Hoàn toàn phi tập trung + không cần cho phép có phải là giải pháp đột phá cho Perp?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Hoàn toàn phi tập trung + không cần cho phép có phải là giải pháp đột phá cho Perp?
Phân khúc DEX phái sinh hiện rất đông đúc, nhưng vẫn chưa xuất hiện dự án nào ở tầm cỡ Uniswap hay Curve trong DeFi Summer.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: cmdefi
Thị trường phái sinh luôn là một điểm thiếu sót trong DeFi Summer. Mặc dù sau khi FTX sụp đổ, khối lượng giao dịch phái sinh trên chuỗi đã tăng lên đáng kể, nhưng thực tế thì ngoại trừ giai đoạn ngắn hạn nổi bật của GMX và dYdX, toàn bộ lĩnh vực này dường như chưa từng thực sự bùng nổ.
Bài phân tích lần này tập trung vào SynFutures @SynFuturesDefi, dự án đã huy động được 38 triệu USD mà chưa phát hành token, trải qua ba phiên bản V1 - V3 kể từ năm 2021. Dưới đây sẽ so sánh chủ yếu với các sản phẩm phổ biến như dYdX, GMX, cũng như tìm hiểu điểm đột phá cho thị trường phái sinh.
Hiện tại, các DEX phái sinh trưởng thành trên thị trường là dYdX và GMX:
(1) GMX sử dụng mô hình nhóm thanh khoản (liquidity pool), theo đó LP và người giao dịch trở thành đối tác ngược chiều nhau, giúp LP thu được lãi suất và phí giao dịch. Gains Network và Jupiter Perps đều áp dụng cơ chế tương tự.
(2) dYdX sử dụng mô hình sổ lệnh (order book), mang lại trải nghiệm giao dịch gần giống với sàn CEX nhất.
Mặc dù những DEX này có vẻ cung cấp trải nghiệm sản phẩm khá tương đồng, nhưng họ đã bắt đầu định vị riêng biệt cho mình. Ví dụ, hơn 50% khối lượng giao dịch trên Gains Network đến từ thị trường ngoại hối, trong khi GMX chủ yếu tập trung vào ETH và BTC. dYdX đã trở thành lựa chọn ưu tiên của các nhà giao dịch tổ chức, nhờ mô hình sổ lệnh nên trải nghiệm dùng gần với CEX nhất.
Định vị thị trường của SynFutures là hỗ trợ giao dịch cho mọi tài sản mã hóa dạng đuôi dài (long-tail), không cần xin phép và phi tập trung. Cơ chế cốt lõi của nó xây dựng dựa trên mô hình Oyster AMM, tóm lại có 2 điểm đổi mới chính:
1. Không cần xin phép (Non-custodial)
Người dùng có thể tự do tạo cặp giao dịch hoặc thị trường mới mà không cần sự chấp thuận của nền tảng. Điều này không thể thực hiện được trên các DEX phái sinh truyền thống như GMX hay dYdX, đặc biệt với mô hình nhóm thanh khoản như GMX, việc cho phép tạo cặp giao dịch token tùy ý có thể gây rủi ro lớn cho toàn hệ thống. Trong khi đó, tại SynFutures, mỗi cặp giao dịch đều có nhóm thanh khoản riêng biệt thay vì dùng chung vault, nên việc thêm thị trường giao dịch cho các "shit coin" sẽ không ảnh hưởng đến các thị trường chính như BTC, ETH. Về lý thuyết, nền tảng có thể hỗ trợ sử dụng tất cả các token ERC20 làm ký quỹ, mà không làm tăng rủi ro tổng thể cho hệ thống. Giao thức đảm bảo mức độ mở và tự do cao, đạt khả năng tạo thị trường phái sinh cho bất kỳ token nào ở tầm Uniswap. Tuy về mặt cơ chế SynFutures cung cấp khả năng này, nhưng vẫn tồn tại rủi ro và vấn đề tương ứng, ví dụ như làm sao khuyến khích người dùng cung cấp thanh khoản cho thị trường phái sinh của các "shit coin". Chỉ khi lợi nhuận đủ hấp dẫn để vượt qua rủi ro mất mát vô thường (impermanent loss) và giảm giá token, thì mới hình thành thanh khoản tốt.
Chúng ta có thể thấy thanh khoản của các tài sản chính khá dồi dào, nhưng TVL của các altcoin trong cộng đồng vẫn còn hạn chế. Hiện tại, các dự án liên quan đang sử dụng điểm thưởng để kích thích cung cấp thanh khoản.
2. Kết hợp thanh khoản tập trung và sổ lệnh
Trong mô hình Oyster AMM, thanh khoản có thể được tập trung vào phạm vi giá cụ thể đã thiết lập trước. Điều này nghĩa là LP chỉ cần quan tâm đến khoảng giá mà họ lựa chọn — cơ chế này tương tự Uniswap v3. Bằng cách tập trung vốn vào các khoảng giá có khả năng xảy ra giao dịch cao hơn, hiệu quả sử dụng vốn được cải thiện rõ rệt.
Ví dụ, LP cung cấp thanh khoản cho ETH-USDB-PERP trong khoảng [3000, 4000], khoảng giá này sẽ được chia thành nhiều điểm giá, mỗi điểm nhận được lượng thanh khoản bằng nhau, và mỗi điểm giá này có thể coi như một lệnh báo giá trên sổ lệnh.
Thực tế, so với mô hình sổ lệnh truyền thống (xử lý ngoài chuỗi), SynFutures cho phép người dùng cung cấp thanh khoản tại các điểm giá xác định, từ đó thực hiện được lệnh giới hạn trên chuỗi, mô phỏng hoàn toàn cơ chế sổ lệnh hoạt động hoàn toàn trên chuỗi.
Ngoài ra, nhờ cơ chế thanh khoản tập trung, LP khi cung cấp thanh khoản chỉ cần đưa vào một loại token duy nhất, hệ thống sẽ tự động xử lý việc trao đổi token này với các tài sản khác trong AMM.
Tiếp theo, chúng ta đi sâu hơn vào nguyên lý vận hành chi tiết:
Khi giá thị trường thay đổi, Oyster AMM quản lý thanh khoản tập trung thông qua những cơ chế then chốt nào?
(1) Trước tiên, hãy hiểu một khái niệm - cấu trúc Pearl
Trong mô hình Oyster AMM, cấu trúc Pearl là một cấu trúc dữ liệu then chốt, dùng để lưu trữ và quản lý toàn bộ thanh khoản và đơn hàng liên quan tại cùng một điểm giá. Đây là cơ chế quan trọng giúp kết hợp ưu điểm của thanh khoản tập trung và sổ lệnh truyền thống.
Tập hợp thanh khoản tập trung và lệnh giới hạn: Cấu trúc Pearl chứa toàn bộ thanh khoản tập trung và các lệnh giới hạn đang mở tại cùng một điểm giá. Nghĩa là bất cứ khi nào người giao dịch muốn thực hiện giao dịch tại một điểm giá cụ thể, hệ thống sẽ tìm kiếm Pearl tương ứng và thực hiện giao dịch từ đó.
Lưu trữ theo chỉ mục: Mỗi Pearl được đánh chỉ mục theo giá trong hợp đồng thông minh, giúp việc tra cứu và thực thi giao dịch diễn ra nhanh chóng, nâng cao tốc độ phản hồi và hiệu quả của hệ thống.
(2) Tự động điều chỉnh điểm giá
Trong Oyster AMM, việc điều chỉnh điểm giá chủ yếu được thúc đẩy bởi sức mạnh thị trường. Mỗi khi có giao dịch xảy ra, giá sẽ tự động điều chỉnh theo mối quan hệ cung cầu giữa người mua và người bán.
Khi có yêu cầu giao dịch, hệ thống trước tiên kiểm tra xem trong sổ lệnh (tức là Pearl) tại điểm giá hiện tại (P0) có lệnh giới hạn chưa khớp hay không.
Nếu có, các lệnh này sẽ được thực hiện trước.
Nếu lượng thanh khoản tại điểm giá hiện tại không đủ đáp ứng nhu cầu giao dịch, giao dịch sẽ chuyển sang điểm giá tiếp theo (P1).
Quá trình này đảm bảo tận dụng tối đa thanh khoản sẵn có tại từng điểm giá, đồng thời việc di chuyển giá diễn ra tự nhiên theo cung cầu thị trường.
(3) Điều chỉnh phạm vi thanh khoản tập trung
Việc điều chỉnh phạm vi thanh khoản tập trung dựa trên sự di chuyển của giá thị trường và quyết định chiến lược của các LP. Điểm này cơ bản giống với Uniswap V3, tức là LP cần chủ động quản lý phạm vi thanh khoản tập trung để phù hợp với giá thị trường hiện tại.
Khi giá thị trường di chuyển ra ngoài biên giới của phạm vi thanh khoản tập trung, thanh khoản tương ứng có thể bị tự động cấu hình lại hoặc loại bỏ.
Nếu giá AMM vượt ra khỏi phạm vi giá mà LP thiết lập, thanh khoản đó có thể bị tự động chuyển thành tài sản mục tiêu, hoặc LP cần phải điều chỉnh lại phạm vi giá của mình.
Việc này thường đi kèm với một khoản phí hoặc phần thưởng nhằm khuyến khích LP duy trì hoặc điều chỉnh thanh khoản luôn nằm trong phạm vi giá hợp lý.
Tổng kết quan điểm
Nhìn chung, thị trường DEX phái sinh hiện tại rất đông đúc, nhưng chưa xuất hiện dự án nào ở đẳng cấp như Uniswap hay Curve trong DeFi Summer. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở những yếu tố sau:
1. Bối cảnh thời đại đặc biệt của DeFi Summer, phong trào rút tiền (withdrawal movement) bùng nổ, người dùng bắt đầu chú trọng quyền kiểm soát tài sản.
2. Uniswap đã hiện thực hóa mô hình phát hành và niêm yết token phi tập trung, không cần xin phép, khiến việc giao dịch tài sản không còn phụ thuộc vào CEX.
3. Phái sinh đặt nặng tính riêng tư trong giao dịch, việc triển khai trên chuỗi cần đi kèm sự phát triển của các giao thức bảo mật, trong khi giao dịch giao ngay ít nhạy cảm hơn với yếu tố này.
4. Giao dịch phái sinh đòi hỏi hiệu năng cao, thường cần trải nghiệm dùng tương đương với CEX.
Các yếu tố trên gián tiếp khiến người dùng hiện tại chưa có động lực đủ mạnh để thay đổi thói quen sử dụng. Các DEX phái sinh trên chuỗi ngoài việc cung cấp thêm các phần thưởng, còn đang xây dựng hào moat riêng theo thế mạnh thị trường của mình, tạo nên cục diện "bách gia tranh minh", dự kiến sẽ kéo dài trong tương lai.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@cmdefi
