Làm việc trong một tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) không có sếp là trải nghiệm như thế nào?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Làm việc trong một tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) không có sếp là trải nghiệm như thế nào?
Nếu 2021 là năm của NFT, thì 2022 sẽ là năm của DAO.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: ANDREW R. CHOW
Dịch: TechFlow intern
Vào tháng Một, nhiều người trên Crypto Twitter tuyên bố rằng nếu năm 2021 là năm của NFT, thì năm 2022 sẽ là năm của DAO.
DAO là viết tắt của "tổ chức tự trị phi tập trung", một dạng cấu trúc tổ chức mới đã nhanh chóng lan rộng trong những năm gần đây cùng với dòng vốn đổ vào không gian tiền mã hóa. DAO là sự mở rộng lời hứa về tính phi tập trung của thế giới tiền mã hóa—thay vì bị sở hữu bởi một cá nhân hay điều hành bởi một hội đồng quản trị, chúng thuộc sở hữu tập thể của các thành viên tham gia và các quy tắc được quyết định, thực thi thông qua biểu quyết bằng hợp đồng thông minh.
Aaron Wright, luật sư kiêm đồng sáng lập Flamingo DAO—một dự án đầu tư vào NFT và các dự án sáng tạo—so sánh DAO như “những chi nhánh có tài khoản ngân hàng”. Ông nói: “Sức mạnh của internet giống như một đàn ong, nó dâng trào ào ạt, nhưng lại thiếu cách hiệu quả để định hướng sức mạnh đó, và tôi tin rằng DAO chính là câu trả lời cho vấn đề này.”
Các tín đồ tin chắc rằng cuối cùng DAO có thể thay thế nhiều công ty truyền thống và trở thành mô hình hợp tác thời đại mới. (Nếu lấy Uber làm ví dụ, hãy tưởng tượng một công ty mà các tài xế cùng sở hữu). Tuy nhiên, phần lớn các DAO hiện nay vẫn tập trung vào các hoạt động liên quan đến tiền mã hóa và Web3. Một số DAO thu thập NFT (như PleasrDAO), thúc đẩy việc trao đổi tiền mã hóa (như Uniswap), xây dựng sản phẩm và công cụ blockchain (như PartyDAO), hoặc ươm tạo và tài trợ cho các nghệ sĩ NFT (như herstoryDAO, The Mint Fund).
Tuy nhiên, những người hoài nghi cũng chỉ ra rằng nhiều DAO không thực sự phi tập trung và có khả năng hạn chế trong việc xử lý độ phức tạp khó đoán của tổ chức con người. Dan Olson, một nhà làm phim video nổi tiếng, lập luận trong video YouTube đình đám của anh mang tên “Line Goes Up - The Problem With NFTs” rằng: “Việc gọi DAO là một cấu trúc cách mạng chỉ là màn khói che mắt, bản chất nó vẫn chỉ là cổ phiếu có quyền biểu quyết.” Một bài báo đăng trên tờ New York Times hồi đầu tháng này cũng đề cập đến những khó khăn mà DAO đang phải đối mặt, bao gồm các vụ tấn công quy mô lớn, tỷ lệ biểu quyết thấp và tranh chấp nội bộ.
Mặc dù một số DAO đã sụp đổ, nhưng vẫn còn những DAO đang âm thầm vận hành, cung cấp một mô hình khác biệt về cách thức tổ chức tại nơi làm việc. dOrg, tổ chức đầu tiên được công nhận hợp pháp tại Mỹ dưới dạng công ty trách nhiệm hữu hạn (LLC), là một trong số đó. Được thành lập chính thức vào năm 2019, dOrg là một công ty phát triển phần mềm nhằm hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng cho các dự án Web3 và tiền mã hóa. Tôi đã phỏng vấn bốn thành viên của DAO này để tìm hiểu sự khác biệt giữa dOrg và các công ty LLC truyền thống, cũng như cách những điểm khác biệt này hỗ trợ hay cản trở công việc của họ.
Cuộc họp điện thoại toàn bộ thành viên dOrg
Không có ban quản lý, mọi người đều là chủ sở hữu công ty
dOrg không có các vị trí quản lý truyền thống (giám đốc điều hành, giám đốc tài chính...) từ trên xuống. Ori Shimony, kỹ sư phần mềm đồng sáng lập công ty, không có chức danh lãnh đạo chính thức nào, chỉ mô tả mình là người “hỗ trợ nghiên cứu và phát triển”.
Thay vào đó, các vai trò trong dOrg mang tính linh hoạt—mọi người chuyển đổi vai trò tùy theo từng dự án. Mỗi người làm việc chính thức cho công ty đều là chủ sở hữu hợp pháp của công ty trách nhiệm hữu hạn “Vermont LLC”, mỗi chủ sở hữu nắm giữ một cổ phần. Quyết định công ty được đưa ra bằng biểu quyết dùng token—token được tích lũy khi hoàn thành dự án cho công ty. (Theo đó, Shimony sở hữu lượng token lớn nhất công ty, khoảng 9%, nhưng kể từ khi thành lập, tỷ lệ này đã và sẽ tiếp tục giảm dần)
Colin Spence, nhà thiết kế sản phẩm toàn thời gian của dOrg, cho biết việc hiểu rõ mô hình sở hữu này là “một cú sốc lớn”. Anh nói: “Gần như ở mọi công ty tôi từng làm, sếp luôn bảo tôi: ‘Tôi thực sự mong bạn sở hữu dự án này’. Nhưng thực tế thì không phải vậy. Giờ đây, mọi thứ tôi xây dựng đều thuộc về tôi. Điều này hoàn toàn thay đổi cách tôi quản lý thời gian của mình.”
Tuy nhiên, công ty này không hoàn toàn phi phân cấp. Các chuyên gia sẽ dẫn dắt từng khía cạnh cụ thể của dự án (ví dụ như kỹ thuật, quản lý dự án...). Nhưng người đứng đầu một dự án này có thể ở dự án tiếp theo lại phải báo cáo với người trước kia là cấp dưới của mình. Shimony nói: “Có sự khác biệt giữa lãnh đạo và quyền lực. Không có ai có thể vẫy đũa phép rồi ra quyết định cả. Nhưng thật sự rất hữu ích khi có một người, hoặc tốt hơn là nhiều người, đưa ra lời khuyên, định hướng và chỉ dẫn.”
Các lập trình viên tự chọn dự án và kiểm soát ngân sách của mình
Thời gian và địa điểm làm việc đều linh hoạt và do cá nhân quyết định. Tôi đã phỏng vấn các nhân viên sống ở ba quốc gia khác nhau, tất cả đều nói họ làm việc không quá 45 giờ mỗi tuần, và nhấn mạnh mức độ tự chủ cao trong việc tìm kiếm dự án, xây dựng mối quan hệ với khách hàng, rồi tổ chức nhóm để thực hiện kế hoạch.
Ví dụ, Magenta Ceiba, quản lý dự án của dOrg, rất đam mê nông nghiệp tái sinh và hỗ trợ nền kinh tế địa phương. Khi cô gặp một câu lạc bộ đầu tư tên AcreDAOS tập trung vào giải quyết các vấn đề này, cô đã viết một đề xuất và nhanh chóng được các holder token của dOrg chấp thuận. Cô nói: “Dự án này có sự đồng thuận về giá trị rất cao. Nhiều kiến tạo viên của dOrg đến từ Venezuela, nên họ hiểu sâu sắc tình trạng khi nền kinh tế sụp đổ.”
Nestor Amest, trưởng nhóm kỹ thuật đến từ Venezuela, cho biết các lập trình viên tự quản lý việc phân bổ ngân sách. Anh nói: “Chúng tôi tự kiểm toán lẫn nhau. Nếu ai đó lạm dụng ngân sách (chuyện này chắc chắn đã xảy ra trong quá khứ), thì đồng nghiệp của người đó có trách nhiệm phản đối khi họ thấy điều gì không đồng tình. Chúng tôi có một cấu trúc rõ ràng quy định cách xử lý nếu xảy ra xung đột.”
Xung đột được hòa giải, sau đó tiến hành biểu quyết
Do thiếu một cơ quan trung ương để giải quyết xung đột, nhân viên trước tiên phải tuân theo nguyên tắc “Giải quyết tranh chấp phi tập trung” của công ty. Đôi khi, một chuyên gia hành chính nhân sự (về cơ bản là nhân viên nhân sự) sẽ đóng vai trò hòa giải. Magenta nói: “Gần đây điều này hoạt động khá tốt. Chúng tôi có một văn hóa thẳng thắn, cởi mở với nhau.”
Việc ý tưởng của chính Shimony bị bác bỏ cũng không phải là hiếm. Anh kể với tôi rằng khi muốn dOrg phát hành token công khai (để nhà đầu tư có thể mua cổ phần tương tự của công ty), ý tưởng của anh đã “chết ngay trong ủy ban” sau vài cuộc gọi thảo luận. Shimony nói: “Tôi đã tranh luận với họ; dOrg quyết định đi theo con đường khác, và tôi rất vui vì điều đó. dOrg chính là như vậy.”
Nếu một quyết định không được giải quyết qua thảo luận, các thành viên DAO sẽ biểu quyết trên blockchain. Spence cho biết công ty trước đây gần như biểu quyết mọi quyết định, dẫn đến “quá tải thông tin. Bạn phải luôn nghĩ rằng mình cần theo dõi sát sao mọi thứ mình đưa ra”. Mặc dù quá trình này có thể là hình thức dân chủ nội tại nhất, nhưng nó cản trở tiến độ, nên công ty bắt đầu trao quyền ra quyết định cho các nhóm nhỏ hơn, chuyên môn hóa hơn.
Phúc lợi sức khỏe của công ty được thuê ngoài
Hiện tại, dOrg hợp tác với Opolis—một công ty cung cấp bảo hiểm y tế cho người lao động kỹ thuật số và lao động tự do—để cung cấp bảo hiểm sức khỏe cho các thành viên ở Mỹ. Ceiba, người sống ở California, cho biết cô muốn vận động công ty khám phá các lựa chọn bảo hiểm riêng, vì “chúng tôi đã có đủ nguồn lực tài chính lành mạnh để bắt đầu xem xét lại vấn đề này.”
Mức lương minh bạch
Trong các vấn đề như mức lương và tài chính, dOrg hướng tới mục tiêu “minh bạch tuyệt đối”. Mọi mức lương và ngân sách đều được ghi chép công khai trên blockchain, mỗi thành viên đều có thể xem nhật ký thanh toán.
Hơn nữa, bất kể nhân viên sống ở đâu trên thế giới, dOrg đều trả lương dựa trên tổ hợp kỹ năng của họ. Amesty, người chuyển từ Venezuela sang Madrid sau khi gia nhập công ty, cho biết trước đây khi cố gắng làm việc cho các tổ chức ở Mỹ Latinh, “họ thường ép các lập trình viên làm việc với mức lương thấp hơn vì biết tình hình ở Venezuela rất khó khăn. Nhưng khi tôi bắt đầu làm việc cho dOrg, tôi cảm thấy quốc tịch của mình không còn quan trọng nữa—điều quan trọng là công việc và những gì tôi mang lại.”
Một hiện tượng thú vị khác là nhân viên làm việc trên một dự án cụ thể có thể chọn nhận thù lao dưới dạng “tiền mặt” hoặc “token đại diện cho quyền sở hữu dự án đó”. Nếu chọn hình thức thứ hai, họ phải hy sinh chi tiêu trước mắt, đặt cược vào việc giá trị token sẽ tăng lên khi dự án trưởng thành.
Ví dụ, Amesty đã giúp xây dựng nền tảng phát triển Polywrap, và anh gần như chọn hoàn toàn nhận thù lao bằng token, những token này sẽ được thực quyền sau 4 năm. “Tôi thực sự tin rằng Polywrap có tiềm năng phát triển rất lớn trong vài năm tới, và tôi muốn là một phần của điều đó. Nó cũng khiến tôi càng muốn làm tốt hơn nữa, vì tôi đã có ‘skin in the game’.”
Công việc xây dựng kỹ năng vẫn chưa hoàn thiện
Về lý thuyết, một công ty có cấu trúc bậc thang phẳng có thể khiến người lao động trì trệ. Trong trường hợp này, nhân viên có thể cảm thấy thiếu động lực để phát triển kỹ năng hay tiến bộ. Để giải quyết vấn đề này, sổ tay của dOrg nhấn mạnh việc “nâng cao kỹ năng” và xây dựng một cấu trúc hợp tác để các nhân viên có kỹ năng khác nhau học hỏi lẫn nhau. Ceiba nói: “Khi mọi người hình thành nhóm, các lập trình viên cấp cao khuyến khích các lập trình viên sơ cấp đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn hoặc học kỹ năng mới. Những người có chuyên môn hoặc kỹ năng cao hơn sẽ được trả lương cao hơn.”
Spence hy vọng quá trình tự nâng cấp sẽ trở nên chính thức hơn, cung cấp một hướng dẫn về các kỹ năng cần nắm vững để lập trình viên có thể đạt được cấp bậc lương và vị trí cao hơn trong dOrg. Anh hình dung một hệ thống mà các lập trình viên có thể đăng ký từng dự án, tích lũy các kỹ năng khác nhau, sau đó được đồng nghiệp đánh giá chéo. Anh nói: “Do đó, cần có một cơ chế liên tục đánh giá hiệu suất của các kiến tạo viên, đảm bảo họ thực sự đang phát triển các kỹ năng cần thiết.” Spence cho biết anh đã từng đề xuất ý tưởng này trước đây và hy vọng có thể thúc đẩy triển khai vào năm tới.
Trước lúc đó, dOrg sẽ tiếp tục nhận các dự án, biểu quyết các đề xuất mới và cố gắng đơn giản hóa quy trình kỹ thuật. “Rất nhiều thứ ban đầu đều là thử nghiệm, và một số việc cần được sắp xếp lại. Nhưng nó đang hoạt động. Và tôi hy vọng mình có thể ở đây thật lâu.” Amesty nói.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
