Thức tỉnh, những mật mã hữu!
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Thức tỉnh, những mật mã hữu!
Punk mật mã «giống như phần lớn các anh em họ cyberpunk của chúng ta, nghĩa là, không mấy punk.»
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Crypto Wars
Biên dịch: Kurt Pan
"Hãy đứng lên, những tên mật mã linh, tội ác đang ấp ủ trong bụng con thú" – Timothy May dùng những lời này để kêu gọi đồng chí của mình cầm vũ khí chiến đấu.
Vào mùa xuân năm 1992, May tiếp đón Eric Hughes tại Oakland, bang California, nơi Hughes đang tìm chỗ ở. Trong thời gian sống cùng nhau, họ gần như không còn đi tìm nhà nữa, bởi vì cả hai đều say sưa trao đổi về những mối đe dọa riêng tư mà cuộc cách mạng kỹ thuật số đang nổi lên mang lại. Khi chuyến thăm kết thúc, May và Hughes quyết định tập hợp một nhóm bạn đồng chí hướng để hành động. Trọng tâm của nhóm họ là phát triển các công cụ mật mã nhằm tự bảo vệ khỏi những kẻ thù hiện tại và tương lai.
Tháng Chín, nhóm tổ chức buổi họp mặt đầu tiên. Timothy May và Eric Hughes cùng John Gilmore – người sau này trở thành đồng sáng lập viên thứ ba của phong trào mật mã linh – cẩn trọng mời khoảng hai mươi người tham dự buổi họp mặt ban đầu này. Nhiều người tham gia có quan điểm phản thể chế mạnh mẽ, tin rằng chính phủ sẽ lợi dụng kỷ nguyên kỹ thuật số để tăng cường quyền lực của mình. Buổi họp có phần đọc tuyên ngôn. Tuyên ngôn "Chủ nghĩa vô chính phủ mật mã" của May lần đầu tiên được công bố vào năm 1988, nhưng giờ đây nó đã có một khán giả chăm chú lắng nghe. Tuyên ngôn mở đầu như sau:
"Một bóng ma, bóng ma của chủ nghĩa vô chính phủ mật mã, đang lang thang trong thế giới hiện đại." Tuyên ngôn của May giải thích rằng những công nghệ có khả năng tạo ra một "cuộc cách mạng xã hội và kinh tế" đang xuất hiện, và trong vòng mười năm tới, sức mạnh tính toán đủ lớn sẽ khiến cuộc cách mạng này "khả thi về mặt kinh tế và về cơ bản là không thể ngăn cản". Giống như việc phát minh ra in ấn đã làm suy yếu quyền lực của các hội nghề nghiệp thời Trung cổ, mật mã học sẽ thay đổi bản chất của thương mại và quản trị. Cuộc cách mạng kỹ thuật số sắp tới sẽ mang mật mã khóa công khai đến với đại chúng. Nó sẽ cho phép công dân giao tiếp và giao dịch ẩn danh với nhau. May viết rằng những phát triển này sẽ làm thay đổi sâu sắc xã hội; nếu các giao dịch bị che giấu bởi mật mã, chính phủ sẽ không thể thu thuế, các khoản thanh toán sẽ sử dụng tiền mật mã mà ngân hàng trung ương không thể kiểm soát. Bản chất của các quy định chính phủ sẽ phải thay đổi, bởi làm sao có thể kiểm soát điều mà chính phủ không nhìn thấy? Khả năng giữ bí mật thông tin sẽ bị thách thức căn bản, vì mã hóa khóa công khai và các bộ chuyển tiếp ẩn danh sẽ cho phép những người bên trong hệ thống rò rỉ tài liệu mật trực tuyến mà hầu như không lo bị nhận diện. Ý nghĩa hàm chứa trong văn bản của May là, nếu mọi tương tác giữa công dân được bảo vệ bằng mã hóa, khả năng của chính phủ trong việc xây dựng hồ sơ số hàng loạt sẽ bị suy yếu nghiêm trọng. May cảnh báo:
"Nhà nước tất nhiên sẽ cố gắng làm chậm lại hoặc ngăn chặn sự lan truyền của công nghệ này, với lý do lo ngại an ninh quốc gia, bọn buôn lậu ma túy và trốn thuế sẽ sử dụng công nghệ này, cũng như nỗi sợ hãi về sự tan rã xã hội. Nhiều mối lo ngại này là hợp lý; chủ nghĩa vô chính phủ mật mã sẽ cho phép buôn bán tự do các bí mật nhà nước, và sẽ cho phép giao dịch các tài liệu bất hợp pháp và bị đánh cắp."
Timothy May thừa nhận rằng "tội phạm và các thế lực nước ngoài" sẽ được trang bị sức mạnh nhờ thế giới mới của chủ nghĩa vô chính phủ mật mã, nhưng điều đó "sẽ không ngăn cản" sự lan truyền của nó. Đối với May và những người bạn đồng hành, dù mật mã có thể thúc đẩy một số hoạt động như lạm dụng trẻ em – ngay cả họ cũng có thể tìm được điểm chung với chính phủ trong việc chống lại những hành vi này – thì khả năng tự bảo vệ bằng mật mã cũng giống như quyền sở hữu súng ống. Dù súng ống và mã hóa đều có thể bị dùng vào những mục đích khủng khiếp, nhưng chúng cũng là hàng phòng thủ cuối cùng của công dân trước một chính phủ có thể trở nên chuyên chế và độc quyền bạo lực. Russell E. Whitaker, một mật mã linh Anh Quốc, bình luận rằng: "Lập luận ủng hộ quyền sở hữu và mang súng thường có thể áp dụng trực tiếp sang quyền sở hữu và sử dụng khóa riêng tư."
Trong phần còn lại của buổi họp mặt đầu tiên, nhóm chơi trò "trò chơi vô chính phủ mật mã", đóng vai cách hệ thống ẩn danh của họ sẽ vận hành ra sao. Ngay trong buổi họp, bạn gái của Eric Hughes – Jude Milhon, một hacker và nhà hoạt động giàu kinh nghiệm, từng viết một cuốn hướng dẫn về "cuộc cách mạng trực tuyến" – đùa rằng: "Cả đám các anh đúng là lũ mật mã linh"; các hacker rất thích cái tên này, theo lời May, "được chấp nhận ngay lập tức."
Tên gọi này bắt nguồn từ thể loại cyberpunk (cyber linh), kết hợp các yếu tố khoa học viễn tưởng, hacker và không gian mạng. Các tiểu thuyết cyberpunk bao gồm "Neuromancer" của William Gibson, tác phẩm sau này trở thành cảm hứng cho bộ phim "Ma trận". Những bộ phim kiểu này thường kể về các hacker bị chế độ đàn áp trong thế giới thực, nhưng lại phát triển mạnh trong không gian mạng, thường tìm ra cách dùng trí tuệ siêu việt để vượt mặt các nhà độc tài. Tuy nhiên, như May giải thích trong cuốn sách đồ sộ "Cyphernomicon" – tác phẩm gần nhất với một cuốn sách giáo lý chính thức của nhóm – các mật mã linh "giống như phần lớn anh em cyberpunk của chúng tôi, nghĩa là, không quá 'linh'."
Trong vài tháng tiếp theo, cái tên nhóm và ý thức hệ vô chính phủ mật mã của họ sẽ bị thử thách. Một số mật mã linh cho rằng họ nên định hình lại hình ảnh của mình, cho rằng nói về chủ nghĩa vô chính phủ "gây hại cho sự nghiệp", và "lớp trung lưu Mỹ sẽ tránh xa những tên du côn hippie mặc áo thun, áo da, dép xăng đan và để râu ria". Họ tranh luận rằng trừ phi các mật mã linh có thể nói bằng ngôn ngữ của "tầng lớp veston", nếu không thông điệp của họ sẽ bị phớt lờ. Họ đề xuất các tên thay thế cho nhóm như "Hiệp hội nghiên cứu mật mã" hay "Mật mã và Quyền riêng tư", nhưng Timothy May cho rằng "mật mã linh" là một cái tên phù hợp:
"Tôi hoàn toàn đồng ý với nhiều người trong các bạn rằng cái tên 'mật mã linh' có một vài ý nghĩa, ta có thể nói, khá khác thường. Một số người sẽ nghĩ chúng ta là những tên nghiện trượt ván máy móc, những người khác sẽ coi chúng ta là những 'người nguyên thủy mật mã' đục lỗ cơ thể và suốt ngày tiệc tùng. Nhưng cái tên này chắc chắn hấp dẫn nhiều người, và thực sự thu hút sự chú ý. Có vẻ như những cái tên khô khan như 'Hiệp hội những người yêu thích mật mã Bắc California' khó lòng gây được nhiều chú ý."
Thương hiệu "mật mã linh" sẽ chiếm lấy trí tưởng tượng của các nhà báo. Dù sao đi nữa, May suy ngẫm, đã có những nhóm xử lý vấn đề tự do công dân kỹ thuật số rồi, họ có thể "thể hiện khuôn mặt của một luật sư trước truyền thông". Còn về chuyện "lịch sự", May viết cho những người thách thức mình:
"Mục tiêu của chúng ta có phải là bị 'hợp nhất' vào hệ thống không?... Có phải là trở thành một tiếng nói 'lịch sự' trong quá trình đàm phán ôn hòa không? Tôi không nghĩ vậy. Theo một nghĩa nào đó, mật mã linh lấp đầy một vị trí sinh thái quan trọng, bằng cách trở thành mặt trái ngược, mặt cực đoan… Có lẽ giống như vai trò mà Đảng Báo đen, Yippies và Tổ chức Thời tiết Dưới lòng đất từng đảm nhận ở thế hệ trước."
Sau khi viện dẫn các biểu tượng phản văn hóa, May kiên quyết khẳng định ông không có ý định mặc veston, cũng không định cắt tóc ngắn hay cạo râu; ông cũng không định "làm nhẹ đi" thông điệp mà mật mã linh truyền tải, hay trở nên "ôn hòa và lý trí" trong hành trình theo đuổi chủ nghĩa vô chính phủ mật mã. Ông sẽ giữ trọn lời hứa của mình.
Timothy May là người vận động tích cực nhất cho chủ nghĩa vô chính phủ mật mã, trong sáu năm trời, ông đăng nhiều tin nhắn trên danh sách email hơn bất kỳ người dùng nào khác. Dù vậy, May không coi mình là lãnh đạo của họ. Về lý thuyết, những người vô chính phủ mật mã không có lãnh đạo; May giải thích điều này trong "Cyphernomicon" bằng cách chỉ ra nguồn gốc từ vựng của tên gọi ý thức hệ họ: "vô rule = vô head = an arch (không đứng đầu hay chủ yếu) = vô chính phủ". Dù vậy, May là một trong số ít thành viên có đủ thời gian rảnh để trở thành người phát ngôn không chính thức của các mật mã linh, dù điều này chưa từng được các thành viên khác công nhận. Năm 1986, May 34 tuổi, nghỉ hưu khỏi vị trí nhà vật lý tại Intel, với lượng cổ phiếu đủ để đảm bảo rằng miễn là ông tránh mua xe thể thao đắt tiền, đi du lịch nước ngoài hay ăn ở nhà hàng cao cấp, ông sẽ chẳng cần phải làm việc thêm lần nào nữa. Trong mười hai năm làm việc tại Intel, một thành tựu lớn của May là chứng minh được các sự kiện lượng tử có thể ảnh hưởng đến chuyển động của các hạt hạ nguyên tử; khám phá này giúp Intel bảo vệ các chất bán dẫn khỏi những sự kiện lượng tử phá hoại, từ đó duy trì được tiến trình của định luật Moore. Nhưng khi năm 1986 đến, tình hình tại Intel trở nên khắc nghiệt hơn, mỗi bộ phận đều có mười phần trăm nhân viên thấp nhất lo lắng về công việc của mình. Sau khi nhận được một bản đánh giá hiệu suất đầy chỉ trích, May dùng chiếc máy tính bỏ túi HP đã mài giũa lâu năm của mình để tính toán, và nhận ra ông hoàn toàn có thể chịu đựng được việc nghỉ việc, để theo đuổi một đời sống trí tuệ không còn phụ thuộc vào sự thay đổi thất thường của các sếp công ty. Trong thời gian "nghỉ hưu" này, May nuốt chửng vô số sách vở và bài báo học thuật, từ tạp chí kinh doanh đến tiểu thuyết khoa học viễn tưởng; "Tôi chưa bao giờ hứng thú với cưỡi ngựa, chèo thuyền, đi bộ đường dài hay những việc người ta thường làm," ông bình luận, "thay vào đó, tôi chỉ đọc, đọc và đọc."
Giống như nhiều kỹ thuật viên khác, các mật mã linh hết sức trân trọng và yêu quý Internet, điều này dẫn đến mong muốn bảo vệ không gian mà nhiều người coi là ngôi nhà tri thức của mình – một khát vọng cha mẹ. John Perry Barlow, đồng sáng lập viên của Quỹ Biên giới Điện tử – một tổ chức hàng đầu về tự do công dân kỹ thuật số – mô tả lần đầu tiên kết nối Internet như một "thiên kiến thiêng liêng"; ông nhớ lại:
"Nếu bạn đặt tất cả nhân loại vào cùng một không gian xã hội, nơi họ không có quần áo và tòa nhà, hay bất cứ thứ gì để thể hiện họ là ai, họ không có tài sản, không có ranh giới lãnh thổ, thậm chí có thể không có luật lệ… thì đây có thể là điều quan trọng nhất kể từ khi con người kiểm soát lửa."
Đối với Barlow, Internet mang lại "cuộc đàm phán lại quyền lực" giữa chính phủ và công dân, một sự kiện nguy hiểm không kém gì việc phát minh ra Kinh Thánh Gutenberg. Internet là điểm kết nối trung tâm cho những người thám hiểm tri thức này. John Young, một mật mã linh, người trước khi hợp tác với Julian Assange trong WikiLeaks đã xây dựng một trong những trang rò rỉ sớm nhất, nhớ lại khi ông và vợ lần đầu khám phá Internet: "Chúng tôi cảm thấy mình luôn sống trong u ám và trì trệ, rồi bỗng nhiên chúng tôi đã ở ngay tiền tuyến." Đối với những "công dân mạng", họ có thể tương tác tức thì với những người tiên phong trong lĩnh vực của mình, dù họ ở tận cùng Trái Đất. Trong một thế giới nơi sự gần gũi quyết định tiềm năng hợp tác, các nhóm nay có thể dễ dàng tụ họp, trao đổi những ý tưởng đột phá, ấp ủ biến đổi, và tìm thấy sự an ủi giữa những người có cùng nhiệt huyết như họ.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
