Làm thế nào để hiểu triển vọng và sự khác biệt giữa Zk và Optimistic Rollups?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Làm thế nào để hiểu triển vọng và sự khác biệt giữa Zk và Optimistic Rollups?
Người ta nói rằng, nếu có một bản cập nhật có thể tăng thông lượng (TPS) của ETH L1 lên 100 lần và giảm phí gas xuống 100 lần, thì chúng ta sẽ không cần Rollup nữa. Nhưng liệu điều đó có thực sự đúng?
Chuyên sâu báo cáo Web3
Viết bởi: Salazar.eth
Dịch: TechFlow
Người ta nói rằng nếu có một bản nâng cấp giúp tăng TPS của ETH L1 lên 100 lần và giảm phí Gas xuống 100 lần, thì chúng ta sẽ không cần Rollup nữa.
Nhưng thực sự là như vậy sao?
Thực tế thì không phải. Lý do là L1 càng nhanh, phí Gas càng thấp, thì Rollup lại càng nhanh hơn.
Vậy bạn sẽ chọn L1 nhanh gấp 100 lần hay Rollup nhanh gấp 10.000 lần?
Mở rộng quy mô ETH là một trong những chủ đề được thảo luận nhiều nhất trong cộng đồng Ethereum. Do đó, việc tìm kiếm các giải pháp mở rộng luôn là ưu tiên hàng đầu của nhiều nhóm trong hệ sinh thái ETH.
Hiện tại, có ba cách phổ biến để mở rộng Ethereum: mở rộng lớp 1 (ETH 2.0), mở rộng trên lớp 1 (lớp 2 - Layer 2: kênh trạng thái, Plasma và Rollup), và sidechain.
- Sự quan tâm của cộng đồng Ethereum về khả năng mở rộng đã dẫn đến việc phát triển nâng cấp trên nhiều tầng, gọi là ETH 2.0.Mục tiêu của ETH 2.0 là làm cho Ethereum trở nên dễ mở rộng hơn, an toàn hơn và bền vững hơn.
- Sidechain là một chuỗi khối độc lập, kết nối với chuỗi chính (ETH L1) thông qua cầu hai chiều. Sidechain sử dụng cơ chế đồng thuận khác với chuỗi chính và không phụ thuộc vào độ bảo mật từ chuỗi chính. Điều này khiến mức độ an toàn của sidechain thấp hơn so với L2.Người ta thường nhầm lẫn khi coi Polygon là một sidechain. Đây là sai lầm. Polygon là một chuỗi nộp (commit chain), tức là một sidechain không lưu ký (non-custodial), cơ chế đồng thuận của nó phụ thuộc vào chuỗi chính (ETH L1).
- L2 là bất kỳ hệ thống nào được xây dựng trên Ethereum, kế thừa độ bảo mật từ ETH L1. Chúng bao gồm Plasma, Rollup và kênh trạng thái.
*Trong bài viết này, chúng ta sẽ tập trung vào Rollups*
Rollup là giải pháp mở rộng phổ biến, hoạt động bằng cách xử lý và thực thi giao dịch bên ngoài L1, nhưng vẫn công bố dữ liệu giao dịch lên L1. Điều này giúp Rollup đạt được khả năng mở rộng đồng thời vẫn hưởng lợi từ độ bảo mật của L1.
Để thực hiện điều này, các giao dịch trong Rollup thường được thực thi trên một chuỗi riêng biệt, có thể chạy EVM tùy chỉnh dành riêng cho Rollup.
Ở bước tiếp theo, thông tin giao dịch được nhóm lại và do một bộ sắp xếp (sequencer) công bố lên ETH L1.
Toàn bộ quá trình trên bao gồm thực thi giao dịch, thu thập dữ liệu, nén dữ liệu và 'cuộn' các giao dịch thành một đợt gửi lên chuỗi chính. Cụ thể hơn, một loạt giao dịch trong Rollup được 'tổng hợp' vào một gốc trạng thái (state root – một đơn vị nhỏ dùng làm minh chứng), chứa đủ thông tin để xác minh từng giao dịch đã xảy ra trên L2.
Vậy làm thế nào mà ETH biết được dữ liệu được đăng tải là hợp lệ?
Rollup triển khai một tập hợp các hợp đồng thông minh trên L1, chịu trách nhiệm xử lý gửi tiền và rút tiền, đồng thời xác minh các bằng chứng. Chính loại bằng chứng này là điểm khác biệt chính giữa Optimistic Rollup và Zk Rollup.
Đối với Optimistic Rollup, nó công bố giao dịch lên ETH L1 và giả định rằng giao dịch là đúng. Trong trường hợp người dùng gian lận thực hiện giao dịch không hợp lệ, mạng lưới phải nhận diện họ, phục hồi lại giao dịch đúng và trừng phạt người gian lận.
Để đạt được điều này, Optimistic Rollup có hệ thống giải quyết tranh chấp, có thể nhận diện các giao dịch không hợp lệ và các hành vi xấu, ngăn chặn chúng tham gia vào các hành vi gian lận trong hệ thống.
Để có thể phát lại việc thực thi giao dịch trên L1 và đảm bảo trạng thái chính xác giống hệt như khi thực thi trên Rollup, Optimistic Rollup cần tạo ra một "hợp đồng quản lý".
Các ví dụ về Optimistic Rollup là Optimism, Arbitrum và Cartesi, bạn có thể dễ dàng tìm thấy thông tin chi tiết về chúng trên mạng. Bây giờ hãy cùng xem Zk Rollup.
ZkRollup sử dụng bằng chứng tính hợp lệ (như Zksnark, ZkStark) để kiểm tra giao dịch và xác minh tính hợp pháp trước khi gửi lên chuỗi ETH.
Zk Rollup trên ETH sử dụng các phép toán học phức tạp và mật mã học để đảm bảo rằng giao dịch được "thanh toán" trên chuỗi chính ETH, chứ không dựa vào hệ thống giải quyết tranh chấp như Optimistic Rollup. Mặc dù rất phức tạp, các nhóm phát triển đã mất nhiều năm để tinh giản thông tin giao dịch phức tạp thành các bằng chứng đơn giản hơn nhằm dễ dàng xác minh.
Chỉ riêng trong năm nay, đã có 3 Zk EVM bước vào giai đoạn mạng thử nghiệm (testnet), trong đó một số đã ra mắt mainnet, bao gồm Scroll, Polygon Hermez và Zksync 2.0.
Tiếp theo, hãy cùng so sánh sự khác biệt giữa Optimistic Rollup và Zk Rollup.
Optimistic Rollup:
Rút tiền chậm – Do hệ thống giải quyết tranh chấp, mạng lưới yêu cầu người dùng phải có thời gian để nộp bằng chứng gian lận trước khi giao dịch được xác nhận cuối cùng.
Việc rút tiền có thể rất chậm; thường thì người dùng phải chờ 7 ngày mới có thể rút tiền về L1. Tuy nhiên, hiện nay cũng đã có các dự án cung cấp giải pháp thoát thanh khoản nhanh để cải thiện tình trạng này.
Tương thích EVM – Optimistic Rollup vẫn cần tự xây dựng EVM riêng. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, hợp đồng có thể được chuyển từ L1 sang Optimistic Rollup mà không cần thay đổi gì.
Zk Rollup:
Rút tiền nhanh – Vì không có thủ tục giải quyết tranh chấp, việc rút tiền trong Zk Rollup diễn ra rất nhanh, đồng thời cung cấp bằng chứng hợp lệ ngay khi giao dịch được đưa vào L1.
Tương thích EVM – Do độ phức tạp và mật mã học liên quan đến công nghệ Zk, phần lớn các Zk Rollup hiện nay không tương thích với EVM, ví dụ như Starkware.
Zk Rollup tương thích EVM được gọi là ZkEVM. ZkEVM cho phép nhà phát triển di chuyển các hợp đồng Solidity từ chuỗi chính ETH sang Rollup mà không cần thay đổi mã nguồn.
Dù là Zk, Optimistic hay sidechain, tất cả đều là một cuộc đua nhằm hoàn thiện mạng chính ETH L1, với mục đích chung là nâng cao khả năng mở rộng của ETH và cải tiến công nghệ blockchain.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Salazar.eth
