V Thần tân thư "Proof of Stake" tinh đọc giải tích (4)
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
V Thần tân thư "Proof of Stake" tinh đọc giải tích (4)
Phần thứ nhất – Khai thác trước
Chuyên sâu báo cáo Web3Chương sách gốc
Phần đầu tiên của toàn bộ cuốn sách - Khai thác trước
Bài báo thứ hai: Ethereum — Nền tảng tiền mã hóa và ứng dụng phi tập trung thế hệ mới, đăng trên blog Ethereum, ngày 23 tháng 1 năm 2014.
Tóm tắt nội dung
-
Để khắc phục những hạn chế về khả năng mở rộng và các chức năng mà Bitcoin chưa đạt được, Ethereum được định vị là một mạng tiền mã hóa mang tính tổng quát tối đa, cho phép bất kỳ ai cũng có thể tạo ra các ứng dụng chuyên biệt phục vụ hầu như mọi mục đích có thể tưởng tượng được. Mục tiêu là trở thành một giao thức nền tảng xuất sắc, cho phép các ứng dụng phi tập trung khác xây dựng trên nó thay vì trên Bitcoin, cung cấp nhiều công cụ sử dụng hơn và giúp họ tận dụng đầy đủ khả năng mở rộng và hiệu suất cao của Ethereum.
-
Ứng dụng tài chính chỉ mới chạm đến bề mặt tiềm năng của Ethereum và các giao thức mã hóa được xây dựng trên nền tảng này; chúng có thể làm được nhiều hơn thế. Mặc dù ban đầu các ứng dụng tài chính của Ethereum có thể khiến cộng đồng tiền mã hóa hào hứng, nhưng tầm nhìn dài hạn nên hướng đến mô hình hợp tác giữa Ethereum và các giao thức ngang hàng phi tài chính khác.
-
Ethereum vẫn còn một số điểm yếu, chủ yếu là vấn đề khả năng mở rộng của bản thân nó.
-
Như khẩu hiệu mà chúng ta từng dùng cho chính tiền tệ: giới hạn duy nhất chính là trí tưởng tượng của chúng ta.
Quan điểm người dịch
-
Hãy khách quan nhìn nhận BTC. Dù có đề cập đến những hạn chế của BTC, nhưng V God không nhằm hạ thấp BTC, mà cho rằng mỗi thứ đều có chuyên môn riêng. Dùng nguyên lý dao cạo Occam để miêu tả thì rất sinh động: định vị của BTC là chỉ thực hiện chức năng tiền tệ và ghi chép sổ cái, không gì khác, đơn giản mà tinh tế, do đó tồn tại mạnh mẽ hơn. Ví dụ như các sự cố an ninh liên quan đến cầu nối chéo giữa Ethereum và các blockchain công cộng khác chưa từng xảy ra trên mạng Bitcoin.
-
Trong tất cả các loại tiền mã hóa hiện nay, BTC là loại có mức độ đồng thuận cao nhất và mức độ phi tập trung hóa cao nhất. Điều này đã được thể hiện rõ trong chiến tranh Nga-Ukraine khi các quốc gia bắt đầu công nhận vai trò thực tế của tiền mã hóa. Đồng thời, tại thời điểm bài viết này, nợ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã vượt quá 31 nghìn tỷ USD. Giá trị của BTC lại một lần nữa được nhắc tới, việc áp dụng quy mô lớn chỉ còn là vấn đề thời gian. Khi đó, BTC cũng sẽ đối mặt với hàng loạt thách thức như biến động giá lớn, tiêu thụ năng lượng cao, v.v.
-
Các mô hình lập trình như phân tầng kiến trúc mạng, phát triển mô-đun, xử lý song song... không phải do công nghệ blockchain sáng tạo ra, mà đã tồn tại từ lâu trong lĩnh vực CNTT và Internet truyền thống. Tất cả các chuỗi công khai hàng đầu như Ethereum, Polygon, Polkadot, Solana đều đang đối mặt với vấn đề cần mở rộng liên tục, và hiện đang cải tiến thông qua các công nghệ như ZK rollup, WASM... Dự đoán trong tương lai, các bên sẽ học hỏi lẫn nhau, đổi mới không ngừng, bao gồm cả các gương mặt mới nổi như Aptos, Sui. Do đó, sự khác biệt chủ yếu sẽ nằm ở các yếu tố "năng lực mềm" như vai trò lãnh đạo, tầm nhìn mục tiêu, văn hóa đội ngũ, văn hóa cộng đồng... So sánh V God với nhiều đội ngũ dự án và VC hiện nay, sự khác biệt ở khía cạnh này đặc biệt đáng chú ý. Hãy hình dung về phát triển và vận hành sản phẩm: một bên là sự hỗ trợ và hợp tác giữa những ý tưởng khác nhau, một bên là mối quan hệ cấp trên - cấp dưới theo kiểu thuê mướn chỉ với một ý tưởng duy nhất.
-
Chúng ta hãy chờ đợi những điều hoàn toàn mới mẻ chưa từng thấy ra đời. Nhìn lại các cuộc cách mạng công nghiệp và công nghệ trong lịch sử, đều xuất hiện những sản phẩm không thể tưởng tượng được vào thời điểm đó. Ví dụ, vào thập niên 90 khi Internet vừa mới bước vào đời sống con người, chúng ta không thể hình dung rằng chỉ sau 10 năm sẽ có Taobao, WeChat, DiDi, TikTok… những sản phẩm thúc đẩy mạnh mẽ kinh tế phát triển. Những sản phẩm mới mà blockchain mang lại tuyệt nhiên không phải là việc sao chép đơn thuần các sản phẩm Web2 lên chuỗi công cộng, hay chỉ là NFT dạng ảnh đại diện. Cho đến khi nào Web3 hay Metaverse có được đột phá then chốt, vẫn cần quá trình phát triển lặp đi lặp lại, cần các anh hùng tài giỏi không ngừng góp phần xây dựng. Nhưng nếu thật sự xảy ra đột phá mang tính thời đại, tỷ suất lợi nhuận mang lại sẽ không thể đo đếm bằng hàng ngàn hay hàng vạn lần.
-
Theo quan điểm của người viết, các lĩnh vực đáng chú ý trong ngắn hạn bao gồm mạng xã hội phi tập trung (kèm sáng tạo nội dung), tiền ổn định phi tập trung, trò chơi phi tập trung, cùng các ứng dụng và cơ sở hạ tầng liên quan (bao gồm cả chuỗi công khai). Trọng tâm là đổi mới tư duy nền tảng từ 0 đến 1, chứ không phải sao chép, tối ưu hóa từ 1 đến N.
Tóm tắt nội dung dịch (thứ tự đã điều chỉnh, nội dung có lược bỏ)
Năm 2013, ngày càng nhiều cuộc thảo luận diễn ra xung quanh các giao thức Bitcoin 2.0, một mạng mã hóa thay thế được lấy cảm hứng từ Bitcoin, với mục đích giúp công nghệ nền tảng không chỉ dùng cho tiền tệ. Ý tưởng đầu tiên được hiện thực hóa là Namecoin, một loại tiền tệ giống Bitcoin được tạo ra năm 2010, dùng để đăng ký tên miền phi tập trung. Gần đây hơn, chúng ta chứng kiến sự xuất hiện của Colored Coin, cho phép người dùng tạo ra tiền tệ riêng trên mạng Bitcoin, và các giao thức cao cấp hơn như Mastercoin, BitShares và Counterparty, nhằm cung cấp các phái sinh tài chính, ví tiết kiệm và sàn giao dịch phi tập trung. Tuy nhiên, cho đến nay, tất cả các giao thức được phát minh đều hướng đến các lĩnh vực dọc, cố gắng cung cấp bộ chức năng chi tiết cho một ngành hoặc ứng dụng cụ thể, thường mang tính chất tài chính. Hiện tại, một nhóm các nhà phát triển, trong đó có tôi, đã đề xuất một dự án ngược lại: một mạng tiền mã hóa được thiết kế mang tính tổng quát tối đa, cho phép bất kỳ ai cũng có thể tạo ra các ứng dụng chuyên biệt phục vụ gần như mọi mục đích có thể tưởng tượng được. Dự án: Ethereum.
Giao thức tiền mã hóa như một lớp hành tây
Một triết lý thiết kế chung trong nhiều giao thức tiền mã hóa 2.0 là, giống như Internet, việc chia giao thức thành các tầng khác nhau sẽ giúp thiết kế tiền mã hóa hiệu quả nhất. Theo cách suy nghĩ này, Bitcoin được coi là một loại TCP/IP của hệ sinh thái tiền mã hóa, nơi các giao thức thế hệ tiếp theo có thể xây dựng trên nền Bitcoin, giống như chúng ta có SMTP cho email, HTTP cho trang web, XMPP cho chat – tất cả đều chạy trên nền TCP như một lớp dữ liệu nền tảng phổ quát. Cho đến nay, ba giao thức chính theo mô hình này là Colored Coin, Mastercoin và Counterparty. Cách hoạt động của giao thức Colored Coin rất đơn giản: để tạo Colored Coin, người dùng đánh dấu một lượng Bitcoin cụ thể với ý nghĩa đặc biệt.
Mastercoin và Counterparty trừu tượng hơn một chút; họ sử dụng blockchain Bitcoin để lưu trữ dữ liệu, do đó các giao dịch Mastercoin hay Counterparty thực chất là các giao dịch Bitcoin, nhưng được giải thích theo cách hoàn toàn khác bởi giao thức.
Tuy nhiên, sau khoảng hai tháng nghiên cứu và tham gia, V God cuối cùng nhận ra rằng mặc dù ý tưởng cơ bản về việc xây dựng các giao thức cấp cao trên giao thức cấp thấp là đáng khen, nhưng phương án thực thi này có những thiếu sót căn bản, khiến các dự án này khó có thể thu hút thêm sự quan tâm. Nguyên nhân không phải do ý tưởng đằng sau giao thức xấu, mà là do chính bản thân giao thức không tốt.
Ý tưởng rất hay, phản ứng tích cực từ cộng đồng đã chứng minh họ đang cố gắng làm điều gì đó rất cần thiết. Tuy nhiên, lý do là họ cố gắng xây dựng các giao thức cấp cao trên Bitcoin, trong khi giao thức cấp thấp này vốn dĩ không phù hợp với nhiệm vụ đó. Không phải nói Bitcoin kém hay không phải phát minh cách mạng; với tư cách là giao thức lưu trữ và chuyển giá trị, Bitcoin rất xuất sắc.
Tuy nhiên, xét về vai trò như một giao thức cấp thấp hiệu quả, Bitcoin lại yếu kém; Bitcoin không giống như một TCP có thể xây dựng HTTP lên trên, mà giống như SMTP: một giao thức làm tốt nhiệm vụ dự định (trong trường hợp SMTP là email, còn Bitcoin là tiền), nhưng lại không phải là nền tảng tốt cho bất cứ thứ gì khác.
Sự thất bại cụ thể của Bitcoin tập trung đặc biệt vào một điểm: khả năng mở rộng. Bản thân Bitcoin cũng có khả năng mở rộng như bất kỳ tiền mã hóa nào, ngay cả khi blockchain phình to vượt quá TB, trong sách trắng Bitcoin mô tả một giao thức gọi là "Xác minh Thanh toán Đơn giản" (SPV), cho phép các "client nhẹ" chỉ cần vài MB băng thông và dung lượng lưu trữ có thể xác định an toàn liệu họ đã nhận được giao dịch hay chưa.
Đây chính là vấn đề Ethereum muốn giải quyết. Ethereum không nhằm trở thành một giao thức đa năng như dao quân đội Thụy Sĩ với hàng trăm chức năng để đáp ứng mọi nhu cầu. Thay vào đó, Ethereum hướng đến việc trở thành một giao thức nền tảng xuất sắc, cho phép các ứng dụng phi tập trung khác xây dựng trên nó thay vì trên Bitcoin, cung cấp nhiều công cụ sử dụng hơn và giúp họ tận dụng đầy đủ khả năng mở rộng và hiệu suất cao của Ethereum.
Hợp đồng, không chỉ vì chênh lệch giá
Khi Ethereum được phát triển, mọi người rất quan tâm đến việc triển khai các hợp đồng tài chính trên nền tảng tiền mã hóa; loại hợp đồng cơ bản nhất là "hợp đồng chênh lệch giá" (CFD). Trong CFD, hai bên đồng ý đóng một lượng tiền nhất định, sau đó rút tiền theo tỷ lệ dựa trên giá trị của một tài sản cơ sở.
Ví dụ, một CFD có thể cho phép Alice gửi 1.000 USD, Bob gửi 1.000 USD, sau đó 30 ngày, blockchain tự động hoàn trả cho Alice 1.000 USD cộng thêm 100 USD cho mỗi đô la tăng giá của LTC/USD trong khoảng thời gian đó, và phần còn lại sẽ gửi cho Bob.
Các hợp đồng này cho phép mọi người đầu cơ tài sản với đòn bẩy cao, hoặc bảo vệ bản thân khỏi rủi ro biến động tiền mã hóa mà không cần bất kỳ sàn giao dịch tập trung nào.
Tuy nhiên, rõ ràng rằng CFD thực chất chỉ là một trường hợp đặc biệt của một khái niệm tổng quát hơn: hợp đồng công thức. Nếu hợp đồng lấy $x từ Alice, $y từ Bob, rồi trả lại cho Alice $x cộng thêm $z cho mỗi đô la tăng giá của một cổ phiếu nhất định, thì tại sao nó không thể trả lại cho Alice một số tiền dựa trên bất kỳ công thức toán học nào, cho phép các hợp đồng có độ phức tạp tùy ý? Nếu công thức cho phép dữ liệu ngẫu nhiên làm đầu vào, các hợp đồng chênh lệch giá tổng quát thậm chí có thể dùng để thực hiện một dạng cờ bạc ngang hàng.
Ethereum chấp nhận ý tưởng này và đưa nó tiến xa hơn một bước. Hợp đồng không phải là thỏa thuận chỉ giữa hai bên bắt đầu và kết thúc; trong Ethereum, hợp đồng giống như một đại lý tự trị được mô phỏng trên blockchain. Mỗi hợp đồng Ethereum có mã kịch bản nội bộ riêng, được kích hoạt mỗi khi nhận được giao dịch. Ngôn ngữ kịch bản có thể truy cập giá trị giao dịch, người gửi, trường dữ liệu tùy chọn, một số dữ liệu khối và bộ nhớ nội bộ của nó làm đầu vào, và có thể gửi các giao dịch.
Ngoài mô hình CFD, sách trắng cũng khái quát rằng nhờ vào kịch bản Ethereum, nhiều loại giao dịch khác cũng khả thi, bao gồm: quản lý tài khoản ký quỹ đa chữ ký, tài khoản tiết kiệm, cờ bạc ngang hàng, phát hành tiền tệ cá nhân. Đây là lợi thế của mã Ethereum: do ngôn ngữ kịch bản được thiết kế không có giới hạn nào ngoài hệ thống phí, mọi loại quy tắc nào cũng có thể được mã hóa.
Thậm chí có thể tạo một tài khoản tiết kiệm toàn công ty trên blockchain, dùng hợp đồng thông minh để chỉ di chuyển tiền khi có sự đồng ý của 60% cổ đông, hoặc di chuyển 1% tổng tài sản mỗi ngày nếu có 30% cổ đông đồng ý. Ngoài ra, giảm bớt cấu trúc tư bản truyền thống cũng khả thi; chỉ cần cố định một ý tưởng về tổ chức dân chủ, ví dụ như chỉ khi có sự đồng ý của 2/3 thành viên hiện tại thì mới được mời thành viên mới tham gia.
Vượt ra ngoài tài chính
Ứng dụng tài chính chỉ mới chạm đến bề mặt tiềm năng của Ethereum và các giao thức mã hóa được xây dựng trên nền tảng này; chúng có thể làm được nhiều hơn thế. Mặc dù ban đầu các ứng dụng tài chính của Ethereum có thể khiến cộng đồng tiền mã hóa hào hứng, nhưng tầm nhìn dài hạn nên hướng đến mô hình hợp tác giữa Ethereum và các giao thức ngang hàng phi tài chính khác.
Cho đến nay, một trong những vấn đề chính của các giao thức ngang hàng phi tài chính là thiếu động lực — tức là, khác với các nền tảng tập trung vì lợi nhuận, các nền tảng phi tập trung không có lý do kinh tế để tham gia. Trong một số trường hợp, việc tham gia bản thân đã là phần thưởng, chính vì vậy mà mọi người tiếp tục viết phần mềm mã nguồn mở, đóng góp cho Wikipedia, bình luận trên diễn đàn hay viết blog.
Tuy nhiên, trong bối cảnh các giao thức ngang hàng, việc tham gia thường không còn là hoạt động "vui vẻ". Thay vào đó, nó đòi hỏi đầu tư nhiều tài nguyên, như chạy chương trình nền (tốn CPU và pin).
Đã lâu rồi có những giao thức dữ liệu như Freenet, về cơ bản cung cấp dịch vụ lưu trữ nội dung tĩnh, chống kiểm duyệt, phi tập trung cho mọi người, nhưng trong thực tế Freenet rất chậm và ít người đóng góp tài nguyên.
Các giao thức chia sẻ file đều đối mặt với vấn đề tương tự: mặc dù tinh thần vị tha đủ để lan truyền các bộ phim thương mại nổi bật, nhưng với những nội dung ít phổ biến hơn thì hiệu quả rõ ràng giảm mạnh. Vì vậy, ngược lại, bản chất ngang hàng của việc chia sẻ file thực tế có thể làm trầm trọng thêm sự tập trung hóa trong sản xuất giải trí và truyền thông.
Nếu chúng ta bổ sung động lực kinh tế, tất cả các vấn đề này đều có thể được giải quyết — cho phép mọi người không chỉ xây dựng các dự án phi lợi nhuận, mà còn có thể kinh doanh và kiếm sống từ việc tham gia mạng lưới. Lưu trữ dữ liệu được khuyến khích, giao thức Bitmessage và Onion, hệ thống danh tính và uy tín... Ngoài đặc điểm chính là ngôn ngữ kịch bản tổng quát Turing-complete, Ethereum còn mang lại nhiều cải tiến khác so với tiền mã hóa hiện tại: phí, thuật toán đào, giao thức phát tán khối GHOST.
Một khi bạn có thể đăng ký tên mình trên blockchain, bước tiếp theo là rõ ràng: xây dựng một mạng tin cậy trên blockchain. Mạng tin cậy là phần thiết yếu của cơ sở hạ tầng truyền thông ngang hàng: bạn không chỉ muốn biết khóa công khai nào thuộc về ai, mà còn muốn biết người đó có đáng tin hay không. Giải pháp là dùng mạng xã hội: nếu bạn tin A, A tin B, B tin C, thì khả năng bạn cũng tin C, ít nhất ở mức độ nào đó.
Ethereum có thể đóng vai trò là lớp dữ liệu cho một hệ thống uy tín hoàn toàn phi tập trung — và cuối cùng có thể là một thị trường hoàn toàn phi tập trung. Nhiều ứng dụng nêu trên bao gồm các giao thức ngang hàng thực tế và các dự án đang được phát triển; trong những trường hợp này, chúng tôi dự định thiết lập quan hệ đối tác với càng nhiều dự án càng tốt, hỗ trợ tài chính để đổi lấy việc đưa giá trị của họ vào hệ sinh thái Ethereum. Chúng tôi không chỉ muốn giúp cộng đồng tiền mã hóa, mà còn giúp toàn bộ cộng đồng ngang hàng, bao gồm chia sẻ file, seeding, lưu trữ dữ liệu và mạng lưới dạng mesh. Chúng tôi tin rằng có rất nhiều dự án, đặc biệt trong lĩnh vực phi tài chính, có thể mang lại giá trị lớn cho cộng đồng, nhưng do thiếu cơ hội tích hợp thành phần tài chính hiệu quả nên thiếu vốn phát triển, và có lẽ Ethereum có thể đưa hàng chục dự án như vậy lên một bậc mới.
Do Ethereum sở hữu ngôn ngữ kịch bản Turing-complete, về mặt toán học có thể chứng minh rằng về cơ bản nó có thể làm bất cứ điều gì mà một tiền mã hóa dựa trên blockchain kiểu Bitcoin có thể làm. Tuy nhiên, theo giao thức hiện tại, vẫn còn một số vấn đề chưa được giải quyết.
Ví dụ, Ethereum chưa cung cấp giải pháp cho vấn đề khả năng mở rộng cơ bản của mọi tiền mã hóa dựa trên blockchain — tức là thực tế rằng mỗi nút đầy đủ đều phải lưu trữ toàn bộ bảng cân đối kế toán và xác minh mọi giao dịch. Khái niệm "cây trạng thái" và "danh sách giao dịch" độc lập mà Ethereum vay mượn từ Ripple phần nào làm giảm nhẹ tình trạng này, nhưng vẫn chưa có đột phá căn bản. Để đạt được điều đó, sẽ cần các công nghệ như SCP (Tính toán An toàn và Riêng tư Tích hợp) của Eli Ben-Sasson đang được phát triển.
Hơn nữa, Ethereum chưa cải tiến cơ chế đào Proof-of-Work truyền thống, chưa khắc phục tất cả các điểm yếu của nó, và chưa khám phá Proof-of-Stake hay đồng thuận kiểu Ripple. Nếu thực tế chứng minh Proof-of-Stake hay một số thuật toán đào khác là giải pháp tốt hơn, thì các tiền mã hóa tương lai có thể sử dụng các thuật toán Proof-of-Stake như MC2 và Slasher. Nếu Ethereum 2.0 có không gian phát triển, thì cải tiến sẽ nằm ở những lĩnh vực này.
Cuối cùng, Ethereum là một dự án mở, nếu dự án nhận được đủ nguồn lực, chúng tôi thậm chí có thể tự phát hành Ethereum 2.0, chuyển số dư tài khoản ban đầu sang một mạng lưới được cải tiến hơn. Cuối cùng, như khẩu hiệu mà chúng ta từng dùng cho chính tiền tệ: giới hạn duy nhất chính là trí tưởng tượng của chúng ta.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
