Bằng chứng dự trữ dạng cây Merkle nên trở thành tiêu chuẩn bắt buộc đối với các sàn giao dịch tiền mã hóa
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bằng chứng dự trữ dạng cây Merkle nên trở thành tiêu chuẩn bắt buộc đối với các sàn giao dịch tiền mã hóa
Khi FTX sụp đổ trong thế giới tiền mã hóa, trong những ngày sau sự kiện FTX vào ngày 9 tháng 11, các sàn giao dịch tập trung (CEX) lớn đã lần lượt tuyên bố công khai hoặc trực tiếp tiết lộ bằng chứng dự trữ dạng cây Merkle (merkle-tree proof) của sàn giao dịch trong thời gian gần đây
Chuyên sâu báo cáo Web3Sau sự sụp đổ của FTX trong thế giới tiền mã hóa, trong những ngày sau sự kiện FTX vào ngày 9 tháng 11, nhiều sàn giao dịch tập trung (CEX) lớn đã lần lượt tuyên bố hoặc trực tiếp công bố bằng chứng dự trữ dạng cây Merkle (merkle-tree proof-of-reserves), hy vọng thông qua bằng chứng Merkle, minh bạch hóa khoản dự trữ vốn trước đây không rõ ràng của các sàn CEX, từ đó chứng minh tình trạng dự trữ tài sản của chính họ, chứng minh rằng tiền không bị chiếm dụng hoặc di chuyển.
Không thể phủ nhận rằng sự sụp đổ của FTX đã làm lu mờ, thậm chí để lại vết nhơ khó phai đối với cơ chế vận hành "hộp đen" của toàn bộ hệ thống CEX, và bằng chứng dự trữ cây Merkle dường như mang lại một tia hy vọng cho ngành này. Về mặt kỹ thuật, giải pháp này thực tế đã được đề xuất và áp dụng từ vài năm trước. Nhưng rốt cuộc “bằng chứng Merkle” là gì? Làm sao có thể chứng minh tài sản người dùng trong sàn giao dịch không bị chiếm dụng? Và liệu nó có thật sự chứng minh được tài sản đang được bảo quản an toàn hay không?
Cây Merkle là cấu trúc dữ liệu được sử dụng trong các tiền mã hóa như Bitcoin và Ethereum, là một kỹ thuật mật mã học cho phép nén dữ liệu. Thông qua việc sử dụng cây Merkle, nhiều dữ liệu có thể được hợp nhất thành một dữ liệu duy nhất, đồng thời lưu trữ kết quả tổng hợp của khối lượng dữ liệu lớn, nhưng vẫn có thể chứng minh bằng các phương pháp mật mã rằng dữ liệu tương ứng thực sự đã được nén vào kết quả tổng hợp đó. Ngoài ra, bằng cách xác minh tính toàn vẹn của dữ liệu gốc (root) của cây Merkle, tính toàn vẹn của tất cả dữ liệu tạo nên cây Merkle cũng có thể được chứng minh.
Các lá của cây Merkle được tạo thành từ giá trị băm (hash) của từng phần dữ liệu trong tập dữ liệu. Cụ thể, việc xây dựng các lá được thực hiện bằng cách nối hai giá trị băm liền kề với nhau, sau đó băm lại để tạo ra giá trị băm cha. Cuối cùng, giá trị băm ở tầng trên cùng được gọi là gốc cây Merkle (Merkle Root). Giá trị băm gốc này chứa đặc điểm băm của tất cả dữ liệu, nghĩa là nếu dữ liệu tại bất kỳ nút nào bị thay đổi, giá trị băm sẽ hoàn toàn khác biệt, do đó không thể sửa đổi các giá trị băm đã được ghi trong cây Merkle.
Giả sử thông tin tài khoản và số dư của chúng ta được ghi dưới dạng dữ liệu A trong gốc Merkle, chúng ta có thể sử dụng các dữ liệu sau đây để kiểm tra xem dữ liệu A có thực sự được ghi trong cây Merkle hay không:
- Dữ liệu A (thông tin tài khoản và số dư)
- Giá trị băm của B
- Giá trị băm của CD
- Giá trị băm gốc (root hash)
Hình 1: Sơ đồ minh họa lưu trữ dữ liệu bằng cây Merkle
Tiếp theo, chúng ta tính toán giá trị băm của dữ liệu A, sau đó kết hợp với giá trị băm của B để tính giá trị băm AB, cuối cùng sử dụng giá trị băm AB và giá trị băm CD để tính giá trị băm gốc. So sánh giá trị băm gốc vừa tính được với giá trị băm gốc đã nhận được; nếu giống nhau thì xác nhận rằng A đã được ghi trong cây Merkle.
Nếu tất cả tài sản người dùng của một sàn giao dịch tập trung được ghi trên cây Merkle và bằng chứng là xác thực, sàn giao dịch có thể chứng minh với từng người dùng — mà không tiết lộ thông tin người dùng khác — rằng “dữ liệu đã được ghi vào cây Merkle, tài sản của người dùng là tồn tại thực sự”.
Hệ thống chứng minh này được áp dụng trong thực tế như thế nào? Niềm tin vào hệ thống này được xây dựng dựa trên cây Merkle (răn đe động) và kiểm toán (trách nhiệm chuyên môn độc lập bên thứ ba). Răn đe động dựa trên thực tế rằng bất kỳ người dùng nào cũng có thể đóng vai trò như một nút kiểm tra, cung cấp bằng chứng rằng mình không nằm trong cây Merkle, từ đó vạch trần việc sàn giao dịch cung cấp giá trị gốc giả. Tuy nhiên, điều này không có chức năng khác, ví dụ như giá trị gốc không thể hiện tổng số dư của tất cả người dùng. Hai yếu tố này bổ trợ lẫn nhau, không thể chỉ dựa vào phương pháp chứng minh mật mã học để chứng minh mọi vấn đề. Thực tiễn phức tạp hơn lý thuyết rất nhiều, và tồn tại nhiều điểm có thể bị thao túng.
Tuy nhiên, so với trước đây khi các sàn CEX chỉ có mỗi kiểm toán, việc bổ sung cây Merkle thực tế đã trao quyền “tố giác” cho người dùng, giúp tài sản dự trữ của CEX nhận được mức độ giám sát phi tập trung nhất định — đây là một bước tiến lớn, và là điều tích cực đối với thị trường đang thiếu niềm tin trầm trọng hiện nay.
Tuy nhiên, việc áp dụng bằng chứng dự trữ cây Merkle có thực sự chứng minh được tài sản người dùng là an toàn hay không? Dù thông qua bằng chứng Merkle, chúng ta có thể xác minh tài sản của bản thân đã được ghi vào giá trị băm không thể thay đổi, nhưng điều này có thực sự chứng minh hoàn toàn rằng tiền không bị chiếm dụng hay di chuyển hay không?
Các sàn giao dịch tập trung xử lý hàng loạt giao dịch mỗi giây, nên không thể cập nhật giá trị gốc mỗi giây một lần. Do đó, giá trị gốc mà chúng ta thấy phần lớn có thể không phải là mới nhất. Tuy nhiên, xét từ một khía cạnh khác, việc tính toán cây Merkle chủ yếu gồm một chuỗi các hàm băm, mà tốc độ tính toán hàm băm khá nhanh, vì vậy về mặt này, tần suất cập nhật sẽ không quá chậm.
Ngoài vấn đề tần suất cập nhật nói trên, bằng chứng dự trữ cây Merkle còn tồn tại những vấn đề quan trọng sau đây:
-
Vấn đề gian lận giao diện người dùng: Dữ liệu cây Merkle được lưu trữ trên máy chủ riêng của sàn giao dịch, và giao diện người dùng mà người dùng tương tác cũng do sàn kiểm soát. Do đó, sàn hoàn toàn có thể trả về một trang web giả để lừa dối người dùng, dẫn đến nguy cơ gian lận giao diện. Vấn đề này cần được giải quyết thông qua phần mềm giám sát độc lập của bên thứ ba.
-
Vấn đề uy tín của kiểm toán viên bên thứ ba: Trong tài chính truyền thống, kiểm toán viên cũng thường xuyên mắc sai lầm hoặc vi phạm pháp luật; dù lĩnh vực Crypto chưa phổ biến rộng rãi vấn đề này, nhưng kiểm toán không phải lúc nào cũng khách quan và công bằng.
-
Các mối quan hệ liên kết, nghĩa vụ nợ, giao dịch ký quỹ... không thể được phản ánh thông qua dữ liệu dự trữ.
Thị trường tiền mã hóa cần thêm nhiều thông tin minh bạch và công khai. Việc bằng chứng dự trữ cây Merkle trở thành tiêu chuẩn bắt buộc của các sàn giao dịch tiền mã hóa sẽ góp phần xây dựng quy chuẩn ngành và khôi phục niềm tin người dùng.
Dù là nhà đầu tư hay người dùng, đảm bảo an toàn vốn luôn là thanh kiếm Damocles treo lơ lửng trên đầu mỗi người làm nghề. Dù trong chu kỳ thị trường gấu này ai ngã xuống, ai trụ lại, thì bánh xe của Web3 sẽ không ngừng lăn, cứ thế tiến về phía trước.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
