Rollup Mùa hè: Ngoài ZKFair và Manta, còn cơ hội đầu tư nào khác?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Rollup Mùa hè: Ngoài ZKFair và Manta, còn cơ hội đầu tư nào khác?
Đặc điểm của làn sóng Rollup mới lần này chính là: dự án mới, có token, tính năng mô-đun hóa, minh bạch trong việc phân phối phần thưởng, giúp vòng lặp giữa hoạt động kinh doanh ban đầu và giá token quay nhanh hơn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Nội dung bài viết này là quan sát của tác giả về xu hướng mới trên thị trường Rollup, triển vọng phát triển trong tương lai và các cơ hội tiềm năng. Bài viết cố gắng thảo luận một số chủ đề sau:
- Rollup Summer là gì?
- Các ví dụ điển hình về Rollup mới: ZKFair và Manta
- Diễn biến phát triển dự kiến của Rollup Summer
- Cơ hội thị trường thứ cấp: Các tài sản liên quan đến câu chuyện Rollup Summer
Những nội dung dưới đây phản ánh góc nhìn giai đoạn của tác giả tại thời điểm xuất bản, chủ yếu được suy luận từ góc độ kinh doanh, ít đi sâu vào chi tiết kỹ thuật của Rollup. Bài viết có thể chứa sai sót hoặc định kiến về thực tế và quan điểm, chỉ nhằm mục đích thảo luận, và rất mong nhận được sự góp ý từ cộng đồng nghiên cứu đầu tư khác.
1. Rollup Summer là gì?
Tương tự như Defi Summer bắt đầu năm 2020 hay Inscription Summer năm 2023, “Rollup Summer” là thuật ngữ mà tác giả dùng để mô tả trạng thái bùng nổ về số lượng dự án Rollup mới, khối lượng hoạt động (TVL, người dùng tích cực, dự án hệ sinh thái) trong các khía cạnh đa chiều. Hiện tại dù đã bắt đầu hé lộ dấu hiệu, đây vẫn chỉ là một giả thuyết và suy đoán.
Biểu hiện cụ thể của Rollup Summer gồm:
- Số lượng lớn các dự án Rollup mới hoặc chuỗi ứng dụng được khởi xướng và ra mắt mainnet
- Người dùng, vốn và nhà phát triển đổ dồn vào hệ sinh thái Rollup với tốc độ nhanh hơn nhiều so với năm trước
- Dữ liệu hoạt động và giá tài sản hỗ trợ lẫn nhau, thúc đẩy nhanh chóng sự gia tăng vốn hóa thị trường chung của phân khúc Rollup và các dự án liên quan
Rollup Summer có thể khởi phát vào cuối năm 2023 và đầu năm 2024, có khả năng trở thành câu chuyện chủ đạo kéo dài nửa năm hoặc cả năm.
Các yếu tố chính thúc đẩy sự ra đời của Rollup Summer bao gồm:
1. Hiệu ứng vòng xoáy (flywheel) từ các Rollup mới
Bản thân Rollup không phải là khái niệm mới; các Rollup đã ra mắt như Arbitrum, Optimism đều đã đạt được vốn hóa và quy mô hoạt động lớn. Các ZKRollup khác như Starknet và zkSync cũng đã vận hành trong thời gian dài.
Tuy nhiên, nhân vật chính của đợt Rollup Summer lần này sẽ là những dự án Rollup mới xuất hiện trong chu kỳ hiện tại, vì những lý do sau:
- Khái niệm blockchain mô-đun đã ăn sâu, cơ sở hạ tầng cho từng module của Rollup ngày càng hoàn thiện – ví dụ như OP stack, lớp DA Celestia, bộ sắp xếp phi tập trung, và các nhà cung cấp dịch vụ RaaS – khiến việc phát triển và duy trì một Rollup theo triết lý mô-đun đang nhanh chóng trở nên dễ tiếp cận hơn
- Rollup mới, token mới, ngân sách dồi dào cho khởi động ban đầu và khuyến khích; phân bổ token và phương thức thưởng ngày càng mạnh tay, hấp dẫn hơn đối với người dùng và dòng vốn
- Vốn hóa khởi điểm thấp, dư địa tưởng tượng lớn
- Không khí thị trường tăng trưởng, tâm lý lạc quan hỗ trợ
Tóm lại, đặc điểm nổi bật của đợt Rollup mới này là: dự án mới, có token, mô-đun hóa, thưởng hào phóng – giúp vòng xoáy giữa hoạt động ban đầu và giá token quay nhanh hơn.
Giai đoạn đầu của vòng xoáy Rollup Summer có thể bắt nguồn từ: kế hoạch airdrop token → thu hút tài sản người dùng, dữ liệu cốt lõi TVL tăng lên → vốn hóa dự án mở rộng.
Giai đoạn hai có thể đến từ: kế hoạch airdrop cho hệ sinh thái → trợ cấp trực tiếp cho các dapp trong hệ sinh thái, gián tiếp hỗ trợ người dùng → tiếp tục thu hút tài sản người dùng, cải thiện các chỉ số cốt lõi như TVL, số lượng người dùng tích cực và phí gas → vốn hóa dự án tiếp tục tăng → xuất hiện tiếng nói "Rollup mới thay thế Rollup cũ" → kích hoạt thêm tâm lý FOMO trên thị trường.
2. Nâng cấp Cancun
Ngoài hiệu ứng vòng xoáy từ các Rollup mới, một yếu tố bối cảnh khác là kỳ vọng về nâng cấp Cancun của Ethereum dự kiến diễn ra vào tháng 2 năm nay. Bản thân nâng cấp Cancun trực tiếp mang lại lợi ích cho Arbitrum và Optimism khi chi phí L1 của họ giảm mạnh, mở rộng biên lợi nhuận ở layer-2. Tuy nhiên, sự kiện này cũng thu hút sự chú ý toàn thị trường vào phân khúc Rollup, tạo điều kiện thu hút thêm sự quan tâm và vốn cho các Rollup mới.
2. Ví dụ về Rollup mới: ZKFair và Manta
Tác giả lấy hai Rollup gần đây thu hút sự chú ý cao làm ví dụ để phân tích mô hình vận hành và đặc điểm của các Rollup mới – nhân vật chính của Rollup Summer.
1. ZKFair
Website: https://ZKFair.io/
Các đặc điểm chính của ZKFair như một Rollup:
- Xây dựng trên Polygon CDK, lớp DA sử dụng Celestia (hiện tại do nhóm dữ liệu nội bộ quản lý), tương thích EVM
- Sử dụng USDC làm phí gas
- Token Rollup ZKF phân phối 100% cho cộng đồng. Trong đó 75% token được chia làm 4 đợt, phân phối trong vòng 48 giờ cho những người tham gia hoạt động tiêu thụ gas. Về bản chất, người tham gia đóng phí gas cho bộ sắp xếp chính thức để tham gia đợt phát hành sơ cấp token, định giá vốn hóa sơ cấp tương ứng chỉ 4 triệu USD
ZKFair thu hút hơn 110 triệu USD tham gia hoạt động, nguồn ảnh: https://ZKFair.io/airdrop
Lợi nhuận vận hành của Rollup cam kết hoàn trả 100% cho cộng đồng, trong đó 75% dành cho người stake ZKF LP, 25% phân bổ cho các dapp đủ điều kiện triển khai. Lợi nhuận = tổng phí – chi phí vận hành (các cơ sở hạ tầng như block explorer, oracle...)
Do ZKF được phân bổ dựa trên tỷ lệ tổng phí gas mà người tham gia tiêu thụ so với tổng lượng phí gas toàn hệ thống, điều này biến việc bán ZKF thành một "trò chơi so vốn". Rất nhiều người dùng đã chuyển USDC qua mạng chính ZKFair để tham gia sự kiện. Trong thời gian airdrop, vốn hóa trên chuỗi của ZKFair tăng vọt từ 0 lên khoảng 140 triệu USD trong 2-3 ngày, sánh ngang với dự án hàng đầu ZKRollup lúc bấy giờ là Starknet. Ngay cả sau khi airdrop kết thúc, TVL hơn 70 triệu USD của ZKFair vẫn cao hơn Scroll – một dự án ZKRollup ra mắt sớm hơn.
Những lợi ích rõ rệt từ cách vận hành của ZKFair:
- Khởi động nhanh và thu hút lượng lớn người dùng: TVL trên chuỗi tăng từ 0 lên hơn 100 triệu trong 3 ngày (hiện tại vẫn duy trì mức hơn 70 triệu), là một trong những Rollup tăng trưởng nhanh nhất, số lượng địa chỉ đạt 334.000
- Token được trao quyền trực tiếp: Phí từ bộ sắp xếp được phân bổ trực tiếp cho người dùng và nhà phát triển, tạo nền tảng giá trị nội tại cho token Rollup
Hiện tại FDV của ZKF khoảng 100 triệu USD, xét riêng với một Rollup thì nếu so sánh ngang với các Rollup khác, vốn hóa này vẫn chưa cao.
2. Manta
Website: https://Manta.network/
Đặc điểm của Manta Rollup:
- Xây dựng dựa trên Celestia DA + Polygon zkEVM, tương thích EVM
- Ngoài Rollup, danh mục sản phẩm tổng thể phong phú, đặc biệt là nhiều bộ công cụ dựa trên ZK
Manta Rollup chính thức ra mắt vào tháng 9/2023, nhưng dữ liệu kinh doanh bứt phá là từ giữa tháng 12 sau khi ra mắt chiến dịch "New Paradigm", hiện tại tổng vốn trên chuỗi (theo số liệu chính thức) đã gần đạt 750 triệu USD.
Hình bên dưới là biểu đồ TVL DeFi trên chuỗi Manta, có thể thấy điểm uốn tăng trưởng rõ rệt sau khi ra mắt "New Paradigm".
Dàn nhà đầu tư của Manta cũng rất hoành tráng, định giá vòng trước là 500 triệu USD:
Nguồn ảnh: https://www.rootdata.com/
Chiến lược hoạt động "New Paradigm" rất đơn giản, là phiên bản nâng cấp mô hình Blast của Blur:
- Phân phối phần thưởng token Rollup dựa trên khối lượng vốn chuyển qua cầu nối, nhanh chóng tăng lượng vốn trên chuỗi
- Tài sản chuyển qua cầu nối ít nhất sẽ nhận được lãi suất cơ bản trong thế giới tiền mã hóa (lãi ETH PoS + trái phiếu ổn định), giảm chi phí cơ hội vốn cho người dùng
- Thiết lập kỳ vọng airdrop cho các tương tác dapp, khuyến khích người dùng tương tác với dapp hiện có sau khi chuyển chuỗi, tăng niềm tin cho nhà phát triển
"New Paradigm" sẽ phân phối tổng cộng 45 triệu token Manta cho người nắm giữ NFT, chiếm 4,5% tổng cung. Tác giả ước tính sơ bộ dựa trên dữ liệu thị trường thứ cấp NFT ngày 5/1/2024, FDV dự án sau khi token Manta ra mắt nằm trong khoảng 1,5 - 2,5 tỷ USD.
Ngoài ZKFair và Manta, các Rollup mới tương tự khác cũng đang xuất hiện ồ ạt, ví dụ như Blast ra mắt sớm hơn, hay Layer X gần đây kết hợp mô hình của cả ZKFair và Manta.
Ngoài ra, cần lưu ý rằng các dự án ZKRollup như Scroll, zkSync vẫn chưa phát hành token, những dự án này dù ra mắt sớm hơn cũng hoàn toàn có cơ hội học hỏi mô hình của ZKFair và Manta, thông qua cơ chế thưởng token rõ ràng hơn để trực tiếp thu hút người dùng và vốn cho hệ sinh thái của mình.
3. Dự báo phát triển tiếp theo của Rollup Summer
Tiếp theo, chúng ta có thể suy luận về các kịch bản phát triển tiềm năng của Rollup Summer:
-
Rollup mới khởi động, nhanh chóng tăng trưởng nhờ airdrop token và các hoạt động tương tác, dữ liệu tăng vọt cùng cơ chế vượt trội khiến thị trường kỳ vọng tốt vào tăng trưởng (đã xảy ra);
-
Dự án Rollup phát hành token và niêm yết, hiệu ứng tạo ra sự giàu có (ZKFair tăng 25-30 lần), kích thích thêm nhiều người chơi và dòng vốn chú ý;
-
Khuyến khích token chuyển từ giai đoạn đầu chỉ tập trung TVL sang thúc đẩy hoạt động hệ sinh thái, tiêu thụ phí gas và thu hút dự án, thị trường chuyển từ theo dõi TVL sang đánh giá tính bền vững của sự phát triển hệ sinh thái (thách thức bắt đầu gia tăng);
-
Số lượng lớn Rollup mới ồ ạt ra mắt, vốn và sự chú ý bị phân tán (đồng thời cũng có nghĩa hiệu ứng làm giàu từ token Rollup mới suy giảm), chất lượng dự án giảm mạnh, thậm chí xuất hiện các dự án lừa đảo (hút vốn rồi đánh cắp hoặc bỏ chạy), làm tổn hại niềm tin thị trường;
-
Mùa hè (Summer) lắng xuống, cạnh tranh Rollup trở lại trạng thái ổn định, tuy nhiên cách phân phối token Rollup về sau có thể kế thừa phương pháp xuất hiện trong đợt này (để giải quyết bài toán khởi động lạnh).
Từ đó có thể thấy, thách thức lớn nhất của các Rollup mới và Rollup Summer sau khi đạt được thành công ban đầu là, sau khi hoàn tất việc phân phối token ban đầu, làm sao để thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ sinh thái, làm sao để trong hệ sinh thái Rollup của mình nảy sinh những ứng dụng và dịch vụ có thể giữ chân người dùng và vốn, tạo ra hiệu ứng làm giàu – dù là Meme, DeFi hay thêm nhiều chương trình airdrop hay các mô hình Ponzi tinh vi.
4. Cơ hội thị trường thứ cấp: Các tài sản liên quan đến câu chuyện Rollup Summer
Những tài sản nào trên thị trường thứ cấp sẽ hưởng lợi từ sự phát triển của Rollup Summer? Từ câu chuyện Rollup Summer, có thể nảy sinh thêm các câu chuyện con sau:
Dự đoán câu chuyện con 1: "Celestia là Ethereum của thời đại Rollup"
ZKFair, Manta và ngày càng nhiều Rollup mới đều sử dụng sản phẩm DA của Celestia, Celestia đang dần chuyển từ câu chuyện sang hiện thực. Khi các dự án áp dụng Celestia nhận được phản hồi tích cực từ thị trường, chắc chắn sẽ có thêm nhiều Rollup mới noi theo. "Sử dụng Celestia làm lớp DA" có thể trở thành tiêu chuẩn bắt buộc đối với các Rollup mới, Celestia trở thành lớp đồng thuận mới cho các Rollup, từ đó trở thành cơ sở hạ tầng cốt lõi của thời đại Rollup.
Từ đó có thể xuất hiện câu chuyện con "Celestia là Ethereum của thời đại Rollup". Việc câu chuyện này có thành hiện thực hay không trong tương lai ngắn hạn không quá quan trọng, bởi xét riêng vốn hóa lưu thông hiện tại của Celestia chỉ khoảng 2,3 tỷ USD, còn cách xa mốc 270 tỷ USD của Ethereum tới hai bậc độ lớn.
Nguồn dữ liệu: https://www.coingecko.com/
Dự đoán câu chuyện con 2: Tài sản sinh lời trở thành tiêu chuẩn bắt buộc
Tài sản sinh lời, đặc biệt là stablecoin sinh lời như sDAI thay thế stablecoin truyền thống, quá trình này trước đây khá chậm. Tuy nhiên, trong các chiến dịch airdrop của Blast và Manta, tài sản ETH sinh lời và stablecoin sinh lời gần như trở thành tài sản gốc trên các Rollup mới này. Nếu ngày càng nhiều Rollup áp dụng cách làm này, sẽ trực tiếp thúc đẩy việc mở rộng nhóm người dùng và hình thành thói quen. Điều này trực tiếp mang lại lợi ích cho các bên phát hành tài sản sinh lời có khả năng hợp tác với các Rollup mạnh, ví dụ Blast chọn Lido và MakerDAO, Manta chọn Stakestone và Mountain Protocol.
Dự đoán câu chuyện con 3: Rollup nuốt份额 thị trường L1
Về trải nghiệm, Rollup và L1 đã không còn khác biệt thực chất. Đợt sóng các chuỗi công cộng L1 ở chu kỳ trước có thể sẽ lặp lại trong chu kỳ này dưới dạng làn sóng Sovereign Rollup. Trong khi các Rollup cạnh tranh lẫn nhau, chúng cũng trực tiếp cạnh tranh người dùng và vốn với các L1. Đồng thời, các dapp gốc trên các Rollup tăng trưởng nhanh cũng ẩn chứa cơ hội đáng chú ý, ví dụ như dự án cho vay LayerBank trên Manta, quy mô tiền gửi đã vượt quá 300 triệu USD, tiệm cận dữ liệu của dự án cho vay hàng đầu Radiant trên Arbitrum.
Tuy nhiên, trong khi lạc quan về sự phát triển nhanh chóng của nhiều Rollup, chúng ta cũng cần cân nhắc rủi ro thất bại của câu chuyện này.
Rủi ro của câu chuyện Rollup Summer
Thách thức cốt lõi của các Rollup mới là chuyển đổi suôn sẻ từ giai đoạn khởi động sang giai đoạn tăng trưởng. Dùng airdrop token để khuyến khích dòng vốn chảy vào là điều đơn giản, nhưng muốn giữ chân người dùng và vốn lâu dài thì thách thức về khuyến khích sẽ phức tạp hơn nhiều. Thực tế, trong chu kỳ trước, các L1 cũng từng thử nghiệm tương tự, ví dụ như đưa ra quỹ khuyến khích hàng trăm triệu đô la để khuyến khích các DeFi hàng đầu trên Ethereum di cư, và các DeFi này lại chuyển tiếp phần thưởng đó cho người dùng của mình để cải thiện dữ liệu hoạt động. Những biện pháp này ban đầu đạt hiệu quả tốt, nhưng khi mọi chuỗi công cộng đều áp dụng chính sách tương tự, hiệu lực khuyến khích dần suy giảm trong cạnh tranh.
Ngay cả các Rollup lâu đời hiện tại như Arbitrum và Optimism cũng luôn phát hành token trợ cấp cho các dự án trong hệ sinh thái, sau đó thông qua các dự án này chuyển đến người dùng, với hy vọng giữ chân sự hoạt động của người dùng và dòng vốn. Gói trợ cấp mới nhất của Arbitrum thậm chí đã vượt quá 70 triệu ARB (hiện trị giá hơn 140 triệu USD).
Vì vậy, Rollup Summer như một câu chuyện còn ở giai đoạn manh nha, sẽ phát triển ra sao tiếp theo, chúng ta vẫn cần theo dõi sát sao các bước đi tiếp theo của các Rollup mới.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Mint Ventures
