2025: Phân tích tình hình trừu tượng hóa chuỗi, kiêm luận về cuộc chiến lâu dài trong biến đổi mô hình giao dịch trên chuỗi

2025.01.02

Chia sẻ đến

Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow

2025: Phân tích tình hình trừu tượng hóa chuỗi, kiêm luận về cuộc chiến lâu dài trong biến đổi mô hình giao dịch trên chuỗi

Việc hiện thực hóa việc trừu tượng hóa chuỗi là một cuộc chiến trường kỳ, sự thay đổi về mô hình giao dịch trên chuỗi mới chỉ vừa bắt đầu.

2025.01.02 - 08:58:46

链抽象

Chuyên sâu báo cáo Web3

Việc hiện thực hóa việc trừu tượng hóa chuỗi là một cuộc chiến trường kỳ, sự thay đổi về mô hình giao dịch trên chuỗi mới chỉ vừa bắt đầu.

Tác giả: HelloLydia¹³

Năm 2024 rõ ràng là năm đầu tiên của chuỗi trừu tượng (chain abstraction), chúng ta đã chứng kiến sự hình thành và hiện thực hóa câu chuyện này từ con số không. Sau 12 tháng nỗ lực, kinh nghiệm cho thấy rằng, dù là quan điểm "chuỗi trừu tượng vô dụng" hay "thắng nhanh trong chuỗi trừu tượng", đều sai lầm. Cuộc cách mạng mô hình giao dịch trên chuỗi chắc chắn sẽ là một cuộc chiến trường kỳ.

Câu chuyện của tôi: Từ nhà nghiên cứu đến người xây dựng chuỗi trừu tượng

Sở thích của tôi với chuỗi trừu tượng bắt nguồn từ một cuộc trò chuyện vào tháng Bảy với @coin_casanova. Khi đó tôi đang làm việc tại Mint Ventures với vai trò nhà nghiên cứu, thu hút một lượng nhỏ sự chú ý nhờ vài báo cáo chuyên sâu; chính qua đó mà tôi kết nối được với Casa.

Một ngày nọ, Casa gợi ý tôi nên tìm hiểu về $ACX (token của Across Protocol, lên sàn Binance vào tháng cuối cùng năm 2024). Nhìn sơ qua thì thấy đây chỉ là cầu nối chuỗi chéo – dường như là di vật từ chu kỳ trước – nhưng khi tìm hiểu kỹ hơn, tôi phát hiện Across sử dụng “kiến trúc dựa trên ý định” (intent-based architecture), thật sự đạt tốc độ nhanh hơn và chi phí thấp hơn các giải pháp cầu nối khác. Đội ngũ Across còn hợp tác với Uniswap ra mắt tiêu chuẩn ý định liên chuỗi ERC-7683.

Khi nghiên cứu sâu hơn về $ACX, tôi nhận ra mình đã rơi vào một hố thỏ toàn khái niệm mới: cầu nối chuỗi, truyền thông liên chuỗi, khả năng tương tác, ý định, chuỗi trừu tượng… khiến người ta rối mù đầu. Với tư cách là một nhà nghiên cứu, tôi rất khắt khe trong việc lựa chọn và sử dụng khái niệm, nhưng lúc đó dù ở khu vực tiếng Trung hay tiếng Anh, tôi cũng không tìm được bài viết nào giúp làm rõ mối quan hệ giữa các khái niệm này. Thế là tôi quyết định tự tay viết luôn một bài, có tên là 《Lấy vấn đề làm phương pháp: Một khung lý luận mới để hiểu chuỗi trừu tượng》.

Lý do tôi chọn “chuỗi trừu tượng” thay vì “liên chuỗi” hay “khả năng tương tác” làm đối tượng nghiên cứu là vì theo phân loại của tôi, chuỗi trừu tượng là một câu chuyện cực kỳ rộng, bao trùm nhiều hướng tiếp cận công nghệ cụ thể; do đó tôi coi liên chuỗi và khả năng tương tác nằm trong phạm vi chuỗi trừu tượng. Trong báo cáo này, tôi đặc biệt nhấn mạnh triển vọng của các giải pháp chuỗi trừu tượng theo kiến trúc “ý định” và trực tiếp hướng tới người dùng cuối — thuận theo dòng chảy này, bạn có thể tìm thấy Across Protocol ở phía trên, và đào sâu xuống dưới là UniversalX@UseUniversalX, vừa ra mắt chưa đầy một tháng.

Thú vị là, trong quá trình viết báo cáo này, tôi để ý thấy blog của Particle Network (@CarlosCanCab,@TABASCOweb3) chứa rất nhiều nghiên cứu chuyên sâu về chuỗi trừu tượng. Kết hợp thêm blog của Li.Fi (@arjunnchand), gần như đã giúp tôi hoàn thiện kiến thức nền tảng từ cầu nối liên chuỗi cổ điển nhất đến chuỗi trừu tượng mới nổi nhất. Tôi cũng rất vui khi đưa Particle Network vào biểu đồ dự án chuỗi trừu tượng của mình.

Vào một ngày tháng Mười, CEO của Particle Network @0xpengyu liên hệ với tôi qua một người bạn chung. Sau một loạt trao đổi tư duy súc tích và đột phá, niềm nhiệt huyết với lĩnh vực chuỗi trừu tượng của tôi phình to đến mức buộc phải nhảy vào hành động ngay lập tức. Bánh xe định mệnh xoay đúng chỗ, tôi chính thức gia nhập Particle Network, vừa làm nhà nghiên cứu vừa phụ trách xây dựng cộng đồng tiếng Trung.

Hai phản bác: Quan điểm “chuỗi trừu tượng vô dụng” sai, quan điểm “thắng nhanh” cũng sai

Hành trình nghiên cứu tại Particle Network của tôi bắt đầu bằng loạt bài “Làm rõ hiểu lầm”. Bởi dù chuỗi trừu tượng ở phương Tây đã là một lĩnh vực có hệ thống vững chắc, nhưng phần lớn nội dung nghiên cứu chưa được truyền bá hệ thống đến khu vực tiếng Trung, dẫn đến nhiều hiểu lầm phát sinh từ nghĩa đen của từ ngữ. Vì vậy, tôi đã viết liền 4 bài, liệt kê chín hiểu lầm phổ biến về chuỗi trừu tượng (so với cầu nối liên chuỗi, ý định, ví đa chuỗi...) và đưa ra một định nghĩa chính thức.

Phản bác “chuỗi trừu tượng vô dụng”

Những bài viết này sau đó trở thành cơ hội và động lực để tôi mở rộng và tham gia thảo luận về chuỗi trừu tượng. Quả nhiên, khi thúc đẩy một câu chuyện mới về chuỗi trừu tượng trong bối cảnh thị trường thờ ơ với các câu chuyện mới, ngay lập tức xuất hiện luồng ý kiến phủ nhận mang tên “chuỗi trừu tượng vô dụng”. Quan điểm của nhóm này cũng giống như những gì tôi đã tổng hợp và phân tích trong ba bài viết về hiểu lầm: “Tôi hiểu chuỗi trừu tượng rồi, chẳng qua là xxx… cũ rích đổi mới… chẳng cần thiết gì…”.

“Chuỗi trừu tượng vô dụng” là sai lầm vì họ hiểu chuỗi trừu tượng một cách phiến diện, máy móc và tĩnh tại, đơn giản đồng nhất nó với những thứ họ từng biết, từ chối nhìn thấy điểm đổi mới và ý nghĩa tiến bộ của chuỗi trừu tượng mà không nắm được lịch sử phát triển của lĩnh vực này.

Ở đây có thể chia thành hai loại sai lầm:

Một là sai lầm căn bản, biểu hiện cho thành kiến hệ thống và mù quáng, điển hình nhất là quan điểm Web3 tương lai chỉ có một hoặc hai chuỗi. Phản hồi lại quan điểm này rất đơn giản—bạn không thể xây cả Web3 trên một máy trạng thái duy nhất. Nhưng việc điều chỉnh quan điểm này lại rất khó, bởi họ từ chối nhìn thấy bất kỳ khả năng nào ngoài ví tiền của chính mình.

Hai là sai lầm ngẫu nhiên, ví dụ như nhầm lẫn chuỗi trừu tượng với ví đa chuỗi, cầu nối liên chuỗi hay khái niệm “ý định”. Những sai lầm này cơ bản có thể được giải quyết nếu đọc bài viết của tôi, và đây cũng là ý nghĩa chủ yếu khi chúng tôi kiên trì phổ biến kiến thức về chuỗi trừu tượng.

Phản bác “chuỗi trừu tượng thắng nhanh”

Theo đà phát triển của câu chuyện chuỗi trừu tượng, cùng với tiến độ triển khai sản phẩm từ các dự án hàng đầu như Near, Uniswap, Safe, Particle Network, chuỗi trừu tượng đã thành công thu hút sự chú ý lớn hơn từ CEX và người dùng CEX, tạo nên làn sóng “sốt chuỗi trừu tượng” vào cuối năm 2024. Trong chớp mắt, “chuỗi trừu tượng là tương lai” dường như trở thành sự đồng thuận toàn dân, nhưng dưới lớp vỏ hào nhoáng đó, chúng tôi nhận ra một tầng khủng hoảng khác—“lý thuyết thắng nhanh trong chuỗi trừu tượng”.

Cụ thể, một bộ phận người đánh giá thấp độ khó kỹ thuật khách quan khi hiện thực hóa chuỗi trừu tượng, bỏ qua thực tế đây là một công trình phức tạp, hệ thống, đòi hỏi tái cấu trúc và tối ưu hóa từ hạ tầng, middleware đến tầng ứng dụng. Về bản chất, họ vẫn giữ quan điểm lạc hậu rằng “chuỗi trừu tượng chỉ là đóng gói lại xxx”, do đó họ ôm mộng tưởng lạc quan phi thực tế về tốc độ phổ cập—“xxx project cũng có thể làm, chỉ là chưa làm thôi, thật sự làm thì rất nhanh”.

Một bộ phận khác thừa nhận chuỗi trừu tượng là lĩnh vực có rào cản, nhưng lại quá bi quan về các đối thủ hiện tại, chuyển sang hy vọng đội phát triển ví của các sàn giao dịch “xuống sân” “đánh từ trên cao” để nhanh chóng thống nhất thị trường. Họ không hiểu rằng chuỗi trừu tượng chưa bao giờ là một câu chuyện hạ tầng đơn lẻ, hay tập hợp đơn giản các tính năng, mà là lĩnh vực phát triển có hệ thống, khi các hạ tầng như AA, mô-đun hóa, mạng lưới solver, AltVM, Appchain đã chín muồi; các đối thủ hàng đầu trong lĩnh vực này đều có nền tảng tích lũy sâu sắc.

Tóm lại vấn đề:

Chuỗi trừu tượng có vô dụng không? — Không. Đây là sai lầm của người cận thị, bịt mắt bởi một chiếc lá. Chuỗi trừu tượng nhất định sẽ thành công.

Vậy chuỗi trừu tượng có thể thắng nhanh không? — Không. Đây lại là sai lầm của người viễn thị, tưởng mình đứng cao nhìn xa. Cuộc cách mạng mô hình giao dịch trên chuỗi đại diện bởi chuỗi trừu tượng là một cuộc chiến trường kỳ.

Phân tích giai đoạn: Vì sao cuộc cách mạng mô hình giao dịch trên chuỗi là cuộc chiến lâu dài?

Tính phổ biến và tính đặc thù của mâu thuẫn

Chúng ta hãy bắt đầu từ tính phổ biến của mâu thuẫn. Cũng như mọi quá trình thay thế cũ - mới khác, việc thấm nhuần ứng dụng chuỗi trừu tượng cần thời gian, việc chuyển đổi mô hình giao dịch trên chuỗi cần thời gian. Trong quá trình này, chúng ta sẽ thấy hệ sinh thái đa chuỗi cũ kỹ, rời rạc ngày càng khó duy trì, các ứng dụng xây trên đó gặp phải ngày càng rõ ràng các瓶颈 (nút thắt), trong khi ngày càng nhiều dApp áp dụng kiến trúc chuỗi trừu tượng sẽ dần xuất hiện. Âm thầm, chuỗi trừu tượng sẽ trở thành cấu hình tiêu chuẩn gần như cho mọi tình huống trên chuỗi, và chắc chắn sẽ có một kịch bản mà tiềm năng của “chuỗi trừu tượng + dApp” bùng nổ hoàn toàn.

Nói xong tính phổ biến, ta bàn đến tính đặc thù của “chuỗi trừu tượng + giao dịch trên chuỗi”. Vì sao chúng tôi cho rằng giao dịch là thời cơ bùng nổ của chuỗi trừu tượng? Vì kịch bản này giống như ngành công nghiệp khiêu dâm trong Web2 — là điểm đặt chân đầu tiên của mọi công nghệ mới nổi (VR, AR, Internet di động, AI). Việc tái cấu trúc giao dịch Web3 là câu chuyện bản địa đáng mong đợi nhất năm 2025, và cơ hội lớn nhất ở đây chính là khả năng tạo ra sàn giao dịch CEX toàn chuỗi nhờ chuỗi trừu tượng. Cho phép tài sản DEX, tài khoản tự lưu ký, trải nghiệm thanh khoản cấp CEX = nền tảng giao dịch thế hệ tiếp theo trên chuỗi. Ba yêu cầu này không thể thiếu một.

Căn cứ và các giai đoạn của cuộc chiến lâu dài

Thế lại có người hỏi: cuộc chiến lâu dài kéo dài bao lâu? Logic của chuỗi trừu tượng rõ ràng như vậy, khi nào mới bùng nổ? — Không ai có thể đưa ra dự đoán chính xác, nhưng chúng ta có thể phân tích các bên liên quan và quan sát sự thay đổi sức mạnh của họ.

Trước hết, chúng ta phải thừa nhận rằng, cuộc cách mạng mô hình giao dịch trên chuỗi cần dựa vào sự thịnh vượng liên tục của tài sản mới và người dùng mới trên chuỗi. Kể từ khi Pump.fun khởi phát trong chu kỳ này, tài sản trên chuỗi bùng nổ, Meme và AI agent cung cấp đủ điểm nóng và cơ hội làm giàu, người dùng bắt đầu di cư từ CEX sang môi trường on-chain. Lúc này, mâu thuẫn chính trở thành mâu thuẫn giữa nhu cầu giao dịch tăng mạnh của người dân sau cơn bùng nổ tài sản và mô hình niêm yết “chọn lọc biên tập” của sàn giao dịch tập trung không thể kịp thời và rộng rãi bao phủ các điểm nóng. Về sức hấp dẫn trong mảng giao dịch giao ngay, Trading Bot, bộ tổng hợp DEX, chức năng giao dịch trong ví... đã chia sẻ miếng bánh từ các sàn giao dịch tập trung hạng Tier1 trở xuống.

Nhưng lúc này mà phủ nhận sàn giao dịch, cho rằng DEX sẽ hoàn toàn thay thế CEX thì vẫn còn quá sớm. Các sàn giao dịch Tier1 vẫn giữ lợi thế về uy tín niêm yết và thanh khoản sâu trong mảng spot, đồng thời perp (hợp đồng vĩnh viễn) cũng là nguồn thu quan trọng của đa số CEX. Rõ ràng, người dùng Binance Square không cần phải chuyển hết thành “binh đoàn P” on-chain mới kiếm được tiền, đó là điểm một.

Hơn nữa, khi các ứng dụng ngày càng “béo” thay thế các giao thức “béo”, ngày càng nhiều ứng dụng tương lai sẽ chọn cách ra mắt dưới dạng Appchain hoặc App Rollup, tương lai đa chuỗi đã định đoạt. Tuy nhiên, môi trường đa chuỗi hiện tại bị chia cắt và rạn nứt nghiêm trọng, cản trở lớn đến việc khám phá và quản lý tài sản đa chuỗi của người dùng. Dù đã có tiến triển từ AA và các giao thức tương tác trong từng hệ sinh thái, nhưng giáo dục người dùng, giáo dục nhà phát triển, và việc áp dụng sản phẩm đều không thể đạt được trong một sớm một chiều, đó là điểm hai.

Vì vậy, mặc dù sự phong phú vượt bậc của tài sản on-chain, xu hướng di cư người dùng lên chuỗi, và định hướng tương lai đa chuỗi là chắc chắn, nhưng diễn biến trong quá trình này luôn thay đổi. Tuy nhiên, miễn là chúng ta phân tích được xu hướng, ta có thể xác định rõ nền tảng tồn tại của sản phẩm chuỗi trừu tượng — liền mạch và khai thác tiềm năng của thế giới đa chuỗi, bao gồm thanh khoản, người dùng và nhà phát triển. Ví dụ như lợi thế cạnh tranh cốt lõi nhất của UniversalX nằm ở tầng thanh khoản; nắm chắc điểm này, chúng ta có thể khóa chặt nhóm người dùng giao dịch đa chuỗi tiềm năng nhất, và biến họ thành người dùng trung thành nhất của UniversalX (đoán xem tôi đã nghe bao nhiêu lần kiểu phản hồi từ người dùng như “dùng UniversalX rồi là không muốn quay lại”)

Sàn giao dịch chuỗi trừu tượng như đích đến cuối cùng

Cùng nói thêm về việc vì sao thời gian cuối cùng sẽ nghiêng về phía các sàn giao dịch chuỗi trừu tượng đại diện bởi UniversalX? Vì sao không phải là ví đa chuỗi, Trading Bot hay bộ tổng hợp?

Đầu tiên là thuộc tính không lưu ký (non-custodial), đối lập với ví lưu ký của Trading Bot. Chúng tôi không nói ví lưu ký không nên tồn tại hay sẽ biến mất, mà là nó không thể tồn tại độc lập. Cuối cùng người dùng vẫn phải chuyển tài sản về ví không lưu ký. Cùng với việc nâng cao nhận thức an toàn on-chain, chúng tôi tin rằng sẽ ngày càng nhiều sản phẩm kiên trì thuộc tính không lưu ký.

Thứ hai là thuộc tính chuỗi trừu tượng, đối lập với ví đa chuỗi và bộ tổng hợp. Ví đa chuỗi hiện tại chỉ “kết nối” đa chuỗi, đóng vai trò tập hợp. Dù nhiều ví cũng đã đưa ra một số tối ưu hóa về thanh toán gas, nhưng về bản chất tài sản người dùng vẫn bị phân tán trên các chuỗi khác nhau, chưa được liên thông, và trong quá trình sử dụng vẫn phải tự tay chuyển đổi giữa các chuỗi, cầu nối tài sản khắp nơi. Nhưng chúng ta không thể yêu cầu mỗi người dùng đều am hiểu từ quản lý khóa riêng tư đến cầu nối sang chuỗi mới. Trước đây tôi từng làm một bài phổ biến về ví đa chuỗi, độ phức tạp khiến ngay cả tôi – một người tự nhận chuyên nghiệp – cũng đau đầu. Còn với bộ tổng hợp, phần lớn hiện nay chỉ hỗ trợ đơn chuỗi, số ít hỗ trợ đa chuỗi thì phạm vi tài sản được bao phủ cũng rất hạn chế, còn xa mới đạt được hiệu quả “liên thông đa chuỗi”.

Cuối cùng là bước cạnh tranh cụ thể. Thị trường sản phẩm giao dịch on-chain có khả năng cao sẽ lặp lại ba giai đoạn: 1) cạnh tranh nhu cầu; 2) cạnh tranh phí; 3) cạnh tranh mô hình kinh doanh.

Sự xuất hiện liên tục của các công cụ và sản phẩm mới chứng minh chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu tiên – cạnh tranh nhu cầu. Nhưng các tính năng cụ thể như tiền thông minh, giám sát địa chỉ, phân tích vốn... đã bắt đầu có dấu hiệu hàng hóa hóa. Khi nhu cầu người dùng gần như được các sản phẩm trên thị trường đáp ứng đầy đủ, thị trường sẽ bước vào giai đoạn hai – cạnh tranh phí. Để giành thị phần, các sản phẩm sẽ lao vào “chiến tranh giá” cho đến khi đạt trạng thái ổn định tương đối. Giai đoạn cuối cùng, cũng là thử thách lớn nhất về năng lực vận hành dài hạn của dự án, chính là cạnh tranh mô hình kinh doanh.

Nhu cầu mà UniversalX đáp ứng đã được chúng tôi phân tích trước đó – bám chặt lấy nền tảng sống còn là tính thanh khoản liền mạch đa chuỗi, đồng thời không ảnh hưởng đến việc tích hợp các chức năng dữ liệu cao cấp ngày càng bị hàng hóa hóa.

Xu hướng đa chuỗi càng được khẳng định, nhu cầu của UniversalX càng rõ ràng; nhu cầu UniversalX càng rõ ràng, xu hướng đa chuỗi càng được củng cố. Vòng xoắn tích cực này sẽ trao cho UniversalX năng lực định giá khác biệt so với các sản phẩm không phải chuỗi trừu tượng, chiếm ưu thế trong giai đoạn cạnh tranh phí.

Và đến giai đoạn cuối cùng – cạnh tranh mô hình kinh doanh, câu trả lời của UniversalX cũng rất rõ ràng — L1 + hạ tầng + ứng dụng chủ lực. L1 Particle Chain là mô hình kinh doanh chuỗi công, hạ tầng chuỗi trừu tượng Universal Account là mô hình B2B2C, UniversalX là mô hình sàn giao dịch điển hình 2C, mỗi tầng đều rõ ràng và hỗ trợ lẫn nhau.