Marx sẽ đánh giá tiền mã hóa như thế nào?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Marx sẽ đánh giá tiền mã hóa như thế nào?
Nếu như cố nhân Marx còn sống, ông ấy có đồng ý với công nghệ blockchain này không?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Ben Munster
Dịch: TechFlow Intern
Một nhóm nhỏ các phe cánh tả trên mạng vốn đã cực kỳ tò mò về tiền mã hóa (Crypto) lâu nay vẫn luôn đặt ra một câu hỏi lởn vởn trong cộng đồng Crypto Twitter: Nếu Karl Marx còn sống, liệu ông có ủng hộ công nghệ blockchain này không?
Năm ngoái, nhà văn văn hóa cánh tả Hussein Kesvani đã viết một bài mang tên “Cánh tả nên nói về Crypto”, cho rằng Web3 và hệ sinh thái tiền mã hóa của Ethereum, dù tốt hay xấu, đều sẽ “không thể tránh khỏi” thay đổi thế giới.
Vì vậy, ông kêu gọi cánh tả giành lại công nghệ này từ tay những người tự do chủ nghĩa và các nhà tư bản vô chính phủ – những kẻ đang mượn các thuật ngữ và ý tưởng vốn bắt nguồn từ chủ nghĩa xã hội. Trong số đó có Li Jin, một nhà đầu tư mạo hiểm có ảnh hưởng nhất định trong lĩnh vực crypto, tuyên bố mình là học trò của Marx và từng đăng tweet năm ngoái rằng DAO là “hướng đi tiếp theo của phong trào lao động”.
Bạn có thể hình dung, cánh tả ghét điều này đến mức nào. Trong bài viết của mình, Kesvani kêu gọi cánh tả nắm vững các nguyên lý cơ bản của tiền mã hóa để đưa ra lập luận thuyết phục hơn so với các công ty đầu tư mạo hiểm. Ông viết: “Tôi tin rằng việc hình dung ra một tương lai khác đòi hỏi ít nhất phải hiểu biết gì đó về crypto và công nghệ blockchain, không chỉ vì lý do chức năng, mà còn để xem xét ngôn ngữ và phạm vi trao quyền mà internet mới đang sử dụng.”
Tất cả điều này xảy ra khi Web3 đã thu hút sự chú ý lớn từ dòng chính, và trong nội bộ cánh tả – cụ thể là cánh tả cổ điển, chống tư bản nghiêm ngặt – đã xuất hiện sự chia rẽ về việc liệu crypto như một công nghệ có thực sự phù hợp hay không. Nhiều nhà tư tưởng thuộc trường phái cũ, vừa mới tìm hiểu Web3 gần đây, coi nó là hình thái tối hậu của việc tài chính hóa mọi thứ, dù được che đậy dưới lớp vỏ hỗ trợ lẫn nhau và bình đẳng; nhưng thực chất vẫn là cách biểu đạt của giai cấp ăn bám, nhằm định giá từng phân tử oxy. Tuy nhiên, một phe khác lại có quan điểm ôn hòa hơn, thừa nhận những vấn đề thực tế như gian lận và tham lam, nhưng vẫn giữ một mức độ hy vọng nhất định vào các khái niệm như DAO.
Ngay cả trong cộng đồng Ethereum và các cộng đồng liên quan, cũng tồn tại tranh luận về việc liệu hệ tư tưởng mà họ theo đuổi có vô tình nghiêng về cánh tả hay không. Dù về tinh thần, những người theo Ethereum thường thiên tả hơn nhiều so với các tín đồ Bitcoin theo chủ nghĩa tự do, và đã viết vô số bài về quản trị tốt và phân phối tài sản công bằng, họ không phải lúc nào cũng sẵn sàng gắn mình với từ “chủ nghĩa xã hội”, hay ràng buộc chặt chẽ với cánh tả cổ điển.
Crypto chẳng qua chỉ là lời nói nhảm
Những phản ứng tiêu cực như vậy có thể được tìm thấy trên tạp chí Jacobin – nơi từng kiên quyết phớt lờ Web3 (tôi quá lười để thay đổi luân phiên dùng “tiền mã hóa”), sau đó coi ngành này là thứ gây khó chịu và cần phải phản bác. Trong vài tháng gần đây, tạp chí đặc biệt tập trung phá vỡ các lời hoa mỹ về “dân chủ hóa sự giàu có” trong crypto, với một bài viết cho rằng “những phát biểu dạng utopia về tự do, phi tập trung và nền kinh tế sở hữu có thể giúp các nhà đầu tư ngủ ngon vào ban đêm, nhưng về cốt lõi, chúng đơn giản chỉ là một cách quảng bá sản phẩm thế hệ mới cho công chúng”.
Tương tự, một bài viết gần đây khác than phiền về sự tràn lan của “crypto rác” trong bóng đá, đặc biệt là các “token người hâm mộ”, tuyên bố rằng người hâm mộ có “tiếng nói”, nhưng thực tế chỉ đơn thuần là thương mại hóa những thứ vô bổ như tem dán hay “bài ca chiến thắng”.
Một bài khác bác bỏ lập luận rằng NFT có thể mang lại lợi ích cho người sáng tạo, coi sự dư thừa vốn do cơn sốt NFT là sự lệch hướng khỏi cơ hội phân phối lại của cải tốt hơn sau đại dịch Covid-19.
Bài viết khẳng định: “Rất đơn giản, NFT là thứ vớ vẩn.”
Trên bề mặt, việc cánh tả bản năng ghét tất cả các hình thức crypto là dễ hiểu. Họ đặt câu hỏi: công nghệ blockchain như một cơ chế, ngoài việc kéo dài xúc tu độc hại của chủ nghĩa tư bản đại chúng vào mọi tầng nấc của đời sống hiện đại – cả đã và chưa được chiếm lĩnh – thì còn là gì nữa? Mục tiêu hàng đầu của Marx chính là phản đối việc phân bổ sai lầm về tư bản trong chủ nghĩa tư bản, cùng với sự bất chấp thủ đoạn để kiếm lợi nhuận – thì còn gì thúc đẩy lòng tham tư sản hơn Dogecoin? Họ còn bổ sung rằng “sở hữu người dùng” thể hiện qua việc đào Ethereum là ảo tưởng. Người lao động không nắm giữ đòn bẩy công nghiệp, mà chỉ là những dãy số và hình ảnh JPEG.
Thêm nữa, một nửa trong số đó được tài trợ bởi các công ty đầu tư mạo hiểm.
David Broder, biên tập viên của Jacobin, nói với tôi: “Theo tôi, đây là thứ rất giả tạo và không lành mạnh, tôi dường như không nhìn thấy nó có tác dụng xã hội nào cả.”
Sự phản đối này nhận được sự đồng cảm rộng rãi, rõ rệt nhất là video YouTube về NFT được phát hành tháng trước, dài tới 2 giờ và được nghiên cứu kỹ lưỡng, do kênh Folding Ideas sản xuất. Ngay cả giữa những người trung tả cũng có vô số lời chỉ trích, những người bị cánh tả coi thường là “những người trung dung tầm thường”. Các nhà phê bình này phần lớn phớt lờ các vấn đề xã hội vốn có trong thiết kế Web3, mà chỉ tập trung vào những chỉ trích môi trường ở mức tối thiểu, ví dụ như việc giao dịch một NFT tiêu thụ lượng điện tương đương Na Uy/Peru/ Turkmenistan, hoặc một số lý thuyết âm mưu hoàn toàn vô căn cứ. Tôi cũng không biết nữa, biết đâu mấy con khỉ Bored Ape thật sự là công cụ tuyên truyền của phát xít thì sao.
Tương lai thuộc về các bạn
Tuy nhiên, bên cạnh cánh tả, ít nhất một số người đã chấp nhận một vài khía cạnh của công nghệ này, mặc dù thường duy trì khoảng cách thận trọng để né tránh nhiều điểm yếu của nó.
Một số người cho rằng công nghệ này có tiềm năng phản quyền lực, không tin tưởng vào các ngân hàng lớn và nhấn mạnh quyền sở hữu dân chủ trên các nền tảng trực tuyến, thực sự có mối liên hệ gần gũi với cánh tả, dù không hoàn toàn đáng tin cậy.
Ví dụ, các cây bút công nghệ cánh tả Ali Breland và Max Read đều lưu ý rằng trong nền kinh tế hiện đại với sự bất bình đẳng nghiêm trọng, đầu tư vào crypto cũng có tính khả thi như bất kỳ chiến lược kiếm tiền nào khác; nói cách khác, nếu các nhà tư bản trong ngân hàng đầu tư có thể tạo ra tiền bạc vô lý từ hư không tự nhiên, thì tại sao những người khác lại không nên tham gia vào trò lừa đảo này? Nhưng điều này ít hơn là một lập luận ủng hộ crypto, mà nhiều hơn là một sự thỏa hiệp chiến lược.
Liệu có ai trong cánh tả thực sự thích tiền mã hóa?
Lập luận cánh tả hứa hẹn nhất nhằm biện minh cho crypto xoay quanh DAO (tổ chức tự trị phi tập trung). DAO về cơ bản có thể hiểu là một doanh nghiệp thông thường mà những người nắm giữ crypto nhất định có thể tham gia — họ cũng có quyền biểu quyết đối với doanh nghiệp đó — cánh tả (cũng như một số nhóm VC mà chúng ta thấy) đã và đang nói về khả năng của chúng, tức là cái mà bạn thường biết đến với tên gọi “giải phóng người lao động”.
Ngay cả tạp chí Jacobin cũng cho rằng DAO là “thú vị”, nhưng đồng thời đưa ra cảnh báo. Trong số nhiều người ủng hộ DAO theo hướng cánh tả, Austin Robey đã tích cực tham gia phong trào hợp tác nền tảng – nơi người dùng sở hữu dịch vụ kỹ thuật số. Trong một bài viết gần đây, ông cho rằng mô hình token DAO có thể trở thành công cụ hữu ích giúp các hợp tác xã này tìm kiếm hiệu quả và quy mô. Ông bổ sung thêm rằng DAO cũng có thể học hỏi từ các hợp tác xã truyền thống cách tránh những bẫy phổ biến như phân phối bất bình đẳng tài sản token (và quyền biểu quyết), hình thức hóa “cộng đồng” mang tính tự phục vụ, và nhanh chóng thoái hóa thành màn trình diễn chỉ để thu hút đầu tư.
Robey không ngạc nhiên khi thấy các đồng nghiệp cánh tả khác công kích crypto vì lý do môi trường và xã hội, và ông cũng thường đồng tình với một số quan điểm đó. Ông nói: “Nếu bạn quan tâm đến hợp tác xã, tôi khó tưởng tượng bạn lại không quan tâm đến DAO. Chúng ta cần những người tốt, có hy vọng, thử nghiệm và tưởng tượng lại các công nghệ này theo mục tiêu tốt đẹp hơn, chứ đừng để công cụ rơi vào tay những người mà chúng ta không tán thành.”
Robey lấy NFT gây tranh cãi làm ví dụ khác. “Tôi thấy nhiều người quá ám ảnh về NFT, như việc sùng bái mù quáng chúng với nghệ thuật mã hóa trên các mạng cụ thể,” Robey bổ sung. “Họ không nhận ra rằng NFT giống như một thành phần tính toán phổ quát. Chúng không nhất thiết phải là nghệ thuật xấu xí do những kẻ đáng ghét tạo ra; chúng có thể đại diện cho tư cách thành viên không phụ thuộc nền tảng, giúp bạn thoát khỏi sự độc quyền công nghệ của doanh nghiệp.”
Ông nói thêm rằng tiền mã hóa không nhất thiết phải “liên quan đến đầu cơ tài chính, xem mọi thứ như thị trường chứng khoán. Tôi muốn nắm bắt giá trị xã hội của nó.”
Điều thú vị là MolochDAO – phiên bản sơ khai của nhiều DAO ngày nay, có thể coi là khởi nguồn cho sự hồi sinh của DAO – được phát minh bởi Ameen Soleimani, một người phản xã hội chủ nghĩa kiên quyết. Tôi gần đây đã hỏi ông ấy câu hỏi này, và ông ấy khá bực bội. Chủ nghĩa xã hội là chuyên chế, nhà nước là kẻ độc quyền bạo lực, nó cản trở tự do, và không có ép buộc thì chủ nghĩa xã hội là “không thể” thực hiện được.
Với Soleimani, DAO giống như một công cụ phối hợp hậu tư bản, không liên quan đến ý thức hệ. Trong một cuộc phỏng vấn, ông nói: “Nó vượt ra ngoài phạm vi của chủ nghĩa tư bản, sản phẩm của DAO có chút tính trung lập chính trị, nó là sự tối đa hóa phối hợp. Chúng tôi không quan tâm bạn theo đuổi hệ tư tưởng chính trị nào. Điều chúng tôi quan tâm là con người hợp tác hiệu quả như thế nào.”
Để minh họa, Soleimani viện dẫn nguồn gốc của phong trào cypherpunk, cho rằng phong trào này bắt đầu khi các nhà mật mã học trao công nghệ mã hóa cấp quân sự cho cá nhân, để họ có thể “giao tiếp với nhau mà không sợ bị giám sát”. Đây là một triết lý tự do thuần túy, vừa chống tư bản, vừa nằm trong khuôn khổ tư bản.
Tuy nhiên, dù bạn có thích hay không, phần lớn những gì Soleimani tin tưởng hoàn toàn phù hợp với chủ nghĩa xã hội, dù là một nhánh ít được biết đến: chủ nghĩa xã hội tự do – thay vì các công ty từ trên xuống, bạn sẽ có hàng triệu hợp tác xã do người lao động sở hữu, bán cạnh tranh một phần. Nó không thể nói là giống DAO, mà là giống hệt!
Lập luận về DAO như hợp tác xã nghe có vẻ quen thuộc, vì đúng là Li Jin cũng từng đưa ra lập luận tương tự; việc thấy những người cánh tả đi đến cùng kết luận với các nhà đầu tư mạo hiểm quả là điều kỳ lạ. Vì vậy, một số người thẳng thừng bác bỏ công nghệ này (cùng với triết lý giải phóng người dùng-người lao động đi kèm) như một hành vi chiếm đoạt gian trá. Cũng vì vậy mà năm ngoái tôi đã trả lời đầy kiêu ngạo trên Twitter một người cánh tả lạc quan: “Các DAO thực sự thực hiện chức năng đầu tư tập thể, nếu nói chúng là chủ nghĩa xã hội thì không bằng nói chúng là chủ nghĩa tư bản đại chúng trên steroid, nơi mọi người đều là cổ đông.”
Tuy nhiên, không lâu sau, tôi nhận được phản hồi từ một người tên Mat Dryhurst, đồng dẫn chương trình podcast công nghệ theo hướng cánh tả Interdependence, và cũng là một trong những nhà tư tưởng cấp tiến nhất về tiềm năng giải phóng của blockchain.
Dryhurst không đồng ý với tôi rằng DAO, cũng như crypto nói chung, hoàn toàn là công cụ của giai cấp tư bản, và đưa ra một lập luận thú vị. Ông nói: “Tôi nghĩ điều thú vị và hứa hẹn nhất ở crypto là có những nhu cầu mới và các liên minh không trực quan đang được xây dựng. Có thể chưa hoàn hảo, nhưng nó cung cấp thứ gì đó giống như công ty đầu tư mạo hiểm với quyền sở hữu theo giao thức dân chủ lý tưởng, chứ không phải là những yêu cầu tuyệt vời nhưng không thể thực hiện của phe cánh tả.”
Thật là một ý tưởng tuyệt vời! Về một mặt nào đó, Dryhurst đang diễn giải lại tư tưởng xã hội chủ nghĩa cổ điển, rằng cơ sở kỹ thuật do chủ nghĩa tư bản đặt nền móng sẽ nâng đỡ cho tương lai của người lao động. Và nếu tiền mã hóa khiến việc xây dựng những thứ định hướng cánh tả trở nên sinh lời, ví dụ như hợp tác xã, thì những nhà đầu tư mạo hiểm như Li Jin sẽ vô tình đứng về phía đấu tranh giai cấp.
Cũng như ẩn dụ của Marx rằng giai cấp tư sản sẽ bán cho bạn sợi dây thừng để treo cổ họ – nhưng trong trường hợp này, giai cấp tư sản là công ty đầu tư mạo hiểm Andreessen Horowitz, đang bán cho bạn một token DAO mang tính đầu cơ.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
