Làn sóng Zk Rollup đang đến, ZKX - giao thức hệ sinh thái StarkNet sẽ tạo dựng trải nghiệm giao dịch chất lượng cao cho người dùng như thế nào?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Làn sóng Zk Rollup đang đến, ZKX - giao thức hệ sinh thái StarkNet sẽ tạo dựng trải nghiệm giao dịch chất lượng cao cho người dùng như thế nào?
Mặc dù Ethereum vẫn đang nỗ lực giải quyết vấn đề mở rộng quy mô, nhưng cho đến nay nó vẫn chưa thể gánh vác việc áp dụng trên diện rộng của người dùng — phi tập trung là con dao hai lưỡi.
Chuyên sâu báo cáo Web3Mặc dù Ethereum vẫn đang nỗ lực giải quyết vấn đề khả năng mở rộng, nhưng cho đến nay, Ethereum vẫn chưa thể chịu tải được việc áp dụng quy mô lớn từ người dùng —— tính phi tập trung là con dao hai lưỡi. Trong khi đó, các lựa chọn Alt-Layer1 có khả năng mở rộng cao lại đánh đổi mức độ phi tập trung và bảo mật để đạt được hiệu suất mở rộng cao.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường gấu sàng lọc kỹ càng, ảnh hưởng của các Alt-Layer1 đang giảm sút rõ rệt. Ngược lại, Layer2 của Ethereum đang trở thành xu hướng chính —— Arbitrum và Optimism đã giành được sự công nhận từ thị trường, và nhiều đổi mới DeFi cũng đang diễn ra trên Layer2.
Ngoài Layer2 sử dụng Optimism Rollup, một hướng tiếp cận công nghệ Layer2 phổ biến khác là Zk Rollup. Lý do chúng ta chưa thấy Zk Rollup được áp dụng rộng rãi là vì thuật toán phức tạp, ngưỡng kỹ thuật cao và không thân thiện với nhà phát triển ứng dụng. Đây cũng là lý do tại sao Optimism Rollup có thể chiếm lĩnh thị trường trước.
Sự phát triển của một blockchain phụ thuộc vào sự thịnh vượng của hệ sinh thái. Khác với Arbitrum thúc đẩy sự đổi mới mới trong các giao thức DeFi, hệ sinh thái Zk Rollup hiện vẫn thiếu một giao thức chủ chốt có thể tập trung thanh khoản. Tuy nhiên, điều đáng kỳ vọng là cùng với việc phát hành airdrop $OP và $ARB, ngày càng nhiều người tham gia thị trường và nhà phát triển bắt đầu chú ý đến Zk Rollup. Đặc biệt sau khi Zksync công bố ra mắt mainnet Era, theo thống kê dữ liệu từ L2BEAT, TVL (Tổng giá trị khóa) của Zksync Lite và Era đã tăng lên 160 triệu USD, TVL của StarkNet tăng 37% trong 7 ngày, đạt 23 triệu USD.
Sức nóng thị trường lớn sẽ thúc đẩy dòng vốn đổ vào nhiều hơn và nhiều giao thức mới được triển khai. Giao thức ZKX mà chúng tôi muốn giới thiệu hôm nay là một trong số đó. Tiếp theo, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết cách giao thức trên Zk Rollup khai thác tiềm năng của công nghệ bằng chứng không kiến thức thông qua việc mổ xẻ ZKX.
Tìm hiểu về ZKX
ZKX là sàn giao dịch phái sinh vĩnh viễn phi tập trung đầu tiên xây dựng trên StarkNet, có chức năng tự lưu ký và quản trị cộng đồng, và đã khởi chạy testnet vào ngày 30 tháng 3. Giao thức này đã huy động thành công 4,5 triệu đô la Mỹ vào ngày 14 tháng 7 năm 2022, với StarkWare dẫn đầu vòng gọi vốn, Amber Group và Huobi cùng tham gia đầu tư.
Khó khăn chính trong việc xây dựng sản phẩm trên chuỗi như ZKX nằm ở nhu cầu về thông lượng blockchain và thanh khoản cao. Đây cũng là lý do chính khiến đa số mọi người chọn giao dịch phái sinh vĩnh viễn trên các sàn giao dịch tập trung. Một lý do khác là CEX cung cấp trải nghiệm người dùng phù hợp với thói quen sản phẩm Web2, trong khi các giao thức DeFi thường mang lại trải nghiệm khó chịu.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của Layer2 với khả năng mở rộng cao và phí thấp đã phần nào giải quyết được vấn đề tốc độ giao dịch. Vấn đề thanh khoản thường cần được giải quyết bằng cách khuyến khích tài chính từ giao thức.
Một ví dụ điển hình là GMX. GMX xây dựng trên Avalanche và Arbitrum, sử dụng GLP gồm một rổ tài sản để tạo lập thanh khoản cho giao thức. Người dùng mua GLP rồi stake, từ đó vừa cung cấp thanh khoản cho giao thức, vừa nhận được phần chia phí giao dịch từ nền tảng.
Dù GLP giải quyết được vấn đề thanh khoản, nhưng số lượng tài sản có thể giao dịch trên đó rất ít.
Một cách tiếp cận khác là kho DAI do Gains Network ra mắt: người dùng chỉ cần gửi DAI vào là có thể nhận phần thưởng thu nhập từ giao thức. Giao thức sử dụng DAI để xây dựng tài sản tổng hợp, sau đó xác định giá tài sản thông qua oracle. Với thiết kế này, Gains Network có thể cung cấp nhiều tài sản phái sinh vĩnh viễn hơn cho người dùng. Hiện tại, Gains Network cũng đã triển khai trên Arbitrum.
Vậy ZKX giải quyết những vấn đề này như thế nào?
-
Thứ nhất, ZKX triển khai trên Zk Layer2. So với Optimism Rollup, Zk Rollup dựa trên công nghệ bằng chứng không kiến thức có tốc độ xác minh nhanh hơn, cho phép người dùng nạp tài sản vào Layer2 và rút về Ethereum một cách nhanh chóng. Nếu muốn rút tài sản từ Optimism Rollup về Ethereum tức thì, cần sự hỗ trợ của cầu nối chéo chuỗi, điều này tiềm ẩn rủi ro an ninh liên quan đến hợp đồng thông minh cầu nối. Trong khi đó, việc thanh toán hiệu quả của Zk Rollup phù hợp hơn với các lĩnh vực kinh doanh như nền tảng giao dịch và thanh toán, nơi yêu cầu xử lý nhanh.
Một lợi thế khác khi triển khai trên Zk Layer2 là người dùng có thể truy cập Zk Layer2 thông qua cơ chế trừu tượng hóa tài khoản (account abstraction). Điều này có nghĩa là người dùng có thể tạo ví mà không cần khóa riêng hay cụm từ khôi phục, làm giảm đáng kể rào cản tham gia chuỗi. Hiện tại, ví Argent không cần cụm từ khôi phục/khóa riêng và hỗ trợ khôi phục xã hội đã hoàn tất tích hợp với mạng StarkNet.
-
Thứ hai, để giải quyết tình trạng thiếu thanh khoản, ZKX đã đưa vào các đội ngũ market maker chuyên nghiệp như Amber Group nhằm đảm bảo thanh khoản cho giao thức. Các đối tác market maker chuyên nghiệp sẽ giúp giải quyết vấn đề thanh khoản DeFi và độ sâu giao dịch trên thị trường. Đồng thời, ZKX cũng hợp tác với Huobi và Crypto.com để cung cấp dịch vụ giá dữ liệu độ trễ thấp, từ đó tránh rủi ro lỗi điểm đơn ở oracle và cầu nối chéo chuỗi.
Đội ngũ ZKX hy vọng xây dựng sản phẩm để tạo ra cơ sở hạ tầng thanh khoản trên chuỗi phi tập trung và không cần giấy phép cho hệ sinh thái Zk Rollup. Thông qua ZKX, người tham gia trên chuỗi Zk Rollup sẽ có cơ hội giao dịch phái sinh trên sổ lệnh phi tập trung.
So sánh với dYdX trước đây từng sử dụng giải pháp lớp hai do StarkNet cung cấp, điểm mạnh của ZKX nằm ở việc xây dựng trực tiếp trên mạng StarkNet, trong một hệ sinh thái tiềm năng lớn hơn —— người dùng sẵn sàng giữ tài sản trên StarkNet và tham gia nhiều giao thức DeFi hơn. Điều này đồng nghĩa với trải nghiệm người dùng tốt hơn. Chúng ta cũng kỳ vọng nhiều giao thức gốc StarkNet hơn nữa sẽ được xây dựng để thu hút thêm thanh khoản.
Tại sao nên chọn ZKX để giao dịch phái sinh vĩnh viễn?
Ngoài các ưu điểm đã nêu ở trên, ZKX không đơn thuần là xây dựng một DEX giống hệt trên một Layer2 khác, hay xây dựng một DEX sử dụng động cơ AMM, mô hình tài sản tổng hợp hoặc CLOB (sổ lệnh giới hạn tập trung). Đội ngũ ZKX muốn kiểm soát mọi thứ —— họ xây dựng một mạng lưới các nút phi tập trung. Mạng lưới nút phi tập trung này gồm các nút sử dụng thuật toán đồng thuận để khớp lệnh, đi kèm là nhà cung cấp dữ liệu, động cơ giá và thành phần khớp lệnh.
Mạng lưới nút này kết hợp ưu điểm của động cơ AMM và CLOB nhằm mang lại trải nghiệm người dùng tốt hơn. Theo ước tính, mạng lưới nút hiện tại có thể xử lý hơn 9.000 TPS. Trên nền tảng AMM và CLOB, ZKX nâng trải nghiệm người dùng lên một tầm cao mới.
Một đặc điểm quan trọng là do mạng lưới nút là phi tập trung, CLOB được nâng cấp thành DLOB (sổ lệnh giới hạn phi tập trung), cho phép tương tác trực tiếp giữa người dùng, hợp đồng thông minh và các nút ZKX mà không cần giấy phép, mang lại giao dịch an toàn và đáng tin cậy cho người dùng —— phần an toàn sẽ được đảm bảo bởi các nút không cần giấy phép. Đây là ưu thế lớn nhất và khác biệt rõ ràng nhất của ZKX so với các DEX khác.
Trong thiết kế sản phẩm, ZKX còn giới thiệu khái niệm Dịch vụ Nhà cung cấp Dữ liệu (Data Provider Service - DPS). Mục đích chính của DPS là hỗ trợ giao thức trong việc cung cấp giá giao dịch. Sau khi đưa DPS vào, sổ lệnh ZKX có thể xác minh tất cả nhu cầu khớp lệnh bên ngoài chuỗi. DPS sẽ đóng vai trò cầu nối luân chuyển dữ liệu giữa nguồn dữ liệu bên ngoài và định giá giao dịch ZKX.
Đồng thời, người dùng cũng có thể tùy chỉnh, không qua trung gian, chuyển đổi mô hình AMM của ZKX sang mô hình DLOB theo nhu cầu cá nhân. Tất cả xác minh của ZKX đều xảy ra trên StrakNet, mọi giao dịch đã khớp qua sổ lệnh luôn được xác minh trong khuôn khổ Zk Rollup và Zk Proofs để bảo vệ an toàn và quyền riêng tư cho người dùng.
Kinh tế học token
Mặc dù token ZKX chưa được phát hành và chi tiết phân bổ cụ thể cũng chưa được công bố, nhưng chúng ta có thể tìm hiểu trước về tiện ích của token ZKX.
Giao thức ZKX thiết kế token gốc của mình thành một mô hình quản trị thanh khoản gắn liền với sự phát triển của giao thức. Nó phân biệt giữa biểu quyết quản trị và việc nắm giữ token, nhằm ngăn chặn các "cá voi" ảnh hưởng đến sự phát triển giao thức vì lợi ích cá nhân. Tình trạng này thường xảy ra do sự không phù hợp giữa định hướng giao thức và định hướng của các cá voi.
Người dùng có thể tích lũy quyền trọng lượng quản trị ZKX thông qua giao dịch, stake, cung cấp thanh khoản hoặc trở thành nút phi tập trung trong mạng ZKX. Mỗi thao tác đều tích lũy điểm số quản trị ZKX, điểm số này không thể chuyển nhượng và không thể giao dịch. Những điểm số này sẽ nhận được các lợi ích sau:
-
Chia sẻ doanh thu từ giao thức;
-
Giảm phí giao dịch;
-
Mở khóa các tính năng nâng cao trên nền tảng giao dịch ZKX;
Đồng thời, giao thức giới thiệu mô hình lợi nhuận thực cho token ZKX, tức là stake token ZKX sẽ nhận được phần chia doanh thu từ giao thức.
Giao diện người dùng/UI và trải nghiệm UX
Để thu hút nhiều người tham gia giao thức ZKX hơn, đội ngũ đã thiết kế giao diện sử dụng và trải nghiệm vận hành xuất sắc. Đồng thời, ZKX còn đưa vào trải nghiệm theo kiểu game để hướng dẫn người dùng giao dịch.
Về việc nạp/rút tiền, ZKX mang lại trải nghiệm giao dịch liền mạch cho người dùng. Người dùng có thể nạp tiền trực tiếp từ Layer1 lên Layer2 và tham gia giao dịch phái sinh. Việc rút tiền từ Layer2 về Layer1 cũng diễn ra liền mạch.
Ngoài ra, ZKX cung cấp cho người dùng ba thiết kế giao diện khác nhau: chuẩn, nâng cao và chuyên nghiệp, giúp người dùng ở mọi cấp độ kinh nghiệm dễ dàng tham gia.
Cộng đồng và ZKX Yakuza
Một điểm đáng chú ý khác là việc xây dựng cộng đồng của ZKX. Như đã đề cập ở trên, ZKX giới thiệu cơ chế theo kiểu game. Cơ chế này cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng cộng đồng.
Cơ chế theo kiểu game này có tên là Yakuza. Yakuza được thiết kế như một chương trình chơi game có cốt truyện, người dùng có thể chọn một trong tám nhân vật khác nhau theo sở thích để tham gia xây dựng cộng đồng giao thức.
Ví dụ, khi chọn nhân vật Oyabun – người đứng đầu ZKX DAO, nhiệm vụ của bạn là đọc blog của Oyabun. Nội dung blog kể về câu chuyện nền tảng khoa học viễn tưởng và hư cấu của Oyabun, nhằm truyền cảm hứng sứ mệnh vào quá trình xây dựng cộng đồng ZKX.
Các nhân vật khác như cô Saiko-Komon, là người đóng góp cốt lõi của ZKX DAO, sẽ hướng dẫn bạn cách trở thành người đóng góp cốt lõi; Komon là quản trị viên của ZKX DAO, chịu trách nhiệm hướng dẫn người dùng trở thành quản trị viên cộng đồng; Wakagashira là đại sứ ZKX, chịu trách nhiệm hướng dẫn người dùng trở thành đại sứ ZKX; Shateigashira là OG cấp 1 của ZKX DAO (cấp cao nhất cấp 1), Kyodai là OG cấp 2, Shatei là OG cấp 3, họ sẽ hỗ trợ người dùng tham gia nhiệm vụ Crew3 và trở thành thành viên OG cộng đồng.
Ban đầu, mỗi người dùng đều ở cấp độ OG 4. Khi hoàn thành các thử thách tương ứng, người dùng sẽ từng bước nâng cấp bản thân lên cấp cao nhất là cấp 1. Trong tương lai, ZKX sẽ sử dụng hình thức thưởng bounty qua DAO để khuyến khích người dùng về mặt kinh tế. Hình thức thưởng bao gồm NFT và phần thưởng mở khóa token.
Yakuza gồm tổng cộng ba mùa, kéo dài từ tháng 1 đến tháng 5. ZKX đã khởi động mùa đầu tiên của Yakuza vào ngày 25 tháng 1. Hiện tại mùa đầu tiên đã kết thúc, mùa thứ hai đã bắt đầu, với hơn 9.000 người dùng từ 10 khu vực và 30 đại sứ đã hoàn thành hơn 320.000 nhiệm vụ, cuối cùng nhận được hơn 700 phần thưởng.
Hoạt động Yakuza mùa hai sẽ cung cấp cho người dùng ba cơ hội nhận thưởng:
-
Từ 27 đến 30 tháng 3, tham gia testnet kín bằng chứng DegenScore;
-
Từ 30 tháng 3 đến 14 tháng 4, tham gia testnet công khai;
-
Từ 14 tháng 4 đến 1 tháng 5, tham gia cuộc thi giao dịch, quán quân sẽ nhận được phần thưởng;
Trải nghiệm xây dựng cộng đồng theo kiểu game này là chưa từng có tiền lệ, một mặt để sàng lọc những người tham gia thực sự của giao thức và trao thưởng giao dịch, từ đó loại bỏ những người săn airdrop. Mặt khác, thông qua khuyến khích, tập hợp những người đóng góp tiềm năng của giao thức vào cộng đồng ZKX theo cách thú vị, tạo ra giá trị.
Tính đến nay, Discord của ZKX đã có 44.000 thành viên cộng đồng, trong đó 1/4 đã tham gia sâu vào việc đóng góp sớm cho giao thức và đóng góp sức lực cho sự phát triển của nó.
Cách tham gia testnet ZKX?
Chuẩn bị ví
Kết nối ví Metamask/Coinbase Wallet/Wallet Connect với testnet ZKX và ký xác nhận đăng nhập. Lưu ý rằng, chúng ta sử dụng ví Ethereum Layer1 để tạo tài khoản trên testnet ZKX. Testnet ZKX sẽ tự động tạo ví Starknet Layer2 tương ứng cho người dùng. Người dùng có thể sử dụng ví Starknet Layer2 này để quản lý tất cả tiền, vị thế, lệnh và giao dịch trên testnet. Người dùng testnet có thể trực tiếp kiểm soát ví Starknet Layer2 này thông qua ví Layer1 hoặc Layer2. Mỗi người dùng testnet đều nhận được 10.000 USDC tiền thử nghiệm.
Nhận faucet
Mặc dù đã có 10.000 USDC tiền thử nghiệm, nhưng chúng ta cần nhận faucet để lấy GoerliETH làm phí gas. Truy cập:
「https://goerlifaucet.com/」
「https://faucet.paradigm.xyz/ 」
「https://faucets.chain.link/goerli」
「https://goerli-faucet.mudit.blog/」
「https://www.allthatnode.com/faucet/ethereum.dsrv」để nhập địa chỉ và nhận GoerliETH.
Giao dịch
Sau khi hoàn tất chuẩn bị ví và nhận faucet, chúng ta có thể tham gia dịch vụ giao dịch BTC-USDC/ETH-USDC do ZKX cung cấp. ZKX cung cấp cho người dùng thử nghiệm 6 loại lệnh khác nhau: thị trường, giới hạn, dừng lỗ giới hạn, dừng lỗ thị trường, chốt lời giới hạn và chốt lời thị trường. ZKX cung cấp ba chế độ hiển thị khác nhau: chuẩn, nâng cao và chuyên nghiệp, phù hợp với nhu cầu của các loại người dùng. Ngoài ra, mỗi thị trường cho phép duy trì đồng thời vị thế mua và bán, lệnh giới hạn đi kèm nhiều tham số như thời gian và chính sách ép buộc, tùy chọn hủy lệnh và tùy chọn chỉ xử lý sau. Đòn bẩy có thể lên tới 20 lần. Hiện tại chức năng gửi tiền chưa sử dụng được.
Tham khảo: https://zkx.fi/blogs/how-to-trade-on-zkx
Khuyến khích kinh tế
Người dùng tham gia testnet có thể nhận được NFT Yakuza (tùy theo cấp bậc của người dùng thử nghiệm trong ZKX Yakuza) và phần thưởng token $ZKX trong tương lai. Người dùng cần tham gia Discord của ZKX.
Cuối cùng
Mặc dù Zk Rollup nổi tiếng với độ khó kỹ thuật cao, nhưng việc ra mắt mainnet Era cũng khẳng định một thực tế —— Zk Rollup sắp trở thành hiện thực. Và lấy ZKX làm ví dụ, các giao thức triển khai trên Zk Rollup đang không ngừng tối ưu hóa trải nghiệm người dùng bằng cách học hỏi kinh nghiệm từ người đi trước. Điều này có nghĩa là trong làn sóng áp dụng blockchain trong tương lai, chúng ta sẽ đạt được hai cải tiến vượt trội:
-
Tốc độ nhanh hơn;
-
Trải nghiệm người dùng tốt hơn;
Một điểm nổi bật khác của ZKX là việc xây dựng cộng đồng —— thông qua các hoạt động cộng đồng theo kiểu game và khuyến khích kinh tế, ZKX đã gắn kết cộng đồng ban đầu một cách chặt chẽ. Sản phẩm của ZKX sẽ bắt đầu thử nghiệm testnet từ ngày 30 tháng 3, điều này cũng có nghĩa là sản phẩm giao thức sẽ sớm trở thành hiện thực. Việc thử nghiệm testnet cũng sẽ là cơ hội để chúng ta tham gia sớm —— vừa nhận phần thưởng kinh tế, vừa tận hưởng trải nghiệm người dùng và giao dịch do Zk Rollup và ZKX mang lại.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
雨中狂睡Sleeping in the Rain
