp ứng nhu cầu thực thi thời gian thực qua giao dịch just-in-time (JIT).

Đưa thị trường vốn lên chuỗi

Trong số các blockchain hiệu suất cao, Solana vẫn là người dẫn đầu, nhưng vị thế này vô nghĩa nếu thiếu người dùng và thị trường hiệu quả trên chuỗi. Mặc dù phần lớn các đồng tiền Meme vẫn được giao dịch trên Solana, thị trường phái sinh vĩnh viễn trên chuỗi đang nhanh chóng tập trung vào một vài nền tảng.

Để cạnh tranh với các đối thủ tập trung, hiệu suất phải đạt đến mức tương đương. Chúng tôi cho rằng hệ sinh thái Solana đã nhận thức được vấn đề này và lạc quan về việc thu hẹp khoảng cách. Các bản nâng cấp sắp tới rất đáng mong đợi, và đầu năm cũng sẽ có sự ra mắt của BULK — một sàn giao dịch phái sinh vĩnh viễn gốc hoàn toàn mới trên Solana.

Nhu cầu của nhà đầu tư nhỏ lẻ đối với việc giao dịch tài sản giao ngay trên Solana vẫn rất lớn. Mặc dù Hyperliquid tạm thời chiếm lĩnh thị trường phái sinh vĩnh viễn, Solana đã khẳng định vị thế là L1 hàng đầu để giao dịch mọi cặp giao dịch giao ngay. Các sàn giao dịch tập trung vẫn dẫn trước đáng kể, nhưng hiện tại Solana là lựa chọn hàng đầu cho giao dịch trên chuỗi.

Những sản phẩm như xStocks đang mang cổ phiếu trực tiếp lên chuỗi Solana. Thanh khoản, phát hiện giá và sự chú ý đầu cơ đang tập trung vào chuỗi đơn lẻ này, nơi cung cấp thời gian thanh toán nhanh hơn, trải nghiệm người dùng tốt hơn và mật độ vốn dày đặc hơn.

Đó chính là lý do tại sao Solana đang đưa thị trường vốn lên chuỗi.