Phỏng vấn nhà sáng lập EthSign: Sau khi nói chuyện với 250 nhà đầu tư, EthSign đã tìm ra một sân chơi mới như thế nào?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phỏng vấn nhà sáng lập EthSign: Sau khi nói chuyện với 250 nhà đầu tư, EthSign đã tìm ra một sân chơi mới như thế nào?
EthSign đã phát hiện cơ hội thị trường như thế nào? Và làm thế nào để xác định đúng vị trí sản phẩm?
Chuyên sâu báo cáo Web3Vào ngày 22 tháng 7, tại module thứ tư của chương trình Sáng Tạo Vạn Vật, ông Yan Xin – người sáng lập và CEO của EthSign – đã chia sẻ trong 2 giờ đồng hồ với 66 nhà sáng lập tham gia khóa học Sáng Tạo Vạn Vật mùa 1, lấy chính trải nghiệm cá nhân làm ví dụ thực tế. EthSign là một dự án Web3 được đầu tư bởi HashKey Capital, Circle và Sequoia Ấn Độ - Trung Quốc. Trong quá trình trao đổi với hơn 250 nhà đầu tư, họ đã phát triển từ một công cụ ký tên chuyên biệt thành giải pháp và giao thức toàn diện về thực thi cam kết và quản lý tài sản. Dưới đây là bản ghi tóm lược phần hỏi đáp nổi bật:
Đảo Vạn Vật: Anh có chia sẻ gì về cảm nhận trong từng giai đoạn khởi nghiệp?
Hôm nay tôi sẽ chia sẻ hành trình và cảm nhận trong suốt 2 năm rưỡi khởi nghiệp, cũng như các giai đoạn phát triển sản phẩm. Tôi sẽ nói về định vị bản thân ở mỗi giai đoạn, những vấn đề gặp phải khi chuyển tiếp sang giai đoạn tiếp theo, và cuối cùng tổng kết lại những suy nghĩ cụ thể sau 2 năm rưỡi này.
Tôi là CEO của EthSign, chúng tôi đã hoạt động được 2 năm rưỡi. Trước đó, tôi là kỹ sư phần cứng, bước vào ngành blockchain thông qua việc đào tiền mã hóa, bắt đầu làm EthSign từ năm 2019, và đến năm 2021 thì chuyển sang khởi nghiệp toàn thời gian.
Trước hết, khởi nghiệp là một môn học độc lập. Khi mới chuyển từ nhà đầu tư sang làm người sáng lập, tôi từng nghĩ rằng mình đã hiểu rõ cách tạo ra giá trị cho một sản phẩm, chỉ cần thực hiện nó là xong. Nhưng sau khi khởi nghiệp, tôi nhận ra đây hoàn toàn là một chuyện khác. Ví dụ như quản lý đội ngũ, làm sao để đảm bảo mọi người cùng chung tầm nhìn, làm thế nào để phát triển sản phẩm có ý nghĩa và phù hợp thị trường, hay làm sao để đạt được lợi nhuận… Đây là một lĩnh vực phức tạp, chứ không phải bài toán tuyến tính có thể giải dễ dàng.
Tổng kết lại, theo tôi, khởi nghiệp có thể chia thành vài giai đoạn. Trước tiên, bạn cần có một ý tưởng dựa trên sự am hiểu sâu sắc về thị trường. Sau đó, mang ý tưởng đó đi thảo luận với nhiều chuyên gia để cùng hiện thực hóa, họ có thể phụ trách các khía cạnh như sản phẩm, thị trường, frontend/backend… rồi cùng nhau tạo ra phiên bản sơ khai để giới thiệu với những người có thể hỗ trợ như các quỹ VC. Giai đoạn hai là khi sản phẩm được hoàn thiện, đưa ra thị trường để hiện thực hóa giá trị thương mại và tìm được người sẵn sàng trả tiền. Cuối cùng, dùng giá trị thương mại thu được để đền đáp những người từng tin tưởng và hỗ trợ bạn. Quá trình này có thể lặp lại, và nếu rút ra được phương pháp luận, thì mô hình này có thể áp dụng rộng rãi, không phụ thuộc nhiều vào ngành nghề cụ thể.
Thứ hai, theo tôi, khởi nghiệp cần được thúc đẩy bởi nhiệt huyết. Bởi vì khi bắt đầu một việc mới, thậm chí cạnh tranh với các công ty lớn hơn rất nhiều về nguồn lực, tốc độ tăng trưởng của bạn phải cực kỳ nhanh. Đồng thời, bạn chịu áp lực từ cuộc sống thực tế và lợi ích kinh doanh. Trong bối cảnh đó, tư duy của bạn thường xuyên thay đổi, nên bạn liên tục tự hỏi mình: mục tiêu thực sự của khởi nghiệp là gì? Ví dụ, nếu bạn nghĩ khởi nghiệp là con đường tốt nhất để đạt tự do tài chính, bạn có thể sớm nhận ra điều đó không hẳn đúng. Trong thời kỳ thị trường tăng mạnh, mọi người đều đang tiêu tiền và đầu tư, còn bạn lại dành thời gian cho nghiên cứu sản phẩm và quản lý đội ngũ – rõ ràng là đang “lỡ” kiếm tiền. Nhưng ngược lại, khởi nghiệp là cách tốt nhất mà chúng ta nhìn thấy vấn đề của thế giới và đề xuất giải pháp để thay đổi nó. Đây là lý do cốt lõi khiến tôi tin rằng nhiệt huyết mới là động lực thật sự thúc đẩy các nhà sáng lập.
Thứ ba, điều thú vị tôi nhận ra khi chuẩn bị slide hôm qua là: khởi nghiệp giống như một lần vượt biên. Bạn chỉ có khái niệm mơ hồ về đích đến, biết rằng nơi đó rất tuyệt vời, nhưng không rõ con đường cụ thể ra sao. Nơi đó là nơi chưa ai trong vòng quanh bạn từng đặt chân tới. Ngay cả khi có kinh nghiệm người khác, bạn cũng không thể sao chép hoàn toàn. Bạn phải tự tìm được vài người anh em sẵn sàng liều lĩnh cùng bạn mò mẫm tiến lên. Có thể giữa đường bị lật thuyền, có thể đến đúng điểm đến ban đầu, hoặc có thể đến một nơi hoàn toàn khác so với dự kiến. Quá trình này rất giống một cuộc vượt biên.
Đảo Vạn Vật: EthSign đã phát hiện cơ hội thị trường như thế nào? Và xác định định vị sản phẩm ra sao?
Quay lại hành trình khởi nghiệp của chúng tôi, giai đoạn đầu tiên đơn thuần là một công cụ. Năm 2019, khi tham gia một cuộc thi hackathon, chúng tôi làm dự án này. Lúc đó tất cả đều bán thời gian, tôi đang làm việc tại một quỹ VC, cộng sự của tôi đang học thạc sĩ, chúng tôi tập hợp khoảng năm kỹ sư cùng tham gia hackathon. Chúng tôi muốn kiểm chứng xem lưu trữ phi tập trung có thực sự sử dụng được hay không, từ đó nảy sinh nhiều ý tưởng, một trong số đó là EthSign. Chúng tôi định nghĩa nó như một công cụ thuần túy. Tôi rất thích các công cụ dạng này. Điểm đặc biệt là, về bản chất, nó là một hàm số đơn giản – bạn có chức năng rõ ràng để giải quyết một vấn đề cụ thể, và bạn có thể mô tả nó trong một câu. Ví dụ: chúng tôi là nền tảng ký điện tử phi tập trung.
Đồng thời, tôi cho rằng ở giai đoạn rất sớm của dự án, việc tìm được cơ sở hạ tầng đáng tin cậy và cộng đồng hỗ trợ là rất quan trọng. Đa số các nhà sáng lập nên tận dụng cơ sở hạ tầng mới, chứ không nên tự xây dựng cơ sở hạ tầng mới – vì điều đó quá khó. Hãy cố gắng đứng trên vai người khổng lồ để tận dụng xu hướng. Lý do bạn có cơ hội khởi nghiệp chính là vì luôn có cơ sở hạ tầng mới xuất hiện, và để thu hút giá trị, chúng cần có đủ ứng dụng và giao diện người dùng thân thiện. Những cơ hội này chính là dành cho các startup. Ví dụ, Ethereum là một chuỗi ổn định, công bằng, chống kiểm duyệt – đó là một cơ sở hạ tầng mạnh mẽ, bạn có thể dựa vào đó để đổi mới bất cứ điều gì. OpenAI cũng vậy, trở thành cơ sở hạ tầng AI mà rất nhiều người dùng để phát triển thứ cấp.
Ngoài ra, bạn cũng cần tìm cộng đồng mục tiêu – tức là nơi sản phẩm của bạn có khả năng được đón nhận nhiều nhất. Thậm chí ngay từ đầu, hãy tham gia cộng đồng đó, cộng tác với các thành viên để kiểm chứng nhu cầu, giúp tiết kiệm chi phí và tránh đi đường vòng, làm sản phẩm trong phòng kín.
Chỉ cần nhìn tên "EthSign", bạn cũng biết chúng tôi làm gì. Ở giai đoạn đầu, mục tiêu của chúng tôi là hoàn thiện sản phẩm: đơn giản, ranh giới rõ ràng, mở rộng và tích hợp tốt để người khác dễ dàng kết nối. Như vậy, chúng tôi có thể trở thành một mảnh ghép Lego trong hệ sinh thái. Vì vậy, ban đầu chúng tôi xây dựng ứng dụng phi tập trung hoàn toàn dựa trên nhiều lớp cơ sở hạ tầng và middleware, không có máy chủ nào, thậm chí mã nguồn cũng chạy trên lưu trữ phi tập trung. Sản phẩm lúc đó khá đơn giản. Năm 2020, chúng tôi cố gắng gây quỹ với định giá 3 triệu USD nhưng liên tục thất bại – có lẽ vì lúc đó Web3 chưa phổ biến, nên người ta chưa sẵn sàng trả tiền. Nhưng dù đến nay, định vị của chúng tôi vẫn không đổi: vẫn là một công cụ rõ ràng, để quản lý giao thức và tài sản của bạn.
Lúc đó, các nhà đầu tư cho rằng sản phẩm của chúng tôi có tiềm năng ứng dụng rất rộng – tuy chỉ là giao thức ký tên, nhưng có thể dùng trong vay vốn tài chính, thuê nhà, tuyển dụng… Vậy nên, chọn góc độ nào để tiếp cận thị trường là điều cần suy nghĩ. Liệu có nên phục vụ mọi tình huống trên một nền tảng, hay chỉ nên tập trung vào vài lĩnh vực cụ thể? Làm sao để xây dựng hào moat? Làm thế nào để tận dụng cơ sở hạ tầng mạnh mẽ này để thu hút giá trị lớn hơn?
Thậm chí, nhiều nhà đầu tư ban đầu nói: “Cái này tôi nhờ người làm trong một hai tháng cũng xong”. Tôi nghĩ họ nói đúng – vì chúng tôi là startup non trẻ, chắc chắn không bằng các công ty có đội ngũ kỹ sư dày dạn kinh nghiệm. Tôi bắt đầu suy nghĩ: Làm sao để thu hút giá trị trong thế giới Web3? Hay nói cách khác, trong điều kiện cạnh tranh khốc liệt này, làm sao để gọi vốn? Từ đó, tư duy của tôi thay đổi. Tôi nghĩ đơn giản: điểm mạnh nhất của blockchain là hệ thống tài khoản khóa công-khóa riêng và hợp đồng thông minh. Chúng tôi đã dùng tốt phần tài khoản để làm chức năng ký tên, vậy liệu có thể dùng luôn hợp đồng thông minh để thực thi các điều khoản trong hợp đồng không? Ý tưởng này rất lý tưởng. Dù mỗi hợp đồng trông có vẻ khác nhau, nhưng thực tế phía sau đều có thể mẫu hóa. Sau khi chọn được kịch bản, chúng tôi bắt đầu từ đó, tạo ra một thị trường rõ ràng, minh bạch và hiệu quả hơn.
Vì vậy, từ năm ngoái, chúng tôi đã chuyển toàn bộ quy trình ký kết và quản lý của EthSign thành một sản phẩm cụ thể. Năm nay, chúng tôi đang nghĩ đến bước tiếp theo: làm sao để tiến vào hoạt động kinh doanh thực tế và mở rộng ra thị trường lớn hơn. Ví dụ, trước đây tôi luôn phân vân: có nhà đầu tư hỏi tôi mô hình kinh doanh là gì, làm sao để có lợi nhuận. Đây là câu hỏi rất đau đầu với startup giai đoạn đầu. Thậm chí bạn có thể nghĩ: chúng tôi không cần doanh thu, vì đang xây giao thức – TCP/IP đâu có mô hình kinh doanh? Nhưng có đúng vậy không? Câu hỏi thứ hai: có nên phục vụ người ngoài cộng đồng không, hay chỉ phục vụ người trong cộng đồng là đủ? Người ngoài chưa vào, việc đó chẳng liên quan gì đến tôi – đó là việc Vitalik phải lo. Một quan điểm khác: người ngoài chưa vào vì cơ sở hạ tầng chưa đủ trưởng thành, chưa sẵn sàng cho đại chúng, nên chúng ta cứ làm trước, đợi đường cong công nghệ phát triển thêm 2-3 năm, họ sẽ tự động vào dùng. Nhưng có đúng như vậy không?
Theo tôi, với đa số chúng ta – là các công ty khởi nghiệp – đều có sản phẩm riêng, kênh thu hút giá trị riêng. Nếu không có doanh thu, việc đạt định giá tỷ đô sẽ là một rào cản cực lớn. Bởi vì nếu nhìn lại, các công ty từng đạt định giá trên một tỷ đô trong chu kỳ trước đều có doanh thu rõ ràng. Một thiết kế dù tinh vi đến đâu mà không có mô hình thương mại, thì cũng chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, chứ không phải sản phẩm.
Vấn đề thứ hai: có nên phục vụ người ngoài cộng đồng không? Gần đây, tôi đến Zuzalu ở Montenegro và trao đổi với nhiều người. Bỗng nhiên tôi nhận ra: làm việc toàn thời gian trong Web3 nhiều năm, tôi đã hoàn toàn lạc mất ngôn ngữ chung với họ. Việc tôi thấy có ý nghĩa – dù là abstract account hay zkEVM – đều rất khó giải thích cho người ngoài. Không biết mọi người có cảm giác này không: rất khó để diễn giải giá trị công nghệ của bạn với người ngoài. Đây cũng là vấn đề của chúng ta. Ví dụ, công nghệ sinh học chống lão hóa hay mô hình AI lớn – giá trị của chúng rất rõ ràng, dễ giải thích với bất kỳ ai. Nhưng nhiều người cho rằng mass adoption không phải việc của họ, chỉ cần làm tốt việc hiện tại, rồi tự nhiên người khác sẽ vào. Tôi cho rằng suy nghĩ này hơi ngây thơ. Bởi vì các ngành sẽ cạnh tranh về nhân tài và vốn. Khi AI lên ngôi, nhiều người đổ xô làm và đầu tư AI, từ đó AI tạo ra nhiều giá trị hơn. Còn Web3 chắc chắn sẽ rơi vào thị trường gấu – và cơn gấu này không chỉ đến từ dòng vốn rút ra, mà còn từ việc nhân tài rời bỏ. Nếu cả ngành cứ mãi chỉ tập trung làm việc trước mắt, ngành đó có thể chết. Chúng ta vẫn phải theo đuổi việc làm cho giá trị công nghệ trở nên đơn giản, trực quan hơn, và kéo người ngoài cùng tiền vào.
Vì vậy, năm nay chúng tôi sẽ làm một số việc trước đây không muốn làm, nhưng rất thực tế. Ví dụ, chúng tôi hợp tác với Cooley – một trong những hãng luật hàng đầu thế giới – để ra mắt thư viện hợp đồng (contract library), bao gồm hầu hết các mẫu thỏa thuận mà một nhóm khởi nghiệp cần ở giai đoạn đầu. Chúng tôi cũng có lộ trình phát triển sản phẩm rõ ràng: hiện tại, các giao thức mọi người dùng đều được tùy chỉnh cao. Chúng tôi sẽ cung cấp trước các mẫu giấy mà mọi người có thể chấp nhận, để dần làm quen với quy tắc cố định. Sau đó, chúng tôi chỉ thay đổi các tham số bên trong. Về lâu dài, khi một giao thức được dùng đủ nhiều, mức độ mẫu hóa đủ cao, chúng tôi sẽ chuyển nó thành hợp đồng thông minh để thực thi. Vì vậy, về mặt dài hạn, tôi tin rằng mọi hợp đồng giấy sẽ biến mất. Chúng tôi muốn sản phẩm hữu ích hơn, thực sự giải quyết vấn đề, chứ không chỉ "ngầu" về mặt công nghệ.
Làm sao để vươn ra ngoài cộng đồng và phục vụ nhiều người hơn? Chúng tôi bắt đầu từ Ethereum, nhưng không có nghĩa chỉ phục vụ Ethereum. Chúng tôi nỗ lực phục vụ nhiều hệ sinh thái hơn – ví dụ như các chuỗi khác nhau, các định dạng khóa riêng… Chúng tôi cũng nộp EIP để hỗ trợ người dùng DID làm danh tính ký tên, chứ không chỉ dùng khóa riêng. Chúng tôi cũng bổ sung chức năng lưu mật khẩu để giúp người dùng bảo quản tốt hơn tài khoản và dữ liệu hợp đồng. Chúng tôi sẽ làm nhiều việc để hỗ trợ người dùng, chứ không bắt họ tự vượt qua ngưỡng cửa và tự học hỏi.
Trên đây là một số thay đổi và tiến triển của chúng tôi đến thời điểm hiện tại. Nhưng về tương lai, giấc mơ của tôi là trở thành một giao thức thực thụ. Chúng tôi cần thông qua giao thức để hiện thực hóa giá trị mạng lưới, từ đó phủ sóng nhiều tình huống và người dùng hơn. Bản chất, nhiều lĩnh vực kinh doanh phụ thuộc vào lưu lượng. Ví dụ, nghiệp vụ hiện tại của chúng tôi là kết nối nhà đầu tư và dự án – một dạng kinh doanh lưu lượng. Nhưng mọi mô hình lưu lượng đều không thể phục vụ tất cả. Internet không bằng phẳng – nó vẫn bị chia nhỏ theo quốc gia, ngôn ngữ và văn hóa, tạo thành các cộng đồng và nền tảng lưu lượng riêng biệt. Chúng tôi mong muốn trở thành cơ sở hạ tầng chung cho các nền tảng này. Lợi thế của giao thức là khả năng tương tác mạnh mẽ – đây là "chiếc cốc thánh" cao nhất trong lĩnh vực mã hóa, hay nói riêng là nền tảng hợp đồng thông minh kiểu Ethereum. Chỉ cần viết vài hợp đồng thông minh đã được xác minh, nó có thể được dùng trong mọi tình huống liên quan. Chiếc két bảo mật thông minh này cũng có thể áp dụng cho các trường hợp như tín thác gia đình. Đó là lý do tại sao nhất thiết phải giao thức hóa. Chúng tôi phải mở rộng khả năng của mình đủ lớn, để những người có nhu cầu ở các lĩnh vực khác có thể tích hợp dịch vụ của chúng tôi với chi phí thấp. Chúng tôi sẽ đẩy nhanh khám phá trong lĩnh vực này.
Đảo Vạn Vật: Với tư cách là người đi trước, anh có lời khuyên gì cho các founder trong quá trình chọn赛道 và kiểm chứng nghiệp vụ?
Cuối cùng, về cảm nhận của tôi: thứ nhất, đừng quá ám ảnh ở giai đoạn ý tưởng. Thực lòng mà nói, khi khởi nghiệp, lựa chọn ban đầu không quá nhiều. Hãy xem bạn có gì trong tay, am hiểu điều gì, phù hợp làm gì, rồi tìm một vấn đề cụ thể trong thị trường tương ứng. Đừng ngay từ đầu đã nghĩ đến việc giải quyết một vấn đề lớn, kiểu như giải quyết xong là thu về hàng trăm triệu USD. Vấn đề đó có tồn tại, nhưng chưa chắc đã phù hợp với bạn. Ban đầu, chỉ cần giải quyết tốt một vấn đề nhỏ là được. Thứ hai, ý tưởng không có giá trị. Nhà đầu tư mỗi ngày nhận hàng chục ý tưởng. Điều họ cần là khả năng thực thi – biến ý tưởng thành hiện thực và đưa ra thị trường. Vì vậy, họ đầu tư vào khả năng thực thi, chứ không phải ý tưởng.
Nhiều người ban đầu quá đắn đo về ý tưởng, giống như thiết kế logo – mong nó chứa đựng mọi ước mơ của mình. Nhưng điều đó là không thể. Chọn đại một cái là được. Cảm tình của mọi người với logo thực ra đến từ việc bạn không ngừng đầu tư vào dự án, chứ không phải từ việc logo đẹp hay có hàm ý sâu sắc.
Ban đầu, thành thật mà nói, chúng tôi cũng từng muốn làm phiên bản Web3 của DocuSign. Nhưng thực tế, việc thêm chức năng ký bằng khóa riêng vào DocuSign cũng không khó lắm. Nhưng họ không thể làm vậy, vì điều đó quá mới, có thể ảnh hưởng lớn đến mô hình kinh doanh cốt lõi và quy định pháp lý. Là một công ty đại chúng, ban lãnh đạo thường hành động để giữ doanh thu hiện tại, chứ không phải để đổi mới. Cũng giống như vì sao Volkswagen hay BMW không thể tạo ra Tesla. Vì vậy, tôi không khuyến khích các bạn định nghĩa bản thân là "phiên bản Web3 của một thứ Web2 nào đó". Dù cách nói này giúp người khác dễ hiểu, nhưng nó khiến bạn bỏ lỡ nhiều điều có giá trị, thu hẹp tầm nhìn. Những điều thực sự có giá trị đều là bản địa, chứ không phải sao chép việc người khác đã làm từ lĩnh vực khác.
Hãy start low, move fast – như đã nói, bắt đầu từ những việc nhỏ ở tầng đáy, nhưng phải làm thật nhanh. Đừng ngay từ đầu đã nghĩ đến việc lớn, tìm cách gọi vốn lớn, rồi thuê nhiều kỹ sư để thực hiện. Các bạn nên nhanh chóng biến một ý tưởng nhỏ thành MVP, kiểm chứng thị trường, rồi dựa trên phản hồi để cập nhật và cải tiến nhanh chóng. Đừng bao giờ nghĩ việc mình làm quá phức tạp, tốn rất nhiều công sức để hoàn thành, rồi mới phát hiện thị trường không cần thứ phức tạp như vậy – dẫn đến lãng phí nghiêm trọng tài nguyên. Hiện tại, chúng tôi có thể hoàn thành từ ý tưởng đến MVP trong vòng một tháng. Ngoài đội kỹ thuật, chúng tôi còn có đội prototype chuyên làm MVP để kiểm chứng khái niệm.
Cuối cùng, tôi khuyên mọi người hãy dành thời gian đến những nơi ngoài Trung Quốc và Mỹ. Bởi vì ở Trung – Mỹ, cơ sở hạ tầng quá đầy đủ và trưởng thành, rất khó để hiểu được nhu cầu thực sự của các thị trường đang phát triển.
Đảo Vạn Vật: Mọi người đều cho rằng anh gọi vốn rất thành công, có kinh nghiệm gì chia sẻ không?
Nhà đầu tư thường không rót vốn khi thị trường đang lên, mà chỉ bắt đầu rót mạnh khi thị trường bắt đầu xuống – vì thị trường sơ cấp và thứ cấp có độ trễ, khoảng nửa năm đến một năm. Ví dụ, khi thị trường tăng, LP mới rót tiền cho GP, GP có tiền mới rót cho dự án. Hành trình gọi vốn của chúng tôi rất gian nan: làm ba tháng mới có được khoản đầu tư đầu tiên, sau đó lần lượt gọi được tổng cộng 600.000 USD, cộng thêm tiền tự có, duy trì được 8 tháng đến khi thị trường lên. Nhưng đỉnh cao nhất của thị trường, tôi cũng không có thời gian trade coin, lại phải dùng tiền riêng duy trì thêm 5 tháng nữa mới nhận được đầu tư từ Sequoia. Quá trình này rất vất vả. Tôi có thể nói mình là một trong những founder gặp nhiều nhà đầu tư nhất – tổng cộng hơn 250 người, mỗi ngày ít nhất 2–3 cuộc, kéo dài đúng sáu tháng liền.
Quá trình này rất mệt mỏi, nhưng cũng mang lại nhiều thu hoạch. Một mặt, coi đó như cơ hội học tiếng Anh miễn phí – sau khi gặp 100 nhà đầu tư, tiếng Anh của bạn sẽ cực kỳ trôi chảy. Mặt khác, nhà đầu tư sẽ đưa ra nhiều phản hồi. Bạn phải chứng minh sản phẩm mình có giá trị, họ có thể đóng vai người phủ nhận, tranh luận với bạn. Trong quá trình biện hộ, bạn cũng đang suy nghĩ sâu sắc hơn về cách giải quyết các vấn đề mà nhà đầu tư nêu ra. Điều quan trọng là phải duy trì giao tiếp với họ. Dù họ không đầu tư, bạn cũng nên hỏi rõ lý do tại sao. Đừng vì đa số nói "chúng tôi sẽ xem xét thêm", rồi bạn cũng không hỏi tiếp. Hãy tiếp tục hỏi cho đến khi nhận được phản hồi – đừng sợ mất mặt. Và nếu sản phẩm hay nghiệp vụ có tiến triển mới, hãy cập nhật ngay cho các nhà đầu tư từng trao đổi.
Cuối cùng, đừng quá coi trọng ý kiến nhà đầu tư. Nhiều nhà đầu tư truyền thống từng điều hành công ty上市thành công, nên lời khuyên của họ mang giá trị kinh nghiệm thực tiễn. Nhưng nhiều nhà đầu tư Web3 chưa từng làm dự án nào thực sự thành công, quan điểm của họ chủ yếu từ góc độ đầu tư, nên cũng đừng quá để tâm. Việc quan trọng nhất là tiếp tục làm những điều bạn thực sự muốn, cho đến khi có kết quả – đó mới là điều tuyệt vời nhất.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
