Khủng hoảng niềm tin trên thị trường dự đoán: Khi "động cơ chân lý" bắt đầu nói dối, làm thế nào để xây dựng hệ thống dự đoán đáng tin cậy hơn?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Khủng hoảng niềm tin trên thị trường dự đoán: Khi "động cơ chân lý" bắt đầu nói dối, làm thế nào để xây dựng hệ thống dự đoán đáng tin cậy hơn?
Thị trường dự đoán đang được định vị cao hơn, chúng được xem như "động cơ sự thật".
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: michaellwy
Biên dịch: TechFlow
Tiềm năng của thị trường dự đoán đã được công nhận rộng rãi, nhưng một số vấn đề then chốt vẫn chưa được giải quyết. Bài viết này sẽ thông qua việc phân tích các sự kiện tranh cãi gần đây, đặc biệt là những khó khăn trong việc giải quyết tranh chấp, để vạch rõ những thách thức mà thị trường dự đoán đang phải đối mặt. Đối với các nhà phát triển, đây là một cơ hội lớn: thị trường dự đoán vẫn đang ở giai đoạn sơ khai, ai có thể giải quyết được những vấn đề cốt lõi này, người đó có khả năng dẫn dắt làn sóng đổi mới tiếp theo.
Giới thiệu
Thị trường dự đoán là một công cụ tập hợp thông tin bằng cơ chế khuyến khích tài chính. Bằng cách để người giao dịch dùng tiền đặt cược vào phán đoán của mình, thị trường dự đoán thúc đẩy giá cả tiến dần đến xác suất phản ánh trí tuệ tập thể. Khi cơ chế này hoạt động bình thường, thị trường dự đoán thường đưa ra kết quả chính xác hơn so với các phương pháp truyền thống.
Trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2024, lợi thế của thị trường dự đoán đã được thể hiện rõ ràng. Trong đó, nền tảng Polymarket đáng tin cậy hơn các cuộc thăm dò dư luận truyền thống, và cuối cùng đã thành công dự đoán chiến thắng của Trump.
Khi độ tin cậy của Polymarket ngày càng tăng, giới truyền thông mainstream cũng bắt đầu chấp nhận nó như một nguồn dữ liệu. Ngay cả những phương tiện truyền thông vốn hoài nghi các dự án tiền mã hóa như Bloomberg, không chỉ trích dẫn tỷ lệ cược từ nền tảng này trong các bản tin, mà ngay cả công cụ tìm kiếm Perplexity cũng hiển thị dữ liệu dự đoán của Polymarket trong kết quả tìm kiếm; truyền thông truyền thống ngày càng tham khảo nhiều hơn các kết quả dự đoán từ nền tảng này.
Nhà sáng lập Ethereum Vitalik cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với thị trường dự đoán, ông cho rằng: “Thị trường dự đoán và chú thích cộng đồng đang trở thành hai công nghệ nhận thức xã hội quan trọng nhất của thập niên 2020.”
Tuy nhiên, mặc dù thị trường dự đoán thể hiện tiềm năng to lớn, cơ chế xác minh 'sự thật' phi tập trung vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Gần đây, thị trường gây tranh cãi trên Polymarket về chủ đề "Chính phủ Mỹ có đóng cửa hay không" đã bộc lộ những thiếu sót thiết kế then chốt, mang lại bài học quan trọng cho việc giải quyết tranh chấp phi tập trung.
Bài viết này sẽ phân tích chi tiết vụ tranh cãi này, thảo luận về các điểm yếu trong cơ chế giải quyết tranh chấp của thị trường dự đoán, và đưa ra các đề xuất cải tiến.
Polymarket vận hành như thế nào?
Cách vận hành của Polymarket tương tự như một sàn giao dịch truyền thống, nhưng người dùng không giao dịch tài sản mà giao dịch xác suất. Ví dụ, trong thị trường "Bitcoin có đạt mức 100.000 đô la vào năm 2024 không?", người giao dịch có thể mua hoặc bán vị thế trong khoảng từ 0% đến 100% thông qua hệ thống.
Giả sử bạn nghĩ Bitcoin sẽ đạt mức 100.000 đô la vào năm 2024 và mua 100 đô la vị thế "Có" với giá 47 xu. Nếu dự đoán đúng, bạn sẽ nhận được 212 đô la (công thức tính: 100/0.47), tương đương nghịch đảo giá mua ban đầu. Cơ chế giao dịch động này cho phép người tham gia thị trường điều chỉnh vị thế theo thông tin mới nhất bất cứ lúc nào, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc về dự đoán tập thể theo thời gian thực.
Cơ chế giao dịch của Polymarket dựa trên Khung token điều kiện (Conditional Token Framework). Dưới đây là một ví dụ cụ thể:
-
Giả sử tổng vốn của thị trường dự đoán Bitcoin là 1.000 đô la:
-
Alice nghĩ Bitcoin sẽ đạt 100.000 đô la, mua 200 đô la vị thế "Có" với giá 20 xu;
-
Bob nghĩ không đạt, mua 800 đô la vị thế "Không" với giá 80 xu;
-
-
Hệ thống khớp lệnh hai giao dịch này vì tổng cộng là 1.000 đô la (tức 100%);
-
Hệ thống nhận 1.000 USDC và tạo ra 1.000 cặp token "Có/Không":
-
Alice nhận 1.000 token "Có" (mỗi token 20 xu);
-
Bob nhận 1.000 token "Không" (mỗi token 80 xu).
-
-
Đến cuối năm 2024, người thắng có thể đổi mỗi token lấy 1 đô la:
-
Nếu Bitcoin đạt 100.000 đô la, 200 đô la của Alice sẽ thành 1.000 đô la (lợi nhuận 5 lần), trong khi token của Bob mất giá trị;
-
Nếu không đạt, tình huống đảo ngược, Bob có lợi, còn token của Alice về 0.
-
Trên nền tảng Polymarket, tất cả giao dịch được hoàn tất tự động qua mạng Polygon, còn kết quả thị trường do đồng thuận xã hội quyết định. Nếu kết quả thị trường gây tranh cãi, giao thức UMA (một hệ thống oracle lạc quan) sẽ can thiệp, giúp xác minh và cuối cùng đưa ra phán quyết về kết quả thị trường.
Cơ chế vận hành của giao thức UMA như sau:
-
Khi có tranh cãi về kết quả thị trường, bất kỳ người dùng nào cũng có thể kích hoạt bỏ phiếu;
-
Người nắm giữ token UMA sẽ bỏ phiếu về kết quả;
-
Quyền lực bỏ phiếu tỷ lệ thuận với số lượng token UMA nắm giữ;
-
Người thắng phiếu sẽ được thưởng, người thua sẽ bị phạt.
Ảnh gốc từ michaellwy, được TechFlow biên dịch
Cơ chế này được giải thích chi tiết trong video chính thức của UMA. Ngoài ra, báo cáo từ ASXN và Shoal Research cũng cung cấp phân tích toàn diện hơn về cách hoạt động của UMA.
Tranh cãi trong trường hợp đóng cửa chính phủ Mỹ
Thị trường dự đoán đã thể hiện khả năng mạnh mẽ trong việc dự báo kết quả sự kiện, thành công của nó trong cuộc bầu cử Mỹ 2024 càng làm tăng thêm độ tin cậy.
Tuy nhiên, chuyện gì xảy ra khi hệ thống thị trường dự đoán gặp sự cố? Gần đây, tranh cãi xung quanh thị trường về việc Chính phủ Mỹ có đóng cửa hay không đã vạch rõ một số thiếu sót then chốt trong thiết kế thị trường dự đoán hiện nay.
Polymarket đã tạo một thị trường để dự đoán liệu chính phủ Mỹ có đóng cửa trong khoảng thời gian từ ngày 30 tháng 8 đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2024 hay không. Ban đầu, thiết kế thị trường dường như rất đơn giản. Tuy nhiên, mặc dù Tổng thống Biden đã ký một đạo luật cấp ngân sách (H.R. 10545 Đạo luật Cứu trợ Mỹ) thành công tránh được việc đóng cửa chính phủ, và các phương tiện truyền thông lớn dù khác biệt về lập trường đều nhất trí xác nhận không có gián đoạn liên bang, thị trường vẫn cho thấy xác suất đóng cửa lên tới 99% sát thời điểm kết thúc giao dịch, và cuối cùng phán quyết kết quả là "Có".
Sự tranh cãi về kết quả này chủ yếu bắt nguồn từ việc Polymarket sửa đổi quy tắc trong quá trình vận hành thị trường. Cụ thể, nền tảng đã thêm một phần "giải thích quy tắc" mới sau khi khối lượng giao dịch lớn đã diễn ra, đưa vào một mốc thời gian kết thúc trước đó không tồn tại — nửa đêm ngày 20 tháng 12 năm 2024. Thay đổi này trực tiếp khiến kết quả thị trường lệch khỏi thực tế.
Một thị trường dự đoán nhị phân lẽ ra đơn giản lại vì điều chỉnh quy tắc tạm thời mà biến thành tranh luận về thao túng và thiếu sót trong thiết kế thị trường dự đoán.
Diễn biến sự việc
-
Chiều ngày 20 tháng 12 (giờ EST): Xác suất lựa chọn "Có" (dự đoán chính phủ đóng cửa) là 20%, giảm từ mức 70% trước đó. Sự thay đổi này là do người giao dịch phổ biến kỳ vọng Thượng viện sẽ thông qua dự luật H.R.10545 để tránh đóng cửa.
Polymarket tweet chính thức: Xác suất đóng cửa chính phủ giảm chỉ còn 20%. Dự luật cấp ngân sách sắp được thông qua.
-
Vài giờ sau đó: Polymarket thêm một băng rôn trên giao diện người dùng thị trường, tuyên bố nếu Biden không ký luật trước nửa đêm, thị trường sẽ được hiểu là "Có". Sau đó, xác suất lựa chọn "Có" tăng vọt lên 98%, vì người giao dịch cá cược Thượng viện không kịp thông qua luật để Biden ký.
- Nếu Tổng thống Biden không ký luật cấp ngân sách trước nửa đêm, thị trường sẽ được hiểu là "Có".
-
Phản ứng khu vực bình luận: Khu vực bình luận bùng nổ tranh luận gay gắt. Người nắm giữ lựa chọn "Không" cảm thấy bối rối trước sự tăng đột biến của xác suất, và chỉ ra rằng mọi nguồn tin đều đưa tin Thượng viện sắp thông qua luật để tránh đóng cửa chính phủ.
-
00:38 ngày 21 tháng 12: Thượng viện thông qua thành công luật cấp ngân sách.
-
Sáng ngày 21 tháng 12: Biden chính thức ký luật thành luật, các phương tiện truyền thông lớn nhất trí đưa tin xác nhận việc đóng cửa chính phủ đã được tránh thành công.
Thượng viện gần thông qua luật cấp ngân sách, OMB sẽ không đóng cửa chính phủ liên bang.
Theo thông tin từ Nhà Trắng, Văn phòng Quản lý và Ngân sách (OMB) sẽ không đóng cửa chính phủ liên bang vì Thượng viện gần thông qua luật cấp ngân sách.
Trong một tuyên bố, Nhà Trắng nói: “Do Quốc hội sắp thông qua đạo luật cấp ngân sách liên quan và Tổng thống sẽ ký vào thứ Bảy, OMB đã ngừng các công tác chuẩn bị đóng cửa.”
“Do nghĩa vụ chi tiêu ngân sách liên bang được tạo ra và theo dõi hàng ngày, các cơ quan sẽ không đóng cửa và có thể tiếp tục hoạt động bình thường.”
Tại sao thị trường được hiểu là "Có", trong khi thực tế không xảy ra việc đóng cửa chính phủ?
Dù chính phủ thực tế không đóng cửa, thị trường cuối cùng vẫn được hiểu là "Có". Để hiểu kết quả này, chúng ta cần phân tích kỹ quy tắc gốc của thị trường.
Nội dung hình ảnh:
Nếu chính phủ Mỹ đóng cửa trong khoảng thời gian từ 30 tháng 8 đến 23:59 tối ngày 31 tháng 12 năm 2024 (giờ miền Đông nước Mỹ), kết quả thị trường này sẽ được xác định là "Có". Nếu không, kết quả sẽ là "Không".
Nếu Tổng thống không ký thành luật gia hạn ngân sách chính phủ trước thời hạn áp dụng, ngay cả khi không tuyên bố chính thức đóng cửa chính phủ, kết quả thị trường này vẫn sẽ được xác định là "Có".
Bất kể hình thức đóng cửa nào xảy ra, thị trường này đều sẽ xác định là "Có". Ví dụ, nếu chỉ một số bộ phận chính phủ được gia hạn ngân sách, trong khi một số khác không được đảm bảo tài chính, thị trường này vẫn sẽ xác định là "Có".
Cơ sở xác định chính cho thị trường này sẽ là thông tin chính thức từ chính phủ Mỹ, nhưng khi cần thiết, cũng có thể tham khảo đồng thuận báo chí từ các phương tiện truyền thông đáng tin cậy.
Phân tích quy tắc thị trường:
-
Điểm 1 – Điểm này khá đơn giản, quan sát xem có xảy ra đóng cửa chính phủ trong khoảng thời gian quy định hay không (lưu ý, ngày kết thúc khoảng thời gian là ngày 31 tháng 12 năm 2024).
-
Điểm 2 – Đây là cốt lõi của tranh cãi. Những người nắm giữ "Có" cho rằng theo quy tắc thị trường, Tổng thống phải ký luật gia hạn ngân sách trước thời hạn áp dụng. Họ cho rằng nửa đêm ngày 20 tháng 12 thuộc thời hạn áp dụng, và do không hoàn thành ký kết trước thời điểm đó, kết quả thị trường nên được xác định là "Có" (chúng ta sẽ thảo luận sâu hơn về điều này sau).
-
Điểm 3 – Liên quan đến trường hợp đóng cửa một phần bộ phận chính phủ, nhưng ít liên quan đến vấn đề hiện tại nên không đi sâu.
-
Điểm 4 – Nêu rõ cơ sở xác định chính cho kết quả thị trường sẽ là thông tin chính thức từ chính phủ Mỹ, đồng thời cũng có thể tham khảo đồng thuận báo chí từ các phương tiện truyền thông đáng tin cậy.
Quan điểm phe "Có":
-
Polymarket đã thêm một băng rôn, rõ ràng chỉ ra rằng nửa đêm ngày 20 tháng 12 là thời hạn.
-
Nền tảng đã công bố "bối cảnh bổ sung" vào ngày 21 tháng 12, tiếp tục hỗ trợ quy tắc này.
Bối cảnh bổ sung
Theo quy tắc, “Nếu Tổng thống không ký thành luật gia hạn ngân sách chính phủ trước thời hạn áp dụng (nửa đêm 12:00 giờ miền Đông nước Mỹ, ngày 20 tháng 12), ngay cả khi không tuyên bố chính thức đóng cửa chính phủ, thị trường này cũng sẽ được hiểu là ‘Có’.”
Tổng thống Biden không ký thành luật gia hạn ngân sách trước nửa đêm ngày 20 tháng 12, do đó thị trường này nên được hiểu là "Có".
-
Vì Biden không ký luật trước nửa đêm, theo quy tắc, thị trường nên tự động được hiểu là "Có".
-
Họ cho rằng quy tắc có hiệu lực ràng buộc, ngay cả khi thực tế không xảy ra đóng cửa chính phủ.
Quan điểm phe "Không":
-
Vấn đề thời gian:
-
Phạm vi quy tắc gốc của thị trường là từ tháng 8 đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2024. Thời hạn nửa đêm ngày 20 tháng 12 mà phe "Có" nhấn mạnh không được ghi rõ trong quy tắc, chỉ nhắc đến “thời hạn áp dụng”.
-
Việc cấp ngân sách chính phủ liên bang vận hành theo ngày, do đó thời hạn thực tế phải là 23:59 tối ngày 21 tháng 12.
-
Băng rôn tuyên bố “thời hạn nửa đêm” vẫn hiển thị vào ngày 21 tháng 12, điều này vô lý vì tiêu chuẩn giải thích đã hết hiệu lực.
-
-
Thực tế xảy ra:
-
Phó Thư ký Báo chí cấp cao Nhà Trắng từng xác nhận: “Do tin tưởng vững chắc vào việc thông qua đạo luật, OMB (Văn phòng Quản lý và Ngân sách) đã ngừng chuẩn bị đóng cửa.”
-
Theo logic thông thường, việc lỡ thời hạn nên dẫn đến đóng cửa. Nhưng vì không xảy ra đóng cửa, chứng tỏ không có thời hạn then chốt nào bị lỡ.
-
Cuối cùng, một thị trường riêng biệt của Polymarket về câu hỏi “Liệu Hạ viện và Thượng viện có thông qua luật cấp ngân sách trước nửa đêm không?” đã được xác định đúng là "Không". Điểm then chốt ở đây là, việc lỡ thời hạn thủ tục không đồng nghĩa với việc đóng cửa chính phủ, điều này nhầm lẫn giữa quy trình và kết quả. Cũng chính vì vậy mà có hai trang riêng biệt, bởi tinh thần của các thị trường là khác nhau.
Trọng tâm căng thẳng ở đây không chỉ là vấn đề diễn giải, mà còn là việc liệu thị trường dự đoán có nên ưu tiên diễn giải quy tắc kỹ thuật hơn là kết quả thực tế mà nó đáng ra phải dự đoán hay không. Khi thị trường xác định "Có" cho một việc đóng cửa chính phủ khách quan chưa từng xảy ra, thì cơ chế tìm kiếm sự thật đã có vấn đề.
Những tranh cãi tương tự không hiếm
Có người cho rằng đây chỉ là một sự kiện đơn lẻ do viết quy tắc không tốt. Nhưng thực tế, những tranh cãi tương tự không hiếm. Một trang web giám sát tên Polymarketfraud (xin lỗi vì cái tên khiêu khích này) ghi lại nhiều trường hợp kết quả thị trường trái với thực tế.
Thị trường về người chiến thắng cuộc bầu cử tổng thống Venezuela đặc biệt thú vị. Hiện tại tổng thống Venezuela là Nicolas Maduro, nhưng thị trường lại xác định ứng cử viên đối lập Edmundo Gonzalez đã thắng trong cuộc bầu cử gần đây.
Frank Muci đi sâu hơn vào vấn đề này trong bài viết của mình. Dưới đây là tóm tắt ngắn gọn.
-
Quy tắc thị trường nêu rõ: “Cơ sở giải quyết tranh chấp chính là thông tin chính thức từ Venezuela, nhưng nếu các báo cáo truyền thông đáng tin cậy đạt đồng thuận, cũng có thể tham khảo.”
-
Kết quả bầu cử chính thức cho thấy Maduro thắng:
-
Thông báo lần đầu: 51,20000% so với 42,20000%
-
Thông báo lần hai: 51,9500% so với 43,1800% (kết quả chính xác đến nhiều chữ số thập phân, đặc biệt có nhiều số 0, khiến người ta nghi ngờ tính xác thực, có thể là gian lận dữ liệu).
-
Tuy nhiên, theo thống kê dữ liệu từ các điểm bầu cử, ứng cử viên đối lập dẫn trước hơn 20% về tỷ lệ phiếu.
-
Người nắm giữ token UMA (có quyền quyết định cuối cùng khi giải quyết tranh chấp) đã bị vận động hành lang mạnh mẽ để yêu cầu họ bỏ qua nguồn thông tin chính thức từ Venezuela, thay vào đó tin vào đồng thuận báo chí về gian lận bầu cử.
-
Cuối cùng, người nắm giữ UMA bỏ phiếu quyết định bác bỏ cơ sở giải quyết chính đã nêu trong quy tắc Polymarket, xác định Gonzalez thắng – dù Maduro vẫn tiếp tục cầm quyền.
Sự mâu thuẫn trong cách ra quyết định này đã bộc lộ vấn đề. Trong sự kiện đóng cửa chính phủ Mỹ, cử tri UMA tuân thủ nghiêm ngặt một quy tắc kỹ thuật (điều khoản bổ sung sau về thời hạn nửa đêm), bất chấp sự thật được các phương tiện truyền thông nhất trí đưa tin rằng "không xảy ra đóng cửa chính phủ". Tuy nhiên, trong sự kiện bầu cử Venezuela, họ lại làm điều hoàn toàn ngược lại, bác bỏ nguồn thông tin chính, thay vào đó ủng hộ đồng thuận báo chí về gian lận bầu cử.
Các thị trường gian lận (Fraudulent Markets)
(Nguồn)
Danh sách này hiện vẫn đang mở rộng, nghiên cứu về các thị trường khác đang được tiến hành. Có thể suy luận hợp lý rằng trong tất cả các thị trường trên, vô số (người dùng mới) đã mất một khoản tiền lớn, trong khi một số người dùng hàng đầu đã thu được lợi nhuận đáng kể trên vốn của họ. Dù chưa có bằng chứng xác thực, nhưng có lý do nghi ngờ rằng các tài khoản này có thể đã phối hợp trong quy trình bỏ phiếu UMA và/hoặc làm rõ trên Polymarket và/hoặc nắm thông tin nội bộ.
Hơn nữa, có thể chỉ ra thêm rằng quy tắc về thị trường "Chính phủ Mỹ có đóng cửa không?" có dấu hiệu cố ý gây hiểu lầm, và không làm rõ thời hạn nào hợp lệ cho việc giải quyết thị trường. Tuy nhiên, mọi dấu hiệu cho thấy thị trường nên được giải quyết là "Có" (YES), ví dụ như sự kiện đóng cửa chính phủ thực sự đã xảy ra trước năm 2025.
Polymarket nên cân nhắc hoàn tiền cho người dùng bị ảnh hưởng bởi các thị trường gian lận này, và/hoặc áp dụng giải pháp 50/50 trong các trường hợp phù hợp. Nếu không hành động, xu hướng thị trường gây tranh cãi này sẽ tiếp tục, khiến một số ít người dùng lớn có lợi trong khi đại đa số người dùng mới chịu thiệt hại. Đây có thể là vấn đề mà Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) và/hoặc Cục Điều tra Liên bang (FBI) nên sớm quan tâm và điều tra.
Một trường hợp khác liên quan đến thị trường ngừng bắn Israel - Hezbollah. Mặc dù có báo cáo đáng tin cậy rằng các hoạt động quân sự vẫn tiếp diễn, thị trường vẫn xác định kết quả là "Có". Một video YouTube có tên "Game Predicting Markets: Bài học 40 triệu đô la" giải thích chi tiết sự kiện này.
Ngoài ra, Lou Kerner trong bài viết của mình đưa ra một lý thuyết thú vị về các vấn đề tiềm tàng trong thị trường bầu cử Mỹ. Dù ông gọi đây là "thuyết âm mưu", nhưng phân tích của ông chỉ ra rằng thị trường bầu cử tổng thống Polymarket có thể có định hướng thiên vị Trump về cấu trúc.
Ông hình dung kịch bản như sau: Nếu Trump thua, ông có thể từ chối thừa nhận thất bại như năm 2020, tuyên bố gian lận cử tri và khiếu nại kết quả bầu cử. Do đó, ngay cả khi Kamala Harris thực sự thắng cử, thị trường có thể sẽ không xác định kết quả có lợi cho bà.
Tình huống này tạo ra một trạng thái "trước thì tôi thắng, sau thì tôi không thua" cho những người ủng hộ Trump. Nếu Trump thắng, người đặt cược sẽ trực tiếp có lợi; nếu ông thua nhưng khiếu nại kết quả, việc giải quyết thị trường có thể bị trì hoãn hoặc thay đổi do bỏ phiếu của người nắm giữ token UMA.
Vấn đề xuất hiện
Trước tiên là vấn đề thao túng quy tắc. Khi nền tảng có thể tùy tiện thêm giải thích, vai trò của oracle trở nên vô nghĩa. Trong trường hợp đóng cửa chính phủ, việc dán băng rôn mới khiến tỷ lệ cược thị trường tăng vọt lên "Có", và thay đổi thời hạn hiệu lực từ ngày 31 tháng 12 sang ngày 20 tháng 12 năm 2024.
Điều này cũng làm dấy lên các vấn đề khác về tiêu chuẩn giải quyết. Khi các quy tắc xung đột, nên ưu tiên quy tắc nào? Dù tiêu chuẩn giải quyết chính nêu rõ các nguồn tin tức và báo cáo đáng tin cậy, và đặt thời hạn vào ngày 31 tháng 12, nhưng cuối cùng thị trường lại dựa vào phần làm rõ được thêm sau về nửa đêm ngày 20 tháng 12 để ra quyết định. Sự thiếu nhất quán về thứ tự ưu tiên quy tắc này làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín thị trường.
Một thách thức cấu trúc khác nằm ở mối quan hệ giữa người nắm giữ UMA và hệ thống giải quyết của Polymarket. Vì người nắm giữ token UMA vừa có thể giao dịch vừa có thể bỏ phiếu, điều này tạo ra mối liên hệ lợi ích mạnh mẽ giữa các nhà giao dịch lớn và những người bỏ phiếu oracle.
Mặc dù Polymarket và UMA đáng ra phải là các hệ thống độc lập kiểm soát lẫn nhau, nhưng thực tế UMA là nhà cung cấp oracle duy nhất cho Polymarket. Điều này khiến tôi nhớ đến một cảnh trong phim "The Big Short": nhân viên cơ quan xếp hạng thừa nhận họ phải cho điểm AAA, nếu không ngân hàng sẽ chuyển sang đối thủ cạnh tranh. Khi sự thành công của một hệ thống phụ thuộc vào việc làm hài lòng những người tham gia có quyền lực, thì tính độc lập sẽ không còn tồn tại.
Giải quyết tranh chấp: điểm yếu chết người của thị trường dự đoán
Giá trị cốt lõi của thị trường dự đoán nằm ở khả năng xác định sự thật một cách chính xác. Dù có giao diện người dùng (UI) hoàn hảo đến đâu, hệ thống giao dịch phức tạp ra sao và thanh khoản dồi dào đến mấy, nếu không thể xác định đáng tin cậy ai thắng cược, tất cả đều vô nghĩa. Hiện tại Polymarket phụ thuộc vào hệ thống oracle của UMA để giải quyết tranh chấp, nhưng cơ chế vận hành của hệ thống này có thể tiềm ẩn các lỗ hổng.
Tổng quan cơ chế cơ bản của UMA:
-
Khi có tranh cãi về kết quả thị trường, bất kỳ người dùng nào cũng có thể kích hoạt quy trình bỏ phiếu.
-
Người nắm giữ token UMA bỏ phiếu về kết quả theo quy tắc.
-
Quyền lực bỏ phiếu phụ thuộc vào số lượng token UMA mà người dùng nắm giữ.
-
Người thắng phiếu được thưởng, người thua bị phạt.
Trong blog Dirt Roads, Luca Prosperi đã đưa ra một khái niệm gọi là "Bội số Giá trị Tham nhũng (Corruption Value Multiple, CVM)" nhằm đánh giá rủi ro tiềm tàng của thị trường, liên quan đến vấn đề oracle của Polymarket. Dưới đây là phân tích của ông:
-
Hiện tại, tổng giá trị cược chưa giải quyết trên Polymarket khoảng 300 triệu đô la, trong khi vốn hóa thị trường UMA chỉ khoảng 220 triệu đô la.
-
Việc kiểm soát một nửa token UMA cần khoảng 110 triệu đô la.
-
Điều này có nghĩa cứ chi 1 đô la để kiểm soát UMA, có thể ảnh hưởng đến cược trị giá 1,36 đô la.
Tuy nhiên, rủi ro thực tế có thể cao hơn, do:
-
Tỷ lệ bỏ phiếu thực tế của token UMA thường chỉ khoảng 20%, xa dưới mức 100%.
-
Quy tắc thị trường thường mơ hồ, để lại vùng xám cho việc giải quyết tranh chấp.
-
Người bỏ phiếu có thể bị ảnh hưởng bởi dư luận hoặc các bên có lợi ích.
-
Số tiền cần thiết để ảnh hưởng kết quả thị trường có thể thấp hơn nhiều so với con số lý thuyết 110 triệu đô la.
Điều này có nghĩa là, nếu người giao dịch tin rằng họ có thể ảnh hưởng kết quả thông qua việc thao túng việc xác định oracle, họ có thể nhân tạo đẩy giá thị trường lên mức cao hơn nhiều so với xác suất thực tế.
Những vấn đề này phản ánh sự phức tạp trong thiết kế thị trường dự đoán. Dù hiện tại chưa có "giải pháp vạn năng", nhưng hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp rõ ràng là một trong những thách thức quan trọng nhất mà thị trường dự đoán phải đối mặt. Nếu kết quả thị trường không nhất quán, niềm tin của người dùng vào hệ thống sẽ dần mất đi, cuối cùng khiến thị trường lệch khỏi mục tiêu ban đầu.
Hướng cải tiến: Làm sao để tối ưu hóa cơ chế giải quyết tranh chấp?
Cố định quy tắc thị trường, cấm sửa đổi sau sự kiện. Một khi thị trường được niêm yết, quy tắc của nó nên bị khóa, không được thay đổi. Các điều khoản thị trường sau khi tạo ra không nên cho phép bất kỳ dạng "giải thích bổ sung" hay "làm rõ sau" nào. Quy tắc gốc nên là tài liệu tham chiếu duy nhất. Khi có tranh cãi, oracle nên xác định nghiêm ngặt theo các quy tắc cơ bản này, không bị ảnh hưởng bởi nội dung nền tảng thêm vào.
Xây dựng thứ tự ưu tiên quy tắc và ghi chép trên chuỗi. Quy tắc thị trường cần có thứ tự ưu tiên rõ ràng. Ví dụ, khi các quy tắc xung đột, quy tắc nào có thẩm quyền cao hơn? Tiêu chuẩn giải thích chính (như đồng thuận báo chí đáng tin cậy) nên được nêu rõ là ưu tiên hơn các cơ chế phụ. Thứ bậc quy tắc này nên được ghi lại trên blockchain ngay khi tạo thị trường, tạo thành chuỗi chứng cứ bất biến, đảm bảo tính minh bạch và thẩm quyền của quy tắc.
Cơ chế xác minh dựa trên uy tín. Ngoài bỏ phiếu bằng token hiện tại, thị trường có thể giới thiệu một hội đồng dựa trên uy tín. Hội đồng này gồm các chuyên gia ngành nghề được kính trọng, họ dùng uy tín chuyên môn làm bảo đảm, tham gia xác định kết quả thị trường. Cơ chế này không chỉ đưa vào tính chuyên nghiệp cao hơn mà còn tăng trách nhiệm xã hội trong quá trình xác minh.
Cơ chế phân nhánh chủ thể (Subjective Forking Mechanism). Phân nhánh chủ thể là một cơ chế tận dụng sáng kiến Eigenlayer, chuyên xử lý những sai sót rõ ràng mà đồng thuận con người có thể nhận diện. Khi thị trường có tranh cãi lớn, cộng đồng có thể chia token dùng để xác định (dù là token oracle hay token giao thức) thành hai phiên bản, mỗi phiên bản ủng hộ cách diễn giải kết quả khác nhau. Sau đó, cơ chế lựa chọn thị trường sẽ quyết định phiên bản token nào giữ giá trị. Bên ủng hộ diễn giải sai sẽ bị trừng phạt kinh tế do giá trị token giảm, từ đó hiệu quả ngăn chặn hành vi thao túng.
Đại lý AI làm trọng tài độc lập. Để tránh hành vi thao túng có thể xảy ra do động cơ kinh tế từ người nắm giữ token, chúng ta có thể phát triển một đại lý AI chuyên dụng, với mục đích duy nhất là xác định kết quả thị trường. Khác với con người có thể bỏ phiếu dựa trên lập trường cá nhân, đại lý AI có thể được thiết kế hoàn toàn trung lập, tập trung phân tích bằng chứng một cách công bằng, từ đó đưa ra xác định thị trường chính xác hơn. Phương pháp này có thể nâng cao đáng kể uy tín và hiệu quả ra quyết định của thị trường, đồng thời giảm thiểu khả năng can thiệp nhân tạo.
Kết luận
Trước tiên cần nói rõ, bài viết này không nhằm chỉ trích riêng Polymarket. Tuy nhiên, với tư cách là người tham gia lớn nhất (thành thật mà nói, cũng là người duy nhất có ảnh hưởng thực tế) trong thị trường dự đoán tiền mã hóa hiện nay, nó là ví dụ tốt nhất để hiểu các thách thức mà toàn ngành đang đối mặt.
Tại sao những vấn đề này lại quan trọng đến vậy? Nếu chúng ta chỉ coi thị trường dự đoán là một nền tảng đầu cơ nơi người giao dịch đặt cược vào kết quả, thì khiếm khuyết của nó có ảnh hưởng tương đối hạn chế. Thực tế, một số người có thể thua lỗ, nhưng rốt cuộc, nó cũng chỉ là một sân chơi đầu cơ khác.
Tuy nhiên, thị trường dự đoán đang được giao phó vị trí cao hơn, chúng được xem như "động cơ sự thật" – một công cụ khách quan có thể loại bỏ nhiễu và thiên kiến, vén bức màn xác suất thực sự của các sự kiện tương lai.
Đây chính là lý do sự kiện đóng cửa chính phủ gây chú ý. Khi thị trường tự tin dự đoán và xác nhận một sự kiện đóng cửa chính phủ chưa từng xảy ra, điều này vạch rõ cách những "động cơ sự thật" được cho là này có thể tạo ra thực tế giả mạo trái với sự thật. Vấn đề không chỉ là tổn thất tài chính của một số người giao dịch, mối nguy hiểm lớn hơn nằm ở chỗ, chúng ta đang xây dựng những "hệ thống xác minh khách quan" này có thể bị những người có vốn và động cơ lợi dụng để thao túng nhận thức công chúng.
Khi tầm ảnh hưởng của thị trường dự đoán ngày càng tăng, những điểm yếu cấu trúc của chúng cũng trở thành vấn đề mà tất cả đều phải đối mặt. Nếu chúng ta không thể giải quyết những lỗ hổng căn bản này, có thể sẽ biến thị trường dự đoán thành một công cụ mạnh mẽ để bóp méo sự thật, chứ không phải khám phá sự thật.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
