SocialFi trong Web3: Mạng xã hội không có điểm kết thúc
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
SocialFi trong Web3: Mạng xã hội không có điểm kết thúc
Là nhân vật "thần thánh" trong lĩnh vực xã hội Web2, cha đẻ của WeChat Trương Tiểu Long cho rằng bản chất của mạng xã hội là tìm được những người đồng loại.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Jayde Zhang, [email protected]
Giao tiếp xã hội, tên đầy đủ là giao lưu xã hội. Định nghĩa theo văn bản là “hoạt động xã hội trong đó các cá nhân tương tác, trao đổi vật chất và tinh thần với nhau”. Trong giao tiếp xã hội, con người chia sẻ quan điểm, cảm xúc và kinh nghiệm với nhau.
Con người là sinh vật xã hội. Là nhân vật huyền thoại của mạng xã hội Web2, cha đẻ của WeChat Trương Tiểu Long cho rằng bản chất của mạng xã hội là tìm thấy những người cùng loại. Nhà sáng lập Zhihu Chu Nguyên thì cho rằng bản chất của mạng xã hội có thể nằm ở việc trả lời hai câu hỏi —— Tôi là ai và người khác là ai.
“Cái tôi” là một khái niệm triết học phức tạp, nhưng giao tiếp xã hội lại là nhu cầu phổ biến. Nhu cầu kết nối xã hội đến từ ba nguyên nhân cốt lõi: trao đổi giá trị (giá trị kinh tế, giá trị xã hội); thỏa mãn nhu cầu cảm xúc; và tiếp cận nguồn lực tình dục. Quá trình giao tiếp xã hội đồng thời tạo ra trao đổi thông tin và xây dựng mạng lưới quan hệ.
Là một lĩnh vực kinh doanh xoay quanh “con người”, thị trường trị giá hàng tỷ đô la luôn là đấu trường khốc liệt dành cho các nhà khởi nghiệp. Mạng xã hội Web2 thường đồng nghĩa với một hoặc nhiều ứng dụng mạng xã hội. Nhưng rõ ràng là hiệu ứng Matthew ngày càng mạnh mẽ đối với các siêu ứng dụng xã hội, khiến WeChat dường như trở thành một hố đen nuốt chửng mọi sản phẩm mạng xã hội khác.
Mặt khác, khi lợi thế từ Internet di động đã đạt đỉnh và không gian phát triển của các công ty lớn ngày càng bị thu hẹp, các sản phẩm mạng xã hội Web2 nhìn chung thiếu đột phá và sáng tạo. Kể từ hiện tượng Clubhouse năm 2021, thị trường chưa xuất hiện thêm bất kỳ sản phẩm toàn cầu nào thực sự gây chấn động.
Cơ hội nảy sinh từ khủng hoảng. Những vấn đề như thu nhập thấp cho người sáng tạo nội dung, cạnh tranh khốc liệt và quyền lực độc tôn của nền tảng đang thúc đẩy sự trỗi dậy của lĩnh vực SocialFi. Cùng với quá trình chuyển dịch từ Web2 sang Web3, một nhóm các nhà khởi nghiệp đầy năng lượng đang vươn lên mạnh mẽ trên nền tảng cơ sở hạ tầng blockchain.
Chuỗi bài "Những Người Khởi Nghiệp SocialFi Kể" đặc biệt phỏng vấn ba gương mặt tiêu biểu trong lĩnh vực SocialFi, lắng nghe câu chuyện nghề nghiệp, nhận định ngành nghề và tầm nhìn tương lai của họ. Mong rằng qua những câu chuyện này, chúng ta có thể thắp sáng cho nhau bằng ánh lửa hy vọng giữa khu rừng nguyên sơ mê hoặc của Web3.
01/ Louis Lu: Xây dựng nền tảng danh tính số Web3, chứng kiến cuộc cách mạng mô hình mạng xã hội lấy "người dùng làm trung tâm".
——CTO BOOM｜Twitter @boomapporg
Sau 6 năm làm việc tại Web2, tôi quyết định dồn toàn lực vào Web3.
Thời sinh viên, tôi từng may mắn tham gia khai thác và giao dịch Bitcoin, cũng từng khởi nghiệp phát triển một ứng dụng cộng đồng bóng rổ. Sau khi tốt nghiệp, tôi lần lượt làm việc tại Baidu và ByteDance với công việc chính là khai thác dữ liệu người dùng, bao gồm phân tích hành vi người dùng, đề xuất nội dung và tối ưu hóa quảng cáo. Nhờ kinh nghiệm sâu rộng trong các lĩnh vực tìm kiếm, đề xuất và quảng cáo tại Web2, tôi hiểu rất rõ những vấn đề tồn tại trong các sản phẩm mạng xã hội Web2. Các sản phẩm này mang tính tập trung cao độ, dẫn đến nhiều hạn chế nghiêm trọng về dữ liệu người dùng.
-
Vấn đề quyền sở hữu dữ liệu: Các nền tảng Web2 tập trung coi dữ liệu người dùng và nội dung của người sáng tạo là “tài sản dữ liệu” và “rào cản dữ liệu” riêng. Tuy nhiên, người dùng gần như không có quyền kiểm soát hay quản lý dữ liệu của chính mình. Ví dụ, nếu Facebook hay Twitter khóa tài khoản bạn, bạn không chỉ mất nội dung đã sáng tạo và người theo dõi, mà còn khó khiếu nại. Điều này gây nên cảm giác bất an lớn cho người dùng.
-
Vấn đề bảo mật dữ liệu: Toàn bộ dữ liệu được lưu trữ trong cơ sở dữ liệu tập trung do nền tảng quản lý, tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ. Đáng chú ý, nhiều nền tảng thu thập dữ liệu người dùng mà không cần sự đồng thuận rõ ràng.
-
Vấn đề quyền lợi từ dữ liệu: Một trong những cách kiếm tiền chủ yếu của Internet là quảng cáo, nơi nền tảng thu lợi từ lưu lượng nội dung và dữ liệu người dùng. Tuy nhiên, phần lớn lợi nhuận này không chảy về tay người sáng tạo hay người dùng.
Tôi chuyển sang Web3 vì hai lý do. Thứ nhất, sau gần 20 năm phát triển, Web2 đã trở nên cực kỳ tập trung, tăng trưởng chậm lại và hết lợi thế chính sách, đòi hỏi phải tìm kiếm xu hướng mới. Thứ hai, những người bạn cùng chơi Crypto hồi sinh viên, sau khi kiên trì theo đuổi Web3, đã đạt được thành công đáng kể trong làn sóng phát triển nhanh chóng của vài năm gần đây. Đồng thời, ngày càng nhiều bạn bè từ Web2 cũng bắt đầu tham gia Web3. Khi một ngành mới thu hút ngày càng nhiều vốn đầu tư mạo hiểm và nhân tài, tôi nhận ra đây là cơ hội lớn, nên quyết định rời Web2 để dấn thân vào Web3.
Làm điều khó nhưng đúng đắn, chứng kiến sự chuyển dịch mô hình từ "nền tảng làm trung tâm" sang "người dùng làm trung tâm".
Với sự phát triển của DeFi, GameFi và NFT, quy mô người dùng và ảnh hưởng của Web3 ngày càng mở rộng, mạng xã hội trở thành một phần tất yếu. Tuy nhiên, các sản phẩm mạng xã hội Web2 hiện tại mang tính tập trung cao, không đáp ứng được nhu cầu mới của người dùng Web3 về quyền sở hữu dữ liệu, quyền lợi và quyền riêng tư, do đó cần một mô hình mạng xã hội mới.
Mục tiêu của Boom là xây dựng mạng xã hội thế hệ tiếp theo dựa trên công nghệ blockchain. Tại Boom, tôi phụ trách thiết kế kiến trúc kỹ thuật và phát triển sản phẩm. Hiện tại, chúng tôi đang tập trung phát triển giao thức thẻ danh tính số Web3. Danh tính người dùng là cốt lõi của mạng xã hội. Với sự xuất hiện của đồ thị xã hội, Token gắn linh hồn (SBT), việc xây dựng một hệ thống DID (Danh tính Số) tốt hơn đã trở thành đồng thuận trong cộng đồng Web3.
Web3, dựa trên công nghệ phi tập trung blockchain, cho phép nội dung sáng tạo, dữ liệu quan hệ xã hội, danh tiếng cá nhân đều có thể phi tập trung và kết hợp linh hoạt, không cần phụ thuộc vào nền tảng trung tâm nào. Những thay đổi này sẽ mang lại giải pháp mô hình mới cho các vấn đề về quyền sở hữu, quyền lợi và quyền riêng tư của người dùng, từ đó xây dựng mạng xã hội thực sự lấy người dùng làm trung tâm.
Người dùng đến vì công cụ,ở lại vì mạng lưới quan hệ.
Xét về mô hình phát triển của các sản phẩm mạng xã hội hiện tại, các sản phẩm Web2 thành công đều mang lại lợi ích thiết thực hoặc giải trí rõ ràng cho người dùng. Ví dụ như Facebook, Twitter, TikTok giúp bạn tiếp cận nhiều người và cập nhật trạng thái của họ. WhatsApp hay WeChat giúp bạn liên lạc, gọi video miễn phí với mọi người khắp thế giới — đây đều là các tiện ích thực tế.
Mạng xã hội cũng tuân theo định luật Metcalfe: giá trị của một mạng xã hội tỷ lệ thuận với bình phương số lượng người dùng. Càng nhiều người dùng, giá trị nền tảng càng lớn, và đường cong tăng trưởng có thể bùng nổ tại một điểm nhất định.
Tuy nhiên, người dùng đặt câu hỏi: tại sao các mạng xã hội lớn lại mất đi cảm giác giá trị khi số lượng người dùng tăng vọt? Vì sao một số mạng xã hội lớn suy thoái trong khi những mạng nhỏ mới nổi lại trỗi dậy? Vì sao những mạng nhỏ trải nghiệm công cụ tốt lại không giữ chân được người dùng, trong khi những nền tảng dường như vô dụng lại làm được điều đó?
Ví dụ, sau Facebook, các nền tảng như Instagram, SnapChat lần lượt xuất hiện, và Tiktok từng một thời đình đám cũng tạo áp lực lớn lên Facebook. Hiện nay, nhiều bạn trẻ "giả chết" trên Moments của WeChat nhưng lại "nhảy múa" sôi động trên Douyin.
Để giải thích điều này, mô hình sản phẩm mạng xã hội mới đã mở rộng thêm chiều thứ ba ngoài tính tiện dụng và giải trí: vốn xã hội (Social Capital).
Làm thế nào để kiếm và tích lũy nhanh chóng vốn xã hội?
Điều này khá giống với việc kiếm vốn trong mạng blockchain:
1. Mỗi mạng xã hội phát hành một loại vốn xã hội mới (ví dụ số lượng người theo dõi, lượt thích), tương tự token trong mạng blockchain.
2. Bạn phải chứng minh công sức (proof of work - POW) mới nhận được token, giống như đào coin trong blockchain.
Trên Facebook/Moments, bạn cần đăng trạng thái thú vị; Instagram yêu cầu ảnh đẹp; Tiktok/Douyin cần video ngắn hấp dẫn. Chỉ bằng cách này, bạn mới chứng minh được nỗ lực để kiếm thêm sự chú ý và lượt thích — tức là vốn xã hội. Người tham gia sớm vào mạng xã hội mới cũng có lợi thế tích lũy vốn xã hội nhanh hơn.
Các ngôi sao, người nổi tiếng có sẵn vốn xã hội khi tham gia nền tảng mới cũng có lợi thế tự nhiên, tương tự như việc "đào trước" (pre-mine) token trong blockchain. Cũng như tiền mã hóa, giá trị gắn liền với sự khan hiếm, và sự khan hiếm của vốn xã hội bắt nguồn từ proof-of-work (POW).
Tuy nhiên, chúng ta cần nhận thức rõ rằng mạng xã hội, giống như mạng blockchain, đều có vòng đời riêng. Theo thời gian, việc "đào token" trên mỗi mạng xã hội ngày càng khó hơn — hiệu ứng thắt chặt cung. Khi người dùng cảm thấy không còn thu được giá trị từ mạng cũ, họ sẽ dần rời bỏ.
Kiên trì dài hạn, xây dựng mạng xã hội lấy người dùng làm trung tâm với thanh niên là lực lượng nòng cốt.
Mạng xã hội Web3 vẫn còn ở giai đoạn rất sơ khai. Việc token hóa cộng đồng người hâm mộ vào năm 2021, SocialFi phi tập trung cũng chỉ là hiện tượng thoáng qua. Tuy nhiên, mạng xã hội phi tập trung đang dần ăn sâu vào nhận thức, các DAO và cơ sở hạ tầng, giao thức mạng xã hội Web3 vẫn đang phát triển. Tôi tin rằng trong chu kỳ tới, sẽ xuất hiện những mạng xã hội thực sự lấy người dùng làm trung tâm.
Mạng xã hội Web3 hiện tại chủ yếu phân tán trong các mạng Web2. Trong tương lai, mạng xã hội Web3 và Web2 sẽ không hoàn toàn tách biệt hay đối lập, mà sẽ có sự giao thoa và hòa nhập, dù hình thái cụ thể vẫn chưa thể đoán trước.
Kinh nghiệm lịch sử cho thấy thanh niên sẽ là lực lượng chính trong thế hệ mạng xã hội tiếp theo. Họ tham gia muộn, khó cạnh tranh với người dùng lâu năm trên các nền tảng cũ, nhưng họ có lợi thế về thời gian để khám phá mạng xã hội mới, tìm kiếm loại vốn xã hội hấp dẫn mới.
Tôi đã hoạt động khá lâu trong lĩnh vực Social Web3, trải qua cả một chu kỳ SocialFi. Từ những thử nghiệm ban đầu về Social Token cho cộng đồng người hâm mộ, đến nay là xây dựng đồ thị xã hội phi tập trung và danh tính số Web3. Chúng tôi đã thử nghiệm nhiều hướng, tích lũy kinh nghiệm sâu sắc về kết hợp công nghệ Web3 với sản phẩm mạng xã hội, cũng như tăng trưởng người dùng Web3.
Trong tương lai, tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu công nghệ ZK, tập trung vào việc giải quyết tốt hơn quản lý danh tính và quyền riêng tư cho người dùng — đây là bổ sung quan trọng của Web3 so với mạng xã hội Web2. Quyền riêng tư rất quan trọng, nhưng tiếc là hiện vẫn chưa có ứng dụng đột phá nào.
Nhìn chung xu hướng ngành, hiện tại toàn bộ thị trường Crypto đang trong giai đoạn thị trường gấu. Sản phẩm BOOM sẽ tập trung cải tiến cơ sở hạ tầng, hiện ưu tiên xây dựng một nền tảng danh tính số Web3 để làm nền tảng cho các sản phẩm mạng xã hội trong chu kỳ tới.
02/ Lý Nhất Hòa Ryan Li: Kiên cố cơ sở hạ tầng cho hệ thống thống nhất sắp tới của các mối quan hệ xã hội
——CTO CyberConnect｜Twitter @ryanli_me
Lần thứ ba tham gia lĩnh vực mạng xã hội,từ mục đích đơn thuần là rút ngắn khoảng cách với bạn bè đến việc trao quyền cho người sáng tạo nội dung.
Tôi học đại học tại Berkeley, California. Ngay từ năm nhất, tôi đã thử khởi nghiệp với sản phẩm mạng xã hội. Đó là lần đầu tiên, tôi dễ dàng huy động vốn từ Tencent, tập trung vào mạng xã hội quen biết. Nhưng cách đây bảy tám năm, tôi nhận ra dù sản phẩm có tốt đến đâu cũng không đủ, vì mọi người đều đang dùng Snapchat hoặc WeChat. Tuy nhiên, sau bảy tám năm, có thể cảm nhận rõ ràng môi trường sản phẩm đã thay đổi rất nhiều.
Sau khi tốt nghiệp năm 2017, tôi phát triển một sản phẩm tên Lino — cộng đồng video phi tập trung dựa trên blockchain. Mục đích ban đầu là giúp người sáng tạo nội dung kiếm tiền tốt hơn và nắm quyền sở hữu dữ liệu. Đây là dự án lớn đầu tiên trên Cosmos. Thông qua giá trị nội dung, chúng tôi tạo phản hồi tích cực cho người sáng tạo và phân phối lợi ích. Mỗi người sáng tạo có thể là chủ sở hữu nền tảng.
Dựa trên nền tảng Lino, tôi và đội ngũ tiếp tục phát triển DLive — nền tảng livestream game. Năm 2019, PewDiePie, blogger game lớn nhất thế giới lúc đó, phát trực tiếp độc quyền trên nền tảng này. Sản phẩm đạt khoảng 1 triệu người dùng hoạt động hàng ngày, 10 triệu người dùng hoạt động hàng tháng — một thành công đáng kể. Năm 2020, DLive được BitTorrent mua lại, và tôi làm CTO tại BitTorrent trong một năm rưỡi. Tháng 3 năm ngoái, tôi bắt đầu khởi nghiệp với CyberConnect.
Web3 có rất nhiều điều thú vị như DeFi, NFT. Tôi đã thử nghiệm nhiều hướng và cuối cùng quyết định tập trung vào cơ sở hạ tầng mạng xã hội.
Những lần khởi nghiệp trước giúp tôi hiểu sâu về người sáng tạo nội dung, đặc biệt là quyền sở hữu dữ liệu. Tôi mong muốn người dùng — cả người sáng tạo và người dùng thông thường — thực sự sở hữu dữ liệu quan hệ, danh tính xã hội và nội dung họ tạo ra, thông qua một hệ thống danh tính chung để xác thực quyền truy cập mạng xã hội. Từ đó cung cấp toàn bộ hệ thống cơ sở hạ tầng này cho các nhà phát triển, giúp họ xây dựng nhanh chóng các nền tảng mạng xã hội gốc. Tương tự như việc hoàn thiện phần xây móng cho các sản phẩm kiểu Twitter hay Facebook thế hệ mới.
Sở thích của tôi với mạng xã hội bắt nguồn từ việc nhận ra mạng xã hội là quá trình truyền tải nội dung và hình thành cộng đồng. Có nhiều loại mạng xã hội: giữa người quen, người lạ, nhóm nhỏ... Kênh xã hội phục vụ việc truyền tải nội dung, trong khi giá trị nội dung và khoảng cách quan hệ lại có mối liên hệ tinh tế. Ban đầu, tôi tập trung làm tốt mạng xã hội người quen, mong muốn rút ngắn khoảng cách với bạn bè.
Dần dần, đặc biệt khi các mô hình kiếm tiền xuất hiện, người sáng tạo nội dung ngày càng quan tâm đến đa nền tảng. Tôi mong muốn giúp họ kiếm được thu nhập xứng đáng, tối đa hóa giá trị nội dung của mình.
Mạng xã hội đóng cửa, trả lại tài sản xã hội từ người-dùng-nền-tảng về lại mức độ người-dùng-người-dùng.
Trong ngữ cảnh Web3, không phải người sáng tạo nội dung nào cũng cần hàng triệu người theo dõi. Chỉ cần phục vụ tốt một nhóm fan nhỏ, được họ yêu thích, họ vẫn có thể sống thoải mái. Logic này trước đây khó thành lập, nhưng hiện nay nhiều cơ hội thật sự đang xuất hiện — cũng chính là điều tôi đang khám phá.
Tôi và đội ngũ duy trì kết nối lâu dài, cùng nhau khám phá dài hạn. Ban đầu, tôi và Wilson (người đồng sáng lập khác) tập trung vào việc giúp nhà lãnh đạo ý kiến kiếm tiền. Sau đó nhận ra khoảng cách giữa họ và cộng đồng khá xa. Vì vậy, chúng tôi chuyển sang làm cơ sở hạ tầng, nhằm thể hiện tốt hơn các mối quan hệ. Ví dụ, xây dựng cơ sở hạ tầng kênh xã hội cá nhân — theo tôi, điều này có giá trị dài hạn hơn so với chỉ bán NFT hay giúp KOL kiếm tiền.
Hướng khởi nghiệp về mối quan hệ không dễ sinh lời nhanh. Ví dụ, nếu tôi muốn đưa bạn bè mình sang một sản phẩm mới, tôi phải kéo theo toàn bộ bạn bè của họ.
Mối quan hệ là một chuyện phức tạp. Trong thế giới thực, sau khi quen nhau, chúng ta có thể hẹn đi chơi. Mối quan hệ nằm giữa con người với nhau. Ví dụ, tôi quen một người bạn mới ở quán bar, mối quan hệ bạn bè được hình thành tại đó. Nhưng sau này, tôi không cần quay lại quán bar đó mỗi lần muốn gặp họ. Tuy nhiên, trên Internet, mối quan hệ lại nằm trên nền tảng. Tôi và bạn là bạn WeChat, là bạn Snapchat — mối quan hệ bị giới hạn trên WeChat và Snapchat. Tôi theo dõi ai đó trên Twitter, muốn theo dõi tiếp động thái của họ, tôi phải quay lại nền tảng đó. Điều này cản trở sự đổi mới, vì dù sản phẩm có tốt đến đâu, chi phí chuyển đổi người dùng quá cao thì cũng vô nghĩa.
Internet ban đầu không có khái niệm người dùng, không có quyền sở hữu dữ liệu gốc. Vì vậy, tình trạng nhiều nền tảng song song là điều tất yếu. Tôi tập trung cải tiến quanh ứng dụng cụ thể, quanh dữ liệu và mối quan hệ do người dùng sở hữu.
Xét theo một chiều, mục đích sử dụng mạng xã hội khác nhau. Mạng lưới quan hệ, bối cảnh sử dụng khác nhau, giá trị nội dung trong mỗi luồng thông tin cũng khác nhau. Ví dụ trên Douyin, người dùng chủ yếu xem nội dung PGC được phân phối tập trung. Nội dung chúng ta xem trên INS hay WeChat lại khác.
Trong tương lai, tôi hình dung mối quan hệ xã hội có thể trở thành một hệ thống thống nhất. Nếu mối quan hệ có thể hoàn toàn công khai và do cá nhân sở hữu hoàn toàn, điều tôi cần làm là cấu hình trực tiếp cho nhà phát triển trong ngữ cảnh cá nhân.
Mục tiêu dài hạn:Tạo ra đóng góp kỹ thuật độc nhất, tạo giá trị lâu dài cho ngành.
Về sản phẩm, tôi đương nhiên mong muốn phục vụ hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu người dùng. Chúng tôi cung cấp công cụ tốt cho các sản phẩm có yếu tố xã hội, giúp mọi người tạo trải nghiệm tốt hơn, hỗ trợ người sáng tạo kiếm tiền hiệu quả hơn, giúp duy trì và xây dựng mối quan hệ bạn bè tốt hơn. Tôi làm việc này theo tinh thần lâu dài, mong muốn định nghĩa công nghệ cho các ứng dụng mạng xã hội thế hệ mới.
Hiện tôi đang phát triển một sản phẩm tên Link3 — tương tự LinkedIn của Web3. Tôi định nghĩa nó là một sản phẩm mạng xác minh danh tính, hướng đến những người làm việc trong Web3 hoặc quan tâm sâu sắc đến sự thành công lâu dài của Web3; là danh thiếp Web3 cho những người muốn thiết lập liên kết với dự án, tham gia phát triển dự án — một trang cá nhân đáng tin cậy để trưng bày. Đó là điều tôi đang làm ngắn hạn.
Dài hạn, tôi mong muốn đóng góp độc đáo và lâu dài cho lĩnh vực Web3, tạo giá trị bền vững cho toàn ngành. Cung cấp công cụ tốt hơn cho nhà phát triển, sản phẩm tốt hơn cho người dùng. Hiện tại ngành vẫn còn rất sơ khai, phần lớn ứng dụng vẫn theo định hướng thị trường. Thành phần thị trường hiện tại quyết định ứng dụng nào trở thành xu hướng.
Các sản phẩm mang tính đột phá chưa xuất hiện, nhu cầu mới cũng chưa được tạo ra. Các sản phẩm hiện tại vẫn dừng ở việc thỏa mãn những nhu cầu cơ bản nhất của con người. Nhưng chắc chắn khi ngày càng nhiều người tham gia Web3, sẽ có thêm nhiều sản phẩm với hình thái khác nhau. Chỉ khi hệ sinh thái có nhiều ứng dụng, người dùng mới có trải nghiệm mới mẻ và tốt hơn.
03/ Luke Wang: Cách mạng hóa hình thức xây dựng quyền truy cập xã hội, tạo ra mạng xã hội theo cách mới mẻ và hấp dẫn hơn.
——CEO SwapChat｜Twitter @Web3MQ
Xuất thân từ MIT Media Lab, tôi muốn đảm bảo tạo ra điều gì đó khác biệt thông qua công nghệ.
Tôi có thể xem là một người mới cũ trong Web3, bắt đầu từ năm 2015. Lúc đó Ethereum vừa ra mắt phiên bản đầu tiên có EVM. Công ty phi tập trung được ngưỡng mộ thời ấy gọi là XRP, dù giờ đây đã bị lãng quên.
Tuy nhiên, lúc đó tôi tập trung vào việc học. Giáo sư dạy chủ yếu về khoa học dữ liệu, học máy, xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Một mặt tôi không hứng thú nhiều với lĩnh vực này, mặt khác tôi khao khát đóng góp thực tế cho thế giới. Tôi từng thử ở các lĩnh vực tiêu dùng, y tế sức khỏe, cũng có thể coi là một cựu binh khởi nghiệp Web2.
Tuy nhiên, tôi đã nhìn thấy xu hướng bong bóng vỡ, nhận ra chu kỳ lợi nhuận tổng thể đã qua, cần lên kế hoạch cho chu kỳ tiếp theo. Tôi muốn giành lợi thế tiên phong trong chu kỳ sắp tới, tạo ảnh hưởng trong toàn bộ hệ sinh thái.
Lúc đó, nhận thức của xã hội về Bitcoin còn nông cạn, coi nó chỉ là dạng tiền kỹ thuật số nhỏ. Mọi người tập trung nghiên cứu cách chuyển tiền bằng tiền mã hóa. Sự kiện thực sự đưa Web3 vào dòng chính là ERC20, khi mọi người nhận ra Bitcoin có thể lập trình được và tạo ra một hệ sinh thái khổng lồ.
Máy tính ban đầu chỉ là một cỗ máy. Web1 cho phép chia sẻ file qua mạng. Web2 và di động giúp việc chia sẻ tiến xa hơn. Sự đổi mới của Web3 nằm ở việc xây dựng dưới hình thức có quyền truy cập sẽ trở nên nhanh hơn.
Khi người dùng cần sự cho phép từ giao thức, các công ty lớn tự nhiên có lợi thế khổng lồ. Trong hệ sinh thái này, các công ty lớn có thể chặn các công ty và dự án mới phía sau. Dự án nào công ty lớn thích thì phát triển, dự án nào không hợp lợi ích sẽ khó có cơ hội.
Bởi các công ty lớn luôn ngăn cản quyền lực của người đi sau theo khuôn mẫu hiện tại, điều này làm giảm mạnh sức sống của toàn bộ hệ sinh thái.
Tôi mơ về một hệ sinh thái nơi việc xây dựng ứng dụng trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Nhưng hiện tại nhiều cơ sở hạ tầng vẫn chưa hiệu quả. Ví dụ, thường xuyên sập, nhiều mạng cơ sở hạ tầng khi tách rời thì quyền sở hữu động không giống nhau. Web2 có toàn bộ cơ sở hạ tầng do công ty lớn nắm giữ, còn Web3 hiện tại là các nhóm nhỏ, các nút riêng lẻ tham gia vận hành, ví dụ như mạng công cộng Ethereum hay các cơ sở hạ tầng Web3 khác đều do cá nhân vận hành.
Sở hữu tập thể,đặt những điều quan trọng dưới sự giám sát của cộng đồng.
Trong chính trị có khái niệm “capture” — một nhóm người chiếm đoạt một tổ chức hoặc bộ phận chức năng. Nếu thiết kế tổ chức không tốt, nó sẽ tham nhũng vô hạn vì bị “capture”.
Ví dụ, ngân hàng trung ương của một quốc gia nếu có lỗi thiết kế, nhân viên có thể in tiền tùy ý và tiêu xài bừa bãi. Nhưng thực tế, ngân hàng trung ương có nhiều cơ chế giám sát để tránh điều này. Tuy nhiên, một số công ty lớn Web2 có thể không chịu sự giám sát của cộng đồng. Giai đoạn đầu, vì cần tăng trưởng nên họ rất quan tâm đến người dùng. Nhưng về sau, họ không tránh khỏi việc trở thành nền tảng chỉ tốt cho chính mình, vì nhiệm vụ duy nhất còn lại là tăng giá cổ phiếu, chứ không phải phục vụ người dùng để nâng cao uy tín.
Ban đầu, người ta khó hiểu Web3 vì công nghệ Web3 thường thay đổi động lực trò chơi. Nó dùng các phương pháp toán học để đảm bảo điều tôi làm thúc đẩy động lực này. Cần lưu ý, một số động lực trò chơi là không thể thực hiện.
Ví dụ, “tôi” cần làm một việc, nhưng trước đó “tôi” cần được cấp quyền. Cách làm là một nhóm người bỏ phiếu quyết định “tôi” có được quyền đó hay không, dùng các hàm mật mã底层 hoặc cơ chế đồng thuận底层 để đảm bảo tính công bằng của cuộc bỏ phiếu. Về mặt hình thức, các mô hình này đều có thể thực hiện trong Web2 vì khả năng lập trình của Web2 cũng đầy đủ.
Nhưng điểm khác biệt là một nền tảng lớn có thể tùy ý thay đổi quy tắc. Hôm nay nền tảng nói: “Mọi người hãy đến đây, đây là nền tảng thân thiện nhất”. Ngày mai lại nói: “Xin lỗi, vì các bạn đã đến đây, nên tôi muốn thay đổi quy tắc để kiếm nhiều tiền hơn”.
Đây là xu hướng tất yếu. Dù công ty ban đầu có tử tế đến đâu, khi phát triển đến quy mô lớn, để tiếp tục lớn hơn, nó buộc phải cấu trúc toàn bộ hệ sinh thái theo cách có lợi nhất cho mình.
Youtube là ví dụ điển hình. Ban đầu, nó rất thân thiện với người sáng tạo cá nhân. Nhưng Youtube hiện nay hoàn toàn khác. Nội dung giờ đây ưu tiên nhu cầu của các nhà quảng cáo lớn — vì họ mới là ông chủ. Việc khởi nghiệp với người mới trên nền tảng cực kỳ khó khăn. Hiện một kênh YouTube có hàng chục nghìn người đăng ký phải nỗ lực rất lớn, trong khi trước đây hoàn toàn không như vậy. Vì vậy, thay đổi chính của Web3 là dùng cơ sở hạ tầng và thiết kế toán học bên trong để đảm bảo động lực trò chơi được thực thi.
Tin tưởng vào cơ sở hạ tầng Web3,lớp nội dung cơ bản của mạng xã hội khó đột phá.
Về điểm đột phá của Web3, tôi cá nhân đánh giá cao kinh tế người sáng tạo. Công cụ trong tương lai sẽ thay đổi cách người sáng tạo kiếm tiền, cách chia doanh thu giữa người sáng tạo và nền tảng, nhưng bản thân nội dung họ tạo ra có thể không thay đổi nhiều.
Đối với赛道 SocialFi, chúng ta cần có cái nhìn dài hạn. Trong ngắn hạn, không có cơ sở hạ tầng Web3 nào tốt hơn Web2. Cơ sở hạ tầng Web2 trưởng thành hơn, nhanh hơn và khả năng mở rộng vượt trội.
Facebook, WeChat có hàng tỷ người dùng mỗi ngày. Sản phẩm Web3 hiện tại không thể chịu được khối lượng người dùng khổng lồ như vậy. Về đổi mới và triển vọng Web3, tôi muốn lấy ngành chip làm ví dụ.
Xét toàn ngành chip, trong một thời gian dài, nhiều năm không có cạnh tranh, vì Intel độc chiếm thị trường. Giai đoạn đầu, có nhiều công ty chip tham gia. Sau đó, lần lượt rút lui, Intel trở thành gã khổng lồ. AMD tồn tại chỉ vì Intel lo ngại luật chống độc quyền Mỹ buộc phải chia tách, nên giữ lại một đối thủ.
Tương tự, tại sao Microsoft đầu tư vào Apple? Vì Microsoft không muốn trở thành nhà cung cấp hệ thống phần mềm duy nhất trên thế giới — nếu vậy, họ sẽ bị buộc chia tách.
Khách quan mà nói, chip Intel确实是性能最优的芯片。用户选择它也是有原因的，因为在用户看重的核心指标上，英特尔都是最好的，不过价格也是比较贵的。
Thực tế, công ty AMD tồn tại rất lâu. Nhưng khi mới thành lập, hầu như không ai để ý. Ban đầu, AMD chỉ làm thiết kế, còn các khâu khác thì không làm. Trong khi Intel làm toàn bộ chuỗi. Dần dần, khi điện thoại di động phát triển, ngày càng nhiều người dùng AMD. Bởi vì nó có hệ sinh thái mở, cho phép bất kỳ nhà sản xuất thiết bị điện tử nào cũng có thể dùng lõi của AMD để làm chip điện thoại. Người ta dùng AMD cho chip máy chủ; có thể tùy chỉnh, kết hợp linh hoạt CPU theo nhu cầu riêng. Chip A16 của Apple cũng dùng lõi AMD, hiệu suất vượt trội so với Intel. Doanh thu lớn của Intel đến từ thị trường máy chủ, khi thị phần này bị xâm thực, cũng là dấu hiệu Intel không còn độc tôn.
Có lẽ hiện tại các nhà khởi nghiệp chưa thể đổi mới trong lĩnh vực mạng xã hội. Facebook tại Mỹ, WeChat tại Trung Quốc — các nhà khởi nghiệp khó có thể cạnh tranh thắng các gã khổng lồ. Thời điểm hiện tại có thể tương đương với đáy của chu kỳ đổi mới Web. Giống như giai đoạn Intel độc bá thế giới trong ngành chip. Intel cô đơn không đối thủ. Nhưng đối với toàn ngành thì thiếu đổi mới. Web3 giống như mở ra một con đường khác. Với tinh thần lâu dài, điều này sẽ có ảnh hưởng tích cực sâu sắc đến hiệu ứng mạng, dù ngắn hạn, diện mạo ban đầu của sự vật mới luôn khó gây ấn tượng ngay lập tức.
Sự phát triển của Web3 cần thời gian tích lũy đủ. Nhưng về bản chất, Web3 có thể tạo ra nhiều giá trị hơn dài hạn, với tầm nhìn lớn hơn.
SwapChat & Web3MQ: Nếu Web3MQ là Android, thì SwapChat là điện thoại Google.
Khi Google lần đầu tạo ra hệ điều hành Android, họ cũng sản xuất một chiếc điện thoại để mọi người biết cách dùng hệ điều hành này. SwapChat là một DApp demo của MQ (Message Queue), Web3MQ là giao thức truyền thông底层 phía sau SwapChat.
Web3MQ như Android, SwapChat như điện thoại Google — là ứng dụng trên nền tảng. Tôi mong người dùng cài plugin Chrome SwapChat để bước vào thế giới Web3.
Trong tương lai, ngày càng nhiều trí tuệ Web3 sẽ được hiện thực hóa trong các kịch bản cụ thể, đi sâu hơn. Hiện tại Web3 vẫn đang trong giai đoạn xây dựng tập thể. Một ứng dụng Web3 có vài chục nghìn người dùng đã là thành công, nhưng trong Web2, một ứng dụng vài trăm nghìn người dùng cũng chưa tạo được tiếng vang, vì thế giới có sáu tỷ người. Tôi mong được cùng các从业者 xây dựng từ giai đoạn sớm. Làm một người lý tưởng thực tế, nhìn thấy và hiện thực hóa điều tôi tin tưởng.
Với cá nhân tôi, mục tiêu giai đoạn quan trọng đầu tiên là đảm bảo 99% hoạt động gửi tin nhắn diễn ra trên SwapChat. Tôi không thích các khái niệm "số một", "số hai", vì so sánh như vậy khuyến khích sự đồng nhất, thúc đẩy các nhà khởi nghiệp làm những điều giống nhau. Nếu so sánh ngang, hiệu năng SwapChat trong giai đoạn thử nghiệm là nhanh nhất ngành. Nhưng tôi mong chúng tôi thực sự trao quyền cho ngành, chứ không陷 vào cạnh tranh nội bộ.
Mạng xã hội cũng liên quan đến metaverse tương lai. Có thể khi metaverse phát triển, bản thân phương tiện cũng sẽ đổi mới. Rõ ràng chúng ta không muốn trải nghiệm truyền thông ở đó vẫn như thế hệ trước, người dùng chỉ được trải nghiệm xã hội cục bộ. Có cách nào mới mẻ và hấp dẫn hơn để trải nghiệm không? Tôi mong muốn đóng góp vào việc xây dựng mối quan hệ giữa người với người trong xã hội. Tất nhiên, điều này cần sự hợp tác của toàn ngành, đẩy nhanh quá trình thay đổi động lực của mô hình mạng xã hội Web3 thế hệ mới. Trong quá trình này, nếu chúng tôi là số một thì tốt, nhưng điều đó không quan trọng nhất, tôi quan tâm hơn đến việc thứ gì tạo ra giá trị lớn nhất cho mọi người mới là tốt nhất.
Lời kết
Mạng xã hội không có điểm kết thúc, không có sản phẩm nào có thể thỏa mãn mọi nhu cầu.
Mã Hóa Đằng từng nói: “Ứng dụng đánh bại WeChat chắc chắn không phải là một WeChat khác, mà là một thứ gì đó thú vị hơn. Trí tưởng tượng là bầu trời, công cụ là nền móng, ở giữa là hành trình tiến hóa của con người. Đổi mới ở đầu công cụ ngược lại thúc đẩy kết nối giữa con người. Con người từng phát minh ra chữ viết, từ đó có phương tiện tương tác mới. Có thể trong tương lai mạng xã hội, chúng ta không cần dùng ngôn ngữ, nhưng đã hiểu lòng nhau.
Tương lai hấp dẫn vì trí tưởng tượng, sống động vì sáng tạo. Tương lai đã đến…
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
