Sotheby's trở thành gã hề? Người bán CryptoPunks lừa gạt giới tinh hoa danh tiếng New York
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Sotheby's trở thành gã hề? Người bán CryptoPunks lừa gạt giới tinh hoa danh tiếng New York
NFT là căn bệnh đến từ thị trường nghệ thuật không được giám sát.
Chuyên sâu báo cáo Web3Nguồn: The New York Times
Biên dịch: Bitpush News an
Một cuộc đấu giá được xem như bữa tiệc ra mắt NFT trong giới nghệ thuật lại phơi bày sự bất ổn nằm ở trung tâm thế giới tiền mã hóa.
Đây lẽ ra phải là một hành động sỉ nhục khiến cả khu Upper East Side của New York phải nổi giận, nhưng lúc này đây, Holly Peterson – người thừa kế quỹ đầu tư tư nhân – chỉ có thể mỉm cười cho qua chuyện. Tại sao một viên chức của Sotheby’s dám từ chối cho bà tham gia đấu giá?
Vào tháng 2 năm 2022, bà Peterson, một nhà văn kiêm nhà sưu tập nghệ thuật, bị vây quanh bởi nhóm khách hàng mới nổi: những đại gia tiền mã hóa, tạm thời coi thị trường nghệ thuật là nơi sinh sống. Họ mua hàng thông qua một sáng kiến thời thượng – NFT (non-fungible token), loại token ghi nhận quyền sở hữu các tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số trên blockchain. Các nhà sưu tập sau đó sử dụng những NFT này như các khoản đầu tư tăng giá nhanh chóng để xây dựng tài sản mã hóa của họ.
Các nhà sưu tập trẻ tuổi ăn mặc thoải mái với quần jogger, chào hỏi nhau bằng tên tài khoản Twitter của mình. Đây lẽ ra phải là một đêm tiệc tùng khác đánh dấu sự bùng nổ của thị trường nghệ thuật. Trong vòng vài năm ngắn ngủi, NFT đã chiếm đến một nửa ngành công nghiệp trị giá 65 tỷ USD. Đáng chú ý nhất là bộ sưu tập 104 NFT từ CryptoPunks, một loạt chân dung pixel được tạo ra bằng thuật toán, tượng trưng cho sự trỗi dậy của các bộ sưu tập blockchain. Những tác phẩm này dự kiến sẽ bán được từ 20 đến 30 triệu USD, đồng thời cũng là lần đầu tiên Sotheby’s tổ chức một cuộc đấu giá lớn dành riêng cho một dòng NFT đơn lẻ. Đây là một vinh dự hiếm thấy trong giới đấu giá, ngay cả khi Sotheby’s từng sở hữu tác phẩm của Leonardo da Vinci trị giá 450 triệu USD cũng chưa từng làm vậy.
Là một công ty phục vụ các tỷ phú và những bộ sưu tập quý giá của họ, chiến dịch tiếp thị tối hôm đó vô cùng hoành tráng. Sotheby’s mô tả sự kiện mang tên "Punk!" này là "có thể so sánh với những buổi đấu giá hiện đại và đương đại nổi bật và quan trọng nhất".
Tuy nhiên, những dấu hiệu ban đầu cho thấy thị trường NFT dường như đang sụp đổ – một vụ nổ nội bộ gây chú ý, có thể trở thành tâm điểm cho thất bại của chính phủ trong việc giám sát thị trường nghệ thuật.
Bà Peterson là một trong số nhiều nhà sưu tập truyền thống tham dự buổi đấu giá, sẵn sàng mua NFT đầu tiên của mình. Cha bà, Peter G. Peterson, là một tỷ phú trong lĩnh vực đầu tư vốn tư nhân, người sáng lập Blackstone và từng là thành viên hội đồng bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại. Bản thân bà Peterson cũng từng là thành viên hội đồng Studio Museum in Harlem, và là thành viên ủy ban thu mua tại nhiều cơ quan như Bảo tàng Whitney về Nghệ thuật Hoa Kỳ, Bảo tàng Brooklyn, và Trung tâm Pompidou.
Tuy nhiên, những kinh nghiệm phong phú ấy không giúp bà chuẩn bị tinh thần cho cảnh tượng kỳ lạ tại Sotheby’s. Trong một cuộc phỏng vấn, bà Peterson nhớ lại rằng bà nhìn quanh và cảm thấy bối rối trước những nhà sưu tập mới nổi này. Bà nói: “Chuyện gì đang xảy ra vậy? Tôi là người phụ nữ sống ở Park Avenue, sưu tầm những tác phẩm nghệ thuật cao cấp, giờ lại cảm thấy như một kẻ ngoài cuộc.”
Trong buổi đấu giá này, người mua có thể thanh toán bằng tiền mã hóa hoặc đô la Mỹ thông thường. Trong một buổi thảo luận tròn trước phiên đấu giá, Kenny Schachter – cây viết chuyên mục của Artnet News – phát biểu, tự định vị mình là cầu nối giữa thế giới tiền mã hóa và nghệ thuật truyền thống. (Ông cũng có dự án NFT riêng cần quảng bá.) Là người ủng hộ mạnh mẽ phong trào nghệ thuật số, ông từng chặn được giám đốc bảo tàng Metropolitan tại Central Park và kể lại rằng giám đốc Max Hollein nói rằng các nhà tuyển chọn triển lãm của ông quá sợ công nghệ mới nên không dám tham gia.
Trong bài phát biểu dành cho khách mời tại Sotheby’s, ông Schachter hết lời ca ngợi tiềm năng của NFT, gọi chúng là “đã thay đổi lịch sử nghệ thuật dù không cố tình trở thành nghệ thuật.”
Tối đấu giá, khán giả gồm các nhân vật nổi tiếng như rapper Ja Rule và Cordell Broadus – con trai Snoop Dogg – vỗ tay nhiệt liệt cho sự kiện hoành tráng này. Nhưng phía hậu trường, nhân viên đang bận rộn cứu vãn một buổi đấu giá lẽ ra phải đi vào lịch sử.
Theo ba nguồn tin nội bộ, mối quan hệ giữa nhà đấu giá và người bán đã có dấu hiệu bất ổn từ đầu, người bán này hoạt động dưới tên người dùng 0x650d. Thông tin công khai về ông ta gần như không có; danh tính kỹ thuật số của ông nhằm quảng bá bộ sưu tập CryptoPunk mà ông mua, đã bỏ ra khoảng 7 triệu USD vào năm 2021, và tuyên bố rằng ông có được những NFT này “vì tôi chọn sự giàu có”.
Nhưng ông cũng nói rằng sẽ không bao giờ bán chúng đi – điều này lẽ ra phải là tín hiệu cảnh báo đầu tiên đối với Sotheby’s.
Sotheby’s thực ra là lựa chọn thứ hai của nhà sưu tập này để bán CryptoPunks, vì trước đó ông không đạt được thỏa thuận với Christie’s. Khác với những nhà sưu tập truyền thống sẵn sàng mua các tác phẩm nghệ thuật mới lạ, các nhà sưu tập tiền mã hóa lại tỏ ra thiếu nhiệt tình. Những NFT này được gọi là “floor punks”, nghĩa là chúng thiếu các thuộc tính giúp các CryptoPunk khác đạt giá cao hơn trên thị trường. Độ hiếm do thuật toán tạo hình ảnh quy định sẵn; ví dụ, trong 10.000 hình ảnh, chỉ có chín punk được tạo hình dạng người ngoài hành tinh, 24 hình trông giống khỉ. (Vào tháng 3 năm 2024, có tin đồn rằng một “punk ngoài hành tinh” đã được bán với giá 16 triệu USD.) Bộ sưu tập của 0x650d chỉ gồm những NFT cơ bản và phổ biến nhất, ban đầu được tạo ra bởi hai nhà phát triển phần mềm Canada Matt Hall và John Watkinson thông qua Larva Labs.
Do đó, các nhà sưu tập NFT nghiêm túc gần như không có động lực để mua bộ sưu tập này, đặc biệt khi giá sàn của một CryptoPunk đơn lẻ vào thời điểm đó khoảng 150.000 USD. Chỉ cần tính toán đơn giản cũng thấy chuyên gia nghệ thuật số Michael Bouhanna của Sotheby’s đã thổi phồng giá trị bộ sưu tập lên gần gấp đôi so với định giá thực tế của các nhà giao dịch trực tuyến. Trên mạng, một bộ sưu tập CryptoPunks tương tự có giá khoảng 15 triệu USD. Hơn nữa, thời điểm đấu giá cũng rất tệ. Khi tin tức Nga-Ukraine bùng nổ, tiền mã hóa vừa trải qua đợt giảm mạnh; trong bối cảnh lãi suất tăng, các tài sản rủi ro trở nên kém hấp dẫn. Dù vẫn còn lòng ham muốn đầu cơ, nhưng khi ví tiền của mọi người bỗng dưng mất giá, thì ham muốn đó có thể không còn mạnh mẽ nữa.
NFT là căn bệnh đến từ thị trường nghệ thuật không được kiểm soát
Cơn sốt NFT diễn ra đúng vào thời kỳ ngày càng gia tăng tiếng xấu của thị trường nghệ thuật – thời kỳ “miền Tây hoang dã”, khi những bức tranh của Marc Chagall hay René Magritte bị biến thành công cụ trốn tránh chế tài, rửa tiền và gian lận thông qua các công ty ma.
Ví dụ, vào năm 2020, các nhà điều tra Thượng viện phát hiện các nhà đấu giá và thương gia cho phép hai tỷ phú Nga bị trừng phạt – Arkady và Boris Rotenberg – mua bán tác phẩm nghệ thuật thông qua các công ty ma do các cố vấn nghệ thuật đứng tên. Báo cáo kết luận rằng mặc dù không xác định được danh tính thật của khách hàng, các trung gian giao dịch vẫn hoàn tất giao dịch.
Dù có sự giám sát của Quốc hội, một kỷ nguyên mới với sự nới lỏng quản lý đang đến, đúng vào lúc NFT hoàn toàn làm đảo lộn mối quan hệ giữa giá trị nghệ thuật và giá trị tài chính.
Buổi đấu giá của Sotheby’s diễn ra chỉ vài tuần sau khi chính phủ liên bang né tránh việc áp dụng Đạo luật Bí mật Ngân hàng (Bank Secrecy Act) đối với ngành nghệ thuật. Nếu đạo luật này được thi hành, nó sẽ tăng cường kiểm tra các giao dịch tài chính và chấm dứt việc sử dụng công ty ma để che giấu danh tính người mua và người bán.
Năm 2021, Quốc hội giao cho Bộ Tài chính soạn một báo cáo nhằm ứng phó với vấn đề thị trường nghệ thuật trở thành nơi trú ẩn cho tội phạm tài chính, trách nhiệm này đặt lên vai Bộ Tài chính và Phó Thư ký Chính sách Chiến lược Scott Rembrandt, tuy nhiên ông lại không am hiểu mấy về những bí ẩn tài chính trong thế giới nghệ thuật.
Sau khi các cơ quan quản lý tại EU và Anh cấm hành vi mua hộ (tức mua hàng thay cho người mua bí mật) và các quy định che giấu bên thực sự đứng sau giao dịch, các thương gia đã chuẩn bị tinh thần cho kịch bản tồi tệ nhất.
Lo lắng của họ kéo dài sang năm tiếp theo, khi Văn phòng Tổng chưởng lý bang New York buộc tội Sotheby’s liên quan đến kế hoạch gian lận thuế. Theo cáo buộc, hơn mười hai khách hàng đã nhận được giấy chứng nhận bán lại giả mạo, đóng vai trò là thương gia để tránh trả hàng triệu đô la thuế khi mua hàng. Một thẩm phán cho phép điều tra tiếp tục, cho rằng có đủ bằng chứng cho thấy các thành viên cấp cao của nhà đấu giá đã “cố tình làm ngơ” quy định này.
Khi lợi nhuận bị đe dọa, các thương gia cũng không còn im lặng; trong hai năm qua, các phòng tranh và nhà đấu giá đã chi gần 1 triệu USD tại Washington để vận động các quan chức liên bang về các vấn đề quản lý.
Khi Bộ Tài chính công bố báo cáo vào tháng 2 năm 2022, dù có bằng chứng rõ ràng về hoạt động phạm tội, báo cáo vẫn không đề xuất can thiệp chính phủ ngay lập tức.
“Chúng tôi nhận thấy rằng mặc dù một số khía cạnh của thị trường nghệ thuật giá trị cao dễ bị rửa tiền, nhưng nhìn chung, các vấn đề tiềm tàng lớn hơn đang tác động, như việc lạm dụng công ty ma hoặc sự câu kết của các chuyên gia tham gia, những người có thể cố tình làm ngơ,” ông Rembrandt nói trong một cuộc phỏng vấn, ám chỉ rằng tội phạm nghệ thuật nhiều hơn là sản phẩm phụ của một hệ thống tài chính lỗi thời chứ không phải đặc trưng của ngành.
Tuy nhiên, quan chức tài chính này lại dựa vào dữ liệu thống kê sai lệch. Ông Rembrandt nói rằng lượng tiền rửa và các tội phạm tài chính khác luân chuyển qua thị trường nghệ thuật mỗi năm chỉ vào khoảng 3 tỷ USD. Con số này là sai, bắt nguồn từ một tuyên bố không có nguồn trích dẫn trong bài viết của nhà báo Anh Geraldine Norman trên tờ Independent năm 1990 về thị trường đồ cổ. (Bộ Tài chính không phản hồi yêu cầu bình luận.)
Sự thiếu nghiên cứu sâu trong báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy chính phủ đã không tiến hành kiểm tra kỹ lưỡng thị trường nghệ thuật.
Ở một mức độ nào đó, NFT là hệ quả của việc thiếu giám sát này. Do đặc tính kỹ thuật số, NFT dễ bị lạm dụng như công cụ gian lận hơn các loại hình nghệ thuật khác. Giao dịch hoàn tất trong vài giây, không có nhân viên hải quan khó tính hay quy trình KYC nào ngăn cản tội phạm.
Dù ông Rembrandt không muốn đưa quản lý liên bang vào thị trường nghệ thuật, nhưng trong báo cáo ông vẫn đặc biệt nhấn mạnh rủi ro ngày càng tăng của NFT, cảnh báo: “Các loại hợp đồng này có thể thúc đẩy việc tạo ra một thị trường giao dịch tác phẩm liên tục trong thời gian ngắn.” Ông bổ sung thêm: “Các thành viên tham gia ngành truyền thống, như các nhà đấu giá nghệ thuật hay phòng tranh, có thể không có đủ hiểu biết về công nghệ sổ cái phân tán (distributed ledger technology) để thực hiện việc nhận diện và xác minh khách hàng hiệu quả trong lĩnh vực này.”
Vài tuần sau, những gì xảy ra tại Sotheby’s sẽ chứng minh những lo ngại của ông Rembrandt, đồng thời làm nổi bật thất bại của Bộ Tài chính trong việc thiết lập các quy định giám sát mới trên thị trường nghệ thuật – những quy định lẽ ra phải yêu cầu các nhà đấu giá thực hiện nhiều hơn trong việc thẩm định khách hàng.
“Rug pull” đáng nhớ
Trong phòng đấu giá, khán giả háo hức nhìn vào bục trống, nơi người điều phối lẽ ra đã bắt đầu phiên đấu giá từ nửa tiếng trước. Thay vào đó, viên chức thông báo người ủy thác đã rút lại các tác phẩm; mọi người vẫn có thể tham dự buổi tiệc sau đó, thưởng thức nhạc DJ Seedphrase. Những nhà đầu tư trẻ tuổi trong lĩnh vực tiền mã hóa, vẫn đang sửng sốt, uống nốt những giọt champagne cuối cùng rồi bước ra khỏi cửa xoay của nhà đấu giá, hướng về York Avenue. Có vẻ như 0x650d đã cân nhắc số tiền ông có thể kiếm được nếu đấu giá, và quyết định rằng khả năng không đạt được con số mong muốn.
“Cả buổi tối đều quá phi thực tế,” bà Peterson nói. “Cuộc đấu giá này khiến tôi chắc chắn rằng có điều gì đó đang sai.”
Đối với những nhân vật lớn trong ngành như Amy Cappellazzo – cựu lãnh đạo Sotheby’s – sự kiện này mang một ý nghĩa khác. Bà nói: “Đây là dấu hiệu sớm cho thấy thị trường tiền mã hóa đang gặp khó khăn.”
Các nhà sưu tập NFT cần những giao dịch mạnh để duy trì đà phát triển. Nhưng những sự kiện thảm họa như cuộc đấu giá Sotheby’s cho thấy thời kỳ hoàng kim của ngành NFT đã qua. Những nhà sưu tập truyền thống như bà Peterson, lẽ ra có thể tham gia trào lưu sưu tầm nghệ thuật số, giờ lại đang rút lui, trong khi những người hoài nghi ăn mừng bằng chứng cho thấy sự yếu kém của blockchain.
“Các nhà sưu tập truyền thống lo lắng rằng thị trường của họ sẽ bị phá rối bởi những sức mạnh điên rồ, kỳ quặc này,” bà Cappellazzo nói. “Không gì đáng tin cậy hơn việc sở hữu một tài sản cứng, như một bức tranh treo trên tường. Nhưng bất cứ điều gì làm suy yếu giá trị của tài sản cứng đều khiến họ bất an.”
Người ủy thác ẩn danh 0x650d cố gắng cứu vãn danh tiếng của mình. Gần một giờ sau khi rút lại tác phẩm, vào lúc 19h41, ông đăng Twitter tuyên bố quyết định “hodl” – thuật ngữ trong cộng đồng tiền mã hóa, nghĩa là giữ tài sản kỹ thuật số. Khoảng một giờ sau, ông chia sẻ một hình ảnh chế của nghệ sĩ Drake, nói rằng ông đã “rugging” Sotheby’s để đưa NFT CryptoPunks lên nền tảng chính thống. “Rugging” ở đây ám chỉ “Rug pull” – một kiểu lừa đảo mà các nhà phát triển tiền mã hóa cố tình thu hút nhà đầu tư vào dự án, rồi đột ngột biến mất trước khi giao sản phẩm.
Trong tất cả các vụ lừa đảo mã hóa trên thị trường NFT, Rug pull là loại nổi tiếng và xảy ra thường xuyên nhất, vì nó biến thiện chí thành gánh nặng; ít nhất đã có bốn vụ lừa đảo kiểu này thông qua việc bắt chước series NFT “Bored Ape Yacht Club”, khiến các nhà đầu tư thiệt hại tổng cộng hơn 11 triệu USD.
Tuy nhiên, thất bại của buổi đấu giá Sotheby’s là một khoảnh khắc khác thường, đánh dấu hành vi khiêu khích từ thế giới mã hóa thâm nhập vào thị trường nghệ thuật. Với người ủy thác, việc chế giễu công khai nhà đấu giá lớn nhất thế giới gần như chẳng mang lại lợi ích chiến lược nào; cú “Rug pull” của ông chỉ làm tổn hại đến danh tiếng của tiền mã hóa.
Về ngắn hạn, rõ ràng 0x650d nghĩ rằng mình đã ra quyết định khôn ngoan. Sau thất bại của buổi đấu giá, tài khoản mạng xã hội của ông im lặng gần một tháng, cho đến tháng 4 năm 2022, ông tuyên bố bộ sưu tập CryptoPunks của mình sẽ được dùng làm tài sản đảm bảo để vay khoản 8,32 triệu USD, giúp ông có tính thanh khoản trong khi vẫn giữ tiềm năng tăng giá của các NFT. Số tiền vay này bằng 40% mức định giá thấp nhất của Sotheby’s đối với bộ sưu tập của ông, cho thấy 0x650d có thể tận dụng định giá của nhà đấu giá để hợp pháp hóa giá trị NFT của mình. Như vậy, ông giữ được các CryptoPunks, về lý thuyết có thể bán với giá cao hơn mức Sotheby’s đưa ra, đồng thời dùng chúng như nguồn vốn linh hoạt trong thời gian chờ đợi.
Nhưng hai năm sau, do sự thiếu tin tưởng của giới nghệ thuật đối với NFT, giá trị CryptoPunks đã giảm mạnh. 0x650d dường như vẫn đang nắm giữ bộ sưu tập của mình, nhưng hiện giờ giá trị chỉ còn khoảng 12,3 triệu USD, giảm đáng kể so với mức 20 triệu USD mà ông từ chối tại Sotheby’s.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@nytimes
