Cuộc đấu chiến thoái vốn giữa các quỹ đầu tư mạo hiểm và dòng tiền nóng – bắt đầu từ Friend.Tech
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Cuộc đấu chiến thoái vốn giữa các quỹ đầu tư mạo hiểm và dòng tiền nóng – bắt đầu từ Friend.Tech
Phân tích sâu tác động của việc giá token Friend.Tech giảm mạnh đến kế hoạch dự án và việc giữ chân người dùng.
Chuyên sâu báo cáo Web3Khách mời: Haseeb, Tarun, Jason, Tom
Biên dịch: zhouzhou, joyce, BlockBeats
Chủ đề biên tập: Tập podcast lần này đi sâu vào việc giá token Friend.Tech sụt giảm mạnh đã ảnh hưởng như thế nào đến kế hoạch dự án và giữ chân người dùng, đồng thời thảo luận về vấn đề đạo đức khi các dự án tiền mã hóa rút lui, đặc biệt là tình trạng phát hành token rồi ngừng hoạt động. Ngoài ra, chương trình còn phân tích vai trò khác nhau giữa các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) và quỹ thanh khoản trong thị trường crypto, tác động tiêu cực của việc khai thác airdrop, cũng như ảnh hưởng của các quỹ phòng hộ đối với tính thanh khoản và hiệu quả thị trường. Podcast cũng đề cập đến xung đột giữa đầu cơ ngắn hạn và tạo dựng giá trị dài hạn, cùng không gian cải thiện hiệu quả thị trường.
Trong tập podcast này, những câu hỏi cốt lõi sau đã được đặt ra và thảo luận:
-
Sự sụp đổ giá token Friend.Tech.
-
Vấn đề đạo đức liên quan đến việc rút lui khỏi dự án.
-
Vai trò khác nhau giữa quỹ VC và quỹ thanh khoản.
-
Tác động tiêu cực của việc khai thác airdrop.
-
Thiếu chiến lược trên thị trường và hành vi chênh lệch giá (arbitrage).
TL;DR:
Suy sụp giá token Friend.Tech: Giá token Friend.Tech giảm 96%, phơi bày rủi ro khi phát hành token mà thiếu kế hoạch sản phẩm bền vững và chiến lược giữ chân người dùng.
Rút lui khỏi dự án và vấn đề đạo đức: Việc phát hành token sớm từ các dự án non trẻ làm dấy lên tranh luận về nghĩa vụ đạo đức của đội ngũ khi rút lui, đặc biệt khi bị cáo buộc là "bỏ chạy" sau khi dự án ngừng hoạt động.
Vai trò của VC trong thị trường crypto: Rào cản thấp khiến lượng lớn quỹ VC tràn vào thị trường crypto, đẩy giá định giá dự án lên cao, dẫn đến thổi phồng quá mức và thất hứa trong triển khai.
Thách thức của việc phát hành token sớm: Phát hành token quá sớm thường xuyên bóp méo tín hiệu thị trường, gây tổn hại tiềm năng dài hạn và tỷ lệ giữ chân người dùng của dự án.
VC vs. Quỹ thanh khoản: Thảo luận về việc liệu các quỹ VC có đang rút giá trị khỏi hệ sinh thái crypto hay quỹ thanh khoản mới là yếu tố nâng cao hiệu quả thị trường.
Quỹ phòng hộ và hiệu quả thị trường: Vai trò của các quỹ phòng hộ trong việc gia tăng tính thanh khoản và khám phá giá cả vẫn đang là chủ đề gây tranh cãi.
Khai thác airdrop và giao dịch rửa tiền: Khai thác airdrop làm sai lệch dữ liệu tăng trưởng người dùng thật sự, gây tổn thất giá trị cho dự án.
Haseeb: Hôm nay khách mời đặc biệt của chúng ta là doanh nhân khởi nghiệp Jason Choy từ Tangent. Jason, anh sống ở Singapore đúng không? Chính trị Mỹ có phải là chủ đề nóng trong cộng đồng Singapore gần đây không?
Jason: Gần đây mọi người đều đang theo dõi nước Mỹ. Tôi cũng thường làm việc theo múi giờ Mỹ. Trong vài tuần qua, chúng tôi suốt ngày theo dõi diễn biến của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) và các cuộc tranh luận chính trị. Nói thật, đây là chu kỳ crypto mà tôi ghét nhất.
Haseeb: Anh có theo dõi dự án DeFi World Liberty Financial và gia đình Trump không?
Jason Choy: Tôi nghe nói dự án này có liên quan đến Aave, và dường như trùng hợp với đợt phục hồi mạnh mẽ giá token Aave. Nhưng ngoài điều đó, tôi không để ý nhiều. Có điểm gì nổi bật cần lưu ý không?
Tarun: Tôi từng nói dự án này giống như một vụ "lừa đảo rug" hay là "kịch bản thoát thân dành cho người nghèo".
Sự sụp đổ giá token Friend.Tech
Haseeb: Câu chuyện thống trị tin tức tuần này là về Friend.Tech – một dự án SocialFi cho phép bạn đặt cược vào các nhà sáng tạo nội dung bằng cách mua token của họ để tham gia phòng chat riêng. Vào mùa hè năm 2023, nó từng rất bùng nổ, nhưng sau đó dần nguội lạnh. Năm nay, họ đã ra mắt token riêng, nhưng kết quả không mấy khả quan – giá token liên tục giảm, hiện tại đã mất tới 96% so với đỉnh cao lịch sử. Ban đầu vốn hóa khoảng 230 triệu USD, giờ chỉ còn khoảng 10 triệu USD. Gần đây, Friend.Tech hứng chịu vô số lời chỉ trích.
Cách đây khoảng 4 ngày, dự án chuyển quyền kiểm soát hợp đồng tới một địa chỉ vô hiệu – về cơ bản là thiêu hủy khóa quản trị của chính họ. Ngay sau khi thông tin này xuất hiện, giá Friend Token lao dốc thảm hại, và nhiều người tuyên bố rằng Friend.Tech đã "bỏ chạy" – tức là phát hành token rồi rời đi, bỏ mặc dự án thành một cái vỏ rỗng, vì ứng dụng sẽ không thể vận hành nữa.
Điều thú vị ở đây là Friend.Tech chưa từng bán token của mình. Theo hiểu biết của chúng ta, token không được bán cho nhà đầu tư, thậm chí đội ngũ cũng không nắm giữ bất kỳ token nào. Đây là một đợt phát hành "công bằng", và đội ngũ khẳng định họ không có kế hoạch đóng cửa hay từ bỏ dự án – ứng dụng vẫn đang hoạt động. Tuy nhiên, cộng đồng lại hiểu theo hướng Friend.Tech đã bỏ chạy.
Sự kiện này mở ra một cuộc tranh luận rộng hơn về trách nhiệm mà đội ngũ dự án crypto nên gánh vác sau khi ra mắt sản phẩm và token. Câu chuyện trở nên kỳ lạ vì Friend.Tech không bán token cho nhà đầu tư đại chúng, và bản thân đội ngũ cũng không nắm giữ token. Vì vậy, tôi muốn nghe quan điểm của mọi người về làn sóng tranh cãi quanh Friend.Tech, đặc biệt là trách nhiệm của các nhà sáng lập crypto khi ra mắt sản phẩm?
Jason: Tôi thực sự đã mua những token đó và thua lỗ nặng trên Friend.Tech. Tôi có rất nhiều airdrop và Key, tham gia vào các câu lạc bộ và khá tích cực trên nền tảng này. Ít nhất là xét theo ví công khai, tôi từng là một trong những người nắm giữ lớn nhất toàn cầu. Giờ token của tôi đã mất 96% giá trị, nhưng tôi vẫn nghĩ rằng họ đã ra mắt một ứng dụng mà chúng ta từng yêu thích, ít nhất trong một khoảng thời gian, mọi người thực sự đã dùng nó. Họ cũng phát hành token một cách công bằng, không có đợt bán trước quy mô lớn. Tôi cho rằng vấn đề thực sự của họ nằm ở việc giữ chân người dùng và thời điểm phát hành token.
Một nhà phát triển ẩn danh tạo ra một ứng dụng, và tất cả mọi người đều tụ họp quanh nó – đây là hiện tượng điển hình trong lĩnh vực crypto. Chúng ta đã thấy rất nhiều điều này trong chu kỳ DeFi trước, nhưng ở chu kỳ này thì ít hơn. Một chủ đề thu hút sự chú ý của tất cả mọi người, và tranh luận kéo dài hàng tuần – đó chính là khoảnh khắc của Friend.Tech. Từ dự án này cũng nảy sinh nhiều phiên bản sao chép như Stars Arena trên AVAX và hàng loạt kẻ bắt chước khác. Điều này khiến tôi nhớ lại chu kỳ DeFi trước, nên tôi rất hào hứng, nghĩ rằng có lẽ chúng ta sẽ chứng kiến một làn sóng ứng dụng xã hội mới. Nhưng hiện tại điều đó vẫn chưa xảy ra.
Haseeb: Tom, anh nghĩ sao về tình huống này?
Tom: Tôi nghĩ những vấn đề dạng này liên quan đến trách nhiệm của đội ngũ hay hành vi "bỏ chạy". Loại bỏ chạy tồi tệ nhất là những ICO tệ hại nhất – huy động một khoản tiền khổng lồ, đưa ra vô số lời hứa hẹn, nhưng cuối cùng chẳng làm được gì. Những đội ngũ này thường bị chỉ trích trong làn sóng dự án năm 2017. Sau đó bạn có các dự án token hoặc NFT, như Stoner Cats – có thể họ không hứa sẽ làm chương trình TV, nhưng nếu chỉ bán một file JPEG thì cũng tạm chấp nhận được. Rồi có các loại meme coin, không có kỳ vọng hay cam kết gì, cũng không có tầm nhìn rõ ràng – chúng tồn tại chỉ vì chúng là chính chúng.
Đội ngũ Friend.Tech không phân bổ token, họ chỉ đơn giản xây dựng một sản phẩm. Nhưng dường như sự giận dữ của cộng đồng đối với Racer và đội ngũ Friend.Tech lại lớn hơn nhiều so với các đội ngũ khác. So với những đội ngũ chẳng làm gì cả, Racer lại chịu áp lực lớn hơn – điều này khá kỳ lạ. Bởi vì đội ngũ không giữ lại token, mà kiếm tiền từ phí giao dịch – họ thu về khoảng 50 triệu USD từ phí nền tảng. Thông thường khoản thu này sẽ vào kho bạc DAO, và đội ngũ có thể xin cấp ngân sách từ đó. Nhưng trong trường hợp Friend.Tech, toàn bộ doanh thu hoàn toàn tư nhân hóa – đội ngũ trực tiếp hưởng lợi từ các khoản phí giao dịch.
Nhưng chẳng phải đây chính là điều mọi người mong muốn sao? Mọi thứ phi tập trung, không có quản trị viên, bạn tự vận hành, và không ai có thể "bỏ chạy" với bạn. Nhưng có lẽ tùy thuộc vào tâm lý hay dư luận, mọi chuyện lại trở nên tiêu cực. Tôi không rõ tại sao lần này đội ngũ Friend.Tech lại bị chỉ trích nhiều đến vậy, khi lĩnh vực crypto còn có những ví dụ tồi tệ hơn nhiều.
Haseeb: Đúng vậy, sự giận dữ đến từ việc ai cũng biết công ty Friend.Tech đã kiếm được hơn 50 triệu USD trong 18 tháng qua từ phí giao dịch, nhưng số tiền đó không chảy vào token Friend.Tech. Tôi thấy Hasu đưa ra một quan điểm khá sắc bén: Khi phát hành token, mọi người tự nhiên hiểu rằng token đó sẽ tích lũy giá trị trong hệ sinh thái sản phẩm. Nhưng token này dường như chỉ dùng để tham gia câu lạc bộ, chứ không phải là công cụ tích lũy giá trị từ hoạt động kinh doanh. Chính hoạt động kinh doanh đã tích lũy 52 triệu USD giá trị – chỉ vậy thôi. Vì vậy, ít nhất cũng có một lý do hợp lý để phàn nàn: họ biết rõ người dùng kỳ vọng như vậy, nhưng vẫn chọn cách làm này, vi phạm kỳ vọng đó.
Tom: Tôi nghĩ nếu là một dự án truyền thống hơn, đội ngũ phân bổ token, sau đó bán token để kiếm tiền, dòng tiền chảy vào ví đa ký, rồi đội ngũ bỏ chạy – thì lúc đó mọi người có lý do chính đáng hơn để tức giận. Nhưng trong trường hợp Friend.Tech, từ đầu đến cuối, mọi thứ về phí giao dịch, cách thanh toán, cách vận hành hệ thống đều minh bạch tuyệt đối, không hề thay đổi.
Vì vậy, bề mặt tôi hiểu tại sao mọi người lại có cảm xúc tiêu cực, nhưng ở tầng sâu hơn, tôi cho rằng điều này không nghiêm trọng đến vậy. Tôi nghĩ Friend.Tech có điểm độc đáo – về bản chất nó là một meme coin, điều này rõ ràng ngay từ đầu.
Jason: Tôi nghĩ nhiều vấn đề có thể được giải quyết nếu họ phát hành token muộn hơn. Họ phát hành token khi chưa có cơ chế tích lũy giá trị nào, và chưa tìm ra vòng lặp phù hợp sản phẩm-thị trường. Tôi cho rằng ứng dụng ban đầu có độ lan truyền virus mạnh, nhưng họ không giải quyết hai vấn đề lớn. Thứ nhất, nền tảng tự nhiên sẽ trở thành nhóm nhỏ hẹp, bởi giá mua Key được thiết lập sẵn trong đường cong giá. Do đó, cộng đồng Friend.Tech nhanh chóng loại trừ phần lớn người dùng khi giá tăng lên 5 ETH, kết quả là các nhóm khó mở rộng quá 30 người, và họ chưa bao giờ giải quyết được bài toán mở rộng này.
Thứ hai, giá trị mà người sáng tạo kiếm được trên nền tảng này là một lần duy nhất. Nếu bạn kiếm phí từ việc người khác mua Key của bạn, thì một khi họ đã mua, bạn sẽ không còn động lực cung cấp giá trị nữa, vì dù người dùng ở lại nhóm, bạn cũng không kiếm thêm được tiền. Bạn có thể nói rằng nếu người sáng tạo không hoạt động, người dùng có thể bán lại Key. Nhưng thực tế, người sáng tạo cũng không có nhiều động lực duy trì hoạt động, vì ban đầu họ không sở hữu Key – họ phải tự mua Key của chính mình.
Nếu họ giải quyết những vấn đề này trước khi phát hành token, có lẽ họ vẫn duy trì được sức nóng. Nếu tôi nhớ không nhầm, họ phát hành token đúng vào lúc đường cong người dùng bắt đầu giảm mạnh, gần như là một nỗ lực tuyệt vọng nhằm thu hút lại người dùng bằng lời hứa airdrop, nên họ vội vàng tung ra token.
Haseeb: Đúng vậy, điều này thực sự tạo ra một đợt bùng nổ người dùng, mọi người quay trở lại nền tảng, thấy có chức năng mới, hệ thống câu lạc bộ mới. Nhưng chức năng không hoạt động, trải nghiệm rất tệ. Thậm chí có thể nói họ đã lãng phí cơ hội vàng để thu hút lại người dùng nhờ airdrop. Là một startup, tình huống này thực sự khó xử lý. Friend.Tech cuối cùng đã lên sân khấu lớn nhất của giới crypto, nhưng lại làm hỏng, và sau đó sẽ cực kỳ khó để nắm bắt lại cơ hội tương tự.
Tarun: Tôi cũng từng tích cực một thời gian, nhưng sau đó mọi người mua Key của tôi chỉ để hỏi câu hỏi. Tôi nghĩ, tôi đâu có thời gian để làm robot trả lời câu hỏi suốt ngày, ChatGPT đã tồn tại rồi còn gì. Nhưng tôi nghĩ Friend.Tech thực sự đã hiểu sai về trò chơi "sốt + giải trí" trong metaverse. Họ thực sự là người đầu tiên tạo ra mô hình này – đốt Key, thu phí, ý tưởng này thực ra giống hệt cách chơi meme coin – ai đó cung cấp thanh khoản, đốt Key, phí được chia giữa người sáng tạo và nền tảng. Chính xác là điều Friend.Tech đã làm, chỉ là có lẽ họ làm quá sớm. Bởi vì cách chơi của Friend.Tech sau đó bất ngờ trở thành chủ lưu trên chuỗi Solana, nhưng chính Friend.Tech lại không kịp bắt nhịp.
Haseeb: Tôi nghĩ điều mà Friend.Tech chưa hiểu, hoặc Pump.fun đã hiểu, là bạn có thể bắt đầu với đường cong gắn kết (bonding curve), nhưng bạn không thể mãi ở đó, vì cuối cùng nó sẽ sụp đổ. Bạn phải chuyển đổi tại một điểm uốn nào đó, chứ không thể cứ mãi bám vào đường cong gắn kết.
Tarun: Tôi nghĩ một phần nguyên nhân khiến mọi người bất mãn với Friend.Tech là vì họ hiện tại nhìn thấy những cơ chế thành công hơn, nên so sánh ngược lại thì Friend.Tech ban đầu trông kém hấp dẫn. Nhưng tôi nghĩ họ thực ra đang đi đúng hướng. Bạn có thể nói rằng Friend.Tech đã hiểu ra mô hình này trước cả khi meme coin trở nên phổ biến. Nhưng tôi cảm giác phần xã hội của nó rất giả tạo. Tôi nhớ có một giai đoạn, tôi quay lại nền tảng và phát hiện tất cả những người nắm giữ Key của tôi đều là bot, họ hỏi tôi cùng một câu hỏi khoảng 500 lần.
Haseeb: Tại sao họ hỏi những câu đó?
Tarun: Tôi nghĩ họ có lẽ muốn tăng tương tác để nhận airdrop lớn hơn. Vì lúc đó ai cũng đang cố "farm airdrop", nên một số nơi trở nên rất kỳ quặc. Tôi nghĩ ban đầu các phòng chat còn khá thú vị và độc đáo, nhưng sau đó nó biến chất. Tôi cảm thấy Friend.Tech thực sự tiến vào dòng chính là khi các nhà sáng tạo OnlyFans bắt đầu tham gia – lúc đó nó không còn là dự án crypto ngách nữa, mà trở thành thứ thu hút đại chúng thật sự.
Tom: Đúng vậy, doanh thu OnlyFans cuối cùng đạt tới 8 tỷ USD, và 80% trong số đó chảy về tay các nhà sáng tạo, chứ không phải người sáng lập nền tảng.
Jason: Cũng có một số ngôi sao bản địa trên Friend.Tech, họ phát triển rất mạnh trên nền tảng này. Đây là tín hiệu tích cực trên nền tảng sáng tạo nội dung – các nhà sáng tạo có thể tự xây dựng sự nghiệp riêng.
Jason: Friend.Tech ban đầu thực sự có những dấu hiệu thành công, nhưng dường như đội ngũ không đủ kiên trì cải tiến sản phẩm cốt lõi. Họ dường như thấy mọi người thích nền tảng, nên nghĩ mọi chuyện sẽ tự nhiên ổn, nhưng hạ tầng của họ thực sự quá tệ.
Haseeb: Tốc độ ra mắt tính năng mới quá chậm, trải nghiệm chat cũng không được cải thiện. Tôi cảm giác họ mắc kẹt trong sản phẩm của chính mình – vì sản phẩm có chút khởi sắc ban đầu, họ cho rằng nên bám chặt vào định hướng ban đầu. Friend.Tech không thực sự phát triển vượt ra khỏi khuôn khổ ban đầu – nó chỉ đơn thuần là một ứng dụng "trò chuyện với những người sở hữu Key của bạn", chỉ vậy thôi. Tôi nghĩ họ không đủ sẵn sàng thử các mô hình mới, có lẽ họ nên làm gần hơn với tinh thần của meme coin.
Tarun: Đúng vậy, đến một giai đoạn nào đó, bạn cảm thấy việc tham gia nhóm chat của ai đó chẳng có gì đặc biệt. Ban đầu những câu hỏi bạn nhận được còn khá thú vị, sau đó chúng trở thành "Anh nghĩ token nào sẽ tăng?" hay "Anh thấy dự án nào tiềm năng?". Và tôi cũng cảm thấy Twitter của Racer trong giai đoạn đó hơi phản cảm, đây cũng là một lý do khiến tôi ngừng dùng Friend.Tech.
Trước đây tôi rất thích nội dung nghiên cứu trên Twitter của anh ấy – sâu sắc, ngách. Nhưng kể từ khi anh ấy làm Friend.Tech, nội dung của anh ấy trở nên tệ hơn. Tôi cảm thấy sản phẩm này không chỉ khiến tôi không nhận được nội dung tốt, mà còn làm suy giảm chất lượng nội dung của chính anh ấy như một nhà sáng tạo – đúng là tình huống thua cả đôi đường. Bây giờ muốn có nội dung hay, bạn phải mua Key và vào phòng riêng của Racer, còn nội dung hay công khai thì sẽ không được cung cấp nữa.
Rút lui khỏi dự án và vấn đề đạo đức
Haseeb: Tôi muốn tập trung thảo luận về việc các nhà sáng lập trong lĩnh vực crypto nên rút lui như thế nào. Trong các công ty khởi nghiệp truyền thống, đóng cửa một startup là điều bình thường. Nhưng trong crypto, việc đóng dự án lại có vẻ kỳ lạ, chủ yếu vì thiếu quy chuẩn và quy trình rút lui rõ ràng. Mọi người không biết cách kết thúc ra sao, và nhà sáng lập thực sự nên gánh vác trách nhiệm gì. Tôi tò mò các anh đã thấy ví dụ nào về điều này chưa?
Jason: Ở giai đoạn sơ khai, ranh giới giữa thành công và thất bại thường rất rõ rệt. Nếu phải đưa lời khuyên cho các nhà sáng lập về việc ra quyết định đúng đắn khi nhận ra dự án không hiệu quả, tôi nghĩ đóng cửa dự án ở giai đoạn rất sớm thực sự khá đơn giản, vì lúc đó chưa phát hành token, các bên liên quan của bạn có thể chỉ gồm bốn, năm người – như nhà đầu tư thiên thần và một quỹ VC dẫn dắt. Bạn chỉ cần trao đổi với họ, làm việc với luật sư để giải thể công ty và hoàn trả vốn theo tỷ lệ – về cơ bản đây là quy trình đơn giản. Nhưng một khi bạn phát hành token, bạn không còn chỉ đối mặt với vài nhà đầu tư, mà có thể phải đối diện với hàng ngàn, hàng vạn holder.
Haseeb: Vậy anh nghĩ giải pháp cho vấn đề này là kiểm soát thời điểm phát hành token? Anh không nên phát hành token khi dự án chưa sẵn sàng, trừ khi chắc chắn đã tìm ra điểm phù hợp sản phẩm-thị trường và sẵn sàng tăng tốc bằng token. Anh có biết ví dụ nào về việc rút lui thành công với token không? Như FTT, dù dự án đã ngừng hoạt động, nhưng token vẫn được giao dịch. Hay Luna, dù không còn phát triển thực chất, nhưng token vẫn tồn tại.
Tom: Đúng vậy, Luna có phiên bản gọi là Luna Classic. Trong crypto, chúng ta thích gọi đó là "phiên bản cổ điển". Thực ra tuần này vừa xảy ra một sự việc tương tự – Vega, một nền tảng phái sinh phi tập trung, có chuỗi riêng của họ, đã đề xuất một đề xuất gần như là để dần rút lui và đóng cửa chuỗi. Việc này khá đơn giản, mặc dù được quyết định qua biểu quyết cộng đồng, nhưng về bản chất đội ngũ đã quyết định rút lui và dần rời đi.
Điều này khiến tôi liên tưởng đến cuộc thảo luận về thiết bị thông minh IoT – khi công ty sản xuất thiết bị sập tiệm hoặc muốn ngừng dịch vụ, mọi người thường phàn nàn "Tại sao các người phá hủy thiết bị tôi đã mua với giá 1000 đô la?". Họ hy vọng công ty sẽ mở mã nguồn để người dùng tự vận hành máy chủ. Nếu công ty làm được điều đó, đó rõ ràng là con đường tốt nhất. Nhưng điều này liên quan đến chi phí và vấn đề pháp lý, nên rất ít đội ngũ thực sự mở mã nguồn.
Jason: Đúng vậy, nếu làm được thì đó là con đường tối ưu. Trong crypto, nếu bạn muốn cộng đồng tiếp quản, hãy mở mã nguồn frontend để người dùng tự vận hành và quản trị. Nếu bạn đơn phương tắt dự án, mọi chuyện sẽ phức tạp hơn nhiều. Để làm được điều này cần hoàn toàn phi tập trung, hoặc ít nhất là gần như hoàn toàn. Như Friend.Tech, họ có máy chủ lưu trữ tin nhắn chat và chịu trách nhiệm nhiều việc vận hành thực tế. Không có những chức năng này, Friend.Tech gần như không còn là gì cả.
Tom: Đúng vậy, gần như không có dự án nào hoàn toàn phi tập trung và sau đó đóng cửa dần. Tôi chỉ nghĩ ra được ví dụ Fei và Rari Capital, nhưng điều này thực sự hiếm. Trong hầu hết trường hợp, miễn là có người sẵn sàng vận hành hạ tầng, chúng có thể tồn tại mãi mãi và tiếp tục được giao dịch – ví dụ như Ethereum Classic (ETC). Tiêu chuẩn về việc một token "chết hay sống" trong crypto khá đặc biệt. Dù token vẫn tồn tại trên chuỗi, thậm chí vẫn có thanh khoản trên một số sàn giao dịch, nhưng theo hầu hết tiêu chí, chúng về cơ bản đã "chết".
Haseeb: Quỹ Tangent vừa làm đầu tư khởi nghiệp giai đoạn sớm, vừa đầu tư thị trường thanh khoản và phát hành token, đúng không?
Jason: Đúng vậy.
VC vs. Quỹ thanh khoản
Haseeb: Gần đây trên Twitter, nhiều người đang tranh luận về mối quan hệ giữa quỹ VC và quỹ thanh khoản, cho rằng các quỹ VC mang tính rút giá trị ròng (net extractive) khỏi ngành crypto – nghĩa là họ lấy tiền khỏi hệ sinh thái crypto nhiều hơn là góp vào. Các quỹ VC đầu tư vào dự án mới, thường tham gia ở định giá thấp, sau đó khi dự án trưởng thành và niêm yết trên các sàn lớn, họ bán token ra, rút tiền khỏi hệ sinh thái crypto thay vì đóng góp vào đó. Vì vậy, lập luận này cho rằng càng nhiều quỹ VC thì càng có hại cho ngành, và họ nên phân bổ vốn vào thị trường thanh khoản, mua trực tiếp các token đã niêm yết thay vì tiếp tục đầu tư vào dự án mới.
Càng ngày càng có nhiều người đồng tình rằng các quỹ VC là "rút giá trị" hoặc mang tính ròng tiêu cực với ngành. Xét rằng anh từng làm việc tại Spartan, nơi vừa làm thị trường thanh khoản vừa làm đầu tư mạo hiểm, anh nghĩ sao về cuộc tranh luận này? Và quan điểm của anh tại Tangent là gì?
Jason: Không phải quỹ VC nào cũng giống nhau. Tôi nghĩ vào năm 2020, so với lĩnh vực Web2,门槛 để thành lập quỹ crypto thấp hơn, vì đây là lần đầu tiên nhiều người bước vào lĩnh vực này. Do đó, thị trường xuất hiện lượng lớn quỹ, yêu cầu chất lượng dự án cũng thấp theo, dẫn đến nhiều dự án ngẫu nhiên được tài trợ. Sau khi lên sàn, mọi người thổi phồng mù quáng, và cuối cùng giá nhiều token chỉ đi theo một chiều – xuống. Điều này tạo ấn tượng: các quỹ VC chỉ đơn thuần mua rẻ, rồi cố gắng bán ra ở định giá cao phi lý khi niêm yết.
Chúng ta thực sự đã thấy nhiều trường hợp như vậy, nhưng tôi sẽ không vì thế mà phủ nhận toàn bộ lĩnh vực VC crypto. Cách làm của Tangent là chúng tôi cho rằng lĩnh vực này đang bị phân bổ quá mức – quá nhiều vốn đuổi theo quá ít dự án chất lượng. Giống như lĩnh vực VC Web2, cuối cùng những quỹ giỏi chọn lọc dự án sẽ chiếm ưu thế. Vì vậy, khi thành lập Tangent, mục tiêu của chúng tôi là không cạnh tranh với các quỹ lớn, mà hỗ trợ các công ty bằng những khoản đầu tư nhỏ hơn.
Tôi nghĩ thị trường thanh khoản hiện tại thiếu cơ chế khám phá giá trưởng thành. Đối với định giá startup, thường là nhiều quỹ VC trưởng thành cạnh tranh để tìm ra mức giá hợp lý. Nhưng trên thị trường công khai, dường như không có nhiều sự đồng thuận, mọi người định giá token thiếu tiêu chuẩn nghiêm ngặt, nên chúng ta cần cơ chế khám phá giá nghiêm ngặt hơn.
Tarun: Một điểm thú vị trong crypto là nó luôn xóa nhòa ranh giới giữa đầu tư tư nhân và công khai. Như anh nói, trong crypto, dường như ai cũng có thể tham gia. Điều này trái ngược rõ rệt với thị trường truyền thống như đầu tư vốn cổ phần tư nhân. Trước đây, bạn có thể chỉ có một cơ hội thanh khoản khi công ty niêm yết, và tôi chưa từng đọc tài liệu nào nói về việc mua bán thường xuyên. Trong khi đó, trên thị trường crypto, nhà đầu tư không chỉ tham gia khởi động dự án, mà còn giúp tìm thanh khoản, kết nối với market maker, và tự làm nhiều việc liên quan – dẫn đến cấu trúc thị trường khác biệt, và đây là lý do tại sao cơ chế khám phá giá trong crypto tương đối kém.
Và tôi nghĩ định giá trên thị trường tư nhân kém hiệu quả hơn định giá thị trường công khai. Nhiều khi, giá cuối cùng của giao dịch không phải là mức giá mà nhà đầu tư cho là hợp lý hay sẵn sàng trả. Do áp lực cạnh tranh, nhà đầu tư có thể phải trả giá cao hơn để giành được giao dịch. Cơ chế "đấu giá" này thường dẫn đến thiếu hiệu quả trong định giá.
Haseeb: Đúng vậy, đúng là tồn tại "lời nguyền người thắng" (winner's curse). "Lời nguyền người thắng" ám chỉ trong đấu giá cạnh tranh, người thắng thường trả giá cao hơn giá trị thực tế của tài sản. Nhà đầu tư trong crypto dường như sẵn sàng chấp nhận rủi ro này. Khi chính phủ Mỹ đấu giá khu mỏ dầu ở Alaska, họ cho phép các công ty dầu mỏ lấy một mẫu đất để khảo sát, rồi quyết định giá thầu. Lúc đó, due diligence chỉ là việc ai đó ra đất lấy mẫu, đo đạc, có thể chưa có công nghệ siêu âm như bây giờ. Vấn đề là đấu giá kiểu này thường khiến người thầu trả giá quá cao, vì họ đánh giá quá lạc quan dựa trên mẫu đất hạn chế.
Tarun: Đúng vậy, giả sử một người thầu lấy mẫu trúng mảnh đất có nhiều dầu, họ sẽ nghĩ toàn bộ khu đất đều là mỏ dầu, trong khi người khác lấy mẫu nơi không có dầu. Giá trị thực tế của khu đất nên là trung bình thông tin của tất cả người thầu. Nhưng vì thông tin là riêng tư, không ai chia sẻ, nên người thắng cuối cùng thường là người trả giá quá cao. Có thể họ chỉ may mắn lấy mẫu trúng mảnh đất tốt, đánh giá sai giá trị tổng thể. Đó chính là "lời nguyền người thắng" – dù bạn thắng đấu giá, nhưng bạn thắng một tài sản bị định giá quá cao, và khi bạn định bán lại, bạn nhận ra mình đã trả quá nhiều.
Haseeb: Anh nghĩ hiện tượng "lời nguyền người thắng" chỉ xảy ra với VC crypto, hay tất cả VC đều có?
Tarun: Tôi nghĩ tất cả VC đều có, nhưng trong crypto thì rõ rệt hơn. Vì nhà đầu tư tư nhân trong crypto đồng thời cũng là nhà đầu tư thị trường công khai. Họ tham gia xây dựng thanh khoản khi phát hành token, ví dụ như thỏa thuận với market maker để cung cấp nguồn cung. Trong thị trường công khai truyền thống, các quy trình này thường do ngân hàng trung gian thực hiện – ngân hàng định giá và lập sổ, nhưng ngân hàng không sở hữu tài sản, thường là bên thứ ba.
Trong thị trường crypto, các quỹ tư nhân có thể can thiệp sâu hơn khi tài sản giao dịch công khai. Trong khi đó, trên thị trường công khai truyền thống, khả năng can thiệp của quỹ tư nhân rất hạn chế. Vì vậy, trong crypto, dù bề ngoài giống "lời nguyền người thắng", nhưng do quỹ tư nhân có thể ảnh hưởng đến sự kiện thanh khoản, nên tình hình khác biệt.
Anh không nhớ là cách đây vài năm, các đối tác của Benchmark từng than phiền ngân hàng định giá không hợp lý? Họ phàn nàn giá IPO bị định sai, khiến họ mất kiểm soát giá. Điều này ảnh hưởng đến cách họ định giá vòng C, và cả vòng A.
Thiếu chiến lược thị trường và hành vi chênh lệch giá
Tom: Điều này thực sự có thể mang lại một số ảnh hưởng phụ, nhưng tôi nghĩ tác động không đáng kể. Như anh nói, tối đa là giới thiệu market maker, nhưng không có nghĩa là tham gia trực tiếp vào định giá hay thương lượng. Đôi khi bạn có thể cho market maker vay tài sản, hoặc thực hiện các thao tác khác. Trên thị trường truyền thống, những việc này thường do bên trung gian thứ ba thực hiện, trong khi ở crypto, vai trò trung gian không nổi bật.
Đầu tư crypto không phải là một cuộc đấu giá hàng hóa đơn giản, thường thì đội thắng không phải là đội trả giá cao nhất. Thực tế, đội có chi phí thấp hơn thường có được vốn rẻ hơn. Đây cũng là lý do mọi người thường nhắc đến "các văn phòng gia đình châu Âu đầu tư vòng A", vì ở đó tồn tại lựa chọn vốn chi phí thấp. Các quỹ VC nổi tiếng mà mọi người biết đến thường không phải là nhà đầu tư trả giá cao nhất, và đây cũng là lý do họ đạt được lợi nhuận tốt hơn.
Tarun: Tôi nghĩ điểm khác biệt chính giữa VC crypto và VC công nghệ là VC công nghệ coi trọng thương hiệu hơn, vì chu kỳ thanh khoản của họ dài hơn. Do đó, đội ngũ startup thường sẵn sàng chấp nhận chiết khấu lớn để đổi lấy sự hậu thuẫn từ thương hiệu nổi tiếng. Trong crypto, đội ngũ chấp nhận điều này thấp hơn nhiều, đặc biệt từ năm 2019 trở đi.
Haseeb: Nhiều quỹ VC nổi tiếng thực sự giúp bạn tìm khách hàng, đặc biệt ở giai đoạn sớm.
Tarun: Tôi đồng ý thương hiệu rất quan trọng ở giai đoạn đầu. Nhưng ở giai đoạn sau, thị trường trở nên đồng nhất hơn, ảnh hưởng thương hiệu giảm. Vấn đề là trong crypto không có giai đoạn "sau" theo nghĩa truyền thống – gần như tất cả đều là giai đoạn đầu, cho đến khi có sự kiện thanh khoản. Vòng B có thể coi là "giai đoạn sau". VC truyền thống có thể có vòng D hay F, nhưng phân chia giai đoạn trong crypto không rõ ràng.
Haseeb: Phần thưởng thương hiệu trong crypto cao hơn VC truyền thống. Ở vòng hạt giống hay Pre-seed, thương hiệu đặc biệt quan trọng, vì khi chưa có sản phẩm, mọi người dựa vào tín hiệu. Nếu một quỹ hàng đầu tham gia, so với một quỹ vô danh, chênh lệch giá giao dịch sẽ rất lớn. Vì vậy, đầu tư crypto không chỉ là đấu giá vốn, mà còn là đấu giá danh tiếng. Trong crypto, sự cân bằng giữa vốn và danh tiếng nổi bật hơn nhiều so với VC truyền thống.
Tarun: Tôi đồng ý với anh về giai đoạn sau, như vòng F, nhưng trong đầu tư công nghệ giai đoạn đầu, đặc biệt là AI, tôi nghĩ ảnh hưởng thương hiệu là ngang nhau.
Tom: Vào 2020-2021, nhiều người nghĩ các quỹ đầu tư đa lĩnh vực như Tiger Global sẽ thống trị thị trường và đẩy giá lên. Tuy nhiên, lập luận này cuối cùng không thành hiện thực, mà thay vào đó là hiện tượng "lời nguyền người thắng". Nhưng điều này không phải là trạng thái bình thường của thị trường VC, và thị trường hôm nay cũng không như vậy. Vì vậy, dựa trên dữ liệu vài năm trước để dự đoán tương lai là khó thuyết phục.
Jason: Tôi nghĩ thị trường công khai crypto đã định giá các dự án cao hơn rất nhiều so với giá trị thực tế, khiến các quỹ VC có lợi nhuận khổng lồ trên giấy. Ví dụ, chúng tôi đầu tư vào một dự án Layer 1 mới với định giá toàn diện (FDV) 30 triệu USD, ba tháng sau, khi token lên sàn, thị trường định giá nó lên 1 tỷ USD. Điều này gần như buộc các quỹ VC phải bán token khi khóa mở, do đó thị trường công khai tạo cơ hội để VC "thu tiền".
Phía sau hiện tượng này là cửa sổ thanh khoản trong crypto khác biệt so với truyền thống. Các dự án VC truyền thống thường cần 7-11 năm để thanh khoản, trong khi các dự án crypto có thể phát hành token chỉ vài tháng sau khi thành lập – thanh khoản đến nhanh hơn nhiều. Đặc biệt với meme coin, gần như mỗi 15 phút lại có token mới lên sàn.
Sự tồn tại của cửa sổ thanh khoản thực sự làm trầm trọng thêm hiện tượng này – các dự án thường không có đủ thời gian để hiện thực hóa tầm nhìn. Điều này không chỉ vì VC thúc đẩy nhanh hay phát hành token quá sớm, mà còn vì thị trường dành cho gần như bất kỳ dự án crypto tiềm năng nào đều có mức phí đầu cơ khổng lồ, khiến định giá ban đầu quá cao khó duy trì. Tôi nghĩ vấn đề này cuối cùng sẽ tự điều chỉnh – nhà đầu tư cá nhân đã nhận ra rằng mua token dự án mới với FDV hàng tỷ USD thường dẫn đến thua lỗ. Chúng tôi phân tích các đợt phát hành token trong 6 tháng qua, ngoài meme coin, gần như tất cả token đều giảm giá.
Haseeb: Thị trường sụt giảm mạnh trong 6 tháng qua, gần như mọi tài sản đều giảm khoảng 50%, điều này khiến tôi nghi ngờ lập luận này. Mỉa mai thay, chính chúng tôi cũng quản lý một quỹ thanh khoản, và chúng tôi thiên về nắm giữ dài hạn. Tôi không đồng ý với quan điểm cho rằng quỹ thanh khoản có lợi cho ngành, còn quỹ VC thì có hại. Lập luận của anh dường như mặc định rằng những gì chúng tôi xây dựng trong crypto không có giá trị thực tế, như thể chúng tôi chỉ đang chơi trò chơi vỏ bọc rỗng.
Nếu anh cho rằng không có giá trị thực tế, tại sao còn tham gia? Thực tế, các dự án được VC hỗ trợ – dù là Polymarket, Solana, Avalanche, hay Circle, Tether, Coinbase – đều mở rộng biên giới crypto, thu hút thêm người dùng. Nếu không có các dự án này, giá trị Bitcoin và Ethereum có thể thấp hơn nhiều so với hiện tại.
Quan điểm cho rằng không còn gì đáng xây, các dự án mới vô giá trị, là quá hẹp hòi. Nhìn lại lịch sử, sự hoài nghi với công nghệ mới luôn sụp đổ. Dù phần lớn dự án được VC tài trợ cuối cùng có thể về 0, điều này phổ biến trong mọi lĩnh vực VC. Và việc mua token thanh khoản vẫn là cần thiết.
Tarun: Tôi nghĩ các quỹ VC cũng thúc đẩy sự phát triển của toàn ngành. Chúng ta thực sự cần thêm quỹ thanh khoản, nhưng phủ nhận hoàn toàn đóng góp của quỹ VC là không hợp lý. Anh nói quỹ thanh khoản vào thị trường sẽ nâng cao hiệu quả, có lợi cho ngành crypto. Tôi phản biện rằng mô hình hoạt động của quỹ thanh khoản là mua sớm, bán đỉnh, rồi tìm cơ hội tiếp theo. Mục đích của họ là chênh lệch giá, không phải đóng góp vốn dài hạn. Nếu vận hành tốt, quỹ thanh khoản cuối cùng sẽ rút ra nhiều hơn là góp vào.
Tom: Tôi từng làm trong tài chính truyền thống và quỹ đầu tư tư nhân crypto, cuộc tranh luận này cũng tồn tại trong tài chính truyền thống. Có người chỉ trích VC chỉ nâng giá trên giấy, không tạo giá trị thực, cho rằng vốn nên đầu tư vào quỹ phòng hộ thanh khoản. Đây thực ra là mâu thuẫn cổ điển trong chủ nghĩa tư bản: giữa lợi nhuận dài hạn nhưng không chắc chắn, và nhu cầu biết tất cả thông tin ngay lập tức – điều thúc đẩy hoạt động giao dịch. Tôi nghĩ
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
BlockBeats
