Đồng sáng lập MetaMask đã rời đi, để lại một con cáo nhỏ được đưa vào bản cáo bạch IPO

Tác giả: Kuli, TechFlow

Người tạo ra chú cáo nhỏ này không còn muốn tiếp tục xây dựng nữa.

Ngày 23 tháng 4, Dan Finlay – đồng sáng lập MetaMask – chính thức rời khỏi Consensys, khép lại chặng đường phát triển kéo dài mười năm. Lý do được nêu ra là kiệt sức nghề nghiệp và mong muốn dành nhiều thời gian hơn cho gia đình.

MetaMask có lẽ là ứng dụng sản phẩm nổi bật nhất trong thế giới tiền mã hóa. Biểu tượng chú cáo cam ấy gần như ai từng cài ví tiền mã hóa đều biết. Năm 2016, Finlay và đồng sáng lập khác là Aaron Davis đã phát triển tiện ích mở rộng trình duyệt này bên trong Consensys, giúp người dùng bình thường tương tác với mạng Ethereum mà không cần chạy một nút đầy đủ (full node).

Sau mười năm, theo thống kê từ nhiều nền tảng bên thứ ba, số lượt cài đặt toàn cầu vượt mốc một trăm triệu, người dùng hoạt động hàng tháng đạt khoảng 30 triệu, và tính năng hoán đổi (swap) đã tạo ra tổng doanh thu phí hơn 325 triệu USD.

Lật lại thông tin công khai, tôi nhận thấy Finlay gần như chưa từng trả lời phỏng vấn nào trong suốt thập kỷ qua. Trước đây ông từng viết mã tại Apple, bản chất vẫn là một kỹ sư – chứ không phải kiểu người ra ngoài xây dựng hình ảnh cá nhân.

Những người như vậy khi nói mình “mệt”, thường là thật sự đã mệt. Chỉ điều khiến thời điểm ông rời đi khó tránh khỏi suy đoán thêm.

Vài tháng trước, Consensys đã mời JPMorgan Chase và Goldman Sachs làm cố vấn cho kế hoạch IPO. Theo báo cáo của Axios, mục tiêu là niêm yết sớm nhất trong năm nay.

Vòng gọi vốn gần nhất của công ty vẫn là vào năm 2022, khi định giá đạt 7 tỷ USD. Kể từ đó, ít nhất hai đợt cắt giảm nhân sự đã diễn ra. Còn đồng tiền mã hóa $MASK thì từ năm 2021 đã liên tục được “rêu rao” sẽ ra mắt – nhưng thực tế đến nay đã trôi qua năm năm mà vẫn chưa thấy động tĩnh gì.

Việc ví phát hành token dường như chẳng còn quá cấp thiết; đáng lo ngại hơn là chú cáo nhỏ này dường như cũng chẳng còn quá cần thiết đối với người dùng nữa.

Được mặc định – nhưng không còn là lựa chọn bắt buộc

Trước kia, bước đầu tiên trong tài liệu hướng dẫn phát triển của rất nhiều dApp thường viết: “Vui lòng cài đặt MetaMask trước tiên”. Đây là ví mặc định của ngành, giống như trình duyệt Internet Explorer màu xanh dương trên màn hình máy tính Windows cách đây một thập kỷ.

Vấn đề nằm ở chỗ: “giá trị mặc định” và “lựa chọn ưu tiên” từ lâu đã không còn đồng nhất.

Công ty Phantom ban đầu chỉ tập trung phát triển ví Solana, sau đó mở rộng sang Ethereum và Bitcoin. Tháng 1 năm 2025, họ huy động thành công 150 triệu USD trong vòng gọi vốn C, định giá 3 tỷ USD.

Theo tính toán của whales.market dựa trên dữ liệu chuỗi, doanh thu thường niên của Phantom đạt khoảng 108 triệu USD; trong khi con số tương ứng của MetaMask chỉ vào khoảng 46 triệu USD – thấp hơn hơn gấp đôi dù Phantom ra đời muộn hơn MetaMask tới năm năm.

Phantom khởi nghiệp trên Solana từ năm 2021, kịp tận dụng trọn vẹn giai đoạn phục hồi rồi bùng nổ của hệ sinh thái Solana. Theo thống kê của Helius, khối lượng giao dịch DEX trên Solana năm 2024 đã vượt qua Ethereum; tổng doanh thu từ các ứng dụng trên chuỗi năm 2025 đạt 2,39 tỷ USD, tăng 46% so với năm trước; và 725 triệu ví mới đã thực hiện giao dịch Solana đầu tiên trong năm 2025. Những người dùng này khi bước chân vào hệ sinh thái, Phantom đã sẵn sàng chờ đón ngay cửa.

Còn MetaMask thì sao? Hỗ trợ gốc (native support) cho Solana mới chỉ được triển khai vào tháng 5 năm 2025. Trước đó, nếu người dùng muốn sử dụng MetaMask để tương tác với Solana, họ buộc phải cài thêm một tiện ích mở rộng bên thứ ba tên là Snaps – trải nghiệm lúc ấy gần như việc cài nhân Chrome vào trình duyệt IE…

Trong năm năm ấy, Solana – một chuỗi từng suýt “chết” sau vụ sụp đổ của FTX – đã vươn lên trở thành chuỗi có khối lượng giao dịch lớn nhất. Cùng với đà tăng trưởng đó, định giá của Phantom cũng leo thang: đầu năm 2025, họ huy động được 150 triệu USD trong vòng C, định giá 3 tỷ USD.

Tác giả cho rằng sự chậm trễ của MetaMask không phải do hạn chế về mặt kỹ thuật, mà còn xuất phát từ một vấn đề danh tính. MetaMask là “con cưng” của Ethereum; còn công ty mẹ Consensys do Joe Lubin – đồng sáng lập Ethereum – thành lập.

Vì thế, việc hỗ trợ Solana đối với Phantom là mở rộng phạm vi, còn với MetaMask lại mang hàm ý phản bội. Đến khi tốc độ tăng trưởng của hệ sinh thái Ethereum thực sự chậm lại, buộc phải đa chuỗi, thì “cửa sổ cơ hội” đã khép lại từ lâu.

Dĩ nhiên, khả năng tương thích của MetaMask trong hệ sinh thái Ethereum vẫn là mạnh nhất: hầu như mọi dApp trên các chuỗi EVM đều lấy nó làm tùy chọn mặc định để kiểm thử; con số 30 triệu người dùng hoạt động hàng tháng là hoàn toàn có thật.

Nhưng mức độ gắn bó này không bắt nguồn từ năng lực sản phẩm, mà từ chi phí chuyển đổi. Trong khi chi phí chuyển đổi chỉ có thể ngăn người dùng cũ rời đi – chứ không thể ngăn người dùng mới không đến.

Một người bắt đầu tham gia vào thế giới blockchain vào năm 2025, khi cài ví, khả năng cao bạn bè sẽ giới thiệu một cái tên khác – chứ không còn là MetaMask nữa.

Chú cáo nhỏ đang chờ giá

Sản phẩm đang tụt hậu, người sáng lập đang rời đi – nhưng Consensys lại đang chuẩn bị IPO.

Theo báo cáo của Axios, vào tháng 10 năm 2025, Consensys đã mời JPMorgan Chase và Goldman Sachs đảm nhiệm vai trò cố vấn IPO, với mục tiêu niêm yết sớm nhất trong năm nay. Nếu thành công, đây sẽ là công ty đầu tiên gắn bó sâu sắc với hạ tầng lõi của Ethereum được niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ.

Nhưng ngay trong cùng năm mời các ngân hàng đầu tư, Consensys đã phải tiến hành ít nhất hai đợt cắt giảm nhân sự.

Tháng 10 năm 2024, công ty cắt giảm 20% nhân sự – tương đương khoảng 160 người; CEO Joe Lubin lý giải nguyên nhân là áp lực kinh tế vĩ mô và bất định về quy định. Đến giữa năm 2025, một đợt cắt giảm khác lại được tiến hành – lần này lý do đưa ra là “đẩy mạnh lợi nhuận”.

Trên cộng đồng tìm việc nổi tiếng quốc tế Glassdoor, đánh giá của nhân viên thậm chí còn tệ hơn cả việc cắt giảm nhân sự.

Có người viết: “Công ty cắt giảm nhân sự ít nhất hai lần mỗi năm – toàn bộ những người bị sa thải đều là nhân sự tuyến đầu đóng góp trực tiếp, trong khi ban lãnh đạo thì chưa từng bị đụng đến.” Một người khác kể: “Sau khi chia sẻ nguyện vọng thăng tiến với cấp trên, tên tôi liền xuất hiện ngay trong danh sách sa thải đợt tiếp theo.”

Không rõ những đánh giá này có bao nhiêu phần là cảm xúc, bao nhiêu phần là sự thật. Nhưng một công ty vừa tiến hành cắt giảm nhân sự quy mô lớn ngay trước thời điểm chạy đua IPO, đồng thời tinh thần nhân viên rơi xuống đáy – bản thân điều đó đã là một tín hiệu.

Rồi là câu chuyện về token MASK.

Năm 2021, Lubin đăng một dòng tweet “Wen $MASK?” – cộng đồng lập tức sôi sục. Năm 2022, ông tiếp tục giải thích rằng sẽ phát hành token kết hợp với DAO nhằm thúc đẩy “sự phi tập trung từng bước”. Đến tháng 5 năm 2025, trong cuộc phỏng vấn với The Block, khi được hỏi về thời điểm ra mắt token, câu trả lời của Finlay đã trở thành có thể thôi.

Với người dùng, token MASK là một củ cà rốt treo phía trước – để bạn tiếp tục sử dụng, tiếp tục tương tác, tiếp tục cung cấp dữ liệu trên chuỗi cho MetaMask. Còn với Consensys, token là một lá bài chưa tung ra – nhưng cần được chơi trước thời điểm IPO.

Phát hành quá sớm sẽ làm loãng câu chuyện định giá; phát hành quá muộn sẽ khiến cộng đồng mất kiên nhẫn. Giờ đây, đồng sáng lập đã rời đi, token vẫn chưa ra mắt, còn IPO thì sắp tới nơi.

Năng lực cạnh tranh sản phẩm của MetaMask đang suy giảm – xu hướng này khó có thể đảo ngược trong ngắn hạn. Tuy nhiên, mức độ nhận diện thương hiệu của MetaMask vẫn còn rất cao; chú cáo cam ấy vẫn là biểu tượng tiền mã hóa dễ nhận biết nhất toàn cầu.

Tốc độ suy giảm giá trị thương hiệu và giá trị sản phẩm là khác nhau – giá trị thương hiệu thường suy giảm chậm hơn.

Với các doanh nghiệp tiền mã hóa, IPO thường không bán sản phẩm, mà bán thương hiệu kèm câu chuyện kể: “Hạ tầng Ethereum”, “Cửa ngõ Web3”, “Ví tự quản lý lớn nhất toàn cầu”… Những nhãn mác này vài năm trước vẫn còn rất hiệu quả trên các bản trình bày (PPT) trong các buổi roadshow. Bản thân Lubin – đồng sáng lập Ethereum – cũng đã là một “tấm hào quang” tự nhiên trước mắt các nhà đầu tư truyền thống.

Vì thế, lựa chọn của Consensys là: tranh thủ khi thương hiệu còn giá trị, khi “cửa sổ quy định” vẫn còn mở, khi Phố Wall vẫn còn nhiệt huyết với hạ tầng tiền mã hóa – để “đóng gói” MetaMask vào một công ty niêm yết, và để thị trường thứ cấp định giá nó.

Im lặng không phải vàng

Việc đồng sáng lập Finlay rời đi đã gây phản ứng khá lặng lẽ trong giới crypto. Không có bài viết tiễn biệt dài đăng tải tràn ngập mạng xã hội, cũng không có những cảm thán kiểu “một thời đại đã khép lại”; phần lớn người thậm chí còn chẳng quan tâm đến tin tức này.

Mức độ bàn tán về việc rời đi của đồng sáng lập MetaMask còn kém sôi nổi hơn cả việc một KOL nào đó phàn nàn về quà tặng bị “rút ruột” tại hội nghị ở Hồng Kông.

Điều này bản thân nó đã nói lên một điều gì đó.

MetaMask là một trường hợp hiếm gặp trong ngành tiền mã hóa: nó sở hữu thương hiệu lớn nhất ngành, nhưng các nhà sáng lập của nó gần như không hề có thương hiệu cá nhân nào cả.

Trong một ngành mà nhà sáng lập chính là tài nguyên marketing lớn nhất, hai người đồng sáng lập MetaMask lại chọn cách “ẩn mình”. Sản phẩm thay họ lên tiếng – cho đến khi sản phẩm không còn đủ sức để nói.

Tác giả cho rằng câu chuyện MetaMask, về bản chất, là một câu chuyện về “sự mặc định”.

Trong ngành công nghệ, trở thành lựa chọn mặc định là lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ nhất – nhưng đồng thời cũng là liều thuốc gây mê nguy hiểm nhất. Khi bạn là lựa chọn mặc định, sự tăng trưởng người dùng không đòi hỏi bạn phải làm gì cả – nó sẽ tự đến.

Nhưng sự tăng trưởng ấy sẽ che giấu thực tế sản phẩm đang già cỗi. Đến khi bạn nhận ra người dùng đang rời đi, thì thực tế họ đã rời đi từ rất lâu rồi.

Internet Explorer từng là trình duyệt mặc định – nhưng đã thua trước Chrome. Nokia từng là điện thoại mặc định – nhưng đã thua trước iPhone.

Windows Media Player từng là trình phát mặc định – nhưng đã thua trước tất cả. Khi những sản phẩm này thất bại, thị phần của chúng vẫn còn cao, mức độ nhận diện thương hiệu vẫn còn mạnh – nhưng người dùng mới đã không còn chọn chúng nữa.

MetaMask hiện đang đứng đúng ở vị trí ấy. Người dùng hiện tại vẫn còn, thương hiệu vẫn vang, nhưng người dùng mới đã chuyển sang nơi khác. Kế hoạch IPO của Consensys, xét cho cùng, là biến người dùng hiện tại thành giá trị thực.

Ở giai đoạn giá trị thương hiệu cao hơn giá trị sản phẩm, việc bán đi quả thực là lựa chọn hợp lý.

Vào ngày Finlay rời đi, MetaMask vừa ra mắt một tính năng nâng cao về quyền hạn mang tên ERC-7715. Ông nói mình rất mong chờ được trải nghiệm tính năng này với tư cách một người dùng bình thường.

Khi người sáng tạo ra một sản phẩm trở thành một người dùng bình thường của chính sản phẩm ấy – có lẽ đây là cách chia tay giản dị và lặng lẽ nhất trong toàn ngành tiền mã hóa.

Nhưng với MetaMask, năm tới còn bao nhiêu người dùng bình thường sẽ mỗi ngày mở ra chú cáo nhỏ ấy? Bạn vẫn đang dùng nó chứ?