Bankless: Bảo vệ nền kinh tế người sáng tạo, tương lai của bản quyền NFT nên như thế nào?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bankless: Bảo vệ nền kinh tế người sáng tạo, tương lai của bản quyền NFT nên như thế nào?
Trong mô hình hiện tại, phí bản quyền NFT không phải là bắt buộc.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: William M. Peaster
Biên dịch: Wendy, DeFi 之道
Trong vài năm qua, một lượng lớn nghệ sĩ đã gia nhập nền kinh tế tiền mã hóa.
Động lực thúc đẩy những người sáng tạo này là gì?
Khả năng kiếm được tiền bản quyền từ các giao dịch thứ cấp của tác phẩm họ tạo ra.
Tuy nhiên, dưới mô hình hiện tại, tiền bản quyền NFT không phải là bắt buộc.
Các sàn giao dịch NFT truyền thống thực thi việc thanh toán bản quyền thông qua cơ sở hạ tầng ngoài chuỗi (off-chain), nhưng gần đây nhiều sàn bắt đầu hành động nhằm rõ ràng hóa rằng các khoản thanh toán này là tùy chọn hoặc thậm chí hủy bỏ hoàn toàn.
OpenSea là dự án tiêu biểu gần đây nhất bắt đầu khám phá phương án này, khiến nhiều người tự hỏi điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Theo quan điểm của tôi, một điều chắc chắn chúng ta sẽ thấy là sự bùng nổ của các thị trường NFT mới.
Trước tiên, hãy bắt đầu từ những kiến thức cơ bản về tiền bản quyền NFT
Giả sử Alice mint một NFT và bán nó cho Bob với giá 1 ETH.
Sau đó Bob bán lại NFT này cho Charlie trên thị trường thứ cấp OpenSea với giá 5 ETH.
Vì Alice trước đó đã thiết lập mức bản quyền 10% trên OpenSea, cô ấy có thể nhận được 0,5 ETH từ giao dịch này.
Tuy nhiên, OpenSea theo dõi và thanh toán các khoản bản quyền này thông qua hệ thống riêng của họ nằm ngoài chuỗi.
Nếu Alice không thiết lập tham số bản quyền và OpenSea không dùng hệ thống này, thì cô ấy sẽ không tự động nhận được 0,5 ETH. Khi đó, Bob cần chủ động chuyển khoản bản quyền này, nhưng trong hầu hết các trường hợp, người mua lại hiếm khi làm vậy.
Tại sao lại như vậy? Bởi vì hiện tại chưa có cách nào tốt để thực thi tiền bản quyền NFT ở cấp độ hợp đồng thông minh.
Bạn có thể tích hợp luôn tiền bản quyền vào hàm transferFrom() của NFT, nhưng điều này sẽ khiến người gửi phải trả phí trong mọi giao dịch, kể cả khi họ chỉ gửi NFT sang ví khác của chính mình hay tặng cho ai đó. Phương pháp này rất tồi tệ trong những trường hợp như vậy.
Do đó, trong những năm gần đây, các sàn giao dịch NFT đã sử dụng các hệ thống độc lập ngoài chuỗi để thực thi bản quyền. OpenSea có công nghệ riêng, các sàn khác cũng có cơ sở hạ tầng riêng, và những hệ thống này không chuẩn hóa nên không thể "giao tiếp" với nhau.
Điều này dẫn đến tình trạng NFT được mint trên một nền tảng nhưng khi bán trên nền tảng khác thì tiền bản quyền không được thanh toán. Một số nỗ lực đổi mới, như Registry Bản quyền (The Royalty Registry), đang giúp các sàn NFT xây dựng một tiêu chuẩn bản quyền chung trên chuỗi, nhưng hệ thống này không mang tính bắt buộc và vẫn chưa được áp dụng rộng rãi.
Hệ thống tra cứu của The Royalty Registry
Tóm lại, trong vài tháng gần đây, ngày càng nhiều sàn giao dịch NFT cắt giảm hoặc biến tiền bản quyền thành lựa chọn tùy chọn, chẳng hạn như Blur, LooksRare, X2 Y2 và sudoswap. Hiện tại, OpenSea có vẻ là quân bài domino mới nhất... hoặc có thể là vậy.
Diễn biến mới nhất
Gần đây OpenSea tuyên bố họ đã tạo ra một công cụ thực thi bản quyền mới trên chuỗi, có khả năng "hạn chế việc bán NFT chỉ ở những thị trường thực thi phí sáng tạo".
Hơn nữa, công ty cho biết họ sẽ quyết định lập trường cuối cùng về vấn đề bản quyền trước ngày 8 tháng 12 năm 2022, một trong những khả năng là chuyển hoàn toàn sang mô hình bản quyền tùy chọn:
"Chúng tôi nhận thức được đây chỉ là bước đầu tiên, do đó cam kết trao đổi với cộng đồng về giải pháp cho các bộ sưu tập hiện có. Vì việc thu phí trên chuỗi đối với các bộ sưu tập hiện hữu rất khó khăn, chúng tôi sẽ không thực hiện bất kỳ thay đổi nào với các bộ sưu tập hiện tại ít nhất cho đến ngày 8 tháng 12 năm 2022. Để minh bạch, mọi khả năng cho thời điểm sau ngày 8 tháng 12 đều đang mở – chúng tôi đang xem xét nhiều lựa chọn, từ việc tiếp tục thực thi phí ngoài chuỗi cho một số bộ sưu tập, đến cho phép phí sáng tạo tùy chọn, hoặc hợp tác với các sáng tạo viên để tìm các phương án thực thi trên chuỗi khác. Chúng tôi nhận thức rằng không phải tất cả các sáng tạo viên, bộ sưu tập và cộng đồng đều giống nhau, và chúng tôi đang tìm cách xây dựng một chính sách dài hạn phản ánh điều đó."
Dễ hiểu khi tuyên bố này đã gây ra một cuộc tranh luận và thảo luận sôi nổi trong cộng đồng.
Một số người, như đội ngũ BAYC, cho rằng việc né tránh nghĩa vụ trả bản quyền sẽ là sự phản bội đối với những sáng tạo viên đã giúp OpenSea trở nên vĩ đại.
Những người khác lưu ý rằng khi đi sâu vào các thống kê bản quyền gần đây, danh sách bản quyền trên chuỗi của OpenSea dường như quá "dễ dãi" đối với các dự án NFT.
Bất kể quyết định của OpenSea trong tháng tới là gì, điều rõ ràng là tất cả các sàn giao dịch NFT cần có lập trường rõ ràng về bản quyền để các sáng tạo viên có thể xác định nơi nào phù hợp nhất với họ.
Ví dụ, Nifty Gateway vừa tuyên bố họ sẽ mãi mãi tôn trọng tiền bản quyền NFT và công bố đề xuất tiêu chuẩn bản quyền dành cho sáng tạo viên của riêng họ. Trong tương lai, các nền tảng thị trường khác cũng sẽ có những bước tiến tương tự về vấn đề này.
Hướng tới các thị trường NFT đa dạng và cá nhân hóa hơn
Các loại NFT khác nhau được giao dịch theo những cách khác nhau.
Ví dụ, các dự án avatar như BAYC có tính thanh khoản cao và khối lượng giao dịch lớn. Trong khi đó, một tác phẩm nghệ thuật mã hóa duy nhất, như các NFT XCOPY đời đầu, lại có tính thanh khoản thấp và khối lượng giao dịch nhỏ.
Sự khác biệt này dẫn đến những động lực riêng biệt: các bộ sưu tập lớn thường phổ biến trên các nền tảng cho phép bản quyền tùy chọn như Blur, trong khi các bộ sưu tập độc bản vẫn chiếm ưu thế trên các nền tảng thân thiện với bản quyền như Nifty Gateway và SuperRare.
Tuy nhiên, còn những dự án nằm giữa hai thái cực này như Art Blocks, Grifters của XCOPY hay Finiliar thì sao?
Yếu tố nghệ thuật rõ ràng là cốt lõi, nhưng mô hình giao dịch của các NFT này lại giống với các bộ sưu tập có tính thanh khoản cao hơn là các bộ sưu tập độc bản? Liệu các sáng tạo viên này có nên từ bỏ tiền bản quyền chỉ vì tác phẩm của họ được giao dịch trên các nền tảng cho phép tùy chọn hoặc không có bản quyền?
Tôi phản đối điều đó. Tôi luôn nói với mọi nghệ sĩ rằng họ cần thu được nguồn thu này. Nhưng đâu mới là con đường tối ưu thực sự cho cả những sáng tạo viên lớn lẫn nhỏ?
Theo tôi, câu trả lời làcác thị trường NFT do sáng tạo viên tự sở hữu và tùy chỉnh.
Nói cách khác, trong tương lai mỗi nghệ sĩ và mỗi dự án có thể đều có một thị trường riêng được tùy chỉnh theo nhu cầu NFT cụ thể của họ (bao gồm cả nhu cầu về bản quyền).
Dù cơ sở hạ tầng nền tảng dựa trên sudoswap, Reservoir, Zora hay các nền tảng khác, các thị trường do sáng tạo viên sở hữu này — có thể được quản lý bởi cá nhân hoặc DAO của nghệ sĩ — có thể cung cấp các cơ chế khuyến khích như airdrop NFT để củng cố hoạt động giao dịch và đảm bảo tốt hơn việc thanh toán bản quyền liên tục.
Cụ thể cần làm gì?
-
Biến thị trường của bạn thành điểm đến ưu tiên cho tác phẩm của bạn, để người hâm mộ đến đây giao dịch khi cần hoặc muốn.
-
Khi các đổi mới liên quan đến NFT tiếp tục xuất hiện, hãy kỳ vọng việc tạo ra các thị trường DIY thân thiện với bản quyền sẽ ngày càng dễ dàng hơn.
Tại sao điều này quan trọng?
Bộ phận nghiên cứu Galaxy gần đây ước tính, đến nay đã có gần 2 tỷ USD tiền bản quyền NFT được thanh toán trên Ethereum. Theo tôi, con số này là một trong những thành tựu vĩ đại nhất của nền kinh tế mã hóa non trẻ, vì nó mang lại thu nhập thực sự thay đổi cuộc sống cho nhiều sáng tạo viên, và nhắc nhở chúng ta rằng ta có thể sống trong một thế giới mà sáng tạo được đánh giá rất cao.
Ở một mức độ nào đó, cuộc thảo luận về tiền bản quyền NFT mới chỉ vừa bắt đầu, nhưng tôi biết rằng nhiều người sẽ tiếp tục đấu tranh để hỗ trợ sáng tạo viên tăng thu nhập từ bản quyền, và tôi tin rằng các thị trường do chính nghệ sĩ sở hữu sẽ đóng vai trò là một giải pháp mạnh mẽ ở đây. Hãy cùng chờ xem!
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
