Phỏng vấn riêng đồng sáng lập IoTeX Jing: Khám phá triết lý và thực tiễn của DePIN đằng sau "thế giới máy móc"
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phỏng vấn riêng đồng sáng lập IoTeX Jing: Khám phá triết lý và thực tiễn của DePIN đằng sau "thế giới máy móc"
Tầm nhìn của IoTeX không chỉ là cung cấp một mạng lưới tin cậy phi tập trung cho các thiết bị, mà còn hướng tới việc xây dựng một "thế giới máy móc", nơi mọi thiết bị đều trở thành một phần của "xã hội máy móc", có khả năng tự tương tác và tham gia vào các hoạt động kinh tế.
Chuyên sâu báo cáo Web3Biên tập: Tia, Techub News
Năm 2023, khái niệm DePIN nhanh chóng trỗi dậy, trở thành chủ đề nóng trong lĩnh vực blockchain. Tuy nhiên, IoTeX đã nhìn thấy xu hướng này từ năm 2017, tập trung vào việc kết nối Internet vạn vật (IoT) với blockchain. Tầm nhìn của IoTeX không chỉ dừng lại ở việc cung cấp một mạng lưới tin cậy phi tập trung cho các thiết bị, mà còn hướng tới xây dựng một "thế giới máy móc", nơi mọi thiết bị đều trở thành một phần của "xã hội máy", có khả năng tự tương tác và tham gia vào các hoạt động kinh tế.
Trong bản whitepaper gốc được phát hành năm 2017, IoTeX định vị mình là một Layer1. Tuy nhiên, theo những cập nhật mới nhất từ IoTeX, chiến lược hiện tại của họ đã chuyển hướng sang mô hình phân tầng (modular). Đây là một bước ngoặt chiến lược lớn. Để tìm hiểu lý do đằng sau sự thay đổi này, Techub News đã phỏng vấn độc quyền Jing Sun – đồng sáng lập IoTeX – trong khuôn khổ sự kiện TOKEN2049.
Techub News: Khái niệm DePIN chỉ mới chính thức có tên gọi và trở nên phổ biến vào năm 2023, nhưng IoTeX đã rất tầm nhìn xa khi được thành lập từ năm 2017, chuyên về kết nối IoT và blockchain. Anh có thể chia sẻ lý do vì sao thành lập IoTeX, cũng như lý do cá nhân khiến anh tham gia dự án này?
Jing: Tôi gia nhập IoTeX vào năm 2017, trước đó từng làm VC tại Thung lũng Silicon khoảng 5-6 năm. Năm 2016, chúng tôi bắt đầu nhận thấy một số dự án dần chuyển hướng sang nền tảng phân tán, mỗi dự án có những trường hợp sử dụng (use case) riêng.
Ví dụ, tôi từng đầu tư vào một dự án livestream 360 độ. Họ nhận ra rằng nếu tự xây dựng một mạng lưới sẽ rất tốn kém do chi phí đầu tư ban đầu cao. Nhưng khi cộng đồng tham gia, đóng góp băng thông streaming dư thừa, toàn bộ hệ sinh thái kinh tế bắt đầu vận hành. Qua việc đầu tư vào các dự án phân tán liên quan đến smart contract từ sớm, tôi tin chắc rằng công nghệ này không chỉ phục vụ một ngành duy nhất, mà có thể hỗ trợ nhiều kịch bản, nhiều lĩnh vực khác nhau — điều này khiến nó trở thành một lĩnh vực đáng để đầu tư dài hạn.
Vào năm 2016–2017, tỷ trọng thiết bị máy móc đã rất lớn. Nếu kết hợp thêm trí tuệ nhân tạo (AI), ta có thể hình dung rằng trong tương lai, máy móc sẽ chiếm ưu thế thống trị. Vấn đề nằm ở chỗ, lúc bấy giờ toàn bộ hệ thống thiết bị, đám mây, dữ liệu đều mang tính tập trung. Hơn nữa, việc kết nối các thiết bị này với nhau cũng là một thách thức. Bởi xét cho cùng, các thiết bị máy móc cũng tạo thành một nền kinh tế riêng, giống như một xã hội thu nhỏ. Nó không thể do một hay hai công ty tập trung như Google hay Microsoft đảm nhiệm toàn bộ hạ tầng, bởi mô hình tập trung không thể hỗ trợ dòng chảy kinh tế tự chủ giữa các máy.
Lúc đó, chúng tôi đang nghiên cứu công nghệ blockchain và nhận thấy sự kết hợp giữa hai lĩnh vực này cực kỳ ăn khớp. Chúng tôi tin rằng blockchain chính là công nghệ phù hợp hơn cả với máy móc, bởi máy cần một hệ thống phi tập trung để vận hành.
Hơn nữa, đặc điểm tích hợp sẵn cơ chế kinh tế của blockchain cũng rất phù hợp với máy móc. Vì những gì máy sản xuất đều có giá trị. Sau khi hoàn thành sản xuất, máy sẽ cung cấp dịch vụ cho các máy khác hoặc con người như thế nào? Điều này đòi hỏi một hệ thống kinh tế. Nếu hệ thống đó dựa trên nền kinh tế truyền thống thì sẽ không khả thi, vì nó cần phải có tính tự chủ, đồng thời cần có khả năng đánh giá giá trị mà máy tạo ra.
Vì vậy, khi xây dựng Layer1 vào năm 2017, chúng tôi tuyên bố rõ ràng rằng chuỗi công cộng này dành riêng cho máy móc và thiết bị. Thời điểm đó, DePIN còn chưa tồn tại, thậm chí Infra cũng chưa có, nên chúng tôi phải tự xây dựng từ con số 0. Mất khoảng ba năm, chúng tôi mới hoàn thiện được hạ tầng này.
Năm 2019, thị trường crypto bùng nổ với DeFi Summer, sau đó là GameFi. Khi hàng loạt ứng dụng “Fi” xuất hiện, chúng tôi cũng bắt đầu suy nghĩ: yếu tố then chốt khi kết hợp IoT và blockchain là gì? Câu trả lời chúng tôi đưa ra là: tài chính hóa máy móc (machine financialization). Từ đó, chúng tôi công bố bản whitepaper về MachineFi – thực chất là tiền thân của DePIN.
Techub News: Anh có thể giải thích cụ thể hơn về cách blockchain phi tập trung hóa cơ sở hạ tầng vật lý như thế nào? Ví dụ như logic cụ thể trong các ứng dụng như dữ liệu IoT lên chuỗi hay năng lượng phân tán?
Jing: DePIN sử dụng công nghệ blockchain để kết nối các thiết bị và dữ liệu từ thế giới vật lý lên chuỗi, từ đó đạt được tính minh bạch dữ liệu và kiểm soát phi tập trung.
Cụ thể, logic của blockchain trong ứng dụng IoT và năng lượng phân tán như sau: Trước tiên, các thiết bị IoT hoặc thiết bị năng lượng phân tán (như tấm pin mặt trời, cảm biến...) cần có danh tính kỹ thuật số duy nhất, chúng tôi gọi là «Thiết bị Thông minh Chủ quyền» (Sovereign Smart Device). Những thiết bị này sẽ xử lý dữ liệu thu thập được theo cách mã hóa cục bộ, và xác thực sơ bộ bên ngoài chuỗi (off-chain) để đảm bảo tính chân thực và độ chính xác của dữ liệu.
Sau đó, dữ liệu đã được xác thực sẽ được truyền lên blockchain và lưu trữ trong một sổ cái phi tập trung. Quá trình này thường được thực hiện thông qua một giao thức off-chain lên on-chain, ví dụ như giao thức W3bStream của IoTeX. W3bStream có thể xác thực dữ liệu thiết bị theo các quy tắc đã định trước, và chỉ đưa dữ liệu quan trọng lên chuỗi khi đạt các điều kiện nhất định, từ đó tiết kiệm chi phí thao tác trên chuỗi.
Đối với các dự án năng lượng phân tán, ví dụ như tấm pin mặt trời và hệ thống lưu trữ năng lượng, chúng có thể sản xuất, phân phối và giao dịch năng lượng thông qua blockchain. Mỗi thiết bị có một danh tính trên chuỗi, ghi nhận lượng điện sản xuất và lịch sử giao dịch. Người dùng cộng đồng có thể tự động tham gia giao dịch năng lượng thông qua smart contract trên blockchain, mà không cần phụ thuộc vào các công ty điện lực tập trung truyền thống. Mô hình này không chỉ nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng mà còn khuyến khích nhiều người tham gia sản xuất và phân phối năng lượng hơn.
Trong các ứng dụng này, đặc tính phi tập trung của blockchain giúp các thiết bị vật lý và dữ liệu chúng tạo ra không còn bị lệ thuộc vào một tổ chức trung tâm duy nhất, mà có thể tương tác trong một mạng lưới công khai, minh bạch. Như vậy, mọi hành vi và dữ liệu của thiết bị đều có thể truy xuất và xác minh, từ đó đạt được kiểm soát và niềm tin thực sự phi tập trung.
Techub News: Bản whitepaper gốc năm 2017 định vị IoTeX là một Layer1, nhưng theo những cập nhật gần đây, chiến lược hiện tại của các anh đang hướng tới mô hình phân tầng (modular) – đây là một bước ngoặt chiến lược lớn. Anh có thể chia sẻ lý do và tư duy đằng sau sự thay đổi này?
Jing: Cùng với sự phát triển của ngành, nhận thức của chúng tôi cũng không ngừng tiến hóa. Nhu cầu từ các dự án mà chúng tôi phục vụ khác biệt so với các dự án NFT hay crypto-native thông thường – những dự án này chỉ cần chọn một Layer1 để phát hành token và hoàn tất TGE là xong. Nhưng DePIN lại có lượng lớn dữ liệu máy ở ngoài chuỗi. Tiền đề để đưa dữ liệu này lên chuỗi là phải giải quyết bài toán xác minh dữ liệu – điều này cực kỳ quan trọng, bởi sản phẩm của nhiều dự án chính là dữ liệu. Nếu không thể xác minh được dữ liệu, không đảm bảo được tính chân thực, thì logic sản phẩm khó lòng đứng vững.
Hiện tại, trên một số Layer1 như Solana cũng có nhiều dự án DePIN, nhưng các Layer1 này không thể hỗ trợ DePIN trong việc xác minh dữ liệu. Về mặt chiến lược, chúng tôi muốn trở thành lớp nền tảng thấp hơn, hỗ trợ tất cả các dự án DePIN, thoát khỏi cuộc cạnh tranh ở cấp độ Layer1. Do đó, định hướng chiến lược của chúng tôi là mô hình phân tầng: cung cấp các middleware và các lớp công nghệ (stack) mà các dự án DePIN cần, đồng thời về mặt kỹ thuật, hỗ trợ họ xác minh dữ liệu off-chain.
Thực tế, ngay từ bản whitepaper 2017, chúng tôi đã đề xuất kiến trúc gồm chuỗi gốc và chuỗi con – điều này tương tự như Ethereum 2.0. Chúng tôi tin rằng khi các dự án DePIN phát triển lớn, chúng sẽ hình thành hệ sinh thái riêng. Đằng sau mỗi hệ sinh thái ấy cũng cần một chuỗi để các dự án có thể hợp tác lẫn nhau, và điều này đòi hỏi tính tương tác cao. Đó chính là vai trò của IoTeX: một DePIN Layer, nơi các dự án DePIN đa dạng có thể cùng nhau hợp tác.
Đồng thời, IoTeX còn có W3bStream – công cụ hỗ trợ dự án thực hiện tính toán và xác minh dữ liệu off-chain, giúp các dự án DePIN xử lý dữ liệu bên ngoài chuỗi một cách hiệu quả và tiết kiệm hơn, đồng thời biến dữ liệu thành giá trị kinh tế.
Techub News: Anh có thể nói rõ hơn về sự khác biệt giữa W3bStream và công nghệ Rollup truyền thống?
Jing: Rollup truyền thống chủ yếu dùng để xác minh tài sản, yêu cầu bảo mật cao, nên mọi giao dịch đều phải được tải lên L1 để xác thực. Nhưng với các dự án DePIN, phần lớn dữ liệu không trực tiếp liên quan đến an ninh tài sản. Chúng tôi mong muốn xác minh dữ liệu ở ngoài chuỗi, và chỉ khi cần phân bổ phần thưởng kinh tế thì mới đưa thông tin quan trọng lên chuỗi.
Cách làm này giúp giảm đáng kể chi phí thao tác trên chuỗi, đồng thời vẫn đảm bảo độ tin cậy của dữ liệu thiết bị. W3bStream sử dụng phương pháp xác minh phi tập trung, có thể xử lý hiệu quả dữ liệu từ nhiều thiết bị khác nhau và chuyển đổi dữ liệu đó thành giá trị kinh tế.
Techub News: IoTeX dường như rất nhấn mạnh vào danh tính tự chủ của thiết bị, gọi các thiết bị phần cứng là Sovereign Smart Device. Anh có thể nói rõ vai trò của Sovereign Smart Device trong hệ sinh thái IoTeX?
Jing: Với thiết bị truyền thống, danh tính và dữ liệu đều do nền tảng tập trung kiểm soát. Trong kiến trúc của IoTeX, danh tính thiết bị do chính người dùng tự tạo và quản lý. Mỗi thiết bị có một định danh trên chuỗi, do chủ sở hữu thiết bị kiểm soát, không phụ thuộc vào bất kỳ bên thứ ba nào.
Thông qua danh tính tự chủ, thiết bị có thể xác thực và tương tác trên blockchain, từ đó hình thành nền tảng cho một xã hội máy móc. Chúng có thể tham gia vào các hoạt động kinh tế như con người, cung cấp dịch vụ cho cộng đồng hoặc các thiết bị khác và nhận lại lợi nhuận. Mô hình này khiến thiết bị trở thành một phần của nền kinh tế blockchain, hiện thực hóa MachineFi (tài chính hóa máy móc).
Techub News: IoTeX thu hút nhà phát triển và doanh nghiệp tham gia hệ sinh thái bằng cách nào? Anh có những biện pháp khuyến khích cụ thể nào?
Jing: Thứ nhất, IoTeX cung cấp hạ tầng phân tầng (modular infrastructure), điều mà rất ít nền tảng hạ tầng khác trong ngành có thể đáp ứng. Ví dụ điển hình là dự án Network3 – một dự án chuyển đổi từ Web2 sang Web3. Thiết bị điện toán biên của họ đã bán được 3.000 chiếc, với số lượng nút vượt quá 200.000. Dự án này đã áp dụng toàn bộ công nghệ stack của IoTeX, bao gồm danh tính thiết bị (ioID), cầu nối xuyên chuỗi (Liquidity Hub)... Ngoài ra, thông qua DePINScan.io của chúng tôi, mọi người có thể xem rõ từng nút nằm ở quốc gia, khu vực nào, và lợi nhuận hàng ngày của mỗi thiết bị – dữ liệu rất chi tiết. IoTeX mang lại sự minh bạch dữ liệu cao, giúp người dùng dễ dàng tính toán tỷ suất hoàn vốn (ROI) dựa trên dữ liệu công khai.
Thứ hai, chúng tôi hỗ trợ ươm tạo dự án, bao gồm các hỗ trợ thương mại như gây quỹ. Chúng tôi có chương trình grant riêng, đồng thời hỗ trợ kết nối với các nhà đầu tư khác.
Techub News: DePIN liên quan đến vấn đề lớn về tư bản hóa dữ liệu và chủ quyền dữ liệu. Anh nhìn nhận thế nào về những vấn đề này? Và IoTeX đang dẫn dắt ra sao trong lĩnh vực này?
Jing: Vấn đề cốt lõi của tư bản hóa dữ liệu là quyền sở hữu và quyền sử dụng dữ liệu. Chúng tôi tin rằng quyền sở hữu dữ liệu phải thuộc về người/tổ chức tạo ra dữ liệu, dù là cá nhân hay thiết bị. Tuy nhiên, mô hình sử dụng dữ liệu truyền thống thường tước đoạt quyền lợi của người tạo dữ liệu, khiến họ không thể hưởng lợi từ giá trị kinh tế của dữ liệu.
Trong hệ sinh thái IoTeX, người tạo dữ liệu có thể thông qua danh tính thiết bị tự chủ (Sovereign Smart Device) và hệ thống xác minh dữ liệu để nhận được phần thưởng xứng đáng. Đồng thời, lộ trình sử dụng và luân chuyển giá trị của dữ liệu là minh bạch. Như vậy, vừa bảo vệ được quyền riêng tư dữ liệu, vừa tối đa hóa giá trị kinh tế của dữ liệu.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@News_Techub
