a16z: Tại sao các tác nhân AI cần tiền ổn định để thực hiện thanh toán B2B?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
a16z: Tại sao các tác nhân AI cần tiền ổn định để thực hiện thanh toán B2B?
Các stablecoin có thể hoạt động ngay từ ngày đầu tiên, ngay cả khi không có thỏa thuận thương gia được thương lượng hoặc các điều khoản B2B phức tạp.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Sam Broner, a16z crypto
Biên dịch: AididiaoJP, Foresight News
Khi bạn bước vào một chợ (bazaar) với tư cách là một du khách, bạn sẽ chứng kiến cảnh tượng sau: người người tấp nập, chăm chú ngắm nghía hàng hóa, so sánh sản phẩm, thử mẫu và mặc cả từng món với mỗi chủ quầy. Cảnh tượng này trông giống như những giao dịch đơn lẻ, mỗi lần tương tác đều là một cuộc thương lượng nhỏ, trong đó niềm tin được thiết lập thông qua tiền mặt cầm trên tay hoặc qua thẻ ngân hàng để trao đổi giá trị.
Nhưng đây không phải là cách phần lớn các giao dịch diễn ra tại chợ. Hãy quan sát kỹ hơn: đa số mọi người là dân địa phương, họ đi thẳng tới những cửa hàng yêu thích của mình. Chủ nhà hàng ghé thăm bạn bè của anh ta: người bán thịt, người bán cá và chủ trang trại. Thợ may tìm đến thợ cơ khí, thợ dệt và nghệ nhân thủ công. Cả hai bên đều thanh toán theo hình thức tín dụng.
Khi chúng ta bàn về cách thức các tác tử thông minh (smart agent) sẽ thực hiện thanh toán, chúng ta thường mặc định suy nghĩ như một du khách.
Thế nhưng các tác tử thông minh lại hành xử như những cư dân bản địa. Những đặc điểm khiến tác tử thông minh khác biệt so với con người—khả năng sao chép vô hạn, khả năng điều phối linh hoạt tài nguyên và chi phí khởi tạo bằng không—có nghĩa là chỉ cần một số lượng nhỏ tác tử thông minh cũng có thể chiếm lĩnh thị trường ngách. Ngay cả khi việc xây dựng tác tử thông minh ngày càng dễ dàng hơn, thì các mối quan hệ, đối tác và sự tin cậy vẫn đóng vai trò then chốt trong việc tạo nên trải nghiệm vượt trội. Một tác tử thông minh thống lĩnh thị trường không cần “đường ray thanh toán dành cho du khách”. Thay vào đó, họ cần các mối quan hệ với nhà cung cấp, vốn lưu động và tín dụng.
Điều này sẽ trông như thế nào? Khi các tác tử thông minh hội tụ thành các nền tảng mang tính doanh nghiệp, thanh toán cho tác tử cần chuyển từ mô hình thanh toán lẻ (retail payment) sang các điều khoản B2B đã được thỏa thuận trước và hệ thống tín dụng—một cơ hội mà mô hình hiện tại chưa đáp ứng đầy đủ. Đây chính là “cửa sổ cơ hội” cho thế hệ đường ray thanh toán tiếp theo—ví dụ như stablecoin—nếu các doanh nhân có thể phát triển các giải pháp xuất sắc cho các bối cảnh thanh toán mới như tác tử thông minh, thanh toán theo luồng (streaming payment), và các hoạt động kinh doanh toàn cầu quy mô lớn nhưng giá trị mỗi giao dịch thấp.
Bài viết này sẽ trình bày quan điểm trên theo ba phần: (1) Tác tử thông minh khác biệt với con người như thế nào, và những khác biệt này định hình chiến lược thanh toán dẫn đến thành công ra sao; (2) Vì sao các phương pháp hiện tại còn thiếu sót; và (3) Thế hệ đường ray thanh toán tiếp theo cần xây dựng những gì để giành chiến thắng.
Tác tử thông minh khác biệt với con người như thế nào?
Để hiểu rõ về tác tử thông minh và thanh toán, chúng ta cần xem xét hai câu hỏi: Hành vi của tác tử thông minh sẽ giống con người hay giống doanh nghiệp? Và tác tử thông minh sẽ chơi theo “trò chơi dài hạn” hay “trò chơi ngắn hạn”?
Tác tử thông minh sẽ giống doanh nghiệp hơn, xây dựng các mối quan hệ lâu dài với nhà cung cấp và đối tác. Chúng sẽ là những phiên bản được tùy chỉnh nhẹ trên một cấu trúc doanh nghiệp lớn hơn—giống như một hướng dẫn viên hoàn hảo trong một công ty du lịch uy tín, hoặc một thương hiệu nhượng quyền điều chỉnh sổ tay vận hành để phù hợp khẩu vị địa phương mà không cần đàm phán lại toàn bộ chuỗi cung ứng.
Vì sao hành vi của tác tử thông minh lại giống doanh nghiệp?
Trước hết, trải nghiệm tốt nhất luôn được thiết kế kỹ lưỡng. Tôi không muốn một tác tử cứ loay hoay ở quầy thanh toán, dạo quanh nhà cung cấp, so giá và mặc cả. Tôi muốn một tác tử đã hoàn tất những công việc ấy—một tác tử biết rõ nhà cung cấp nào đáng tin cậy, đã thương lượng xong giá cả và có thể thanh toán ngay lập tức. Đó là một mối quan hệ kinh doanh, chứ không phải giao dịch kiểu du khách.
Thực tế, các tác tử do con người đảm nhiệm đã tồn tại: rõ ràng là các công ty du lịch, ngoài ra còn có các đại lý văn học, đại lý điện ảnh, đại lý đồng hồ, môi giới bất động sản, v.v. Các tác tử này xây dựng những mối quan hệ then chốt, đa vòng—với nhà xuất bản, hãng phim, nhà phân phối đồng hồ hoặc tổ chức cho vay thế chấp—và mỗi giao dịch đều được tùy chỉnh dựa trên nền tảng quan hệ này.
Thứ hai, tác tử thông minh có thể sao chép vô hạn, nhưng doanh nghiệp quy mô lớn (cùng những lợi thế của nó) thì không. Những tác tử thông minh tốt nhất sẽ khai thác lợi ích và chi phí từ quy mô doanh nghiệp: chi phí tính toán rẻ hơn, giá mua từ nhà cung cấp tốt hơn, tích hợp sâu hơn và các thành phần ổn định hơn. Quy mô tạo ra quy mô: một công ty du lịch đặt vé máy bay một triệu chuyến mỗi năm sẽ nhận được điều khoản ưu đãi từ hãng hàng không tốt hơn nhiều so với một công ty chỉ đặt mười chuyến.
Chúng ta đã chứng kiến điều này rồi. Chỉ ChatGPT mới có kênh để đàm phán quan hệ hợp tác với các công ty như Shopify, Amazon và Expedia. Còn các startup nhỏ bị kẹt trong việc sử dụng trình duyệt tự động hoặc reverse-engineer API, đồng thời phải chịu mức phí theo mô hình bán lẻ.
Đây chính là lý do vì sao các tác tử thông minh sẽ hội tụ, hoặc ít nhất là phần lớn chúng sẽ được xây dựng trên các nền tảng lớn hơn. Việc xây dựng tác tử thông minh rất dễ, nhưng luật kinh tế học lại nghiêng về việc chỉ một vài tác tử thông minh trong mỗi lĩnh vực chuyên biệt có thể giành chiến thắng—mỗi tác tử đều sở hữu mạng lưới quan hệ sâu rộng với nhà cung cấp và biên lợi nhuận đủ lớn để tái đầu tư vào trải nghiệm tốt hơn. Và một tác tử chuyên biệt theo ngành, có quan hệ sâu rộng với nhà cung cấp, có thể phối hợp cùng tác tử của người dùng để mang lại trải nghiệm “hai trong một”.
Hai loại quan hệ thanh toán
Nếu tác tử thông minh hành xử như một doanh nghiệp, thì cần thiết kế hai loại quan hệ thanh toán: người dùng → tác tử, và tác tử / nền tảng tác tử / “hướng dẫn viên” của tác tử → nhà cung cấp.
Người dùng trả tiền cho tác tử—có thể thông qua đăng ký, trả theo từng nhiệm vụ, hạn mức tín dụng hoặc cấp quyền truy cập vào tài khoản người dùng cho tác tử. Còn tác tử sẽ trả tiền cho nhà cung cấp theo các điều khoản B2B đã thỏa thuận, giá theo lô, hóa đơn thanh toán net-30 hoặc thông qua tác tử phụ. Dựa trên chi tiêu thương mại hiện tại, tác tử đôi khi cũng sử dụng đường ray thanh toán lẻ để trả tiền cho nhà cung cấp, nhưng ngay cả khi vậy, tỷ lệ này cũng chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng chi tiêu.
Thực tế, đây chính là cách thẻ tín dụng hoạt động ngày nay: ngân hàng phát hành duy trì quan hệ bán lẻ với người tiêu dùng, chịu rủi ro, xây dựng chương trình thưởng tùy chỉnh và cung cấp tín dụng. Ngân hàng thu hộ duy trì quan hệ thương mại với merchant, bao gồm đàm phán điều khoản, chuyển khoản theo lô và các cuộc trao đổi phức tạp về vốn lưu động.
Tác tử và thẻ tín dụng: Sự kết hợp hoàn hảo theo phong cách McKinsey
Như nhiều người đã nói, thẻ tín dụng thực sự là một sản phẩm thanh toán khá hợp lý cho các trường hợp sử dụng tác tử. Thẻ tín dụng được chấp nhận rộng rãi; các khoản thanh toán từ 20–1.000 USD được coi là hợp lý; và thẻ tín dụng vốn đã tích hợp sẵn các chức năng trọng tài, hủy giao dịch và số hóa.
Thẻ tín dụng còn có sao kê hàng tháng—đây là cơ hội then chốt để người tiêu dùng nắm rõ mình đã chi tiêu những gì. Khái niệm này chắc chắn sẽ được cải tiến khi các tác tử thông minh thay thế những đứa trẻ đang nghịch iPad trở thành nguyên nhân chính gây chi tiêu ngoài ý muốn.
Tuy nhiên, tồn tại hai vấn đề: thứ nhất, về mặt công nghệ, thẻ tín dụng không phù hợp với tác tử; thứ hai, mô hình phí của thẻ tín dụng đẩy ngành này vào tình thế “bẫy người sáng tạo” kinh điển.
Công nghệ thẻ tín dụng khó nâng cấp
Hầu như toàn bộ công nghệ thẻ tín dụng đều được thiết kế dựa trên giả định có sự can dự của con người: một người phê duyệt, một lớp giao diện người dùng và một loại thanh toán truyền thống (một lần hoặc đăng ký). Stripe Link, Visa 3D và hàng chục sản phẩm khác nhằm “ảo hóa” thẻ tín dụng—cho phép bạn lưu thẻ trên website để mua hàng trong tương lai hoặc đăng ký thẻ để mua hàng định kỳ hàng tháng—giờ đây cuối cùng cũng vận hành trơn tru, nhưng phải mất hơn 15 năm để công nghệ này phát triển.
Việc áp dụng tác tử diễn ra quá nhanh, khiến hàng ngàn PSP, hệ thống POS, merchant và đầu cuối khách hàng không kịp nâng cấp chậm chạp giao diện, khả năng lập trình và hệ thống phát hiện gian lận cho quy trình thanh toán mới này.
Thẻ tín dụng kém hiệu quả cả với giao dịch giá cao lẫn giá thấp
Hãy tưởng tượng một tác tử thanh toán theo luồng cho nhà cung cấp dịch vụ tính toán, hoặc thực hiện thanh toán vi mô (micropayment) cho việc truy cập API. Cả hai loại thanh toán này đều không thể chạy trên đường ray thẻ tín dụng. Thứ nhất, Visa không hỗ trợ thanh toán dưới một xu; thứ hai, mô hình kinh tế của họ dự kiến mức phí cố định là 30 xu cho mỗi giao dịch. Visa hoàn toàn có thể phát triển công nghệ hỗ trợ thanh toán theo luồng hoặc vi mô, nhưng thuyết phục các bên liên quan chấp nhận mức doanh thu thanh toán thấp hơn sẽ khó khăn hơn nhiều.
Vấn đề nghiêm trọng hơn là thẻ tín dụng đang rơi vào “bẫy người sáng tạo”. Mặc dù quan hệ với người dùng và yêu cầu thanh toán của thẻ tín dụng khá giống với thanh toán cho tác tử, nhưng thanh toán cho tác tử thường nằm ngoài phạm vi 20–1.000 USD. Tệ hơn nữa, nhiều tình huống ban đầu liên quan đến thanh toán phí API—những khoản phí này khó hoàn lại hoặc dễ bị bán lại (gian lận).
Ngay cả khi vượt ra ngoài thẻ tín dụng, các đường ray truyền thống vẫn sẽ giữ một vị trí nhất định trong tương lai.
Các phương thức thanh toán hiện tại vẫn còn vai trò
Khi các tác tử thông minh hội tụ thành các nền tảng mang tính doanh nghiệp, phần lớn chi tiêu quy mô lớn sẽ chuyển sang các điều khoản B2B đã thỏa thuận trước: hóa đơn, thanh toán net-30, chiết khấu và hạn mức tín dụng. Trong thế giới ấy, “đường ray thanh toán” có thể là bất cứ thứ gì—thường là một khoản thanh toán bất đồng bộ bình thường trên đường ray truyền thống. Phí được phân bổ vào các giao dịch lớn hơn, còn vốn lưu động có thể được thương lượng giữa hai doanh nghiệp.
Nhưng tác tử sẽ không chỉ tồn tại trong thế giới ấy. Các tác tử đang xuất hiện, và chúng đang vận hành trong những lĩnh vực mà các phương thức thanh toán truyền thống không hiệu quả: thiết lập quan hệ lần đầu, thanh toán xuyên biên giới, đơn giản hóa việc đối soát phức tạp, các mô hình tác tử – nhà cung cấp mới, thanh toán tức thời nhằm giảm chi phí vay và cho vay vi mô.
Trong các tình huống này, stablecoin là lựa chọn thanh toán tốt hơn, và quan trọng hơn, việc xây dựng các tính năng thế hệ tiếp theo trên nền tảng tiền tệ lập trình được sẽ dễ dàng hơn nhiều so với việc xây dựng trên cơ sở hạ tầng truyền thống. Các mối quan hệ mới được thiết lập bằng stablecoin sẽ trở thành những mối quan hệ cũ vẫn tiếp tục sử dụng stablecoin. Theo thời gian, khi các nền tảng thanh toán stablecoin hoàn chỉnh đi vào hoạt động, stablecoin—đã rẻ hơn, nhanh hơn và toàn cầu hơn—rất có thể sẽ chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng thể giải pháp thanh toán.
Cơ hội cho công nghệ thanh toán mới
Để hiểu điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, chúng ta nên tập trung vào những công nghệ phù hợp nhất với các trường hợp sử dụng đang tăng trưởng mạnh mẽ.
Stablecoin—được bảo đảm 1:1 bằng tài sản thanh khoản cao, nhanh hơn, rẻ hơn và toàn cầu hơn—là một nền tảng mới có thể đáp ứng nhu cầu của các phân khúc thương mại hiện chưa được phục vụ đầy đủ, ví dụ như thanh toán quốc tế và thanh toán theo luồng. Các stablecoin chủ chốt là lập trình được, và các tính năng then chốt như trọng tài, sao kê hàng tháng (hoặc hàng giờ), tín dụng, escrow và thanh toán có điều kiện có thể được mở rộng linh hoạt để hỗ trợ nhiều trường hợp sử dụng mới. Khác với thanh toán ngân hàng hay thẻ, thanh toán stablecoin có thể dễ dàng tích hợp vào API, cơ sở dữ liệu và quy trình thanh toán của tác tử, từ đó đơn giản hóa đáng kể việc đối soát, phê duyệt và đăng ký—một lợi thế cực lớn đối với các doanh nhân đang vội vàng xây dựng mô hình kinh doanh tác tử.
Ở cấp độ thực tiễn, stablecoin giải quyết bài toán kinh tế đơn vị (unit economics) của thẻ tín dụng trong các trường hợp cực đoan. Không có mức phí tối thiểu 30 xu, nên thanh toán vi mô trở nên khả thi. Không có phí ăn mòn lợi nhuận từ các khoản chuyển tiền lớn, một tác tử thanh toán 0,001 USD mỗi giây cho nhà cung cấp dịch vụ tính toán và một nhà sản xuất thanh toán hóa đơn nhà cung cấp trị giá 50.000 USD có thể sử dụng cùng một đường ray. Sự linh hoạt này cực kỳ quan trọng khi các kỹ sư và doanh nhân cân nhắc nền tảng tiếp theo để xây dựng.
Xây dựng thêm cơ sở hạ tầng stablecoin
Phản bác phổ biến nhất đối với việc sử dụng stablecoin là chi phí nạp/rút tiền cao. Điều này đúng với những “du khách” không am hiểu, nhưng khi người dùng được “hướng dẫn viên”—tức là tác tử—đi kèm và hỗ trợ, vấn đề này sẽ biến mất. Hướng dẫn viên có thể giúp du khách đổi tiền và thực hiện đúng giao dịch cần thiết, đồng thời tiết kiệm chi phí giao dịch.
Khi chúng ta bổ sung chức năng sao kê và trọng tài vào hệ thống “hướng dẫn viên” hỗ trợ stablecoin, chúng ta gần như đã có được hệ thống mong muốn.
Hãy tưởng tượng bạn đang mua sắm tại cửa hàng Dell. Bạn duyệt qua nhiều thương hiệu, chọn hàng và cuối cùng thanh toán tại một quầy thu ngân thống nhất. Cửa hàng xử lý việc phân bổ thanh toán phức tạp cho từng thương hiệu. Tác tử cần mô hình tương tự: một chế độ xem thống nhất về danh sách hàng chờ mua từ nhiều nhà cung cấp, cho phép phê duyệt toàn bộ lô hàng chỉ bằng một cú nhấp chuột. Người dùng nhìn thấy dòng thông báo “tác tử của bạn muốn đặt vé máy bay, đặt phòng khách sạn và thuê xe”—chứ không phải ba quy trình thanh toán riêng biệt. Nền tảng tác tử xử lý quan hệ với nhà cung cấp, còn người dùng xử lý ý định. Người dùng có thể phê duyệt, xem lại hoặc phản đối giao dịch.
Thẻ tín dụng làm rất tốt chức năng trọng tài, nhưng các đường ray mới cũng cần tích hợp thêm lớp này. Trọng tài dễ thực hiện nhất khi hàng hóa có giá cao hoặc dễ hoàn trả: vé máy bay trong cửa sổ hủy 24 giờ, gói đăng ký chưa bắt đầu, hoặc hàng xa xỉ mang lại lợi nhuận cao—nhà cung cấp có thể chấp nhận hủy giao dịch. Nhưng các tình huống tác tử đầu tiên thường liên quan đến hàng hóa kỹ thuật số có lợi nhuận thấp, ví dụ như sức mạnh tính toán, lượt gọi API hoặc giao đồ ăn.
Tóm tắt
Tác tử thông minh sẽ không thanh toán như một du khách. Chúng sẽ thanh toán như một cư dân bản địa—thông qua quan hệ, tín dụng và các giao dịch lặp lại. Điều này có nghĩa là khối lượng thanh toán thực tế sẽ chảy qua các điều khoản B2B đã thỏa thuận trước, chứ không phải qua việc quẹt thẻ tín dụng. Thẳng thắn mà nói, các điều khoản B2B đã thỏa thuận trước không cần một đường ray thanh toán mới. Lớp thanh toán cuối cùng có thể là bất cứ thứ gì—chuyển khoản điện tử, ACH hoặc chuyển khoản theo lô thông thường. Đối với các quan hệ đã thiết lập, các phương thức thanh toán truyền thống vận hành rất tốt.
Nhưng chúng ta đang đứng trước một ngã rẽ. Các tác tử đang xuất hiện, các doanh nhân đang xây dựng, và họ cần các công cụ thanh toán có thể sử dụng ngay hôm nay—chứ không phải đợi nhiều năm để nâng cấp toàn bộ công nghệ thẻ tín dụng. Thẻ tín dụng chưa sẵn sàng: quá đắt cho thanh toán vi mô, đối soát quá thách thức, bị ràng buộc bởi nợ công nghệ và các quyết định chống gian lận vẫn cần can dự của con người. Stablecoin đã sẵn sàng. Chúng là tiền tệ lập trình được, toàn cầu, dễ dàng đối soát với các dịch vụ kỹ thuật số và có thể tích hợp dễ dàng vào API cũng như quy trình thanh toán của tác tử. Ngay từ ngày đầu tiên, chúng đã vận hành hiệu quả—kể cả khi chưa có thỏa thuận thương gia đã thỏa thuận hoặc các điều khoản B2B phức tạp.
Đây chính là “cửa sổ cơ hội”, và các doanh nhân đang xây dựng tác tử hôm nay sẽ tìm kiếm những công cụ có thể vận hành tốt ngay hôm nay. Thanh toán có tính “dính” cao. Cuối cùng, các mối quan hệ mới được xây dựng trên stablecoin sẽ trở thành những mối quan hệ cũ vẫn tiếp tục được xây dựng trên stablecoin. Trong vài năm tới, hệ sinh thái sẽ trưởng thành, ma sát khi nạp tiền sẽ biến mất, và những khoảng trống trong cơ sở hạ tầng—sao kê, trọng tài, tín dụng, phê duyệt theo lô, khả năng tương tác—sẽ được lấp đầy bởi một làn sóng startup xây dựng trên nền tảng mạnh mẽ hơn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
a16z
