Kiến thức phổ cập về DEX hợp đồng vĩnh viễn: Từ mô hình ứng dụng, tổng quan hệ sinh thái đến triển vọng tương lai
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Kiến thức phổ cập về DEX hợp đồng vĩnh viễn: Từ mô hình ứng dụng, tổng quan hệ sinh thái đến triển vọng tương lai
Hợp đồng vĩnh viễn DEX không chỉ giới hạn trong các tình huống giao dịch, mà còn đang mở rộng phạm vi ứng dụng của blockchain, góp phần thúc đẩy việc áp dụng đại trà Web3.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Gaurav Gandhi
Dịch: Bạch Đinh, Geeks Web3
Tóm tắt: Trong thị trường tiền mã hóa hiện nay, các sàn giao dịch phi tập trung (DEX) hợp đồng vĩnh viễn đang phát triển mạnh mẽ, với sự tiến bộ vượt bậc về hiệu suất, tốc độ và khả năng mở rộng. Bài viết này nhằm chứng minh rằng DEX hợp đồng vĩnh viễn không chỉ giới hạn ở hoạt động giao dịch, mà còn đang mở rộng phạm vi ứng dụng của blockchain, góp phần thúc đẩy việc áp dụng đại trà công nghệ web3.
Nội dung chính: Sàn giao dịch là cốt lõi của thị trường tiền mã hóa, duy trì vận hành thị trường thông qua hành vi giao dịch giữa người dùng. Mục tiêu hàng đầu của mọi sàn giao dịch là thực hiện khớp lệnh một cách hiệu quả (chi phí giao dịch thấp, trượt giá thấp), nhanh chóng và an toàn. Hướng tới mục tiêu đó, DEX đã có nhiều đổi mới so với CEX như loại bỏ yêu cầu tin tưởng, tránh trung gian và kiểm soát tập trung, cho phép người dùng tự quản lý tài sản, đồng thời khuyến khích cộng đồng tham gia tích cực vào thảo luận và quản trị quá trình cập nhật sản phẩm.
Tuy nhiên, nhìn lại lịch sử phát triển DeFi, ta thấy dù DEX sở hữu nhiều ưu điểm nhưng thường phải đánh đổi bằng độ trễ cao hơn và thanh khoản thấp hơn, chủ yếu do giới hạn về thông lượng và độ trễ của blockchain.
Dữ liệu độ trễ giao dịch trên các chuỗi chính
Theo dữ liệu từ Chainspect và một số trình duyệt blockchain, khối lượng giao dịch giao ngay (spot) trên DEX hiện chiếm khoảng 15%-20% tổng khối lượng giao dịch thị trường tiền mã hóa, trong khi giao dịch hợp đồng vĩnh viễn chỉ chiếm 5%.
Thực tế, việc phát triển giao dịch hợp đồng vĩnh viễn trên DEX không hề dễ dàng, vì CEX có một số lợi thế lớn:
-
Trải nghiệm sản phẩm tốt hơn
-
Kiểm soát hiệu quả của các nhà tạo lập thị trường giúp chênh lệch giá được tinh chỉnh tốt hơn
-
Thanh khoản tốt hơn (đặc biệt với tài sản phổ biến, và mục tiêu cuối cùng của hầu hết dự án mới là lên các sàn CEX lớn)
-
Đa chức năng tích hợp trong một nền tảng (các kịch bản như giao dịch giao ngay, phái sinh, OTC có thể kết hợp trực tiếp)
Sự tập trung và độc quyền tại CEX đã trở thành vấn đề người dùng không thể bỏ qua; đặc biệt, sự sụp đổ của FTX càng làm trầm trọng thêm xu hướng này. Hiện nay, lĩnh vực CEX gần như hoàn toàn do vài gã khổng lồ thống trị, điều này gây ra rủi ro hệ thống cho toàn bộ hệ sinh thái tiền mã hóa. Việc tăng tỷ lệ sử dụng DEX và thị phần sẽ giúp giảm thiểu rủi ro này, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững cho cả hệ sinh thái tiền mã hóa.
Tỷ lệ khối lượng giao dịch phái sinh trên DEX
Sự nổi lên của Layer2 Ethereum và hệ sinh thái đa chuỗi đã mang đến những sáng tạo về nguồn thanh khoản và trải nghiệm người dùng (UX), tạo điều kiện thuận lợi tuyệt vời cho sự phát triển của DEX. Đây chính là thời điểm lý tưởng để phát triển DEX hợp đồng vĩnh viễn. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích hiện trạng DEX hợp đồng vĩnh viễn và giới thiệu một số triết lý thiết kế của các DEX.
Hợp đồng vĩnh viễn đạt PMF trong hệ sinh thái tiền mã hóa: Trở thành công cụ quan trọng cho đầu cơ và phòng ngừa rủi ro
Hợp đồng vĩnh viễn cho phép trader nắm giữ vị thế vô thời hạn, tương tự như giao dịch kỳ hạn ngoài sàn (OTC) trong thị trường tài chính truyền thống (TradFi) nhiều năm qua. Điểm khác biệt là hợp đồng vĩnh viễn thông qua cơ chế phí tài chính đã phổ cập hóa hình thức giao dịch trước đây chỉ dành riêng cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, giúp nhiều nhà đầu tư cá nhân tham gia hơn, đồng thời tạo ra "hiệu ứng giảm chấn", ngăn chặn tình trạng mất cân bằng quá mức giữa phe mua và phe bán.
(Cơ chế phí tài chính giúp ngăn giá hợp đồng lệch quá xa so với giá giao ngay, phí thường do tỷ lệ cung-cầu giữa phe mua và phe bán quyết định. Khi phe mua chiếm ưu thế, giá hợp đồng tăng, cao hơn giá giao ngay, lúc này phí tài chính dương, phe mua phải trả một khoản phí cho phe bán, khiến nhu cầu mua giảm nhẹ, tránh tình trạng giá hợp đồng tăng quá mạnh)
Hiện nay, khối lượng giao dịch hàng tháng trên thị trường hợp đồng vĩnh viễn đã vượt quá 120 tỷ USD. Quy mô thị trường này là nhờ các sàn giao dịch cung cấp trải nghiệm người dùng tốt, cơ chế sổ lệnh nâng cao hiệu quả giao dịch, cũng như hệ thống thanh toán bù trừ tích hợp dọc giúp hoàn tất thanh toán nhanh chóng và an toàn.
(Hệ thống thanh toán bù trừ tích hợp dọc nghĩa là một thực thể hoặc nền tảng duy nhất kiểm soát và quản lý toàn bộ quy trình thanh toán, không phụ thuộc vào tổ chức thanh toán bên ngoài hay dịch vụ bên thứ ba. Ngược lại là hệ thống thanh toán tách biệt, tức sàn giao dịch và trung tâm thanh toán độc lập nhau, đảm nhận các chức năng khác nhau. Hệ thống tích hợp dọc hiệu quả hơn, còn hệ thống tách biệt chú trọng tính minh bạch và giám sát)
Bên cạnh đó, các dự án như Ethena sử dụng hợp đồng vĩnh viễn làm cơ chế nền tảng đã mang đến những ứng dụng đa dạng ngoài đầu cơ cho hợp đồng vĩnh viễn. Nói chung, hợp đồng vĩnh viễn có bốn lợi thế so với hợp đồng kỳ hạn truyền thống:
1. Trader tiết kiệm chi phí gia hạn và các chi phí liên quan mỗi lần hợp đồng đáo hạn
Trong giao dịch kỳ hạn truyền thống, khi hợp đồng đáo hạn, nếu muốn tiếp tục giữ vị thế, trader cần đóng vị thế hiện tại rồi mua một hợp đồng mới để gia hạn—quá trình này gọi là "gia hạn", tức đổi hợp đồng cũ sang hợp đồng mới. Trong quá trình gia hạn, trader phải chịu phí giao dịch, chênh lệch giá mua-bán và các chi phí khác. Hợp đồng vĩnh viễn không có ngày đáo hạn nên không cần gia hạn, từ đó tránh phát sinh chi phí bổ sung.
2. Tránh việc hợp đồng kỳ hạn xa trở nên đắt đỏ hơn
Trên thị trường kỳ hạn truyền thống, giá của hợp đồng kỳ hạn xa (hợp đồng có ngày đáo hạn lâu hơn) thường cao hơn hợp đồng kỳ hạn gần (hợp đồng có ngày đáo hạn sớm hơn)—hiện tượng này gọi là "cấu trúc thị trường thuận". Khi gia hạn, nhà đầu tư thường phải mua hợp đồng mới với giá cao hơn, làm tăng chi phí nắm giữ vị thế. Hợp đồng vĩnh viễn khắc phục điểm này nhờ cơ chế phí tài chính.
Ví dụ: giả sử giá kỳ hạn 3 tháng của một mặt hàng là 100 USD, trong khi giá kỳ hạn 6 tháng là 105 USD. Nếu bạn nắm giữ hợp đồng 3 tháng và chuyển sang hợp đồng 6 tháng khi đáo hạn, bạn phải mua với giá 105 USD, làm tăng chi phí vị thế thêm 5 USD. Với hợp đồng vĩnh viễn, do không có ngày đáo hạn, bạn có thể giữ nguyên vị thế ban đầu mà không phải trả giá cao hơn.
3. Cơ chế phí tài chính cung cấp lợi nhuận/lỗ theo thời gian thực liên tục, đơn giản hóa quy trình xử lý hậu cần cho người nắm giữ hợp đồng và hệ thống thanh toán
Hợp đồng vĩnh viễn dùng cơ chế phí tài chính để cân bằng vị thế mua-bán, chu kỳ thanh toán ngắn (tiêu chuẩn ngành là 8 giờ, các sàn như Binance, Bybit đều tuân thủ), sau mỗi chu kỳ, khoản phí sẽ tự động được trừ hoặc cộng vào tài khoản người nắm giữ, cung cấp lợi nhuận/lỗ theo thời gian thực. Đồng thời, việc thanh toán theo thời gian thực phản ánh đúng tình trạng lợi nhuận/lỗ của từng trader. So với việc thanh toán hàng ngày và đánh giá theo thị trường trong kỳ hạn truyền thống, việc thanh toán theo thời gian thực của hợp đồng vĩnh viễn hiệu quả hơn, đơn giản hóa quản lý vốn cho người nắm giữ và xử lý hậu cần cho hệ thống thanh toán.
4. Hợp đồng vĩnh viễn cung cấp quá trình khám phá giá mượt mà hơn, tránh dao động mạnh do độ phân giải giá quá thô
Khám phá giá là quá trình các bên tham gia thị trường định giá tài sản thông qua các cơ chế khác nhau. Như đã nói, phí tài chính vừa phản ánh cung-cầu thị trường, vừa điều chỉnh giá hợp đồng liên tục để sát với giá giao ngay, đảm bảo biến động giá liên tục và ổn định. Đồng thời, do chu kỳ thanh toán ngắn, quá trình khám phá giá diễn ra mượt mà hơn, so với việc thanh toán theo ngày hoặc theo tháng ở kỳ hạn truyền thống, tránh được dao động giá do gia hạn hoặc giao dịch giao nhận.
Thị phần DEX hợp đồng vĩnh viễn
Kể từ khi sàn BitMEX lần đầu tiên giới thiệu hợp đồng vĩnh viễn vào năm 2016, DEX hợp đồng vĩnh viễn bắt đầu phát triển nhanh chóng. Hiện nay, đã có hơn 100 DEX hỗ trợ giao dịch hợp đồng vĩnh viễn. Các DEX hợp đồng vĩnh viễn thời kỳ đầu rất nhỏ bé; vào năm 2017, dYdX ra mắt trên hệ sinh thái Ethereum và trong thời gian dài thống trị thị trường hợp đồng vĩnh viễn, do đó giao dịch hợp đồng vĩnh viễn phi tập trung chủ yếu tập trung trên Ethereum, đồng thời khối lượng giao dịch lúc đó rất thấp. Ngày nay, chúng ta có thể thấy các DEX hợp đồng vĩnh viễn hoạt động sôi nổi trên mọi chuỗi, và giao dịch hợp đồng đã trở thành một phần không thể thiếu trong hệ sinh thái tiền mã hóa.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, khi quy mô giao dịch hợp đồng vĩnh viễn tăng trưởng, thị trường này đã bắt đầu có chức năng khám phá giá ngay cả khi thị trường giao ngay không sôi động. Khối lượng giao dịch hợp đồng vĩnh viễn trên DEX đã tăng từ 1 tỷ USD vào tháng 7/2021 lên 120 tỷ USD vào tháng 7/2024, tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) khoảng 393%.
Tuy nhiên, do giới hạn hiệu suất của blockchain, DEX hợp đồng vĩnh viễn đang đối mặt với nghẽn tắc. Để thúc đẩy thị trường phát triển xa hơn, hai vấn đề cốt lõi—thanh khoản thấp và độ trễ cao trên chuỗi—phải được giải quyết. Thanh khoản cao giúp giảm trượt giá, khiến giao dịch mượt mà hơn và giảm tổn thất cho người dùng; độ trễ thấp giúp nhà tạo lập thị trường đưa ra báo giá sát sao hơn, thực hiện giao dịch nhanh chóng, nâng cao tính lưu loát của thị trường.
Các mô hình định giá của DEX hợp đồng vĩnh viễn
Trong DEX hợp đồng vĩnh viễn, cơ chế định giá là yếu tố then chốt đảm bảo giá thị trường phản ánh chính xác động lực cung-cầu. Các DEX hợp đồng vĩnh viễn khác nhau áp dụng nhiều cơ chế định giá khác nhau nhằm cân bằng thanh khoản và giảm biến động. Dưới đây là giới thiệu về một số mô hình chính:
Mô hình Oracle
Mô hình oracle nghĩa là DEX hợp đồng vĩnh viễn lấy dữ liệu giá từ các sàn giao dịch lớn có khối lượng cao và dựa trên dữ liệu đó để cung cấp dịch vụ. Mặc dù phương pháp này tiềm ẩn rủi ro bị thao túng giá, nó giúp giảm chi phí định giá cho DEX. Ví dụ như sàn giao dịch phi tập trung GMX.
GMX sử dụng oracle Chainlink để lấy dữ liệu giá, đảm bảo tính chính xác và đầy đủ, tạo môi trường giao dịch thân thiện cho người chấp nhận giá (tổ chức nhỏ và cá nhân), đồng thời thưởng hậu hĩnh cho người định giá (tổ chức lớn và nhà tạo lập thị trường). Tuy nhiên, các sàn giao dịch dùng mô hình oracle này thường gặp một vấn đề: phụ thuộc nặng nề vào nguồn dữ liệu giá từ các sàn lớn, chỉ có thể làm người chấp nhận giá chứ không thể chủ động khám phá giá.
Market Maker ảo (vAMM)
Mô hình Market Maker ảo (vAMM) được lấy cảm hứng từ mô hình AMM của Uniswap, nhưng khác biệt ở chỗ: mô hình AMM cung cấp thanh khoản và định giá thông qua các nhóm thanh khoản thật và tỷ giá tương ứng, trong khi nhóm thanh khoản của vAMM là ảo, không thực sự nắm giữ tài sản, mà chỉ dùng mô hình toán học để mô phỏng hành vi mua bán cặp giao dịch, từ đó định giá.
Mô hình vAMM có thể hỗ trợ giao dịch hợp đồng vĩnh viễn mà không cần đầu tư vốn lớn, cũng không cần liên kết với giao dịch giao ngay. Hiện nay, mô hình vAMM đã được các DEX như Perpetual Protocol, Drift Protocol áp dụng. Dù vAMM tồn tại vấn đề trượt giá cao và tổn thất vô thường, nhưng nhờ tính minh bạch và phi tập trung, nó vẫn là một cơ chế định giá trên chuỗi xuất sắc.
Phân loại mô hình sản phẩm của các DEX hợp đồng vĩnh viễn khác nhau
Sổ lệnh ngoài chuỗi kết hợp thanh toán trên chuỗi
Để vượt qua giới hạn hiệu suất khớp lệnh trên chuỗi, một số DEX áp dụng mô hình lai ghép: sổ lệnh ngoài chuỗi và thanh toán trên chuỗi. Theo mô hình này, quá trình khớp lệnh được thực hiện ngoài chuỗi, trong khi thanh toán giao dịch và lưu ký tài sản vẫn diễn ra trên chuỗi. Như vậy, tài sản của người dùng luôn nằm dưới sự kiểm soát của họ—gọi là "tự lưu ký (self-custodial)". Đồng thời, do khớp lệnh ngoài chuỗi, rủi ro MEV giảm đáng kể. Thiết kế này vừa giữ được tính an toàn và minh bạch của tài chính phi tập trung, vừa giải quyết các vấn đề như MEV, mang lại môi trường giao dịch an toàn và đáng tin cậy hơn cho người dùng.
Một số dự án nổi bật như dYdX v3, Aevo và Paradex đã áp dụng mô hình lai ghép này. Cách tiếp cận này nâng cao hiệu quả mà vẫn đảm bảo an toàn, có điểm tương đồng với triết lý của Rollup.
Sổ lệnh toàn bộ trên chuỗi
Sổ lệnh toàn bộ trên chuỗi nghĩa là tất cả dữ liệu và thao tác liên quan đến lệnh giao dịch được đăng tải và xử lý hoàn toàn trên chuỗi—là giải pháp tối ưu nhất để duy trì tính toàn vẹn giao dịch trong các phương án truyền thống. Sổ lệnh toàn bộ trên chuỗi gần như an toàn nhất, nhưng nhược điểm cũng rõ ràng: chịu ảnh hưởng nghiêm trọng bởi độ trễ và thông lượng của blockchain.
Hơn nữa, mô hình này còn đối mặt với rủi ro "giao dịch trước (front-running)" và "thao túng thị trường". Giao dịch trước xảy ra khi một người gửi lệnh, các người dùng khác (thường là MEV Searcher) theo dõi các giao dịch chờ xử lý và thực hiện lệnh trước mục tiêu để thu lợi nhuận. Tình trạng này khá phổ biến trong mô hình sổ lệnh toàn bộ trên chuỗi vì mọi dữ liệu lệnh đều được công khai trên chuỗi, bất kỳ ai cũng có thể xem và xây dựng chiến lược MEV. Đồng thời, do mọi lệnh đều minh bạch, một số người tham gia có thể lợi dụng điều này, dùng lệnh lớn để ảnh hưởng giá thị trường và kiếm lợi bất chính.
Dù có những vấn đề trên, mô hình sổ lệnh toàn bộ trên chuỗi vẫn hấp dẫn về mặt câu chuyện phi tập trung và an toàn. Các chuỗi công như Solana và Monad đang nỗ lực cải thiện hạ tầng để chuẩn bị cho mô hình này. Một số dự án như Hyperliquid, dYdX v4, Zeta Markets, LogX và Kuru Labs cũng đang không ngừng mở rộng phạm vi mô hình sổ lệnh toàn bộ trên chuỗi, bằng cách đổi mới trên các chuỗi hiện có hoặc xây dựng chuỗi ứng dụng riêng để phát triển hệ thống sổ lệnh toàn bộ trên chuỗi hiệu suất cao.
Thu hút thanh khoản và cải thiện UX cho DEX
Thanh khoản là nền tảng sống còn của mọi sàn giao dịch, nhưng việc thu hút thanh khoản ban đầu là bài toán nan giải. Trong quá trình phát triển DeFi, các DEX mới thường dùng biện pháp khuyến khích và sức mạnh thị trường để thu hút thanh khoản. Biện pháp khuyến khích thường là khai thác thanh khoản (liquidity mining), còn sức mạnh thị trường là tạo cơ hội chênh lệch giá giữa các thị trường cho trader. Nhưng khi số lượng DEX ngày càng nhiều, thị phần mỗi sàn càng nhỏ, khó thu hút đủ trader để đạt đến "critical mass" (khối lượng hiệu dụng).
Critical mass hay "khối lượng hiệu dụng" nghĩa là khi một sự vật đạt đến quy mô đủ lớn thì sẽ vượt qua ngưỡng chi phí tối thiểu cần thiết để duy trì phát triển, từ đó đạt lợi nhuận tối đa dài hạn. Sản phẩm không thể tối đa hóa lợi nhuận nếu chưa đạt hoặc vượt quá khối lượng hiệu dụng—một sản phẩm tốt cần vận hành lâu dài ở mức này. Như hình dưới, trục hoành là quy mô sản phẩm, trục tung là tổng chi phí.
Sơ đồ minh họa critical mass
Trong DEX, critical mass chỉ ngưỡng khối lượng giao dịch và thanh khoản—chỉ khi đạt ngưỡng này mới cung cấp môi trường giao dịch ổn định, từ đó thu hút thêm người dùng. Với DEX hợp đồng vĩnh viễn, thanh khoản do LPs tự nguyện cung cấp, nên cách phổ biến để đạt critical mass là thiết lập các bể LP có phần thưởng kinh tế. Trong mô hình này, LPs gửi tài sản vào bể để nhận thưởng, hỗ trợ giao dịch trên DEX.
Nhiều DEX truyền thống thu hút LP bằng lợi suất hàng năm (APY) cao hoặc sự kiện airdrop, nhưng cách này có nhược điểm: để đáp ứng APY và thưởng airdrop cao, DEX phải dùng phần lớn token làm phần thưởng khai thác thanh khoản, mô hình kinh tế như vậy không bền vững, dễ rơi vào vòng xoáy ác tính "khai thác - rút - bán", và DEX có thể sụp đổ nhanh chóng, không thể vận hành lâu dài.
Để giải quyết bài toán thu hút thanh khoản ban đầu, gần đây xuất hiện hai hướng tiếp cận mới: kho thanh khoản chủ động do cộng đồng hỗ trợ và thu hút thanh khoản đa chuỗi.
DEX hợp đồng vĩnh viễn trên Arbitrum—Hyperliquid là ví dụ điển hình sử dụng kho thanh khoản chủ động do cộng đồng hỗ trợ. Kho HLP là một trong những sản phẩm cốt lõi của Hyperliquid, dùng vốn từ người dùng cộng đồng để cung cấp thanh khoản cho Hyperliquid. Kho HLP tích hợp dữ liệu từ Hyperliquid và các sàn giao dịch khác để tính giá công bằng, đồng thời thực hiện các chiến lược thanh khoản sinh lời trên nhiều tài sản. Lợi nhuận và tổn thất (P&L) tạo ra từ các hoạt động này sẽ được phân phối theo tỷ lệ đóng góp của các thành viên cộng đồng trong kho.
Giao diện sản phẩm Hyperliquid
Việc phân bổ thanh khoản đa chuỗi được đề xuất bởi Orderly Network và LogX Network. Các dự án này cho phép tạo giao diện trước (frontend) trên bất kỳ chuỗi nào để giao dịch hợp đồng vĩnh viễn, đồng thời tận dụng đòn bẩy thanh khoản giữa các thị trường. "Đòn bẩy thanh khoản giữa các thị trường" nghĩa là tích hợp và sử dụng nguồn thanh khoản từ nhiều thị trường hoặc chuỗi công, giúp nền tảng giao dịch thu hút thanh khoản trên các thị trường hoặc chuỗi khác nhau.
Bằng cách kết hợp thanh khoản gốc trên chuỗi, thanh khoản tổng hợp đa chuỗi, và tạo các bể AMM trung lập thị trường tài sản rời rạc (DAMN—tức tích hợp nhiều tài sản độc lập, xây dựng danh mục đầu tư không nhạy cảm với diễn biến thị trường, phòng ngừa ảnh hưởng biến động thị trường), LogX có thể duy trì thanh khoản trong giai đoạn thị trường biến động mạnh. Các bể này dùng tài sản ổn định như USDT, USDC và wUSDM, kết hợp oracle để thực hiện giao dịch hợp đồng vĩnh viễn. Hiện các hạ tầng này cũng mở ra khả năng phát triển nhiều ứng dụng khác.
Phân bổ thanh khoản đa chuỗi của LogX Network
Trong lĩnh vực DEX hiện nay, cuộc cạnh tranh về trải nghiệm người dùng (UX) ngày càng gay gắt. Khi DEX mới nổi, chỉ cần cải tiến đơn giản giao diện người dùng là đã nâng cao rõ rệt UX. Nhưng khi giao diện dần giống nhau, DEX bắt đầu cạnh tranh UX bằng cách tích hợp các tính năng như giao dịch miễn phí gas, khóa phiên (session key), đăng nhập xã hội...
Thực tế, CEX thường tích hợp sâu hơn trong hệ sinh thái, không chỉ cung cấp dịch vụ giao dịch cốt lõi mà còn đóng vai trò cổng vào và cầu nối đa chuỗi, trong khi DEX thường bị giới hạn trong một hệ sinh thái đơn lẻ. Nay các DEX đa chuỗi đang phá vỡ giới hạn này, ví dụ như bộ tổng hợp DEX tích hợp thanh khoản và thông tin giá từ nhiều DEX vào một giao diện, giúp người dùng tìm được cặp giao dịch và mức trượt giá tối ưu—có thể hiểu như bộ định tuyến giao dịch.
Nhiều bộ tổng hợp DEX như Vooi.io đang phát triển hệ thống định tuyến thông minh, tích hợp chức năng nhiều DEX và cầu nối đa chuỗi, cung cấp trải nghiệm giao dịch đơn giản và thân thiện. Các bộ tổng hợp này có thể tìm đường giao dịch hiệu quả nhất trên nhiều chuỗi, giúp quá trình giao dịch đơn giản và tiết kiệm chi phí hơn. Quan trọng nhất, người dùng chỉ cần một giao diện đơn giản để quản lý các lộ trình giao dịch phức tạp.
Bên cạnh đó, các bot giao dịch Telegram cũng đang không ngừng tối ưu UX. Các bot này cung cấp cảnh báo giao dịch thời gian thực, thực hiện giao dịch và quản lý danh mục đầu tư, đồng thời có thể tiện lợi hoàn thành ngay trong cửa sổ chat Telegram. Sự tích hợp sâu này tăng tính tiện lợi và mức độ tham gia, giúp trader dễ tiếp cận thông tin và nắm bắt cơ hội thị trường hơn. Tất nhiên, bot Telegram cũng tiềm ẩn rủi ro lớn: người dùng phải cung cấp khóa riêng cho bot, có thể đối mặt rủi ro an ninh.
Các sản phẩm tài chính đổi mới trên DEX hợp đồng vĩnh viễn
Nhiều DEX hợp đồng vĩnh viễn trên thị trường liên tục ra mắt sản phẩm tài chính mới hoặc tối ưu cơ chế giao dịch sản phẩm hiện có để đơn giản hóa quy trình, đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng thay đổi của trader. Dưới đây là giới thiệu sơ lược về các sản phẩm này.
Hợp đồng vĩnh viễn phương sai
Phương sai là chỉ số thống kê phổ biến, phản ánh mức độ phân tán của một tập dữ liệu. Như tên gọi, nội dung giao dịch của hợp đồng vĩnh viễn phương sai không còn là giá tài sản cơ sở mà là biến động (volatility) của tài sản đó.
Ví dụ: bạn cho rằng giá BTC sẽ biến động mạnh nhưng không chắc hướng đi, lúc này có thể mua hợp đồng vĩnh viễn phương sai BTC để đặt cược vào "giá BTC sẽ biến động mạnh trong một khoảng thời gian"—bất kể BTC tăng, giảm hay đi ngang, bạn đều có thể thu lợi.
Ngoài ra, hợp đồng vĩnh viễn phương sai còn có tác dụng phòng ngừa rủi ro, như ví dụ trên, nếu BTC giảm mạnh, do bạn nắm giữ hợp đồng vĩnh viễn phương sai, lợi nhuận từ hợp đồng sẽ bù đắp một phần tổn thất.
Sàn giao dịch phi tập trung Opyn đang sử dụng tài nguyên thị trường hiện có để phát triển các sản phẩm hợp đồng vĩnh viễn phương sai mới lạ. Các hợp đồng này không chỉ mô phỏng chiến lược phức tạp, phòng rủi ro mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Các sản phẩm hợp đồng vĩnh viễn của Opyn gồm bốn loại: Stable Perps (0-perps), Uniswap LP Perps (0.5-perps), Normal Perps (1-perps) và Squared Perps (2-perps, còn gọi là Squeeth). Mỗi loại có mục đích riêng:
Stable Perps cung cấp nền tảng vững chắc cho chiến lược giao dịch; Uniswap LP Perps phản ánh hiệu suất LP mà không cần cung cấp thanh khoản trực tiếp; Normal Perps là loại hợp đồng thông thường nhất; Squared Perps khuếch đại tiềm năng lợi nhuận nhờ tiếp xúc cấp hai.
Các hợp đồng vĩnh viễn này có thể kết hợp thành chiến lược phức tạp hơn. Ví dụ, "Chiến lược Cua": bán khống 2-perps đồng thời mua 1-perps, kiếm phí tài chính trong thị trường ổn định, đồng thời giữ tiếp xúc định hướng cân bằng. Hay "Chiến lược Bò Thiền": kết hợp bán khống 2-perps, mua 1-perps và bán khống 0-perps, duy trì tiếp xúc phe mua trong thị trường ổn định đồng thời kiếm lợi nhuận từ phí tài chính.
Sàn giao dịch phi tập trung Opyn
Hợp đồng Pre-Launch
Hợp đồng vĩnh viễn Pre-Launch cho phép trader đầu cơ về giá tương lai của token trước khi token chính thức lên sàn—có thể hiểu như phiên bản OTC IPO trên chuỗi, giúp nhà đầu tư mở vị thế trước theo giá trị thị trường dự kiến. Nhiều DEX như Aevo, Helix và Hyperliquid đã đi đầu trong mô hình Pre-Launch mới này. Lợi thế chính của hợp đồng Pre-Launch là cung cấp tài sản độc quyền không có trên kênh khác, thu hút và giữ chân người dùng.
Hợp đồng vĩnh viễn tài sản RWA
Hợp đồng vĩnh viễn tài sản RWA có thể trở thành phương thức chính để đưa tài sản thực lên chuỗi. So với việc trực tiếp token hóa tài sản RWA giao ngay, việc đưa lên chuỗi dưới dạng hợp đồng vĩnh viễn đơn giản hơn, chỉ cần thanh khoản và oracle giá. Hơn nữa, ngay cả khi không có thị trường giao ngay trên chuỗi, vẫn có thể xây dựng thị trường hợp đồng vĩnh viễn thanh khoản tốt, vì giao dịch hợp đồng vĩnh viễn có thể vận hành độc lập khỏi giao dịch giao ngay.
Giao dịch hợp đồng vĩnh viễn là bước đầu tiên để RWA tiến tới token hóa giao ngay. Khi thị trường hợp đồng vĩnh viễn tích lũy đủ sự chú ý và thanh khoản, có thể tiếp tục thúc đẩy token hóa giao ngay. Kết hợp giao ngay và hợp đồng vĩnh viễn cho RWA có thể mở ra con đường mới cho thị trường dự đoán, giao dịch theo sự kiện và thực hiện chiến lược chênh lệch giá đa tài sản. Hiện nay, các công ty như Ostium Labs và Sphinx Protocol đang dần nổi bật trong lĩnh vực hợp đồng RWA.
ETP Perpetuals
ETP theo dõi hiệu suất của một số tài sản cơ sở hoặc chỉ số, giá trị thường dựa trên biểu hiện của tài sản cơ sở như cổ phiếu, trái phiếu, hàng hóa, tiền tệ hoặc các danh mục tài sản khác. Các ETP phổ biến bao gồm:
-
ETF: Theo dõi biểu hiện của một chỉ số hoặc ngành cụ thể.
-
ETN: Tương tự trái phiếu, nhưng lợi nhuận gắn với biểu hiện của chỉ số hoặc tài sản cơ sở.
-
ETC: Tập trung vào thị trường hàng hóa, theo dõi giá hàng hóa.
ETP vĩnh viễn cũng có thể dùng để tạo ETP nắm giữ hợp đồng kỳ hạn đáo hạn, ví dụ ETF—USO (hợp đồng kỳ hạn dầu WTI) và ETN—VXX (hợp đồng kỳ hạn chỉ số biến động VIX của S&P 500). Vì không cần gia hạn, ETP vĩnh viễn giúp giảm phí giao dịch và rủi ro suy giảm giá trị tài sản ròng (NAV). Đối với các công ty cần bảo vệ tiếp xúc kinh tế dài hạn nhưng không cần giao nhận thực tế, hợp đồng vĩnh viễn có thể giảm đáng kể chi phí vận hành.
Bên cạnh đó, trong các trường hợp đầu cơ hoặc phòng rủi ro ngoại hối bị hạn chế, thường liên quan đến hợp đồng kỳ hạn 30 hoặc 90 ngày. Những hợp đồng này không chuẩn hóa, phải giao dịch OTC và rủi ro rất cao. Tuy nhiên, tình huống này có thể được thay thế bằng hợp đồng vĩnh viễn thanh toán bằng USD, đơn giản hóa thao tác và giảm rủi ro liên quan.
Thị trường dự đoán (Prediction markets)
Thị trường dự đoán là một thuật ngữ, một nhánh của thị trường tài chính, nơi người tham gia có thể giao dịch và đặt cược vào kết quả của các sự kiện tương lai, ví dụ như kết quả bầu cử, thắng-thua trận đấu thể thao, thay đổi chỉ số kinh tế...
DEX hợp đồng vĩnh viễn có thể cách mạng hóa thị trường dự đoán bằng cách cung cấp cơ chế giao dịch linh hoạt và liên tục, đặc biệt trong các sự kiện bất thường như bầu cử hay dự báo thời tiết không định kỳ. Khác với thị trường dự đoán truyền thống phụ thuộc vào sự kiện thực hoặc oracle, hợp đồng vĩnh viễn cho phép tạo thị trường dự đoán dựa trên dữ liệu tự cập nhật liên tục của thị trường.
Điều này mang lại lợi thế rõ rệt: việc cập nhật dữ liệu liên tục có thể tạo ra nhiều thị trường con trong thị trường dự đoán dài hạn, ví dụ trong mùa bầu cử, thị trường con có thể giao dịch theo biến động tỷ lệ ủng hộ của một ứng cử viên sau một buổi tranh luận cụ thể. Nhờ có thị trường con, người dùng không cần chờ kết quả cuối cùng của sự kiện dài hạn để tham gia giao dịch, mà có thể mua bán dựa trên biến động ngắn hạn của thị trường, như ảnh hưởng của một tin tức, công bố dữ liệu tại một thời điểm... Điều này cung cấp cơ hội giao dịch ngắn hạn và thỏa mãn tức thì cho người dùng.
Việc thanh toán theo thời gian thực liên tục của hợp đồng vĩnh viễn đảm bảo tính ổn định hoạt động thị trường, tăng thanh khoản và mức độ tham gia của người dùng. Ngoài ra, thị trường hợp đồng vĩnh viễn do cộng đồng kiểm soát thông qua cơ chế uy tín và thưởng token để khuyến khích tham gia, đặt nền móng cho thị trường dự đoán phi tập trung—thiết kế này làm cho việc tạo thị trường dân chủ hơn và cung cấp giải pháp mở rộng cho nhiều kịch bản dự đoán khác nhau.
Triển vọng tương lai của DEX hợp đồng vĩnh viễn
Cùng với sự phát triển của hệ thống tài chính tiền mã hóa, thiết kế DEX hợp đồng vĩnh viễn cũng không ngừng được tối ưu. Trọng tâm trong tương lai có thể không chỉ là sao chép chức năng CEX, mà là tận dụng tốt hơn các lợi thế độc đáo của phi tập trung—minh bạch, khả năng kết hợp và trao quyền cho người dùng—để thiết kế các chức năng hoàn toàn mới. Thiết kế DEX hợp đồng vĩnh viễn lý tưởng cần tìm được sự cân bằng tinh tế giữa hiệu suất và an toàn.
Bên cạnh đó, DEX hợp đồng vĩnh viễn ngày càng coi trọng sự tham gia của cộng đồng và nhà phát triển, dùng nhiều cơ chế để tăng cảm giác归属 và lòng trung thành của người dùng. Các biện pháp do cộng đồng dẫn dắt như dùng bot Hyperliquid để tạo lập thị trường giúp nhiều người dùng hơn có thể tham gia công bằng vào hoạt động giao dịch, thực sự hiện thực hóa tính phổ cập của giao dịch phi tập trung.
Để thúc đẩy việc áp dụng đại trà tiền mã hóa, việc xây dựng một nền tảng tích hợp như iOS với trải nghiệm người dùng vượt trội là vô cùng quan trọng. Vì vậy, cần phát triển giao diện người dùng trực quan hơn và đảm bảo toàn bộ quy trình sử dụng mượt mà. Ngoài ra, các DEX hợp đồng vĩnh viễn như Hyperliquid, LogX và dYdX không chỉ bao phủ thị trường tài chính mà còn mở rộng sang bầu cử, thể thao và nhiều lĩnh vực khác, cung cấp con đường mới để đại chúng tham gia giao dịch tiền mã hóa.
Bản đồ phát triển của LogX Network
Trong mười năm qua, sự phát triển DeFi chủ yếu tập trung ở lĩnh vực DEX, cho vay và stablecoin. Trong thập kỷ tới, DeFi có thể hội tụ với nhiều lĩnh vực như tin tức, chính trị, thể thao, có tiềm năng trở thành công cụ được sử dụng rộng rãi, thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa việc áp dụng đại trà tiền mã hóa.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@hashed_official
