Phong trào bùng nổ trong hệ sinh thái Bitcoin: Những dự án Layer2 nào đáng chú ý?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phong trào bùng nổ trong hệ sinh thái Bitcoin: Những dự án Layer2 nào đáng chú ý?
Hiện tại, lĩnh vực lớp 2 của Bitcoin đang thể hiện xu hướng phát triển như thế nào, và ẩn chứa những mật mã sơ kỳ nào đáng chú ý?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Web3CN
Trong ba tháng gần đây, các dự án ghi dữ liệu đầu tiên như Ordinals đã thúc đẩy toàn bộ lĩnh vực này bùng nổ, mức tăng giá của các token nổi bật liên quan đến việc ghi dữ liệu cũng không ngừng lập kỷ lục mới, điều này đồng thời làm dấy lên cơn sốt khái niệm ghi dữ liệu trên SATS, RATS và thậm chí là nhiều chuỗi công khai khác.
Đồng thời, những phát ngôn chỉ trích gay gắt từ Luke Dashjr - nhà phát triển cốt lõi của Bitcoin Core - đối với ORDI và các dữ liệu được ghi, đã đổ một gáo nước lạnh lên toàn bộ thị trường ghi dữ liệu, đồng thời khiến thị trường phải suy ngẫm và tìm kiếm hướng phát triển lành mạnh giữa dữ liệu ghi và Bitcoin.
Trong bối cảnh này, làn sóng "L2 hóa" hệ sinh thái Bitcoin dường như đã trở thành xu thế không thể ngăn cản. Đặc biệt, L2 vừa giải quyết được vấn đề "giao dịch rác" bị chỉ trích gay gắt trên Bitcoin, vừa tận dụng tính khả lập trình để tạo ra loạt ứng dụng DeFi như Swap, cho vay, khai thác thanh khoản... Triển vọng rất rộng mở. Vậy hiện tại khu vực L2 của Bitcoin đang phát triển theo xu hướng nào, và ẩn chứa những cơ hội sớm nào đáng chú ý?
Xu hướng “L2 hóa” của Bitcoin
Kèm theo sự bùng nổ liên tục của phân nhánh ghi dữ liệu Bitcoin, việc tham gia thủ công vào các dự án ghi dữ liệu mới trên chuỗi nhanh chóng trở thành một thị trường đỏ máu. Về mặt câu chuyện, dữ liệu ghi thực sự khác biệt so với nhiều dự án huy động vốn lớn trước đó và logic kể chuyện truyền thống do VC dẫn dắt, mang lại cơ hội tham gia cho đông đảo người dùng bình thường ngoài OG và cá voi.
Tuy nhiên, mạng lưới Bitcoin ở trung tâm của cơn sốt ghi dữ liệu cũng đối mặt với nhiều vấn đề, rõ ràng nhất là “tắc nghẽn mạng, phí giao dịch tăng vọt” — vì dữ liệu ghi tương tự NFT, cho phép người dùng ghi mọi loại dữ liệu lên blockchain, nhưng về tổng thể, phí giao dịch Bitcoin được tính theo dung lượng dữ liệu, nên người dùng ghi dữ liệu thường có xu hướng đặt phí giao dịch thấp hơn.
Điều này đồng nghĩa họ sẵn sàng chờ lâu hơn để xác nhận, và dễ dẫn đến việc các giao dịch dạng ghi dữ liệu bị thay thế bởi các chuyển tiền Bitcoin cấp bách hơn.
Trong bối cảnh này, lượng lớn giao dịch ghi dữ liệu xuất hiện ào ạt nhưng đều sẵn sàng xếp hàng chờ xử lý đã ùn ứ, làm quá tải bộ nhớ tạm thời (mempool) của Bitcoin (nơi lưu trữ tất cả giao dịch hợp lệ chưa được thêm chính thức vào mạng).
Theo thống kê từ KOL mã hóa bitrabbit.btc, trong 14 năm qua Bitcoin tích lũy được 87 triệu UTXO, nhưng kể từ ngày 24/4 khi BRC20 bắt đầu giao dịch, trong khoảng 7 tháng con số này đã tăng vọt lên 140 triệu – trong hơn 50 triệu UTXO mới được thêm vào, có tới 40 triệu là các giao dịch cực nhỏ từ 100-1000 satoshi.
Như hình trên cho thấy, kể từ khi ra mắt vào tháng 2/2023, dữ liệu ghi luôn là tác nhân tiêu tốn chủ yếu không gian khối Bitcoin, và từ tháng 2 bộ nhớ tạm thời (mempool) của Bitcoin đã ở trạng thái đầy tải, tình trạng này kéo dài cho đến nay.
Điều này khiến mạng lưới Bitcoin không thể dọn dẹp bộ nhớ tạm thời của nó, tính đến thời điểm viết bài vẫn ở mức cao nhất trong lịch sử BTC kể từ khi có dữ liệu ghi nhận.
Theo thực tế hiện tại của mạng Bitcoin, đặc biệt là quy định phòng chống tấn công bụi (dust attack), mỗi giao dịch UTXO đơn lẻ trên mạng Bitcoin không được ít hơn 546 satoshi, điều này có nghĩa phần lớn các giao dịch nhỏ đang chờ xử lý trong hàng chục triệu giao dịch ghi dữ liệu thực chất tương đương với các giao dịch rác kiểu DDoS, có thể suốt đời không bao giờ được đóng gói và phát sóng lên chuỗi.
“Hầu hết các UTXO nhỏ này sẽ không bao giờ được chi tiêu, mà mãi nằm trong các nút Bitcoin, gây lãng phí tài nguyên phần cứng và điện năng trị giá hàng chục, hàng trăm tỷ USD cho mạng BTC trong vài chục, vài trăm năm tới.”
Cũng vì lý do này mà nhà phát triển Bitcoin Core, Luke Dashjr, công khai chỉ trích mạnh mẽ ORDI, dữ liệu ghi và BRC20 — “Dữ liệu ghi đang lợi dụng lỗ hổng trong Bitcoin Core để gửi tin nhắn rác lên blockchain”.
Vì vậy, dù thị trường dữ liệu ghi đã vượt mốc hàng chục tỷ USD và đà tăng trưởng chưa hề giảm, các dự án ghi dữ liệu phát hành trên chuỗi chính Bitcoin truyền thống, do bị giới hạn bởi tắc nghẽn mạng và chỉ trích “giao dịch rác”, mô hình phát hành sẽ ngày càng khó duy trì, đây sẽ là trở ngại then chốt hạn chế quy mô tiếp tục phình to.
So sánh, ưu thế của khu vực L2 Bitcoin lúc này nổi bật lên — vừa giải quyết tắc nghẽn mạng và vấn đề “giao dịch rác” bằng cách đóng gói giao dịch lên L2, đồng thời tận dụng khả năng lập trình bổ sung của hợp đồng thông minh để tạo ra loạt ứng dụng DeFi như Swap, cho vay, khai thác thanh khoản, staking trong hệ sinh thái Bitcoin.
Tổng quan các dự án L2 Bitcoin
Nhìn chung, cùng với việc xây dựng một tầng ứng dụng DeFi sôi động trên hệ sinh thái Bitcoin hiện tại trở thành câu chuyện mới hấp dẫn, các dự án L2 Bitcoin đã trở thành phân nhánh then chốt mang kỳ vọng mới của cộng đồng ủng hộ Bitcoin. Trong số này, ngoài các dự án quen thuộc như Stacks, RSK, Liquid, thì các phương án mới như BitVM, BEVM cũng đưa ra tư duy hoàn toàn mới.
Stacks: Tầng hợp đồng thông minh của Bitcoin
Là lớp thứ hai của Bitcoin, Stacks vừa neo giữ trên blockchain Bitcoin, vừa giới thiệu chức năng hợp đồng thông minh tương tự Ethereum như một giao thức độc lập, đồng thời kết toán vĩnh viễn các giao dịch trên chuỗi BTC nhằm mở khóa khả năng lập trình của Bitcoin, mở ra khả năng mới cho các ứng dụng như DeFi và NFT.
Nếu nhìn tổng thể hệ thống, Stacks thực tế sở hữu chuỗi riêng, trình biên dịch và ngôn ngữ lập trình, chạy đồng bộ với Bitcoin để đảm bảo tính toàn vẹn và giao dịch của nó.
Tuy nhiên, do sử dụng phương pháp “neo” để thực hiện cross-chain BTC — phát hành sBTC trên mạng Stacks, nên bản chất đây là cách ánh xạ tập trung, tiềm ẩn rủi ro điểm đơn tập trung.
Đồng thời, phí gas mạng sử dụng token gốc STX chứ không phải BTC; thợ đào tham gia khai thác mạng Stacks sẽ tiêu tốn BTC đã stake để đào token mạng, qua hệ thống này, thợ đào kiếm được coin STX và phí giao dịch, trong khi người stake STX kiếm được Bitcoin, điều này khiến thợ đào có thể do dự khi tham gia.
Tính đến thời điểm viết bài, so với Arbitrum – L2 ETH có 200.000 người dùng hoạt động mỗi ngày – vẫn còn khoảng cách lớn, hiện tại cả người dùng lẫn vốn đều phản hồi khá nhạt.
RSK: Nền tảng hợp đồng thông minh phổ quát dựa trên Bitcoin
RSK (Rootstock) là nền tảng hợp đồng thông minh phổ quát được bảo vệ bởi mạng Bitcoin, cho phép chuyển các hợp đồng thông minh từ Ethereum sang RSK, giúp tất cả ứng dụng Ethereum tương thích với blockchain Bitcoin. Vì RSK tạo một khối mới khoảng mỗi 33 giây, nhanh hơn nhiều so với 10 phút của Bitcoin, RSK cũng có thể xử lý khoảng 10-20 giao dịch mỗi giây, hiệu quả hơn Bitcoin với khoảng 5 giao dịch mỗi giây.
So với các giải pháp phân tầng Bitcoin khác, thiết kế độc đáo nhất của RSK là khai thác hợp nhất (merged mining) — blockchain RSK sử dụng thuật toán đồng thuận Proof-of-Work (PoW) giống Bitcoin, nhưng thợ đào có thể tạo khối nhanh hơn tốc độ lớp cơ sở Bitcoin. Các khối RSK này được khai thác thông qua một quá trình gọi là “khai thác hợp nhất”.
Do hai blockchain dùng chung cơ chế đồng thuận, thợ đào có thể khai thác hợp nhất, vừa đào cho Bitcoin vừa đào cho RSK, nhưng cả Bitcoin và RSK tiêu thụ cùng năng lực tính toán khai thác, do đó sức mạnh tính toán góp phần của thợ đào cũng có thể đào khối RSK, giúp tăng đáng kể lợi nhuận mà không cần đầu tư thêm tài nguyên.
Khai thác hợp nhất giúp RSK xác minh giao dịch, tạo khối và gửi lên Bitcoin. Qua quá trình khai thác này, người dùng hoàn toàn yên tâm vì các hợp đồng thông minh RSK được hưởng lợi từ độ an toàn của blockchain Bitcoin.
Tuy nhiên, do RSK sử dụng smartBTC (RBTC), tức là token được phát hành với tỷ lệ 1:1 bằng cách khóa BTC trên Bitcoin, và thông qua kho chứa và cầu nối hợp đồng thông minh trên RSK, toàn bộ quá trình cầu nối vẫn khó tránh khỏi rủi ro an toàn hợp đồng thông minh trên RSK.
BitVM: Ngôi sao mới của hợp đồng thông minh Bitcoin cần kiểm chứng
BitVM hướng tới việc đạt được hợp đồng Bitcoin đầy đủ Turing mà không cần thay đổi mã vận hành, các sáng tạo chính bao gồm:
-
Giới thiệu trạng thái giữa các UTXO hoặc script khác nhau thông qua Cam kết Bit (Bit Commitments).
-
Thực hiện khả năng xác minh qua cổng logic: Có thể xác minh việc thực thi bằng cách phân tích bất kỳ chương trình nào có vấn đề trong máy ảo, và người xác minh kiểm tra tính hợp lệ của việc thực thi. Điều này đảm bảo mọi tuyên bố sai lệch đều có thể nhanh chóng bị chứng minh là sai.
-
Giữ mạng Bitcoin nhẹ: Tương tự Optimistic Rollup trên Ethereum, BitVM sẽ không thực hiện lượng tính toán lớn trên Bitcoin. Thay vào đó, nó tối thiểu hóa hoạt động trên chuỗi, chỉ phản bác việc thực thi sai, đóng vai trò nhiều hơn là bộ giải và bộ xác minh. Chỉ đầu ra của chương trình BitVM được dùng trong giao dịch Bitcoin.
Tuy nhiên, hiện tại chức năng BitVM cực kỳ hạn chế, phần lớn vẫn chỉ ở giai đoạn lý thuyết, chỉ có một chức năng khả thi tên là hàm kiểm tra zero (zero-check function). Trong các trường hợp sử dụng tiềm năng tương lai, mặc dù có bao gồm neo hai chiều với sidechain nhằm mở rộng quy mô, nhưng phương án thực hiện tương tự logic Rollup trên Ethereum:
Chạy bằng chứng gian lận (fraud proof) tương tự OPR trên script BTC, tức khi một giao dịch tài sản có tranh chấp, người dùng có thể tố cáo, nếu giao dịch thực sự có vấn đề thì tài sản của bên thiếu trung thực sẽ bị tịch thu, thường thời gian tố cáo hiệu lực là trong vòng 7 ngày (có thể hiểu đơn giản như hoàn trả vô điều kiện trong 7 ngày). Tuy nhiên, nếu người dùng tố cáo sau 7 ngày là vô hiệu, ngay cả khi giao dịch tài sản có vấn đề, nó cũng sẽ tự động được lưu trữ và tiếp tục chạy trên blockchain.
Lớp hợp đồng thông minh BitVM chạy off-chain, mỗi hợp đồng thông minh không chia sẻ trạng thái, cross-chain BTC sử dụng khóa Hash truyền thống để neo tài sản, chưa thực hiện cross-chain BTC thực sự phi tập trung, không thể tránh khỏi rủi ro an toàn tài sản từ nút trọng tài tập trung.
BEVM: Giải pháp L2 Bitcoin hoàn toàn phi tập trung
BEVM là một Layer2 BTC tương thích EVM và dùng BTC làm Gas, mục tiêu cốt lõi là mở rộng kịch bản hợp đồng thông minh của Bitcoin, giúp BTC phá vỡ giới hạn chuỗi khối Bitcoin không đầy đủ Turing và không hỗ trợ hợp đồng thông minh, cho phép BTC xây dựng các ứng dụng phi tập trung dùng BTC làm Gas gốc trên Layer2 BEVM này.
Khi người dùng chuyển BTC từ mạng chính Bitcoin sang BEVM, BTC của họ sẽ đi vào địa chỉ hợp đồng được quản lý bởi 1.000 nút, đồng thời trên mạng BEVM – tức mạng Layer2 BTC – sẽ tạo ra BTC mới theo tỷ lệ 1:1.
Khi người dùng gửi lệnh chuyển BTC từ BEVM về mạng chính, các nút mạng BEVM sẽ kích hoạt hợp đồng Mast, 1.000 nút quản lý tài sản sẽ tự động ký theo quy tắc đã định để trả BTC về địa chỉ người dùng, toàn bộ quá trình hoàn toàn phi tập trung và không cần tin cậy.
Điều này có nghĩa tất cả giao dịch đều được chuyển từ chuỗi chính Bitcoin sang mạng Layer2 để vận hành, đồng thời do BEVM hoàn toàn tương thích EVM, nên cũng dễ dàng cho BTC triển khai mọi loại ứng dụng phi tập trung, từ L2 trao quyền cho các dự án con trong hệ sinh thái Bitcoin:
Các nhà phát triển DApp Ethereum có thể chuyển đổi liền mạch sang BEVM và nhanh chóng xây dựng các kịch bản DeFi như Swap, cho vay, staking thanh khoản... trên BEVM, mang lại nhiều khả năng hơn cho hệ sinh thái Bitcoin, so với hai dự án trước đây thì đây là lựa chọn phi tập trung và tiện lợi nhất.
MAP Protocol: Mạng L2 Bitcoin cho tương tác chéo chuỗi ngang hàng
MAP Protocol là một mạng Layer2 Bitcoin dành cho tương tác chéo chuỗi ngang hàng, tận dụng cơ chế bảo mật của Bitcoin để cho phép tài sản và người dùng từ các chuỗi công khai khác tương tác liền mạch với mạng Bitcoin, từ đó tăng cường bảo mật mạng và đạt được khả năng chéo chuỗi BRC20.
So với chuỗi chính Bitcoin, MAP Protocol có thể cung cấp phí giao dịch Gas thấp hơn, thậm chí có thể thấp tới 35% chi phí trên các nền tảng Unisat và OKX Ordinals.
Do đó, nhờ công nghệ L2 Bitcoin của MAP Protocol, người dùng có thể giao dịch token BRC20 được khắc trên SATSAT với phí Gas thấp và không lo tắc nghẽn, đồng thời có thể quay ngược (rollback) về chuỗi chính Bitcoin thông qua Rolluper để giao dịch trên các nền tảng giao dịch Bitcoin L1 như Unisat, OKX và các nền tảng khác.
Tóm tắt
Khi cộng đồng mã hóa rộng rãi hơn nhận ra tầm quan trọng của các giải pháp Layer2 trong việc định hình tương lai Bitcoin, điều đó cũng có nghĩa toàn bộ phân nhánh L2 Bitcoin sẽ đón nhận cơ hội phát triển mới, chu kỳ xây dựng (Build) cũng sẽ rất dài, hiện tại chính là thời điểm để đầu tư sớm.
Đặc biệt là những giải pháp L2 giàu tiềm năng tưởng tượng nhất cùng loạt ứng dụng phái sinh, giống như các giải pháp Layer2 Ethereum như Arbitrum và Optimism năm 2021, chắc chắn cuối cùng sẽ xuất hiện một nhóm các dự án L2 Bitcoin龙头 trị giá hàng chục tỷ USD.
Do đó, L2 Bitcoin như một cách tiếp cận giải bài toán mới, tự nhiên mang lại không gian tưởng tượng đủ lớn, vẫn ở giai đoạn sơ khai biển xanh, đang trong giai đoạn红利 chưa khai thác, đáng để theo dõi dài hạn.
Vì vậy, việc phê duyệt ETF là chất xúc tác lớn nhất hiện nay đối với thị trường mã hóa, có tiềm năng tăng giá khổng lồ và rủi ro giảm giá hạn chế. Mặc dù tồn tại một số rủi ro thanh khoản, nhưng nếu nhu cầu của nhà đầu tư tăng mạnh, ETF có thể cải thiện toàn diện tình hình thị trường.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Web3CN
