Phân tích tài chính hướng đối tượng: Lĩnh vực dọc mới nổi trên thị trường tiền mã hóa
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phân tích tài chính hướng đối tượng: Lĩnh vực dọc mới nổi trên thị trường tiền mã hóa
Các DePIN liên quan đến tính toán AI dường như đang ở vị trí thuận lợi, có tiềm năng trở thành lĩnh vực chuyên sâu chính tiếp theo.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Niklas Polk
Dịch: Airis, TechFlow
"Giống như một con rắn nuốt đuôi mình: giá trị của token mã hóa nằm ở chỗ bạn có thể dùng chúng để kiếm lợi nhuận, và những lợi nhuận này lại do chính những người đang giao dịch token mã hóa chi trả. [...] Tôi rất muốn được nghe một câu chuyện nào đó giải thích rõ nguồn gốc hoặc khả năng sinh ra lợi nhuận này, và phải dựa trên một thứ gì đó bên ngoài hệ sinh thái. Tôi đã nghe vài giả thuyết hợp lý! Ví dụ, có những lý do cấu trúc cơ bản cho thấy tiền mã hóa bền vững và hiệu quả hơn trong các giao dịch tiền tệ quốc tế. Nhưng tôi vẫn muốn nghe thêm nhiều câu chuyện như vậy nữa."
— Vitalik
Giới thiệu
Thị trường tiền mã hóa đang vượt xa khỏi sự quan tâm ban đầu dành cho ERC20 và DeFi. Dù các lĩnh vực này hiện chiếm ưu thế trong hoạt động người dùng (các hợp đồng phổ biến nhất trên chuỗi thường là stablecoin ERC20 và sàn giao dịch phi tập trung) và cấu trúc danh mục đầu tư (hiện nay, 7 trong số 10 token hàng đầu mà Nansen “Smart Money” nắm giữ là token dự án DeFi hoặc token chủ yếu dùng cho DeFi), và đã phát triển đến mức cung cấp nhiều sản phẩm vận hành đáng tin cậy, nhưng khi đặc tính thị trường tiền tệ của chúng suy giảm cùng với cơ hội lợi nhuận và thu nhập giảm theo, tăng trưởng có thể sẽ chậm lại. Trong khi đó, sự quan tâm tới các thị trường vốn phi tiền tệ đang gia tăng.
Có ba tác động tiềm năng — thứ nhất, trường hợp sử dụng quan trọng tiếp theo của tiền mã hóa có thể nằm ở những lĩnh vực dọc và tài sản khác ngoài ERC20. Thứ hai, để phát triển bền vững, các tài sản hoặc sản phẩm mới này phải tạo ra lợi nhuận đủ bằng cách đưa giá trị mới vào chuỗi hoặc tạo ra giá trị ngoài chuỗi. Thứ ba, các trường hợp sử dụng mới này nên phù hợp với tiền mã hóa, tương tác tốt với loại DeFi phục vụ tài sản không phải ERC20, nhằm tận dụng thị trường thanh khoản khổng lồ này (khóa hơn 8,2 tỷ USD trong DeFi), sử dụng các sản phẩm đã trưởng thành sẵn có, đồng thời tránh những điểm yếu như oracle giá cả. Chúng tôi gọi mặt đối lập của DeFi này là Tài chính Hướng đối tượng (Object-Oriented Finance – OOF). Như Vitalik viết, thế hệ DeFi mới này cần những đối tượng nền tảng bắt nguồn từ giá trị cơ bản hơn, có thể đến từ bên ngoài chuỗi, có thể được định giá thông qua dòng tiền chứ không chỉ dữ liệu. Báo cáo này khám phá một số lĩnh vực dọc như vậy, tìm ra những ứng cử viên có tiềm năng vượt xa việc đơn giản hóa token và DeFi sơ khai, và tin rằng trong nhiều khả năng, các trường hợp sau đây sẽ thu hút được đối tượng rộng lớn hơn.
Các lĩnh vực dọc mới nổi
Phần dưới phân tích năm lĩnh vực dọc hứa hẹn nhất trong tiền mã hóa. Mỗi lĩnh vực được giới thiệu ngắn gọn, tiếp theo là các chỉ số thị trường then chốt và đánh giá phê bình về triển vọng tăng trưởng tương lai. Bảng dưới cung cấp cái nhìn tổng quan súc tích về các lĩnh vực dọc, làm nổi bật tiềm năng lợi nhuận, điểm giao thoa DeFi tiềm năng và các ví dụ dự án tiêu biểu, sẽ làm kim chỉ nam cho phần thảo luận sâu sau này.
NFT
NFTfi rõ ràng nhất là thúc đẩy việc tích hợp tài sản phi ERC20 (đặc biệt là token không thể thay thế) vào hệ sinh thái DeFi, chủ yếu trong lĩnh vực cho vay. Trong thời kỳ đỉnh cao của thị trường NFT, nhiều sản phẩm NFTfi xuất hiện, phần lớn tập trung vào cho vay. Tuy nhiên, vì nhiều bộ sưu tập NFT thiếu cách thức nội tại để tạo ra lợi nhuận, chúng thường khó chứng minh giá trị vượt ngoài "sự cường điệu" xã hội. Khi tâm lý hoặc câu chuyện của dự án thay đổi, các tài sản này dễ bị mất giá mạnh, khiến chúng không phù hợp làm tài sản thế chấp. Vấn đề này càng trầm trọng hơn do tính thanh khoản cực thấp của nhiều NFT, dẫn đến đa số giao thức NFTfi và cho vay đều không thu hút và duy trì được sự áp dụng rộng rãi.
Mặc dù thị trường NFT nói chung, và do đó cả NFTfi, chưa hồi phục về mức độ huy hoàng trước đây trong năm 2024, nhưng nhờ sự phục hồi của các đợt airdrop, NFTfi vẫn thu hút được một chút chú ý.
NFT nhận airdrop thường xuyên
Khi các kẻ gian lận airdrop ngày càng chuyên nghiệp, các giao thức bắt đầu tìm kiếm những người tham gia thị trường "thật sự". Một phương pháp phổ biến là phân bổ một phần token airdrop cho những người nắm giữ các bộ sưu tập NFT blue-chip được chỉ định. Với một số NFT tương tự (ví dụ Pudgy Penguins và Miladys), điều này giải quyết vấn đề lợi nhuận "nội tại" (tức là xác suất không bằng không về dòng tiền trong tương lai liên quan đến việc nắm giữ tài sản), khiến chúng trở thành tài sản cho vay hấp dẫn hơn và giúp tăng độ co giãn cho giá sàn của chúng.
Dù vậy, số lượng các bộ sưu tập NFT như vậy là có hạn, do đó tiềm năng tăng trưởng của thị trường này cũng rất nhỏ. Hơn nữa, tần suất, giá trị và tính bền vững của airdrop khó dự đoán, khiến toàn bộ lĩnh vực dọc này ở trạng thái thị trường rủi ro cao.
NFT không nhận airdrop thường xuyên
Kể từ khi chu kỳ NFT trước kết thúc, giá trị của đa số bộ sưu tập NFT đã giảm. Do thiếu yếu tố thực tế hỗ trợ giá trị, các bộ sưu tập này về cơ bản là tài sản phi sản xuất, và cực kỳ nhạy cảm với thay đổi câu chuyện và tin xấu ("FUD"), do đó không phù hợp làm tài sản thế chấp. Cần lưu ý rằng NFT nghệ thuật dường như có độ co giãn cao hơn vì người sưu tầm chủ yếu mua vì giá trị thẩm mỹ, nhưng xét về góc độ tài chính, chúng vẫn là tài sản phi sản xuất.
Dù một chu kỳ cường điệu NFT mới có thể thúc đẩy nhu cầu cho vay liên quan đến các bộ sưu tập này, nhu cầu đó có thể chỉ tạm thời, bởi vì nếu không có dòng tiền bổ sung, nhu cầu cuối cùng sẽ lại suy giảm.
Trò chơi / Metaverse
Tương tự thị trường NFT, thị trường trò chơi và metaverse cũng từng trải qua giai đoạn đỉnh cao. Điều này không có nghĩa là lĩnh vực này hiện tại không có những phát triển thú vị, nhưng định giá và giá tài sản nói chung đang xu hướng giảm.
Tuy nhiên, khác với NFT, các tài sản này thường có cơ chế tạo thu nhập tích hợp sẵn. Người dùng tham gia trải nghiệm trò chơi hoặc metaverse thường sẵn sàng trả tiền cho sự tham gia đó. Với các dự án ở giai đoạn sớm, mô hình thậm chí có thể đảo ngược, khi dự án trực tiếp phát token để khuyến khích người dùng tham gia. Dù theo cách nào, tài sản trò chơi và metaverse thường là tài sản sản xuất, định hướng đến các mức lợi suất và trường hợp sử dụng cạnh tranh mạnh mẽ, ví dụ như chương trình học bổng Axie, khi chủ sở hữu Axie "cho thuê" Axie của họ cho người chơi khác và chia sẻ phần thưởng (token) tạo ra.
Dù vậy, dạng tài sản thế chấp này cũng gặp nhiều nhược điểm giống NFT, bao gồm biến động và phụ thuộc thị trường, và phần lớn lợi nhuận vẫn ở dạng (cũng biến động) token.
Tài sản thế giới thực (RWAs)
Tài sản thế giới thực thường là tài sản sản xuất, khác với các loại tài sản đã thảo luận, những tài sản này và lợi nhuận chính của chúng đến từ bên ngoài không gian mã hóa và được định giá bằng tiền pháp định. Điều này làm giảm nhiều vấn đề bền vững mà NFT, trò chơi và metaverse gặp phải, đồng thời khiến RWAs ít biến động hơn và phù hợp hơn làm tài sản thế chấp. Tuy nhiên, việc đưa tài sản off-chain lên on-chain làm suy yếu tính tin cậy của blockchain. Người ta phải tin tưởng vào thực thể mang tài sản thế giới thực lên chuỗi, đảm bảo định giá chính xác và bảo vệ quyền lợi người dùng khi có vấn đề (thường liên quan nhiều khu vực pháp lý).
Dù tình huống này phổ biến với mọi RWA, việc phân biệt RWA có thể thay thế/liên quan mã hóa (như trái phiếu chính phủ, lãi suất vốn) với RWA không thể thay thế/kém liên quan mã hóa (như bất động sản, sở hữu trí tuệ) giúp đánh giá cơ hội và thách thức trong lĩnh vực tài sản đa dạng và phức tạp này.
RWAs có thể thay thế
RWAs có thể thay thế và liên quan mã hóa, ví dụ như trái phiếu chính phủ được token hóa (Ondo, BUIDL, Maple) hoặc các sản phẩm tài chính truyền thống khác (Ethena token hóa lãi suất vốn), về mặt khái niệm gần với DeFi, do đó tương đối dễ triển khai, mặc dù có thể vẫn gặp rào cản pháp lý.
Các sản phẩm này thường xuất hiện dưới dạng các pool, người dùng có thể gửi token tích lũy lợi nhuận vào đó và xử lý như các token khác qua DeFi. Chúng cũng dễ dàng tích hợp vào hầu hết ứng dụng DeFi.
Tài sản cơ sở thường được neo với đô la Mỹ hoặc stablecoin, khiến chúng trở thành tài sản thế chấp lý tưởng. Tuy nhiên, dù có tính bền vững và đáng tin cậy, tiềm năng tăng trưởng on-chain của các tài sản này đáng ngờ, vì các lựa chọn thay thế off-chain đã dễ tiếp cận, khiến chúng khó thu hút người dùng cá nhân. Hơn nữa, vì lợi nhuận thường ở mức một con số, trừ khi kết hợp với lợi nhuận từ các ứng dụng DeFi khác hoặc đòn bẩy, các pool này thường không phải lựa chọn hàng đầu của cư dân mã hóa muốn lợi nhuận cao.
RWAs không thể thay thế
RWAs không thể thay thế về mặt khái niệm phức tạp hơn, khó triển khai trên chuỗi hơn, và thường đối mặt thách thức pháp lý lớn hơn. Tài sản cơ sở thường kém thanh khoản (như bất động sản), giá trị cũng khó xác minh hoặc ước tính (như sở hữu trí tuệ).
Mặt khác, RWAs không thể thay thế thường mang lại lợi nhuận cao hơn, tùy theo tài sản cụ thể, vì lợi nhuận của chúng thường đến từ bên ngoài thị trường mã hóa. Điều này giúp đa dạng hóa nguồn thu nhập, và nếu thành công kết hợp với các ứng dụng DeFi khác, nhà đầu tư on-chain có cơ hội thu lợi lớn.
Hơn nữa, đối với nhà đầu tư cá nhân, các lợi nhuận này thường khó tiếp cận do ngưỡng cao (như hạn chế tiếp cận sở hữu trí tuệ) hoặc yêu cầu đầu tư ban đầu quá lớn (như bất động sản). Đây cũng là lý do thu hút việc đưa các tài sản này lên chuỗi.
Tuy nhiên, cho đến nay, thị trường RWA không thể thay thế hiện tại còn non trẻ, thao tác rườm rà, và đang vật lộn với các vấn đề pháp lý, chưa đạt được mức độ áp dụng quy mô lớn hay thu hút lượng thanh khoản đáng kể.
NodeFi
NodeFi là một câu chuyện mới nổi và phương pháp gây quỹ dự án. Quyền vận hành nút blockchain được token hóa (thường là NFT) và bán ra, phần thưởng cho người vận hành nút thường khá lớn. Và ít nhất với các bên phát triển dự án, mô hình này dường như rất hiệu quả; riêng ba đợt bán nút lớn (XAI tháng 11/2023, Aethir tháng 3/2024, Sophon tháng 5/2024) đã cùng nhau huy động gần 250 triệu USD.
Quyền này là một tài sản sản xuất, và cho phép người mua kiếm lợi nhuận bằng cách vận hành nút hoặc ủy quyền vận hành.
Hiện tại, tùy theo giá quyền nút (thường do hệ thống phân cấp trong bán hàng, mua muộn hơn thì giá cao hơn), lợi suất có thể rất cạnh tranh. Thị trường mã hóa thường nhanh chóng nắm bắt các mô hình thành công, và với thành công trước đó của các đợt bán nút, có thể sẽ có thêm nhiều hình thức bán hàng trong tương lai để mở rộng lĩnh vực mới nổi này.
Tuy nhiên, việc bán nút cũng có nhược điểm. Thứ nhất, lợi nhuận gắn chặt với thị trường mã hóa, thường được định giá bằng token dự án, và phụ thuộc vào định giá và mức sử dụng mạng. Điều này ảnh hưởng ngược lại giá trị quyền nút, khiến chúng biến động cao. Thứ hai, việc sử dụng và tích hợp hoàn toàn quyền nút có thể tạo rủi ro tập trung cho chính mạng lưới. Vì vậy, nhiều thiết kế mạng lưới khiến quyền nút không thể chuyển nhượng và giới hạn số lượng nút một người dùng có thể mua. Dù vậy, một hệ sinh thái sôi động xoay quanh quyền nút là điều có thể hình dung, và các sản phẩm NodeFi mới như XAI và MetaStreet đã bắt đầu gỡ bỏ những giới hạn này.
Nói chung, dù phụ thuộc cao vào tình hình thị trường mã hóa, lĩnh vực NodeFi đang tăng trưởng và có thể tồn tại lâu dài. Dù hiện tại vẫn khó xác định ai là người chiến thắng rõ ràng xây dựng trên nền tảng này, nhưng khi các tài sản sản xuất này tiếp tục phổ biến, một người chiến thắng có thể sẽ xuất hiện.
DePIN
Mạng hạ tầng vật lý phi tập trung (DePIN) là một hạng mục gần đây thu hút nhiều chú ý. Các ngành con chính hiện tại bao gồm mạng tính toán/AI (Render), mạng không dây (Helium), mạng cảm biến (Hivemapper) và mạng năng lượng (Arkreen). Dù khái niệm DePIN đã tồn tại một thời gian (blockchain Helium ra mắt năm 2019), nhưng kể từ khi ChatGPT-3 ra mắt tháng 11/2022, sự trỗi dậy của AI đã thúc đẩy mạnh mẽ cơn sốt xung quanh các dự án liên quan tính toán. Theo xu hướng này, việc phân biệt DePIN liên quan tính toán/AI với các loại DePIN khác giúp thảo luận chính xác hơn về lĩnh vực này.
DePIN liên quan tính toán/AI
Dù các dự án này chưa chiếm thị phần đáng kể trong thị trường cho thuê GPU (thị trường GPU-as-a-Service năm 2023 khoảng 3,2 tỷ USD, trong khi doanh thu hàng năm của Aethir khoảng 36 triệu USD, Akash Network từ năm 2021 tổng doanh thu cho thuê chưa đến 800 nghìn USD), lĩnh vực này đang nhanh chóng thu hút sự chú ý của nhà đầu tư và người dùng.
Khi AI dần trở thành cốt lõi của đổi mới công nghệ, việc đào tạo các mô hình riêng biệt trở thành yếu tố khác biệt then chốt của nhiều công ty, cho thuê GPU như một ngành con của DePIN có thể trải qua sự tăng trưởng đáng kể. Nhu cầu thực tế và sẵn sàng chi trả cho GPU tiếp tục tăng (chủ đề này sẽ được khám phá chi tiết trong báo cáo tương lai), lợi nhuận này so với các cơ hội on-chain khác có tính cạnh tranh cao. Hơn nữa, vì lợi nhuận này đến từ bên ngoài hệ sinh thái mã hóa, chúng thường được định giá bằng đô la Mỹ, mở ra cơ hội thú vị như đầu cơ lợi nhuận kiểu Pendle, tức cá cược vào thị trường GPU.
Bên cạnh đó, so với các lĩnh vực dọc khác (như NFT, bất động sản, giấy phép dự án), giá GPU - tài sản cơ sở - tương đối dễ định giá và dự đoán, khiến chúng rất hấp dẫn cho các trường hợp cho vay.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng lĩnh vực này cũng đối mặt một số vấn đề tin cậy và pháp lý đã thảo luận ở phần RWA, dù ở mức độ nhẹ hơn. Ngoài ra, DePIN thường dễ bị thách thức bởi đối thủ off-chain, vì các thị trường và trường hợp sử dụng này được hưởng lợi từ kinh tế quy mô và hiệu quả tập trung. Tuy nhiên, cơ hội độc đáo từ việc tích hợp với thị trường mã hóa — như phần thưởng token và lợi nhuận bổ sung qua tích hợp DeFi — có nghĩa lĩnh vực tính toán liên quan AI có cơ hội lớn chiếm thị phần đáng kể trong tương lai.
DePIN không liên quan tính toán
Mạng DePIN không liên quan tính toán bao gồm mạng không dây (Helium), mạng cảm biến (Hivemapper) và mạng năng lượng (Arkreen). Lợi nhuận của các mạng này thường phụ thuộc nặng nề vào mức sử dụng "nút", lợi nhuận khác nhau lớn (ví dụ hotspot Helium được dùng thường xuyên tạo ra lợi nhuận cao hơn, Hivemapper được trả nhiều hơn khi lập bản đồ các tuyến đường "quan trọng").
Phân ngành này đối mặt nhiều thách thức giống DePIN tính toán liên quan AI, thậm chí lợi thế ở một số khía cạnh còn kém hơn. Nhiều sản phẩm phía cầu thường được đáp ứng tốt bằng giải pháp off-chain, các ngành như mạng không dây và cảm biến không phải đối mặt nhu cầu tăng liên tục như lĩnh vực tính toán AI. Hơn nữa, việc thiết lập, chất lượng và bảo trì các dịch vụ này khó chuẩn hóa và duy trì hơn so với chạy GPU trong trung tâm dữ liệu. GPU thường linh hoạt hơn về ứng dụng, trong khi nhiều ngành DePIN không liên quan tính toán lại quá phụ thuộc vào thiết bị riêng của dự án, phạm vi sử dụng cũng hạn chế.
Dù vậy, tiềm năng của DePIN là rất lớn, một ứng dụng sáng tạo phi tính toán với sự phù hợp sản phẩm-thị trường mạnh có thể隨時 thu hút sự chú ý của thế giới.
Kết luận
Bảng dưới đây thể hiện hiệu suất của các lĩnh vực dọc mới nổi đã thảo luận theo các chiều sau:
• Tiềm năng tăng trưởng: Đánh giá tiềm năng tăng trưởng của thị trường hiện tại và khả năng chiếm lĩnh thị phần trong thị trường off-chain tương ứng.
• Tiềm năng lợi nhuận: Đánh giá tiềm năng lợi nhuận của lĩnh vực dọc, không bao gồm phần thưởng token bổ sung.
• Biến động tài sản: Đo lường mức độ biến động của tài sản sản xuất và mức độ liên quan đến thành công của từng dự án riêng lẻ, cũng phản ánh khả năng làm tài sản thế chấp.
• Độ phức tạp: Cân nhắc độ phức tạp trong triển khai, bao gồm thành phần off-chain và các vấn đề pháp lý.
Nói chung, DePIN liên quan AI dường như ở vị trí thuận lợi, có tiềm năng trở thành lĩnh vực dọc chính tiếp theo, với thị trường đáng kể và tăng trưởng nhanh, tiềm năng lợi nhuận cao, giá tài sản dự đoán được và độ phức tạp triển khai tương đối thấp. Hiện tại, miễn là có đủ thời gian, sự cộng hưởng và tiềm năng tương tác giữa các dự án này với các trường hợp sử dụng bản địa mã hóa hiện có (như gây quỹ sáng tạo, cho vay, đầu cơ lợi nhuận/sản phẩm thu nhập cố định hoặc khoản vay tự thanh toán) sẽ tạo ra bước đột phá và phát triển các sản phẩm thành công.
Cần lưu ý rằng NodeFi và RWAs không thể thay thế cũng là những đối thủ mạnh. NodeFi có tiềm năng tăng trưởng và lợi nhuận lớn cùng cách triển khai đơn giản, trông khá hứa hẹn. Tuy nhiên, nó phụ thuộc nhiều vào thành công của dự án và token nền tảng, và quyền nút thường không thể chuyển nhượng, gây hạn chế. Nó chưa chứng minh được tính bền vững dài hạn, cũng chưa tạo ra thị trường dễ dàng tương tác với DeFi cho các quyền nút này.
RWAs không thể thay thế mang lại lợi nhuận tương đối cao và có khả năng đưa những lợi thế thực sự hiện chưa thể tiếp cận trên thị trường off-chain lên chuỗi. Tuy nhiên, rào cản triển khai và pháp lý khá phức tạp, và chưa có sản phẩm nào đạt được mức thâm nhập sâu vào thị trường cá nhân.
Lưu ý rằng cả ba lĩnh vực dọc trên đều đối mặt thách thức tương tự trong việc tạo thị trường cho tài sản của chúng và tích hợp thành công (và bền vững) vào DeFi. Điều này có thể nghĩa là một bước đột phá trong lĩnh vực này có thể kích hoạt đổi mới ở các lĩnh vực khác. Như Vitalik nói, các giao thức cho vay DeFi chính hiện tại vẫn chưa cung cấp thị trường cho các tài sản có giá trị cao nhưng thanh khoản thấp, chính là những tài sản mà "người bình thường" sở hữu và quen thuộc.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Nansen
