Hành trình xây dựng FTX của SBF: Tiền mã hóa thì tuyệt, nhưng sàn giao dịch thì tệ
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Hành trình xây dựng FTX của SBF: Tiền mã hóa thì tuyệt, nhưng sàn giao dịch thì tệ
SBF làm khách trong chương trình của ngôi sao NBA: Khi còn nhỏ từng muốn trở thành học giả, lúc sáng lập Alameda hoàn toàn không hiểu gì về bitcoin.
Chuyên sâu báo cáo Web3Người sáng lập FTX, Sam Bankman-Fried (SBF), tuần trước đã tham gia chương trình podcast Point Forward do cầu thủ NBA Andre Iguodala dẫn dắt. Khác với các buổi phỏng vấn thị trường thông thường, trong lần trò chuyện này Iguodala đi sâu hơn vào bối cảnh và hành trình cá nhân của SBF — từ việc SBF từng nghĩ mình sẽ trở thành một học giả khi còn nhỏ, đến lúc sáng lập Alameda Research chỉ với hai người, và thời điểm đó anh thậm chí còn không hiểu gì về Bitcoin.
Point Forward là chương trình podcast của Andre Iguodala, ngôi sao đội Golden State Warriors tại NBA, nội dung trải rộng từ thể thao, kinh doanh đến công nghệ. Ngoài vai trò vận động viên, Iguodala còn là nhà đầu tư nổi tiếng tại Thung lũng Silicon, chuyên rót vốn vào các startup công nghệ. Thương vụ đầu tư đình đám nhất của anh là vào phần mềm họp trực tuyến Zoom, giúp tài sản của anh gần như tăng gấp đôi.
Đồng thời, Andre Iguodala cũng là cố vấn tài chính cho nhiều cầu thủ NBA khác. Anh không chỉ đưa ra lời khuyên đầu tư và quản lý tài chính mà còn tổ chức những sự kiện như Hội nghị Công nghệ dành cho Vận động viên (Players Technology Summit), nhằm giúp các vận động viên hiểu rõ hơn về tiềm năng đầu tư trong ngành công nghệ.
Iguodala mở đầu bằng việc chia sẻ rằng tiền mã hóa luôn là lĩnh vực anh theo dõi sát sao, và hồi đầu năm nay anh đã chuyển một phần lương của mình sang nắm giữ Bitcoin.
SBF thời thơ ấu từng nghĩ mình sẽ làm học giả
Ai cũng biết cha mẹ SBF đều là giáo sư luật tại Đại học Stanford, điều này khiến Iguodala tò mò liệu quá trình trưởng thành của SBF có gì khác biệt so với trẻ em bình thường hay không.
SBF cho biết cha mẹ anh không ép buộc hay định hướng suy nghĩ cho anh từ nhỏ. Thay vào đó, anh học cách quan sát cha mẹ và đồng nghiệp của họ thảo luận về các chủ đề như chính trị hay kinh doanh. Khi lớn hơn một chút, SBF bắt đầu tự tra cứu Wikipedia và các blog để tìm hiểu sâu hơn về những chủ đề này và hình thành quan điểm riêng.
Khi được hỏi liệu có chịu áp lực nào không, SBF nói cha mẹ không tạo áp lực cho anh, nhưng bản thân anh lại tự tạo áp lực — vì cha mẹ đều là giáo sư luật nên anh từng nghĩ mình tương lai phải trở thành luật sư hoặc giảng viên đại học.
Tuy nhiên, một điều chắc chắn là giá trị sống của cha mẹ ảnh hưởng sâu sắc đến SBF:
"Họ không dạy tôi phải làm gì hay nghĩ thế nào, nhưng tôi đã sớm tiếp xúc với tư duy của giới luật sư — cách suy luận, cách phân tích chính trị.
Nhưng điều họ luôn cân nhắc là làm sao để tạo ra tác động lớn nhất đến thế giới xung quanh. Điều này ảnh hưởng rất sâu đến tôi, và tôi luôn ghi nhớ điều đó."
Tại sao lại chọn MIT?
Tiếp đó, Iguodala hỏi SBF lý do vì sao anh chọn Viện Công nghệ Massachusetts (MIT).
SBF cười nói thật ra anh cũng không rõ lý do cụ thể. Trong tiềm thức, có lẽ anh nghĩ mình sẽ trở thành giáo sư vật lý hoặc toán học, nên mới chọn MIT — chứ không phải vì một ý nghĩa sâu xa nào cả.
Tuy nhiên, sau khi nhập học MIT, anh nhận ra văn hóa trường và bạn bè ở đây khác biệt rõ rệt so với các trường đại học khác.
Hầu hết sinh viên tại các trường hàng đầu đều rất tham vọng, nhưng MIT là trường nghiên cứu thiên về công nghệ, nơi tập trung nhiều "mọt sách" (nerd), "kỹ thuật gia" (geek)¹, mang đậm nét văn hóa học thuật và đam mê nghiên cứu, điều này rất khác biệt so với các trường khác. Và SBF cảm thấy rất thoải mái khi hòa nhập cùng nhóm người này.
[Ghi chú 1]: "Mọt sách" và "kỹ thuật gia" ở đây không mang nghĩa tiêu cực, mà chỉ những người say mê nghiên cứu, am hiểu sâu sắc nhưng ít chú trọng xã giao.
Tiền của tôi hay chính tôi?
Thời gian tại MIT cũng là giai đoạn SBF dần hình thành tư tưởng "lợi ích vị tha hiệu quả" (effective altruism).
Theo SBF, thực tế rất nhiều người có tư duy vì lợi ích cộng đồng.
Ví dụ, khi lựa chọn nghề nghiệp, ai cũng phần nào nghĩ đến việc công việc của mình có thể giúp cải thiện cuộc sống người khác ra sao — chỉ là một số người đặt yếu tố này lên hàng đầu và muốn tối đa hóa ảnh hưởng tích cực của bản thân.
"Tôi bắt đầu khám phá chủ nghĩa vị tha hiệu quả ngay từ năm nhất đại học, điều này khiến tôi tự hỏi về định hướng tương lai và nghề nghiệp mình nên theo đuổi.
Tôi nhận ra mình không muốn chỉ đơn thuần là 'làm việc tốt', mà muốn biến 'tạo ra tác động tích cực để cải thiện thế giới' thành ưu tiên hàng đầu."
Nếu tách khái niệm này thành "hiệu quả" (effective) và "vị tha" (altruism), thì MIT thực sự coi trọng yếu tố "hiệu quả", nhưng "vị tha" lại là niềm tin của một nhóm nhỏ.
Tuy nhiên, trong cộng đồng toàn cầu, có không ít người chia sẻ tư tưởng vị tha giống anh, nên SBF thực chất đã khám phá chủ nghĩa này chủ yếu thông qua các mạng lưới bên ngoài khuôn viên trường.
Tình cờ, SBF tiếp xúc với tổ chức phi lợi nhuận 80000 Hours – nơi theo đuổi chủ nghĩa vị tha hiệu quả, và một số người đi trước gợi ý rằng có lẽ SBF nên cân nhắc công việc nào giúp anh kiếm được nhiều tiền nhất.
Anh cũng nhận được câu trả lời tương tự từ nhiều tổ chức từ thiện khác.
"Tôi đã hỏi một vài tổ chức từ thiện: họ muốn thời gian hay tiền bạc của tôi? Câu trả lời gần như đều là tiền.
Tôi hoàn toàn có thể quyên góp một khoản lớn, điều này thiết thực hơn nhiều so với việc tôi trực tiếp tham gia xây dựng tổ chức, bởi tôi cũng không phải người trong ngành."
Không hiểu Bitcoin, nhưng cứ kiếm đã
Sau khi rời Phố Wall, SBF chưa xác định rõ hướng đi tương lai, nhưng anh tự thành lập quỹ Alameda Research vào khoảng đầu năm 2017 — đúng thời điểm thị trường tiền mã hóa bùng nổ lần đầu tiên.
"Nhờ Bitcoin tăng từ 3.000 USD lên 20.000 USD, đại chúng lần đầu tiên chú ý đến tiền mã hóa vào năm 2017. Mọi người đều bàn tán về lĩnh vực này, gần như tất cả bạn bè của bạn đều đang nói về tiền mã hóa.
Với tôi, tôi thấy rõ tín hiệu mạnh mẽ rằng lĩnh vực mã hóa sẽ có nhu cầu rất lớn, ngành công nghiệp sẽ thay đổi nhanh chóng, khối lượng giao dịch sẽ cao, và tôi đoán thị trường này có thể rất kém hiệu quả."
Lúc đó, không có tổ chức nào cung cấp thanh khoản đáng kể, cũng không có cơ chế chênh lệch giá (arbitrage) hiệu quả. Nhưng điều chắc chắn là sẽ có khối lượng giao dịch lớn, biến động giá mạnh — đối với một trader, đây là cơ hội tuyệt vời.
Tuy nhiên, SBF cũng thừa nhận rằng ban đầu anh hoàn toàn không hiểu về công nghệ hay bản chất của Bitcoin và blockchain.
"Lúc đầu khi giao dịch tiền mã hóa, chúng đối với tôi chỉ là những con số. Tôi nghĩ đơn giản: có chênh lệch giá giữa các sàn, ví dụ sàn này 7.000 USD, sàn kia 7.200 USD, có thể có 3% lợi nhuận từ chênh lệch.
Tôi chỉ nghĩ rằng có thể kiếm được tiền."
Chỉ khi thành lập công ty mới nhận ra cần lãnh đạo?
Hiện tại, FTX và Alameda Research đều có văn hóa công ty riêng, và sự trỗi dậy nhanh chóng của FTX chứng minh SBF là một nhà lãnh đạo giỏi. Iguodala hỏi SBF làm cách nào để đạt được điều này.
SBF đáp rằng thực ra ban đầu anh hoàn toàn không nghĩ sẽ đi đến bước này.
"Việc thành lập Alameda chỉ đơn thuần để giao dịch — tìm cơ hội, thực hiện giao dịch và kiếm tiền. Bạn hiểu chứ? Nên lúc đầu Alameda thực sự chỉ là công ty hai người."
Sau khi bước vào lĩnh vực mã hóa, SBF nhận ra có rất nhiều cơ hội nhưng công việc giao dịch khá phức tạp, nên anh cần thuê thêm người và xây dựng đội ngũ lớn hơn. Tuy nhiên, lúc đó anh vẫn chưa nghĩ đến việc phải lãnh đạo.
"Ban đầu tôi không nhận ra mình cần phải 'lãnh đạo'. Tôi chỉ nghĩ lĩnh vực này có nhiều cơ hội. Nhưng công việc khá phức tạp, nên tôi cần thuê người làm, tôi có thể trả lời câu hỏi, đưa lời khuyên và hỗ trợ họ bắt nhịp. Bỗng nhiên, tôi nhận ra mối quan hệ này vượt xa quan hệ thuê mướn thông thường — tôi đang trở thành người dẫn dắt một dự án."
Tuy vậy, lúc này SBF vẫn chưa coi đó là quản lý công ty hay xây dựng văn hóa đội nhóm — anh chỉ nghĩ đơn giản là cùng nhau làm điều đúng đắn. Và "cùng nhau làm điều đúng" cũng chính là triết lý lãnh đạo ban đầu của anh.
Iguodala bổ sung thêm quan điểm của SBF. Anh cho rằng ở giai đoạn này, SBF đã thể hiện sự suy nghĩ sâu sắc về định hướng cốt lõi của công ty trong tương lai. Đây cũng chính là điều anh học được trong sự nghiệp vận động viên: triết lý và thái độ của người lãnh đạo sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ tập thể.
SBF cho rằng việc xây dựng triết lý công ty cho đội ngũ là rất quan trọng.
"Không nhất thiết phải viết một văn bản dài, loan báo khắp nơi rằng: 'Đây là định hướng của chúng ta'. Nhưng bạn phải có triết lý. Bạn cần rõ ràng với mọi người về việc điều gì là đúng, chứ không phải đợi khi sai lầm xảy ra rồi đổ lỗi cho nhân viên, kiểu như: 'Tôi đã nói với họ rồi mà'."
Tiền mã hóa tuyệt vời, nhưng sàn giao dịch tệ hại
Sau khi bắt đầu giao dịch tiền mã hóa, SBF dần hiểu tại sao tiền mã hóa lại trỗi dậy. Anh cho biết trong quá trình giao dịch, vấn đề anh gặp phải không nằm ở bản thân giao dịch mã hóa, mà ở các thủ tục khác như mở tài khoản, chuyển tiền, v.v.
Trước đây khi giao dịch trên Phố Wall, anh chỉ cần nhấn nút mua hoặc bán — anh từng nghĩ thế giới vận hành đơn giản như vậy, nhưng hóa ra việc giao dịch tài sản thực chất là một đặc quyền.
Giống như việc thực hiện chênh lệch giá giữa các sàn giao dịch ở các quốc gia khác nhau — không phải ai cũng làm được, phần lớn phụ thuộc vào mối quan hệ hoặc một loại giấy phép đặc biệt.
Tiền mã hóa lại mở cửa cho tất cả mọi người — đó chính là điểm hấp dẫn nhất của nó.
Dù tiền mã hóa rất hấp dẫn, nhưng mặt trái là: các sàn giao dịch khó dùng khủng khiếp.
"Vào các năm 2018, 2019, chỉ cần giá biến động mạnh, các sàn giao dịch đều sập vì không chịu nổi khối lượng giao dịch đột ngột tăng vọt. Các sàn lúc đó hầu như không có 'bộ phận tuân thủ', cũng không giao tiếp với cơ quan quản lý.
Khi sử dụng các sàn, bạn sẽ nhận ra: sàn giao dịch là cơ sở hạ tầng then chốt trong lĩnh vực mã hóa. Thứ hai, trải nghiệm người dùng của chúng cực kỳ tồi tệ."
Giống như cơ hội chênh lệch giá trước đó, SBF nhìn thấy cơ hội mới. Với một ngành công nghiệp có khối lượng giao dịch hàng tỷ đô la, sở hữu mạng lưới toàn cầu, nhưng lại có một mắt xích quan trọng như sàn giao dịch lại hoạt động kém hiệu quả và trải nghiệm tệ hại — đó là lý do FTX ra đời.
"Đó chính là lý do tôi sáng lập FTX. Hãy xem chúng ta có thể vừa duy trì sự đổi mới và cấu trúc thị trường của thị trường mã hóa, vừa mang lại trải nghiệm ngang tầm tài chính truyền thống — vận hành ổn định, giao diện sạch sẽ, dễ dùng, v.v."
Mùa đông khắc nghiệt của thị trường vốn
Không thể tránh khỏi, Iguodala hỏi về tình hình thị trường mã hóa hiện tại.
SBF cho rằng đợt giảm giá này bắt nguồn từ sự đảo chiều trong chính sách tiền tệ. Trong vài thập kỷ qua, môi trường tiền tệ luôn ở trạng thái nới lỏng, khiến giá nhiều tài sản liên tục tăng. Hơn nữa, các chỉ số đánh giá lạm phát của ngân hàng trung ương trước đây như CPI hay PCE không phản ánh đầy đủ thực trạng.
Lần này, nhiều yếu tố kết hợp lại — đại dịch COVID-19, chiến tranh Nga - Ukraine, gián đoạn chuỗi cung ứng — khiến lạm phát mất kiểm soát.
Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã tăng lãi suất mạnh nhất trong gần 30 năm để kiềm chế lạm phát, gây ra sự hoảng loạn lớn trên thị trường tài chính. Không chỉ thị trường mã hóa rơi vào trạng thái sụp đổ, chỉ số Nasdaq cũng đã giảm hơn 30% từ mức đỉnh.
Sự sụp đổ thị trường tiếp tục dẫn đến việc các tổ chức như Celsius, Three Arrows Capital phải thanh lý hàng loạt và đối mặt với rủi ro thanh khoản nghiêm trọng. SBF cho rằng việc Bitcoin giảm từ 25.000 USD xuống vùng 20.000 USD chủ yếu do các đợt thanh lý này gây ra.
Tuy nhiên, SBF cũng chỉ ra rằng tình hình tồi tệ nhất có thể đã qua. Về ngắn hạn, thị trường mã hóa vẫn bị ảnh hưởng bởi kinh tế vĩ mô; về dài hạn, then chốt nằm ở khả năng ngành này có tiếp tục phát triển được những sản phẩm tốt hay không.
"Do đó, diễn biến tiếp theo của thị trường mã hóa phụ thuộc vào kinh tế vĩ mô: lạm phát, lãi suất, chiến tranh Nga - Ukraine... Tôi cho rằng đây là các yếu tố ngắn hạn.
Về dài hạn, tất nhiên vẫn phụ thuộc vào sự phát triển của ngành mã hóa — chúng ta có tạo ra những sản phẩm tốt không? Đó mới là yếu tố nền tảng ảnh hưởng đến thị trường."
Cân bằng giữa quản lý và tính phi tập trung?
Trước khi thảo luận về quản lý, SBF cho rằng ngành mã hóa có thể phát triển theo hai hướng: tự quản (self-policing) và cộng đồng tự xây dựng giáo dục.
Tự quản có thể mang lại mức độ minh bạch nhất định và các chuẩn mực tự giác cho người dùng. Khi các startup mã hóa nhận ra rằng cần minh bạch để được tin tưởng, nguy cơ gian lận sẽ giảm mạnh. Đồng thời, giáo dục cộng đồng cũng rất quan trọng — hai yếu tố này bổ trợ lẫn nhau.
Về phía cơ quan quản lý sẽ phản ứng ra sao, SBF không có câu trả lời. Nhưng anh cho rằng việc giám sát "phần đầu" (front-end) là khả thi hơn — tức các nền tảng giao dịch hoặc các giao diện bán sản phẩm mã hóa cho nhà đầu tư cá nhân, cần yêu cầu họ minh bạch thông tin, minh bạch giao dịch và chịu trách nhiệm với người dùng.
Tuy nhiên, với cách vận hành phía sau (back-end), SBF cho rằng nên để cởi mở hơn.
Anh lấy ví dụ về chuyển tiền quốc tế hiện đại, cho thấy hiện nay việc giám sát thường tập trung vào phía sau.
Khi chuyển tiền, có thể phải đi qua ba, bốn ngân hàng trung gian. Những ngân hàng nhỏ này mất rất nhiều thời gian để xác minh người gửi là ai, tiền gửi đi đâu, trong khi bản thân họ cũng không rõ — dẫn đến việc chuyển tiền quốc tế nhỏ lẻ rất kém hiệu quả, trừ các giao dịch lớn.
Iguodala rất thích ví dụ của SBF và gọi đoạn này là "sweet jazz" (một phong cách nhạc jazz).
Cuối cùng, Iguodala hỏi tại sao FTX lại hợp tác với nhiều vận động viên và đội thể thao.
SBF cho biết, nhiều người có thể nghĩ FTX muốn thu hút thêm người dùng, nhưng đó không phải lý do FTX hợp tác với các vận động viên. Nếu muốn thu hút người dùng, anh sẽ chi tiền để chạy quảng cáo trên Facebook hoặc Google.
Lý do chọn thể thao là để xây dựng giá trị thương hiệu.
Anh cho rằng thể thao là một trong số ít lĩnh vực vượt qua rào cản quốc gia. Việc hợp tác với các vận động viên hoặc đội bóng giúp công chúng nhanh chóng nhận diện FTX và hiểu được định hướng cốt lõi của công ty.
"Mục tiêu lớn nhất của chúng tôi là cho công chúng biết FTX là ai, chúng tôi cung cấp dịch vụ gì, đồng thời nâng cao độ phủ sóng của FTX trong ngành. Chúng tôi đang tập trung xây dựng mạng lưới quan hệ và hình ảnh thương hiệu FTX trong lòng công chúng.
Nhìn từ góc độ này, thể thao là một trong số ít ngành có sức ảnh hưởng khổng lồ, có thể giúp chúng tôi truyền tải thông điệp đến đại chúng."
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
