DePIN: Nấu lại cơm nguội – Công nghệ truyền thống chưa trưởng thành + blockchain chưa trưởng thành ≠ huyền thoại chi phí thấp
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
DePIN: Nấu lại cơm nguội – Công nghệ truyền thống chưa trưởng thành + blockchain chưa trưởng thành ≠ huyền thoại chi phí thấp
Về mặt kỹ thuật, DePIN hiện tại chưa khả thi và chưa thể sử dụng được, có thể trong tương lai sẽ có nhưng vẫn còn rất xa.
Chuyên sâu báo cáo Web3Phỏng vấn | Bắc Thần
Khách mời | Steven
Ngành Web3 hiện đang ở một giai đoạn rất khó xử —— thị trường đi xuống do thanh khoản thắt chặt, đồng thời cũng không xuất hiện bất kỳ khuôn mẫu công nghệ mới nào, dẫn đến việc hâm nóng lại các ý tưởng cũ, ví dụ như DePIN (Mạng hạ tầng phi tập trung).
Thực tế từ năm 2017 đã liên tục xuất hiện nhiều loại hạ tầng phần cứng dựa trên blockchain, dù đến nay chưa có dự án nào thực sự thành công (chỉ có thể nói là chưa thất bại hoàn toàn, ví dụ như Filecoin, Arweave, vẫn còn hy vọng trong tương lai), nhưng hiện tại nhiệt huyết lại bùng lên mạnh mẽ, thậm chí có quan điểm phổ biến cho rằng DePIN có thể tiết kiệm hơn 75% chi phí.
Tuần trước, chương trình "Tiếng còi chói tai" đã phát hành bài viết “Lý giải vì sao Helium từ gốc rễ đã không khả thi, đồng thời bàn về phương pháp nghiên cứu Web3”, lấy dự án tiêu biểu của DePIN là Helium làm ví dụ, phân tích từ góc độ thương mại lý do vì sao nó không khả thi.
Tóm lại lý do gồm hai điểm:
1. Blockchain của Helium chỉ đóng vai trò phát hành token và thanh toán đơn hàng, hoàn toàn không cần blockchain công cộng;
2. Dịch vụ Internet vạn vật (IoT) mà Helium cung cấp mâu thuẫn với xu hướng phát triển thực tế của ngành IoT (các nhà sản xuất ngày càng có xu hướng xây dựng hệ sinh thái IoT riêng).
Kỳ này, chúng tôi mời chuyên gia công nghệ viễn thông Steven, để từ góc nhìn kỹ thuật truyền thông giải thích lý do tại sao blockchain không phù hợp với hạ tầng phần cứng.
1. Bắc Thần: Hiện nay DePIN đang rất hot, người ta cho rằng nó có thể thúc đẩy một đợt đầu tư mới vào hạ tầng vật lý. Vấn đề này không chỉ nằm ở tính hợp lý về mặt kinh doanh, mà liệu có khả thi về mặt kỹ thuật không? Xin anh hãy đưa ra một nhận định gay gắt về DePIN từ góc nhìn kỹ thuật truyền thông.
Steven: Xét về mặt kỹ thuật, hiện tại DePIN hoàn toàn không có tính khả thi và khả năng sử dụng, tương lai có thể sẽ có, nhưng vẫn còn rất xa.
2. Bắc Thần: Theo anh, vì sao hiện nay ngành blockchain lại bắt đầu bàn về DePIN? Với tôi, đây chẳng phải là câu chuyện “cải tạo bằng blockchain” đã phá sản từ năm 2018 rồi sao? Quan điểm cá nhân tôi là chỉ những ai không sống nổi trong ngành truyền thống mới chạy sang cố gắng gắn kết với blockchain.
Steven: DePIN và “cải tạo bằng blockchain” không phải cùng một khái niệm. Tư duy đằng sau DePIN thực ra đã được nêu ra từ trước khi blockchain xuất hiện (ví dụ trong ngành viễn thông đã từng có người làm mạng Wi-Fi phi tập trung, hay CDN), chỉ là bây giờ có blockchain nên việc gây quỹ dễ hơn, tính tài chính mạnh hơn, nên tự nhiên gắn kết với blockchain, đó chính là DePIN ngày nay, chỉ là công nghệ hiện tại vẫn chưa đủ sức hỗ trợ cho sự phát triển của DePIN.
3. Bắc Thần: Vì câu chuyện DePIN liên quan đến rất nhiều lĩnh vực, chúng ta hãy bắt đầu từ DeWi (mạng không dây phi tập trung), lĩnh vực anh am hiểu nhất. Lấy Helium làm ví dụ, mạng LoRaWAN và 5G của nó thực sự có tính cạnh tranh không?
Steven: Về mặt công nghệ truyền thông, LoRa chỉ đáp ứng được một số lượng rất hạn chế các ứng dụng IoT, hơn nữa Helium còn tích hợp blockchain khiến chi phí tăng rất cao, hoàn toàn không phù hợp để thương mại hóa. Hơn nữa, mạng 5G của Helium chỉ là bổ sung cho các nhà mạng viễn thông, về bản chất chỉ là nhà bán lẻ phân phối 5G, cũng không mang nhiều ý nghĩa.
Dù Helium quảng bá rất nhiều trường hợp ứng dụng, thực tế LoRa chỉ phục vụ được rất ít kịch bản IoT.
Về lớp vật lý không dây IoT, có thể chia thành hai loại lớn: phủ sóng khoảng cách xa (từ vài trăm mét đến hàng chục km) và phủ sóng khoảng cách ngắn (dưới vài trăm mét). Chúng ta đều quen thuộc với Wi-Fi, Bluetooth là loại phủ sóng ngắn, còn LoRa mà Helium dùng thuộc LPWAN – mạng diện rộng công suất thấp. Đây là một giao thức IoT băng tần siêu hẹp, yêu cầu rất thấp về băng thông mạng, đổi lại tốc độ truyền dữ liệu cực kỳ nhỏ, điều này quyết định nó chỉ phù hợp với các ứng dụng nhẹ, truyền tải ít dữ liệu, ví dụ như cảm biến nhiệt kế, đồng hồ nước chỉ cần gửi dữ liệu vài phút một lần, mỗi gói tin chỉ vài chục byte.
Hơn nữa, do LoRa dùng dải tần miễn phí không cần giấy phép, dải tần phân bổ khác nhau theo quốc gia: ở châu Âu và Mỹ là các dải vàng 433, 868, 915MHz (dải tần này có độ xuyên thấu tốt, tốc độ ổn, là dải tần lý tưởng cho dịch vụ thoại và dữ liệu tốc độ trung bình-thấp), còn ở Trung Quốc là 470~510MHz.
(Bắc Thần: Vậy máy đào Helium có cần điều chỉnh không? Steven: Phải điều chỉnh tương ứng dải tần và công suất phát, nếu không tín hiệu sẽ bị nhiễu.)
Mặc dù LoRa là dải tần không cần giấy phép, mọi doanh nghiệp đều có thể tự xây mạng LoRa (giống như lắp Wi-Fi ở nhà), nhưng dung lượng mỗi dải tần là có giới hạn. Ví dụ 5G lý thuyết có thể hỗ trợ kết nối 1 triệu thiết bị/km², trong khi LoRa theo đánh giá thực tế của chúng tôi thì chỉ đạt khoảng vài trăm đến 2.000 thiết bị.
Helium yêu cầu các cổng (máy đào) thực hiện bằng chứng công việc dựa trên độ phủ, nghĩa là nó không quan tâm nhu cầu mạng thực tế ở từng khu vực, chỉ cần mở rộng phủ sóng tối đa là được thưởng (kể cả vùng hoang vu). Trong khi IoT thông thường luôn tối ưu phân bố nút dựa trên nhu cầu thực tế.
IoT cần vận hành và bảo trì, nếu xảy ra sự cố phải phục hồi nhanh chóng. Một mạng IoT thông thường đầu tư rất lớn nguồn lực để có đội ngũ chuyên trách bảo trì, trong khi các thợ đào Helium khó có thể đảm bảo bảo trì chuyên nghiệp, huống hồ các máy đào còn phân tán khắp nơi.
4. Bắc Thần: Sau khi tích hợp blockchain, Helium tuyên bố giảm được chi phí, vậy tại sao theo anh lại ngược lại, chi phí còn tăng?
Steven: Tôi hoàn toàn không đồng ý với lập luận rằng Helium có lợi thế về chi phí.
Thứ nhất, chi phí xây dựng mạng của Helium đã rất cao. Tôi từng tháo một máy đào Helium, lúc đó giá khá đắt, gần 10.000 tệ. Tôi tháo ốc ra xem, tính cả chi phí chip, mô-đun tương tự trên thị trường chỉ khoảng hơn 100 tệ, họ chỉ dùng chip đặc chế (thêm ID trong chip để chống giả).
Thứ hai, cấu trúc mạng phân tán vốn dĩ khiến chi phí truyền dữ liệu cao hơn. Mỗi máy đào Helium cần thiết bị truy cập Internet, đồng thời cần thiết bị giám sát và năng lực giám sát. Trong khi IoT truyền thống cũng cần giao diện Internet và giám sát, nhưng IoT và Internet được cách ly nghiêm ngặt, an toàn hơn, và không cần quá nhiều thiết bị giám sát (ví dụ Alibaba Cloud chỉ cần vài máy chủ và nền tảng là đủ quản lý hàng chục ngàn cảm biến), giúp san sẻ chi phí.
Việc vận hành mạng LoRa thực ra không cần blockchain, Helium vì mục đích gây quỹ, cố gắng gắn kết với blockchain nên thêm bước xác minh blockchain, lại làm tăng chi phí.
Thực tế, bỏ qua phần blockchain, nếu bạn nhìn vào hoạt động cốt lõi của Helium, sẽ thấy rõ nó hoàn toàn là một dự án tập trung, chỉ là đưa các giao dịch có thể tự động hóa lên blockchain, blockchain đối với Helium hoàn toàn là nhu cầu giả tạo.
5. Bắc Thần: Nếu cách làm của Helium không khả thi, vậy IoT thực sự cần giải pháp như thế nào?
Steven: Các doanh nghiệp sản xuất (đặc biệt sản xuất dòng chảy và sản xuất rời rạc quy mô lớn) yêu cầu rất cao về độ tin cậy truyền dữ liệu, họ có xu hướng tự xây mạng, đồng thời thực hiện cách ly như rào chắn điện tử để đảm bảo mọi dữ liệu chỉ truyền trong mạng riêng, chỉ những dữ liệu mức an toàn thấp mới dùng dịch vụ đám mây IoT như AWS, Alibaba Cloud hoặc NBIOT, chứ tuyệt đối không thể tùy tiện dùng mạng LoRa bên thứ ba như Helium, thậm chí các cơ sở đơn giản như điều khiển đèn đường cũng không dám dùng.
5G là hướng đi quan trọng của IoT, nó có thể đáp ứng lượng lớn cảm biến hoặc bộ điều khiển trong một khu vực nhỏ, trong khi mạng LoRa không phù hợp với doanh nghiệp sản xuất và hạ tầng, huống hồ Helium còn là kiến trúc phân tán chi phí cao hơn, hiệu suất thấp hơn.
6. Bắc Thần: Ngoài ra còn có khái niệm lưu trữ phân tán và tính toán phân tán, lưu trữ và tính toán đúng là nhu cầu thị trường thực sự, vậy so với dịch vụ tập trung, liệu chúng có thực sự vượt trội?
Steven: Việc hệ thống phân tán thực hiện lưu trữ và tính toán có ưu thế hay không, hoàn toàn phụ thuộc vào vấn đề cụ thể nó muốn giải quyết —— hệ thống phân tán tất yếu dẫn đến giảm hiệu suất và tăng chi phí, nhưng nếu bản thân nghiệp vụ cần kết nối đa nút (ví dụ yêu cầu cao hơn về dư thừa, độ tin cậy, hoặc cần né tránh một số hạn chế pháp lý), thì mới phù hợp với hệ thống phân tán.
Do đó, nhu cầu về lưu trữ phân tán và tính toán phân tán là có thật, điều này không thể phủ nhận. Nhưng quy mô nhu cầu này lớn đến đâu? Và liệu có thể thay thế các nhiệm vụ của hệ thống tập trung không? Điều này cần đặt dấu hỏi.
Chúng ta lấy Filecoin làm ví dụ. Đây là một dự án rất tốt, giải quyết được nhiều vấn đề kỹ thuật nan giải, đặc biệt là bằng chứng lưu trữ, bằng chứng thời gian-không gian, nói thật là rất khó phát triển ra. Nhưng mô hình kinh tế cơ bản nhất của Filecoin đã không hợp lý, dẫn đến hàng loạt bất cập.
Trước hết, trong mô hình kinh tế Filecoin, FIL là token chức năng, giá tăng giảm sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhu cầu lưu trữ thực tế, về lý thuyết phần thưởng của người tham gia hệ sinh thái không nên bị ảnh hưởng bởi thị trường token.
Chi phí chìm trong mô hình kinh tế này khiến người đào FIL không dám dùng ổ cứng để đào, vì nếu gặp sự cố (mất điện, mất mạng...) không những không kiếm được tiền mà còn mất luôn FIL thế chấp, điều này trái ngược với triết lý ban đầu của Filecoin là “tận dụng không gian lưu trữ dư thừa”. Hơn nữa, máy đào Filecoin để xác minh tính hiệu quả của lưu trữ (bằng chứng sao chép) còn phải gắn card đồ họa, bạn sẽ thấy chi phí lưu trữ thực tế còn cao hơn cả lưu trữ đám mây, chứ đừng nói đến ổ cứng.
Chi phí cao tiếp tục dẫn đến khả dụng thấp, không doanh nghiệp nào dám lưu dữ liệu cốt lõi trên mạng Filecoin, đây không phải là vấn đề phần thưởng blockchain có thể giải quyết.
7. Bắc Thần: Theo anh, một “kiến trúc mạng phi tập trung dựa trên công nghệ blockchain” trưởng thành cần giải quyết những vấn đề kỹ thuật nào? Hay nói thẳng là không bao giờ giải quyết được?
Steven: DePIN là kiến trúc mạng phi tập trung dựa trên công nghệ blockchain, trong khi blockchain sử dụng phương pháp ghi sổ ba bên, cần đạt đồng thuận giữa nhiều nút, điều này quyết định chi phí và hiệu suất của nó kém hơn hệ thống số hóa truyền thống.
Nếu DePIN muốn phát triển theo hướng lý tưởng, cần giải quyết ba vấn đề.
Thứ nhất, độ tin cậy của hạ tầng. Mạng phân tán yêu cầu năng lực bảo trì nút cao hơn hệ thống tập trung, đòi hỏi thợ đào phải có năng lực bảo trì chuyên môn cực mạnh, trong khi độ trưởng thành của thiết bị phần cứng và phần mềm hiện tại còn rất xa mới đủ.
Thứ hai, tách rời phần cứng và phần mềm. Các ứng dụng do các tập đoàn lớn tập trung kiểm soát thường tích hợp phần cứng và phần mềm (ví dụ hệ điều hành Mac), chỉ khi phần cứng và phần mềm đủ độ tách rời, đạt đến mức "phần mềm định nghĩa mọi thứ", thì lý tưởng triển khai phân tán phi tập trung của DePIN mới có thể thực hiện.
Thứ ba, ánh xạ dữ liệu đáng tin cậy từ thế giới thực. Cần thiết lập kết nối đáng tin cậy giữa thế giới dữ liệu và thế giới thực, đối với blockchain, tức là oracle phải rất trưởng thành.
(Bắc Thần: Đây cũng là nền tảng để khái niệm RWA hiện thực hóa. Steven: Có thể nói là nền tảng cho tương lai của blockchain. Hệ thống tập trung dựa vào cam kết xã hội giữa con người để vận hành, blockchain dùng mã code và cân bằng xác suất để thực hiện, nếu dữ liệu đầu vào đã không đáng tin, thì viễn cảnh nào có thể bàn đến?)
Hơn nữa, ngoài các nút chặn kỹ thuật cần vượt qua, DePIN còn phải giải quyết vấn đề hiệu suất cộng đồng, đây là một vấn đề lớn.
Lấy 5G làm ví dụ, tiêu chuẩn kỹ thuật mới nhất Release 18 chỉ riêng văn bản chính đã có 35 triệu chữ (bản tiếng Trung), sau đó các nhà sản xuất khác lại dựa vào đó phát triển thêm nhiều tiêu chuẩn sản phẩm. Từ nghiên cứu phát triển đến vận hành, đây là một khối lượng phân công hợp tác khổng lồ.
Với hiệu suất của các cộng đồng DePIN hiện tại thì không thể hoàn thành, chỉ có thể chờ các tổ chức tập trung hoàn thành hết mọi việc rồi đưa sẵn kết quả cho bạn, vậy thì lúc đó tính phi tập trung còn ý nghĩa gì? Chỉ có thể nói là ngưỡng khởi động trong thế giới blockchain thấp hơn, nhiều việc trong thế giới truyền thống không thể khởi động, nên thử nghiệm trong thế giới blockchain, điều này là tốt.
8. Bắc Thần: Điều anh nói thực sự khơi gợi cho tôi, DePIN làm những việc thuộc lĩnh vực bên ngoài chuỗi, nên cộng đồng chỉ có thể nhập khẩu công nghệ từ thế giới tập trung bên ngoài, chỉ có các lĩnh vực bản địa crypto như DeFi mới có khả năng nảy sinh công nghệ mới trong cộng đồng.
Steven: Trước hết DeFi liên quan đến tài chính, vốn dĩ phù hợp với đặc điểm kỹ thuật của blockchain. Thứ hai, DeFi dùng mã code để thực hiện kỹ thuật, còn DePIN phải tương tác với các thiết bị vật lý phức tạp, mức độ khó dễ không thể so sánh cùng một cấp độ.
9. Bắc Thần: Cuối cùng, anh đánh giá chu kỳ của câu chuyện DePIN như thế nào? Hay nói cách khác, anh nghĩ bao lâu thì thị trường sẽ chứng minh nó không khả thi?
Steven: Về mặt kỹ thuật, dù là công nghệ blockchain hay các công nghệ truyền thống liên quan đến DePIN, hiện tại đều chưa đủ trưởng thành, dùng các công nghệ hiện tại để thực hiện những dự án mang tầm nhìn lớn lao như vậy, nói thật là hầu như không có hy vọng, chỉ có những đội ngũ thực sự có năng lực kỹ thuật như Filecoin, tiếp tục làm thêm 5 đến 10 năm nữa mới có thể thấy chút hy vọng.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
