friend.tech sụp đổ, Pump.fun trỗi dậy, chúng ta có thể học được gì từ đó?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
friend.tech sụp đổ, Pump.fun trỗi dậy, chúng ta có thể học được gì từ đó?
Chỉ có thời gian mới có thể tiết lộ những trò chơi này thực sự ngắn ngủi đến mức nào.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Decentralised.Co
Biên dịch: TechFlow
Trò chơi nhất thời
Đầu tuần này, friend.tech đã loại bỏ khả năng thay đổi phí sản phẩm hoặc các tính năng. Nói một cách đơn giản — sản phẩm này khó có thể thay đổi trong tương lai. Nếu mạng lưới người nắm giữ token có thể tác động đến sản phẩm, thì vẫn còn hy vọng. Nhưng cho đến nay, điều đó đã không còn đúng nữa.
Một điểm hấp dẫn của friend.tech là nó mang lại lợi ích cho người dùng. Như một bậc hiền triết từng nói, cách tốt nhất để phát triển cộng đồng tiền mã hóa nhanh chóng là khiến những người nắm giữ token của bạn trở nên giàu có. Mô hình của friend.tech cho phép mỗi người dùng "trở thành" một token và nhận được một phần doanh thu. Tính đến nay, phí nền tảng đã tạo ra gần 98 triệu USD, trong đó một nửa thuộc về người dùng. Nghe có vẻ đầy hứa hẹn, phải không?
Thực tế thì không hẳn vậy. Những vấn đề trong mô hình friend.tech đã tiềm ẩn từ lâu. Trước khi ra mắt token, dữ liệu từ DuneAnalytics do DanielW_Kiwi cung cấp đã hé lộ lý do tại sao.
Vào tháng 10 năm 2023, khi friend.tech bùng nổ trên thị trường chính thống, tỷ lệ mua/bán trên sản phẩm này là 18:1. Khi có 18 người mua và chỉ 1 người bán, quy luật kinh tế học cho thấy giá sẽ tăng. Đến thời điểm ra mắt token vào tháng 5, tỷ lệ này giảm xuống còn 0,32, tức là cứ 1 người mua có tới 3 người bán. Đến tuần trước, con số này tiếp tục giảm xuống 0,14.
Có thể xếp friend.tech vào dạng trò chơi nhất thời — một trò chơi ngắn hạn đi kèm động cơ tài chính. Với những ai lần đầu nghe thuật ngữ này — trò chơi nhất thời là những trò chơi ngắn hạn có phần thưởng tài chính. Một số sản phẩm đã tạo thành cả một hạng mục riêng. Không nghi ngờ gì, hashed_official là ví dụ điển hình bạn sẽ nghĩ đến.
Có thể xem pumpdotfun như Costco của việc phát hành token — cung cấp dịch vụ rẻ, nhanh và tiện lợi. Theo dữ liệu từ hashed_official, sản phẩm này ra mắt vào tháng 5 năm nay và chiếm tới 65% tổng khối lượng giao dịch trên tất cả các sàn giao dịch phi tập trung (DEX) của Solana. Ngoài ra, doanh thu của nền tảng này cũng đã tiến gần mức 100 triệu USD. Tính đến nay, gần 2 triệu token đã được phát hành qua pumpdotfun.
Pump đã dân chủ hóa việc phát hành token. Trước đây, người dùng phải trải qua quy trình niêm yết trên các sàn giao dịch tập trung, còn bây giờ Pump chứng minh rằng sử dụng hạ tầng DeFi và thanh khoản trên chuỗi cũng có thể đạt được điều tương tự.
Rõ ràng, điều này đi kèm với rủi ro. Việc phát hành token thường bị ảnh hưởng bởi hiện tượng “rút thảm” (rug pulls), khi các nhà phát triển đơn giản là rút thanh khoản và bán tháo token mà người dùng đang nắm giữ. Ethervista áp dụng cách tiếp cận khác: cho phép người phát hành token nhận một phần ETH từ phí giao dịch, trong khi những người cung cấp thanh khoản (LP) cũng nhận được ETH.
Năm 2023, LooksRare đã áp dụng phương pháp tương tự với phí nền tảng, khi những người stake token nhận được token LOOKS. Tuy nhiên, câu chuyện kết thúc không tốt đẹp vì các giao dịch rửa tiền (wash trading) trên nền tảng đột ngột chấm dứt. Ethervista còn yêu cầu người phát hành khóa token ít nhất trong năm ngày.
Tính đến nay, hoạt động trên nền tảng này đã suy giảm. Theo dữ liệu Dune từ 0xToolman, khối lượng giao dịch đã giảm từ 3.300 giao dịch mỗi giờ xuống chỉ hơn 160 giao dịch. Tổng lượng ETH trên nền tảng giảm từ 540 xuống còn 160, sự thay đổi này diễn ra trong vòng một tuần.
Tất cả những điều này khiến ta phải tự hỏi: quy tắc thực sự của các trò chơi nhất thời là gì? Liệu chúng chỉ đơn thuần là những mô hình Ponzi cực kỳ tài chính hóa, sống ngắn ngủi rồi biến mất? Có thực sự tồn tại phương pháp bền vững nào không?
Về cơ bản, các nền tảng này có ba đặc điểm nổi bật:
-
Tần suất giao dịch rất cao, điều này đặc biệt rõ rệt ở Pump.
-
"Lý do" giao dịch thường dựa trên cảm xúc. Ví dụ, bạn không thể định lượng lý do tại sao ai đó lại mua một đồng meme coin trên Pump. Biến động chính là sản phẩm của họ.
-
Chu kỳ sống rất ngắn. Đến thời điểm ra mắt token, cộng đồng trên friend.tech đã thu hẹp đáng kể.
Tất cả điều này khiến tôi nhớ đến thời hoàng kim của NFT. Theo bảng điều khiển Dune của hildobby_, phí trung bình mà NFT (trên các mạng EVM) tạo ra đã giảm gần 95%, từ hơn 3,2 triệu USD mỗi ngày xuống còn 200.000 USD mỗi ngày.
Mô hình này thú vị vì nó cho phép người sáng tạo tiếp tục nhận được tiền bản quyền từ tác phẩm của mình và xây dựng cộng đồng ý nghĩa. Trái lại, mùa meme coin trong quý II năm 2024 lại do các nhân vật nổi tiếng thúc đẩy, những người thường xuyên nói về token của mình, nhưng các token này lại sụt giảm 90% chỉ trong vài tuần.
Những sản phẩm như Pump và Ethervista trực tiếp loại bỏ lớp vỏ bề ngoài của cộng đồng truyền thống, xây dựng các sản phẩm siêu giao dịch hóa. Đổi lại, họ trả tiền cho người sáng tạo.
Liệu mô hình này có thể mở rộng quy mô? Chúng ta vẫn chưa chắc chắn về tính bền vững của nó. Nhưng nếu Pump và Ethervista phản ánh một xu hướng nào đó, thì đó chính là nhu cầu của thị trường đối với biến động. Miễn là thị trường sẵn sàng trả tiền cho những token này và chấp nhận rủi ro liên quan, chúng ta sẽ tiếp tục nhìn thấy sự tồn tại của chúng. Hoặc, giống như các chu kỳ trước với ICO và NFT, chúng có thể dần biến mất khi thị trường nhận thức rõ hơn về rủi ro. Chỉ thời gian mới có thể tiết lộ những trò chơi này thực sự nhất thời đến đâu.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@Decentralisedco
