Thay thế Web2, Web3 sẽ trở thành mô hình mới cho nền kinh tế sáng tạo nội dung?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Thay thế Web2, Web3 sẽ trở thành mô hình mới cho nền kinh tế sáng tạo nội dung?
Web3.0 sẽ được hiện thực hóa trong vài năm tới, nếu phải đặt một thời điểm cụ thể thì là 5 năm hoặc 10 năm, nhưng hiện tại phong trào Web3.0 đã bắt đầu rồi.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Zoe & FL Research Team
Sự xuất hiện của Web3 có đánh dấu sự đảo ngược mô hình kinh tế người sáng tạo tập trung vào nền tảng và dựa trên quảng cáo của Web2? Trong bài viết này, chúng tôi sẽ tập trung vào thị trường kinh tế người sáng tạo, trước tiên điểm qua mô hình kinh doanh và những đau điểm cốt lõi của các nhà sáng tạo nội dung chính thống trên các nền tảng Web2, sau đó minh chứng rằng sự ra đời của Web3 là một bước ngoặt giúp cán cân nghiêng về phía có lợi cho người sáng tạo. Chúng tôi kỳ vọng rằng công nghệ Web3 sẽ mở ra những mô hình kinh doanh và cơ hội kinh tế mới trong tương lai gần, khai sinh một thời đại vàng son mới cho sáng tạo.
1 Nhìn lại lịch sử phát triển của Web
1.1 Sự tiến hóa từ web1 đến web3
Trong phần lớn lịch sử loài người, đa số mọi người đều làm việc sản xuất hoặc canh tác. Hai sản phẩm quan trọng nhất của thế kỷ 21 là mã nguồn (code) và nội dung. Mã nguồn tạo ra các công cụ mạnh mẽ, ngoài các chức năng khác, còn hỗ trợ phân phối nội dung. Nội dung xây dựng các câu chuyện hùng hồn, góp phần đưa nhiều hoạt động kinh tế hơn vào phạm vi chi phối của các công cụ phần mềm. Cả hai đều nhằm mục đích biến những ý tưởng trừu tượng thành hành động cụ thể.
Dựa theo đặc điểm của từng giai đoạn phát triển Internet, chúng ta có thể chia lịch sử Internet thành ba thời kỳ: Web 1.0, 2.0 và 3.0. Sự xuất hiện của Internet di động đã chuyển vai trò kiểm soát sáng tạo và phát hành nội dung từ các "cánh cổng" truyền thông cũ ở Web1 —— như nhà xuất bản, hãng thu âm, xưởng phim —— sang các nhà sáng tạo nội dung trên các nền tảng Web2, những người cạnh tranh giành sự chú ý của người tiêu dùng. Trong thập kỷ vàng son của Web2 (khoảng 2005–2015), chúng ta sống trong một giai đoạn mà quyền sở hữu bị tập trung tại một vài nền tảng công nghệ trung tâm, những nơi nắm giữ quyền sở hữu dữ liệu, mối quan hệ người dùng, cũng như phương tiện phân phối và thương mại hóa nội dung.
1.2 Vì sao lại là kinh tế người sáng tạo & người sáng tạo?
Bối cảnh truyền thông kỹ thuật số đã thay đổi mạnh mẽ trong thập kỷ vừa qua. Ví dụ, tại Trung Quốc, thời gian xem livestream đã vượt qua thời lượng xem truyền hình. Tại Mỹ, người dùng dưới 25 tuổi dành nhiều thời gian hơn cho Twitch và YouTube Live so với TV. Các streamer, KOL và những người sáng tạo nội dung cốt lõi trong thời đại Web2 đang thu hút lượng lớn sự chú ý mà trước đây từng thuộc về các phương tiện truyền thông truyền thống, đồng thời tạo ra những mô hình tiêu dùng mới như thương mại điện tử qua nội dung, bán hàng trực tiếp qua livestream. Tính đến năm 2021, kinh tế người sáng tạo đã là một thị trường trị giá hàng tỷ USD với hơn 50 triệu người sáng tạo, thu hút hơn 1,3 tỷ USD vốn đầu tư. Theo ước tính từ mediakix, quy mô thị trường kinh tế người sáng tạo trong 5 năm tới sẽ dao động từ 5 đến 10 tỷ USD.
2 Mô hình kiếm tiền của người sáng tạo trên các nền tảng Web2 phổ biến và những vấn đề cốt lõi tồn tại
Theo bản đồ thị trường kinh tế người sáng tạo của SignalFire, trong khoảng 50 triệu người sáng tạo được ước tính, có khoảng 2 triệu người sáng tạo toàn thời gian (chiếm chưa đến 5%) và khoảng 46,7 triệu người sáng tạo bán thời gian. Cần nhấn mạnh rằng, đối tượng người sáng tạo mà Web2 tập trung chủ yếu là những người phụ thuộc vào mạng xã hội chính thống để phát hành nội dung, tích lũy người theo dõi, rồi kiếm tiền thông qua tài trợ hoặc quảng cáo, chứ không phải bằng cách giao dịch trực tiếp với khán giả (người dùng).
Chúng tôi chia các nhà sáng tạo nội dung Web2 hiện tại thành các nhóm sau:
Người tiêu dùng nội dung: Chỉ những đối tượng tiêu thụ nội dung đại trà. Những người thường xuyên xem nội dung hoặc tương tác bằng cách thích, bình luận, chia sẻ, nhưng mong muốn sản xuất nội dung thấp hơn nhiều so với mong muốn tiêu dùng (mặc dù tiềm năng chuyển đổi vẫn có).
Người đam mê nghiệp dư: Chỉ những người sáng tạo nội dung theo sở thích hoặc bán thời gian. Với sự hỗ trợ của nhiều công cụ đa phương tiện giúp giảm rào cản sáng tạo, bất kỳ ai cũng có thể đăng tải các sáng tạo ngẫu hứng lên các nền tảng tập trung.
Nhà sáng tạo chuyên nghiệp: Chỉ những người có kỹ năng chuyên môn và có thể toàn tâm toàn ý duy trì cuộc sống bằng nghề sáng tạo. Những người này thường tham gia nhiều nền tảng lớn, tích lũy người theo dõi qua nội dung, và kiếm tiền thông qua quảng cáo, trợ cấp từ nền tảng, thương mại nội dung, trả phí người dùng và cấp phép IP. Họ có trình độ chuyên môn cao hơn, chất lượng sáng tạo tốt hơn, và các nền tảng cũng ưu ái họ bằng cách đẩy lưu lượng để giữ chân nhiều người tiêu dùng nội dung hơn.
Nhà sáng tạo hàng đầu: Chỉ những người có ảnh hưởng sâu rộng trong một lĩnh vực ngách nhất định hoặc sở hữu lượng người theo dõi rất lớn. Họ thường có tiếng nói lớn hơn cả nền tảng, thành lập công ty riêng dựa trên sức ảnh hưởng cá nhân, và hợp tác với nhiều nền tảng hoặc thương hiệu bên ngoài như công ty truyền thông, hãng thu âm, hay các công ty MCN.
Quy mô khổng lồ mà Internet mang lại khiến Web2 tất yếu trở thành thời đại mà vài nền tảng lớn tập trung quyền lực. Mô hình kinh doanh này phụ thuộc nặng nề vào mạng lưới đóng – tức là mỗi nền tảng độc quyền dữ liệu người dùng mà họ tích lũy. Là bên mạnh hơn, có quyền quyết định cách phân bổ lưu lượng và lợi nhuận, các nền tảng lớn chính là những người hưởng lợi nhiều nhất từ sự bùng nổ của kinh tế người sáng tạo. Tiếp theo là các nhà sáng tạo hàng đầu.
Chúng tôi tổng kết những đau điểm cốt lõi của kinh tế người sáng tạo Web2 như sau:
Chiếc bánh hiện có có thể được phân chia công bằng hơn: Thị trường người sáng tạo đang bão hòa, phân phối lợi ích giữa các bên chưa công bằng
Các nền tảng nắm giữ mọi thông tin sở thích người dùng, kiểm soát quyền sở hữu và phân phối nội dung thay vì chính người sáng tạo, dẫn đến vòng luẩn quẩn về việc chiếm đoạt lợi ích một cách bất công;
Các KOL hàng đầu tận dụng lợi thế tăng trưởng ban đầu để thu hút lượng lớn người theo dõi ổn định, chiếm đoạt sự chú ý của các nhà sáng tạo chất lượng mới nổi, đồng thời liên tục nhận về lợi nhuận vượt xa giá trị thực tế nội dung họ tạo ra. Dù nội dung của họ hoàn toàn có thể thay thế hoặc cải thiện, nhưng do sự chú ý của người dùng có hạn và lệ thuộc vào quán tính phân phối thông tin, các nhà quảng cáo và thuật toán nền tảng luôn thiên vị những người đã có sẵn sự chú ý, kết quả là chỉ một số ít nhà sáng tạo có thể vươn lên đỉnh cao và kiếm sống.
Các nhà sáng tạo hạng trung và dài đuôi lại chỉ có thể sống lay lắt. Lấy YouTube làm ví dụ, đa số kênh nhỏ không thật sự hoạt động tích cực, và bị áp đảo bởi các YouTuber ở tầng trên chuỗi thức ăn. Nhà nghiên cứu người Đức Mathias Bärtl đã chứng minh rằng vào năm 2016, 3% kênh hàng đầu chiếm tới 90% lượt xem. Điều đó có nghĩa là 90% nhà sáng tạo YouTube đang cạnh tranh cho 10% lượt xem còn lại.
Chiếc bánh mới nằm ở đâu? Cần thêm máu mới cho đội ngũ người sáng tạo để đạt được sự tăng trưởng bền vững về số lượng và chất lượng nội dung
Những người chưa được khai phá (người tiêu dùng tiềm năng và người sáng tạo nghiệp dư) chưa được tận dụng triệt để, chưa được đưa vào hệ sinh thái khép kín của người sáng tạo;
Những loại hình sáng tạo chưa từng có vẫn chưa có mô hình kinh doanh khả thi. Bị ảnh hưởng bởi nhà quảng cáo và thuật toán đề xuất, người sáng tạo buộc phải tìm kiếm đối tượng càng rộng càng tốt, từ đó sản xuất nội dung thu hút nhãn hàng và quảng cáo. Những nội dung sáng tạo mới mẻ ban đầu lại không được sản xuất vì thiếu mô hình thương mại hóa.
Phân phối quyền dữ liệu và thông tin không công bằng:
Việc thu thập, chia sẻ và lưu thông dữ liệu lớn thiếu minh bạch dẫn đến nhiều vụ rò rỉ riêng tư và lạm dụng dữ liệu gần đây. Bản chất vấn đề phân phối quyền sở hữu dữ liệu ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sử dụng và phân phối lợi ích sau này.
Mặc dù tỷ lệ người dùng nhạy cảm với quyền dữ liệu vẫn chưa đủ lớn ("động lực cách mạng" chưa đủ mạnh), nhưng mức độ quan tâm của công chúng, chính phủ và các nền tảng đối với quyền riêng tư và quản lý quyền ngày càng tăng. Cách quản lý dữ liệu tập trung và đóng cửa của các nền tảng cần được thay đổi gấp.
Tóm lại, các nền tảng đầu ngành Web2 đã nhận ra những đau điểm trên và cố gắng cải cách bằng các cách đổi mới. Ví dụ:
CEO Facebook Zuckerberg năm nay tuyên bố Instagram sẽ xây dựng bộ công cụ ảnh hưởng, bao gồm cửa hàng người sáng tạo, liên kết cộng tác địa phương và chợ kết nối người ảnh hưởng với thương hiệu để tận dụng cơ hội này.
Twitter ra mắt tính năng Super Follow, cho phép người dùng cuồng nhiệt trả phí để đọc tweet độc quyền và phòng trò chuyện âm thanh.
TikTok xây dựng chợ nội bộ kết nối nhà quảng cáo với người sáng tạo, đồng thời tung quỹ 200 triệu USD đầu tư cho các nhà sáng tạo hàng đầu.
Ngoài chia sẻ doanh thu quảng cáo, YouTube còn đi theo hướng quỹ người sáng tạo, dành 100 triệu USD quỹ thưởng cho người sáng tạo trên Shorts – phiên bản TikTok của mình.
Đáng chú ý, ở giai đoạn trưởng thành của Web2, chúng ta còn thấy một số nền tảng mới cố gắng thay thế các ông lớn bằng mô hình đăng ký trực tiếp hơn và mức thưởng hấp dẫn hơn:
Substack – nền tảng đăng ký blog đình đám năm nay – tác giả nhận 90% doanh thu đăng ký;
Streamers trên nền tảng phát trực tiếp game Twitch nhận 50% phí đăng ký;
Người sáng tạo trên nền tảng Patreon nhận 88% ~ 95% phí đăng ký;
Người sáng tạo trên nền tảng đăng ký OnlyFans nhận 80% doanh thu.
Dù là sự trỗi dậy của các nền tảng công cụ kiếm tiền thứ ba hay các ông lớn thực hiện chính sách khuyến khích cho người sáng tạo hạng trung-dài đuôi và mới nổi, một xu hướng lớn đang diễn ra —— dựa trên nhu cầu bền vững của người tiêu dùng về “những chiếc bánh tươi ngon”, người sáng tạo cần khám phá các con đường kiếm tiền phong phú và lành mạnh hơn để tạo ra “nhiều chiếc bánh ngon hơn”, mô hình kiếm tiền đơn điệu dựa trên quảng cáo truyền thống cần được phá vỡ. Chúng tôi thấy rằng cơ hội của người sáng tạo không chỉ nằm ở quảng cáo, mà còn ở việc bán nội dung chất lượng, sản phẩm, tư vấn, đào tạo... Điều này giúp họ tập trung làm hài lòng những fan trung thành nhất, tạo ra nội dung ngách độc đáo thay vì chạy theo đại chúng để tìm kiếm càng nhiều người xem càng tốt.
Lúc này có người sẽ đặt câu hỏi, liệu hệ sinh thái nội dung Web2 hiện tại có thể tự cải tiến bằng một cuộc “phi tập trung hóa” nhẹ nhàng? Liệu chỉ có Web3 mới có thể tạo nên hệ sinh thái người sáng tạo tốt hơn? Chúng tôi thử nhìn nhận một cách biện chứng: hai mô hình này là đối đầu loại trừ hay cùng tồn tại song hành?
Với câu hỏi này, chúng tôi đưa ra một giả thuyết. Cuộc cách mạng tự thân của các ông lớn Web2 không đơn giản như tưởng tượng. Dữ liệu về sở thích và hành vi người dùng là tài sản quý giá nhất của nền tảng, do đó các ông lớn chọn cách khóa chặt hệ sinh thái, giữ chân người dùng trong hiệu ứng mạng của họ để tích lũy kho dữ liệu độc quyền. Vì các nhà quản lý phải chịu trách nhiệm với cổ đông và giá cổ phiếu, việc mở một phần quyền dữ liệu đã là sự thỏa hiệp tối đa. Dù phần lớn người dùng không thực sự quan tâm đến quyền riêng tư và dữ liệu, nhưng quyền lợi đằng sau quyền sở hữu dữ liệu mới là điều quan trọng nhất. Cùng với sự phát triển công nghệ và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và người sáng tạo, sự phân phối bất công về quyền sở hữu dữ liệu tất yếu dẫn đến sự bất công trong phân phối lợi ích.
Về ngắn hạn, hệ sinh thái nội dung Web2 và Web3 sẽ không phải là một trò chơi zero-sum, mà giống như một hệ sinh thái tương thích và song song. Dù sao thì tỷ lệ thâm nhập người dùng Crypto hiện tại so với Web2 vẫn còn rất thấp. Những cải cách nhẹ nhàng và thử nghiệm đổi mới của các ông lớn Web2 cũng là một động lực tích cực giúp Web3 tiếp cận nhận thức người dùng nhanh hơn. Và chúng tôi tin rằng, mô hình Web3 mang lại không chỉ là sự phân phối quyền lực nội dung công bằng hơn, mà quan trọng hơn là mang lại những người làm bánh mới —— những người sáng tạo mới.
3 Điểm giao cắt tiếp theo giữa kinh tế người sáng tạo và Web3 nằm ở đâu?
Phần hai chúng tôi đã thảo luận về những vấn đề cốt lõi trong thời đại Web2 như quyền riêng tư và thu thập dữ liệu, mất cân bằng động lực giữa nền tảng dựa trên quảng cáo và nhu cầu người dùng, thiếu sáng tạo nội dung, dẫn đến giới hạn tăng trưởng trong sáng tạo và lan tỏa nội dung. Một lý do khiến đại chúng phấn khích với Web3 là —— thông qua NFT, trả quyền lại cho người dân, bỏ qua nền tảng, người sản xuất kết nối trực tiếp với người tiêu dùng. Trong trạng thái lý tưởng, các nhà sáng tạo độc lập sẽ không còn bị chi phối bởi công ty hay nền tảng, mà có thể phát hành nội dung gốc và kiếm lợi nhuận thông qua các nền tảng phi tập trung hoặc cộng đồng. Kinh tế người sáng tạo bao gồm các cá nhân sáng tạo, nhóm sáng tạo, người tổ chức. Nó cũng bao gồm những người xây dựng cộng đồng và các công cụ tài chính, phần mềm nhằm giúp họ kiếm tiền và phát triển.
3.1 Việc áp dụng Web3 mang lại những luật chơi mới trong sản xuất và tiêu dùng nội dung, mô hình mới có thể trông như thế nào?
Trong quá trình chuyển tác phẩm thành NFT, người sáng tạo tạo ra một bản ghi minh bạch về quyền sở hữu và nguồn gốc trên chuỗi. Quá trình này cuối cùng sẽ tạo ra một tài sản độc nhất (NFT), có thể truy nguyên về người sáng tạo. Tổng thể, chúng tôi hy vọng thế giới sẽ chuyển từ mô hình người sáng tạo phải phụ thuộc vào nền tảng để kiếm tiền, sang mô hình họ có thể tự thân hoặc cùng cộng đồng tạo ra của cải. Hai thay đổi rõ rệt nhất mà Web3 mang lại cho kinh tế người sáng tạo là:
1. Thay đổi cơ chế phân phối lợi ích (trao quyền cho người dùng, lấy lợi ích từ nền tảng về cho người sáng tạo/người dùng);
Bản thân mạng blockchain chỉ là một “phòng trưng bày tác phẩm”. Người sáng tạo sở hữu và giữ bản quyền, có thể tải tác phẩm trực tiếp lên chuỗi công để thương mại hóa, không có trung gian hưởng lợi. Họ có thể sử dụng NFT để tạo ra nhiều cách trả phí và tương tác với fan.
2. Thay đổi cơ chế tin cậy truyền thống (phá vỡ ranh giới nền tảng/công ty, phi tập trung, thay đổi quyền dữ liệu).
Ở Web2, chúng ta dựa vào luật bản quyền – một công cụ thô sơ – để bảo vệ người sáng tạo. Ở Web3, chúng tôi kỳ vọng sẽ dựa vào hợp đồng thông minh. Tài sản kỹ thuật số từ khi tạo ra đến khi tiêu dùng đều được đảm bảo quyền tốt hơn, người sáng tạo nhận được phân phối lợi ích hợp lý và quyền sở hữu nội dung, đồng thời tránh được các vụ kiện bản quyền và nạn đạo văn tràn lan.
Cụ thể, người sáng tạo có thể phát hành NFT riêng biệt mang tính “độc quyền” và “khan hiếm”. Việc sở hữu NFT của một người sáng tạo có thể dùng làm bằng chứng tham gia DAO, trở thành “huy hiệu” biểu đạt bản sắc cá nhân và xác nhận danh tính độc đáo. Giá trị được tạo ra trong các tình huống như:
Sở hữu NFT do ban nhạc yêu thích phát hành, bạn có thể được vào hậu trường gặp gỡ, giao lưu;
Khi “nạp tiền” cho thần tượng, bạn nhận được NFT làm bằng chứng, chứng minh đóng góp kinh tế cho idol;
Mua NFT của một người sáng tạo khi họ còn vô danh, bạn có thể bán lại với giá cao khi họ nổi tiếng, hưởng “lợi nhuận đầu tư nội dung”.
Chúng tôi hình dung trong tương lai, hai fan cuồng có thể quét mã QR (hoặc bằng cách nào đó) để xem NFT mà đối phương sưu tầm, hiểu rõ sở thích và đóng góp của nhau. Hoặc dựa trên nhận dạng bản thân và quan điểm tiêu dùng nội dung, cùng lao động trong cộng đồng chung —— sáng tạo nội dung, tiêu dùng nội dung, đầu tư nội dung.
3.2 Việc áp dụng mô hình mới có thể giải quyết được vấn đề phân phối quyền lợi và quyền lực nội dung chưa công bằng?
1. Chúng tôi cho rằng Web3 có thể thực hiện phân phối quyền lực công bằng hơn, đồng thời mở ra nhiều khả năng sáng tạo hơn thông qua việc cùng xây dựng cộng đồng (platform).
a. Quyền sở hữu nội dung: Tác phẩm của người sáng tạo tồn tại độc lập với nền tảng, không bị ràng buộc hay giới hạn mạnh mẽ.
b. Quyền sở hữu cộng đồng: Người sáng tạo và fan xây dựng mối quan hệ giao tiếp trực tiếp thông qua cách tương tác mới, nhóm fan có thể đến từ nhiều nền tảng khác nhau, không bị phân phối tập trung bởi nền tảng.
c. Quyền sở hữu thu nhập: Cho phép người sáng tạo phát hành token riêng, mô hình thu nhập không do nền tảng quyết định, cũng không chỉ phụ thuộc vào nhà quảng cáo hay tài trợ, mà có thể tự định nghĩa theo nhiều hướng.
Nội dung được lưu trữ trong cơ sở dữ liệu công cộng. Điều này mang lại sự linh hoạt tuyệt đối cho người sáng tạo và người tiêu dùng trong việc sử dụng dữ liệu, đồng nghĩa với việc người sáng tạo không còn phụ thuộc mạnh vào nền tảng như thời Web2. Ví dụ, cơ chế khuyến khích phi tập trung giúp giảm chi phí tiếp cận khách hàng, người sáng tạo có thể phát hành token xã hội cho fan trung thành để tăng độ gắn bó, thậm chí chia sẻ một phần quyền lợi bản quyền với cộng đồng, thúc đẩy mô hình cùng sáng tạo. Minh bạch thị trường trao quyền điều tiết thị trường cho người sáng tạo, giúp họ chuyển từ mô hình thương mại hóa bản quyền dựa trên nền tảng sang mô hình tự chủ. Trong tương lai, tác phẩm sáng tạo cũng có thể trở thành lối vào xã hội, với nhiều chức năng khác nhau qua các giai đoạn vòng đời.
2. Giúp tái cân bằng rủi ro và lợi ích trong thị trường kinh tế người sáng tạo. “Độ tập trung tài sản càng thấp, rủi ro bị đối thủ cạnh tranh đào mộ người sáng tạo hàng đầu và đe dọa doanh nghiệp càng nhỏ.”
Người sáng tạo không còn cần hàng triệu người theo dõi hay sự bảo hộ lưu lượng từ nền tảng lớn để sinh tồn, mà có nhiều cơ hội hơn để sống nhờ sự hỗ trợ của một nhóm nhỏ fan nhiệt huyết. Những fan đam mê tác phẩm của người sáng tạo sẽ sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho những sản phẩm độc quyền, giúp người sáng tạo khai thác tốt hơn ý chí chi trả của fan. Ví dụ, thị trường NFT âm nhạc đang phát triển mạnh minh chứng cho hiệu ứng này. Trên nền tảng phát trực tuyến, mỗi lần phát một bản nhạc đều mang lại cùng một khoản doanh thu (trên Spotify, mỗi lần phát một bài hát từ tài khoản trả phí tạo ra 0,004 USD tiền bản quyền), bất kể người nghe yêu ca sĩ đó nhiều đến đâu.
3. Nền tảng không cần tốn nhiều chi phí để kiểm duyệt nội dung trung-dài đuôi (nội dung bất hợp pháp và xám) hoặc nuôi dưỡng người sáng tạo hạng trung, mỗi cộng đồng sẽ tự chịu trách nhiệm cho hệ sinh thái nội dung của mình.
3.3 Mô hình Web3 có thể tạo ra thêm người sáng tạo, từ đó mang lại nội dung sáng tạo mới?
Chúng ta có thể thấy, trong thế giới Web3, ranh giới giữa fan và người sáng tạo ngày càng mờ nhạt, bản chất của người sáng tạo đã thay đổi rõ rệt. Các nhà phát triển, fan hâm mộ cũng có thể được đưa vào vòng tròn thương mại hóa nội dung, mở rộng thêm nhiều giá trị (ví dụ như tái sáng tạo IP, lưu thông đầu tư nội dung). Đồng thời, thông qua các cách chơi thương mại mới, cả người sáng tạo và người tiêu dùng đều có thêm cơ hội chia sẻ lợi nhuận.
Hãy hình dung đường cong tăng trưởng thứ hai của người sáng tạo dựa trên lượng người theo dõi tích cực từ kênh hiện tại, lấy YouTube làm ví dụ:
Người sáng tạo toàn thời gian (~trên 2 triệu)
YouTube: Trong 31 triệu kênh YouTube, khoảng 1 triệu người sáng tạo có trên 10.000 người đăng ký
Instagram: Trong 1 tỷ tài khoản Instagram, khoảng 500.000 có trên 100.000 người theo dõi, được coi là influencer hoạt động tích cực
Twitch: Trong 3 triệu streamer Twitch, khoảng 300.000 có danh phận cộng tác viên hoặc đối tác
Khác: Bao gồm nhạc sĩ, podcaster, nhà văn, họa sĩ… tổng cộng khoảng 200.000 ngườiNgười sáng tạo bán thời gian (~trên 46,7 triệu)
YouTube: Trong 31 triệu kênh YouTube, khoảng 12 triệu có từ 100 đến 10.000 người đăng ký
Instagram: Trong 1 tỷ tài khoản Instagram, khoảng 30 triệu có từ 50.000 đến 100.000 người theo dõi
Twitch: Trong 3 triệu streamer Twitch, khoảng 2,7 triệu không phải cộng tác viên hoặc đối tác
Khác: Bao gồm nhạc sĩ, podcaster, nhà văn, họa sĩ… ước tính tổng cộng khoảng 2 triệu người
Từ mô hình trên, chúng ta có thể hợp lý suy đoán rằng trong thời đại Web3
Người sáng tạo hiện tại có thể cùng fan đồng sáng tạo, tạo thêm nội dung;
Người tiêu dùng nội dung có thể được đưa vào vòng sản xuất, trở thành người sáng tạo mới;
Mô hình tuần hoàn nội dung có thể được làm phong phú: nội dung không chỉ được tiêu dùng, mà còn có thể được đầu tư.
Chỉ cần mỗi 1 người sáng tạo chất lượng cao có thể lan tỏa và cùng 10 fan có ảnh hưởng đồng sáng tạo, số lượng người sáng tạo và nội dung mới sẽ tăng theo cấp số nhân. Điều này có thể thực hiện bằng cách đưa Tokens vào điều chỉnh cơ chế khuyến khích giữa tác giả và fan. *Một ví dụ là Shibuya*, một “nền tảng video Web3 cho phép người dùng tham gia, tài trợ, bỏ phiếu quyết định kết quả và trở thành chủ sở hữu nội dung dài hạn”. Ý tưởng là fan có thể mua một loại NFT gọi là Producer Passes (Thẻ sản xuất), dùng thẻ này để bỏ phiếu quyết định cốt truyện và nhân vật trong phim hoạt hình. Bằng cách này, fan nhận được token $WRAB, đại diện cho quyền sở hữu tỷ lệ thuận với một loạt NFT.
The Quibbler số mới nhất Web3 ảnh hưởng thế nào đến người sáng tạo so sánh cách tiếp cận lưu lượng trong Web 2.0 và Web 3.0 để minh họa ảnh hưởng của Web3 đến người sáng tạo. Trích một đoạn:
“Thu nhập chính của người sáng tạo không còn là quảng cáo hay trợ cấp nền tảng, mà là ‘tiền’ đã đề cập ở trên. ‘Tiền’ này do người sáng tạo tạo ra, dùng để khuyến khích lan truyền, đồng thời họ cũng giữ lại một phần. Nhưng ‘tiền’ này không phải tiền pháp định như chúng ta dùng hàng ngày, mà giống như cổ phiếu: nếu bạn làm nhiều việc hơn cho người sáng tạo, ví dụ chia sẻ tác phẩm, đưa ra đề xuất hữu ích… bạn có thể nhận được ‘cổ phiếu’ này. Khi tác phẩm ngày càng phổ biến, xác suất trở thành dự án thành công ngày càng cao, ngày càng nhiều người muốn sở hữu ‘cổ phiếu’ này, giá của nó cũng tăng theo. Bằng cách này, cộng đồng fan gắn kết hơn được tạo ra. Trong logic này, cách vận hành ‘cổ phiếu’ trở nên then chốt, từ đó诞生 ra lĩnh vực Token Economics, với mục tiêu thiết kế hệ thống vận hành ‘cổ phiếu’ khỏe mạnh – cũng là yếu tố quan trọng nhất để đánh giá một dự án có đáng tin hay không.”
Tóm lại, những đặc điểm mới mà Web2 → Web3 mang lại cho kinh tế người sáng tạo:
Thêm nhóm người sáng tạo mới:
Phân quyền từ nền tảng xuống cá nhân. Tức là làm yếu vai trò trung gian, thậm chí loại bỏ trung gian;
Không giới hạn quy mô năng suất, bất kỳ ai cũng có cơ hội nhận lại lợi ích và sự chú ý tương xứng thông qua sở thích và kỹ năng.
Thêm nội dung sáng tạo mới:
Người sáng tạo mới mang lại nội dung mới;
Xuất hiện các sản phẩm kỹ thuật số và dịch vụ ảo mới.
Tối ưu hóa mô hình kinh doanh cho kinh tế người sáng tạo: dựa trên sự phát triển của hợp đồng thông minh và DeFi,
Có nhiều cách kiếm tiền trực tiếp và đa dạng hơn;
Tạo ra các cách lưu thông nội dung thú vị và phong phú hơn.
4 Đáng chú ý, các tranh cãi xung quanh sự phát triển của kinh tế người sáng tạo Web3 là điều khó tránh khỏi.
Xét theo sự kiện lịch sử, năm 2017, một loạt dự án mạng xã hội blockchain từng nổi lên như diều gặp gió (ONO, QunQun, GSC, YeeCall, NRC, SwagChain, Huoxin, TTC Protocol lần lượt ra mắt). Nhưng do thị trường tiền mã hóa sớm, số lượng người tham gia hạn chế, mô hình sinh thái có hạn, đa số dự án giờ đã biến mất. Năm 2020, mô hình khai thác thanh khoản bắt đầu được tích hợp dần vào nhiều mô hình sinh thái. Với sự hỗ trợ của DeFi, hiện nay lại xuất hiện một loạt dự án SocialFi nổi bật như Whale, Chilliz, RALLY, Fyooz, Zora...
Chúng ta cần suy nghĩ biện chứng: thị trường kinh tế người sáng tạo xây dựng trên Web3 là hiện tượng nhất thời hay cơ hội thực sự? Và thời điểm nào, hay điều kiện nào, điểm uốn nào sẽ báo hiệu trước sự bùng nổ?
Kinh nghiệm từ làn sóng tăng trưởng theo cấp số nhân của Internet và thiết bị di động (băng thông + Internet di động + 4G, dựa trên tích lũy dữ liệu lớn và tư liệu sản xuất) cho thấy: một khi cơ sở người dùng của công nghệ mới đạt 1 tỷ, các ứng dụng thị trường quy mô lớn sẽ bắt đầu tăng trưởng bùng nổ.
So sánh, Ethereum hiện chỉ có 180 triệu địa chỉ. Nếu lấy đây làm đại diện cho mức phổ cập Web3, với tốc độ tăng trưởng hiện tại, cần thêm 5 năm nữa mới đạt 1 tỷ người dùng.
Do đó, chúng tôi cho rằng hệ sinh thái người sáng tạo Web3 chưa tích lũy đủ dữ liệu NFT phi tài chính, hành vi và thông tin trên chuỗi để khởi động hiệu ứng mạng, nên chưa đến điểm nổ cho SocialFi.
Ứng dụng kết hợp Web3 và mạng xã hội gặp trở ngại gì trong thực tiễn? Có thể gây ra vấn đề mới không? Ví dụ như quyền sở hữu nội dung trong khuôn khổ pháp lý chưa hoàn thiện, đánh đổi giữa phi tập trung và nền tảng tập trung… đều là điều cần cảnh giác.
Hiện tại SocialFi đang ở giai đoạn sơ khai, phần lớn người tham gia chủ yếu dựa trên token xã hội (Social Token), phát triển khái niệm và cập nhật công nghệ, nền tảng riêng biệt theo khái niệm SocialFi còn ít, và một số dự án có vùng giao thoa với NFT, GameFi... Phân tích vòng khép kín phát triển kinh tế người sáng tạo:
Từ góc nhìn xây dựng nội dung gốc và IP, công nghệ lưu trữ và phân phối nội dung, lan tỏa cộng đồng và tương tác khán giả, biến đổi thương mại, chúng tôi đánh giá cao hơn các sản phẩm dạng công cụ chuyên biệt, như các cổng chuyển đổi lưu lượng từ Web2 sang Web3, ví dụ các công ty hỗ trợ sáng tạo hoặc thương mại hóa. Ví dụ, để bắt đầu một blog trả phí, bạn cần đăng ký Substack, viết bằng Google Docs, dùng Figma thiết kế đồ họa (đẹp), dùng Stripe Atlas đăng ký tài khoản thu tiền, dùng Mercury mở tài khoản ngân hàng, ghi âm và chỉnh sửa podcast trên Descript, phát hành trên Anchor, và quảng bá trên Twitter. Những công ty này cùng tập trung vào việc giúp người sáng tạo tạo dựng, phát triển, quản lý và kiếm tiền từ khán giả của họ. Điều này rất quan trọng: công cụ thiết yếu để cá nhân người sáng tạo tham gia vòng kín thương mại là khả năng xây dựng mối quan hệ người dùng, phân phối nội
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
