Chuỗi giá trị mới của Web3: Các dự án thành công có giá trị thị trường toàn cầu, chinh phục người dùng rộng rãi hơn
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Chuỗi giá trị mới của Web3: Các dự án thành công có giá trị thị trường toàn cầu, chinh phục người dùng rộng rãi hơn
Giao thức và ứng dụng Web3 cuối cùng chiến thắng sẽ trở thành sản phẩm công cộng toàn cầu, có thể truy cập được cho từng trường hợp sử dụng cụ thể.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Gagra Ventures
Biên dịch: TechFlow
Gần đây, Gagra Ventures đã công bố bài viết “The New "Value Stack"”, thảo luận chủ yếu về sự tiến hóa của chuỗi giá trị trong lĩnh vực kinh doanh công nghệ phân tán và Web3. Bài viết khám phá cách thức phi tập trung và các tác nhân tự trị ảnh hưởng đến ngành công nghệ toàn cầu, cũng như cách các giao thức và ứng dụng Web3 hình thành nên một hàng hóa công cộng có thể truy cập trên toàn thế giới. Ngoài ra, bài viết còn đề cập đến cách các công ty như Amazon đạt được thành công thương mại bằng cách kiểm soát các tầng khác nhau của chuỗi giá trị, và những nguyên tắc này áp dụng ra sao trong môi trường Web3. Dưới đây là bản dịch toàn văn từ TechFlow.
Bối cảnh
Trong công nghệ truyền thống, điều được biết rộng rãi là các công ty nắm giữ "dặm cuối cùng" – tiếp cận trực tiếp khách hàng cuối cùng – thường thu về phần lớn giá trị nhất trong chuỗi giá trị sản phẩm. Vì dặm cuối cùng cũng là nơi cạnh tranh khốc liệt nhất, nên đối với những nhà sáng lập thận trọng rủi ro, việc mở rộng dọc theo chuỗi giá trị để sản xuất các thành phần hoặc dịch vụ trung gian cấu thành sản phẩm cuối vẫn là hợp lý.
Trong lĩnh vực công nghệ phân tán Web3, do trung gian bị giảm thiểu ở mức tối ưu, mọi thứ đều được phi tập trung và tự động hóa dịch vụ, dễ dàng đi đến kết luận rằng chuỗi giá trị bị đảo ngược. Cơ sở hạ tầng đầu tiên chạy các ứng dụng Web3 là các mạng khổng lồ như Bitcoin và Ethereum, mỗi mạng đều có mô hình riêng biệt (ví dụ: “tiền tệ internet” và “máy tính internet”) để các ứng dụng tận dụng tính minh bạch của chúng. Do đó, các nhà đầu tư nhận ra rằng các giao thức này có khả năng thu giữ nhiều giá trị hơn so với các ứng dụng chạy trên nền tảng của chúng.
Tư duy này khiến phần lớn vốn đổ vào cơ sở hạ tầng Web3, chẳng hạn như lớp một (layer 1), lớp hai (layer 2), thậm chí lớp ba (hoặc chuỗi ứng dụng chuyên biệt/rollups). Tuy nhiên, tầm nhìn phía sau nó đã phát triển từ tổng thể sang ngày càng phân mảnh, dẫn đến việc hình thành thêm nhiều công ty khởi nghiệp cơ sở hạ tầng cần được tài trợ.
Kể từ đó, chúng ta cũng chứng kiến sự xuất hiện của một số ứng dụng, những ứng dụng này hưởng lợi đáng kể nhờ sử dụng Ethereum để giảm chi phí triển khai và phân phối, đồng thời có tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ thông qua việc phát hành token – token này ban đầu không nhất thiết phải thu giữ giá trị mà sản phẩm tạo ra (chủ yếu vì lý do pháp lý, tạm thời). Uniswap là một ví dụ điển hình, mặc dù họ vừa mới bắt đầu tính phí. Dù vào thời kỳ đỉnh cao, định giá của Uniswap thấp hơn nhiều so với Ethereum, nhưng tốc độ phát triển và đưa sản phẩm ra thị trường nhanh hơn đáng kể so với các ứng dụng giao dịch trực tuyến Web2 đối thủ, đồng thời được hưởng lợi từ việc thuê ngoài phần lớn chi phí vận hành cho các trình xác thực và người duy trì Ethereum. Đây là một mô hình kinh doanh rất tốt.
Do đó, khi những ứng dụng này xuất hiện, câu chuyện đã thay đổi trong một thời gian, và lượng lớn vốn đầu tư từ thị trường công khai lẫn tư nhân đổ vào các đối thủ cạnh tranh siêu ứng dụng mới trong Web3, chủ yếu là trong lĩnh vực trò chơi và các ứng dụng DeFi (ví dụ như staking thanh khoản).
Chúng tôi luôn suy nghĩ về khung tư duy nào có thể chỉ ra mô hình kinh doanh Web3 tốt nhất và mang lại giá trị cao nhất. Điều này đã thúc đẩy sự ra đời của khái niệm “chuỗi giá trị” (Value Stack) của chúng tôi – một khái niệm hiện đang định hướng quyết định đầu tư và cấu trúc danh mục đầu tư của chúng tôi.
Các lực lượng định hình chuỗi giá trị mới
Chúng tôi tin rằng hai xu hướng cốt lõi sẽ định nghĩa ngành công nghệ toàn cầu. Bắt đầu từ phần mềm và internet (khi khoảng cách an toàn giữa ngoại tuyến và trực tuyến thu hẹp, chúng sẽ trở thành đồng nghĩa), chúng tôi dự đoán các xu hướng này sẽ dần thấm sâu vào thế giới vật lý.
Hai xu hướng đó là:
-
Phi tập trung, được thúc đẩy bởi sự phổ biến của blockchain công cộng và các hệ thống phân tán tương tự blockchain (xác định, không cần tin cậy, chống kiểm duyệt). Ban đầu, nó là một bộ hệ thống liên quan đến mọi loại tài sản, bao gồm cả chương trình tự trị. Chúng tôi xem công nghệ kiểu blockchain là chiếc “dây cương” cho trí tuệ nhân tạo, giống như hệ thống pháp luật từng kiềm chế bạo lực trong thế giới thực khi con người chuyển sang nông nghiệp. Điều này sẽ dẫn đến mọi thứ (trước hết là tài sản kỹ thuật số, rồi đến tài sản vật lý) đều được đưa lên mạng. Trong tương lai gần, do các vấn đề nghẽn cổ chai về khả năng mở rộng và băng thông chắc chắn sẽ được giải quyết, các hệ thống mã hóa kiểu blockchain sẽ cung cấp bảo mật tốt hơn, đồng thời giúp mọi người và mọi vật luôn kết nối, do đó không còn cần thiết phải cài đặt nội bộ hay tải xuống client;
-
Sự xuất hiện của các tác nhân tự trị trong cả thế giới kỹ thuật số và vật lý, được thúc đẩy bởi trí tuệ nhân tạo và robot. Máy móc sẽ chiếm đa số lưu lượng truy cập và mức sử dụng internet. Chúng tôi cho rằng hình thái cuối cùng của các ứng dụng tiêu dùng sẽ là sự kết hợp giữa giao diện tác nhân AI có thể tùy chỉnh cao và những điều bình thường; còn các ứng dụng sáng tạo và hấp dẫn hơn có thể cuối cùng trở thành trải nghiệm được game hóa dành cho người dùng con người, nhưng vẫn duy trì thành phần AI rất cao.
Nhắc lại một lần nữa: Chúng tôi tin rằng hầu hết quy trình kinh doanh và trải nghiệm người dùng của chúng ta sẽ được tự động hóa, trong khi các tham số và sở thích mà chúng ta thiết lập vẫn nằm trong phạm vi kiểm soát có thể xác minh được. Hơn nữa, các giới hạn về khả năng mở rộng và độ phức tạp hiện tại là điểm nghẽn đối với các phiên bản phi tập trung tốt nhất của sản phẩm Web2, và sẽ được giải quyết trong vòng 3-5 năm tới, do đó chúng tôi giả định rằng khi lập luận bắt đầu phát huy đầy đủ, điều này sẽ không còn là vấn đề.
Điều này cũng có nghĩa là cuối cùng chúng ta sẽ có một chuỗi giá trị hoàn toàn khác biệt, vì các công nghệ này về bản chất là toàn cầu. Mọi thứ sẽ trực tuyến và kết nối. Kết luận chính ở đây là chuỗi giá trị internet cuối cùng sẽ trở nên đồng nhất trên toàn cầu.
Theo quan điểm của chúng tôi, các ứng dụng và giao thức chiến thắng sẽ trở thành hàng hóa công cộng toàn cầu, được quản lý và truy cập thông qua các mạng phân tán kiểu blockchain công cộng. Việc tương tác với chúng có thể chịu các quy tắc và hạn chế cụ thể theo khu vực pháp lý, nhưng phần lớn thời gian, chúng vẫn là cùng một chuỗi.
Chuỗi giá trị là gì?
Bây giờ, hãy dùng một ví dụ đơn giản để giải thích khái niệm “chuỗi giá trị” mà chúng tôi đang nói đến.
Ban đầu, Amazon có thể được xem như một kệ hàng vô hạn, trước hết là sách, rồi sau đó là mọi sản phẩm khác — đây là “dặm cuối cùng” mà họ nắm giữ. Họ thu hút người tiêu dùng bằng cách cung cấp và mở rộng các sản phẩm vượt xa ngoài sách ban đầu. Theo thời gian, Amazon chuyển từ việc bán lại sách của các nhà xuất bản sang tự mình làm nhà xuất bản, tạo ra một nền tảng qua Kindle, sau đó là các nền tảng nội dung khác qua Amazon Prime. Nhưng điều thực sự giúp họ giảm chi phí và cuối cùng đạt được lợi nhuận là di chuyển xuống dưới chuỗi công nghệ và chuỗi giá trị, đồng thời bán quyền truy cập vào phần hậu kỳ — phần này, ngoại trừ mùa mua sắm Giáng sinh, thường xuyên nằm im 95% thời gian trong năm. Điều này đã sinh ra nền tảng đám mây AWS của họ. Ngoài ra, để cải thiện trải nghiệm khách hàng và phát triển khách hàng mới (những người nếu không sẽ dùng cửa hàng thực tế), họ phải đi sâu hơn vào chuỗi tạo giá trị, xây dựng dịch vụ giao hàng cực kỳ nhanh chóng, và cuối cùng sở hữu đội máy bay và drone riêng lớn nhất nước Mỹ. Họ cũng hợp tác với các nhà sản xuất để bán một số sản phẩm phổ biến nhất dưới thương hiệu riêng, nhằm duy trì mức giá thấp hấp dẫn và đảm bảo tốc độ giao hàng.
Đây là quá trình đại khái một nền tảng thương mại điện tử đã biến mình thành một công ty đám mây, cơ sở hạ tầng và logistics như thế nào — bằng cách di chuyển dọc xuống dưới chuỗi giá trị và sở hữu nó. Từ dặm cuối cùng ở trên cùng, xuống tận sản xuất, để vắt kiệt mọi khoảng lợi nhuận và phục vụ khách hàng. Tất nhiên, họ cũng phụ thuộc vào các cơ sở hạ tầng chung như TCP/IP trên internet hay đường bê tông trong thế giới vật lý, những thứ này cũng cấu thành chuỗi giá trị. Nhưng để duy trì vị thế thống trị trong kinh doanh, Amazon cần sở hữu chuỗi dọc này, và phải đạt được điều đó từng bước, ngay sau khi khóa chặt phần then chốt mang lại yếu tố tăng trưởng thực tế. Các tập đoàn thương mại khác cũng tồn tại tình trạng tương tự ở các mức độ khác nhau.
Việc một công ty đi sâu vào chuỗi giá trị cấu thành sản phẩm chính là một quá trình tự nhiên hơn so với việc mở rộng sang các thị trường liền kề hoặc hoàn toàn mới, mặc dù họ vẫn luôn làm vậy, nhưng mức độ thành công khác nhau. Họ luôn có cơ hội tốt hơn để hoàn toàn sở hữu chuỗi giá trị dọc của hoạt động kinh doanh mình, thay vì thống trị ngang (tức là xuyên suốt nhiều thị trường/khu vực/phần mềm). Việc sở hữu một phần chuỗi giá trị có thể tạo ra hiệu quả kinh tế nhờ quy mô, từ đó tránh được cạnh tranh. Trong khi đó, việc mở rộng ngang sang thị trường mới rủi ro hơn và kém rõ ràng hơn.
Dù chuỗi giá trị dọc của Amazon tại Mỹ và một số khu vực chọn lọc có mạnh đến đâu, họ cũng không thể sở hữu nó trên toàn cầu, do đó họ hoặc phải phụ thuộc vào các đối tác phân phối tốt hơn tại khu vực cụ thể, hoặc phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp sở hữu chuỗi dọc tương tự tại các khu vực khác và thống trị tại đó — ví dụ như Alibaba tại Trung Quốc. Họ có thể chưa bao giờ là bản sao hoàn hảo của nhau, ví dụ như Alibaba không sở hữu bất kỳ kho hàng hay hoạt động logistics nào, mà thay vào đó sở hữu các phần khác của chuỗi giá trị (thông qua dịch vụ tài chính Alipay) để đạt được vị thế thống trị tại thị trường địa phương.
Do đó, mô hình kinh doanh chiến thắng trong lĩnh vực công nghệ truyền thống là phát triển dọc từ trên xuống dưới chuỗi giá trị, nhằm giành lấy biên lợi nhuận lớn nhất có thể và tránh cạnh tranh. Tuy nhiên, điều này vẫn không thể ngăn những doanh nghiệp này đôi khi bị gián đoạn.
Chuỗi giá trị trong Web3
Chúng tôi tin rằng các giao thức và ứng dụng Web3 chiến thắng cuối cùng sẽ trở thành hàng hóa công cộng có thể truy cập toàn cầu cho từng trường hợp sử dụng cụ thể, bởi vì việc truy cập rộng rãi nhất thường tạo ra động lực bậc lũy thừa (đa số mọi người dùng 1 hoặc 2 giải pháp chiến thắng). Những sản phẩm phân tán này thường là mạng lưới gồm nhà cung cấp dịch vụ + người dùng (ví dụ như Bitcoin) hoặc chỉ người dùng (ví dụ như Uniswap). Chúng về bản chất là chống kiểm duyệt, hoạt động 24/7, và mở cửa như nhau cho bất kỳ ai đóng góp hoặc xây dựng trên nền tảng của chúng. Trong môi trường như vậy, người dùng và người đóng góp không có lý do gì để không xem giải pháp chiến thắng là sản phẩm hàng đầu cho một trường hợp sử dụng cụ thể. Người chiến thắng có khả năng sẽ là những người chiếm lĩnh nhiều nhất thị phần ý tưởng, thanh khoản và các hiệu ứng mạng khác.
Điều này cũng có nghĩa là Web3 bao gồm nhiều ứng dụng và giao thức, mỗi cái chiếm một phần trong chuỗi tạo giá trị toàn cầu phi tập trung, nhưng không ứng dụng nào có thể hoàn toàn sở hữu toàn bộ chuỗi. Tính tương tác và mở đòi hỏi một mức độ chuyên môn hóa nhất định (phụ thuộc vào lĩnh vực). Trong một thế giới mọi thứ đều mã nguồn mở, bạn cần phải là người tuyệt đối tốt nhất hoặc có hiệu ứng mạng lớn nhất. Hơn nữa, nếu bạn giảm tính năng tương tác để ép buộc điều đó, người dùng sẽ chỉ chọn một giải pháp khác không làm như vậy, bởi vì đó là nơi mang lại giá trị cho họ. Cuối cùng, bạn tất nhiên vẫn có thể xây dựng toàn bộ chuỗi giá trị của riêng mình, nhưng động lực đã nghiêng về việc xây dựng trên các giải pháp hiện có, thay vì tạo mọi thứ trên giải pháp của bạn. Lợi ích từ việc giảm chi phí thiết lập giao thức và phân phối cho nhóm người dùng rộng nhất (ví dụ như ví trên blockchain) là quá lớn; công nghệ mã nguồn mở càng có nhiều người đóng góp thì càng mạnh. Đây là một phong trào kinh tế, văn hóa và thậm chí xã hội khó đảo ngược.
Mở rộng phép ẩn dụ chuỗi giá trị thành khái niệm các lớp công nghệ được cắt lát, xét theo chiều dọc, do những lý do nêu trên, phần giá trị mà một ứng dụng hoặc giao thức cụ thể chiếm giữ có thể trông nhỏ hơn/mỏng hơn (khả năng thu giữ giá trị dọc bị giới hạn). Tuy nhiên, bản chất của thị trường toàn cầu do Web3 tạo ra cho phép các doanh nghiệp này phục vụ nhiều người dùng hơn so với các "người chiến thắng khu vực" như Amazon hay Alibaba. Do đó, xét theo chiều ngang, Web3 có thể mang lại tiềm năng giá trị lớn hơn so với sản phẩm Web2 tương đương.
Chúng tôi thấy người chiến thắng trong Web3 phát triển theo chiều ngang trong từng hạng mục, chứ không phải theo chiều dọc. Chuỗi giá trị toàn cầu là một tập hợp các lớp đồng nhất, xếp chồng dọc thành một chuỗi công nghệ lớn, mỗi giao thức và ứng dụng là một lát cắt đơn lẻ trong khối phân tầng này.
Trong kịch bản như vậy, người chiến thắng trong lĩnh vực “lưu trữ” sẽ như thế nào? Đó là giao thức lưu trữ dữ liệu cho phần lớn internet toàn cầu, ví dụ như tại Trung Quốc, Mỹ và bất cứ nơi nào khác, có nghĩa là nó chiếm phần lưu trữ của AWS, Alibaba Cloud, Azure, Tencent Cloud, Google Cloud, Hetzner và tất cả các dịch vụ đám mây và lưu trữ địa phương hiện tại. Bây giờ, hãy nhân con số đó với nhu cầu lưu trữ ngày càng mở rộng trong thế giới số hóa, nơi dữ liệu do AI tạo ra và tiêu thụ nhiều hơn gấp nhiều lần so với hiện tại, bạn sẽ hình dung được quy mô mà một tầng của chuỗi giá trị như vậy có thể đạt được.
Vấn đề then chốt là, xét về bản chất mã nguồn mở của các công nghệ này, làm thế nào để đảm bảo rằng khi chiến thắng trong hiệu ứng mạng, họ cũng thu giữ được phần lớn giá trị mà họ tạo ra? Chúng tôi tin chắc rằng chúng tôi đang ở giai đoạn khởi đầu để tìm ra hiệu quả kinh tế tối ưu cho các hệ thống như vậy. Các thử nghiệm về tài sản kỹ thuật số đại diện cho quyền truy cập/sở hữu các nền tảng này mới chỉ bắt đầu đột phá. Con đường nhanh chóng đạt tính thanh khoản cho các token này vừa là món quà vừa là lời nguyền, vì nó khuyến khích mọi người tung ra token càng sớm càng tốt, và chỉ cải tiến nhỏ dựa trên thử sai của các phiên bản sơ khai. Tuy nhiên, với các sản phẩm có token giá liên tục giảm, rất khó để đảo ngược xu hướng. Đây là lý do tại sao thất bại trong kinh tế học token có thể gây ra cái giá nặng nề cho những người xây dựng, ngay cả với sản phẩm rất thành công.
Chúng tôi tin tưởng mạnh mẽ rằng kỷ nguyên lớn của thiết kế token, cũng như nền tảng thử nghiệm cho các lý thuyết kinh tế phức tạp và tiên tiến nhất, đang đến gần. Chúng tôi học được từ các nhà kinh tế làm việc với các công ty trong danh mục đầu tư của mình rằng, do sản lượng thực tế trong thế giới thật của họ rất ít, con đường nghề nghiệp của đa số trong kinh tế học truyền thống khá tẻ nhạt. Ngược lại, trong kinh tế học token, họ có thể triển khai và liên tục điều chỉnh các nền kinh tế mạng vòng kín này.
Chúng tôi áp dụng khung tư duy này vào thực tiễn như thế nào
Là nhà đầu tư, bạn muốn đặt cược vào người chiến thắng hoặc ít nhất là người đứng thứ hai trong từng lớp của chuỗi. Chúng tôi tin rằng các giao thức ở hạ nguồn chuỗi giá trị (tức là đầu cuối internet) sẽ giống như các mặt hàng “người thắng tất cả”. Trong khi đó, tầng ứng dụng có thể có nhiều người chiến thắng đồng thời đáp ứng nhu cầu các nhóm người dùng khác nhau, nhưng vẫn phổ biến trong từng phân khúc riêng của họ.
Hơn nữa, chúng tôi không biết tầng nào trong chuỗi sẽ là người thu giữ nhiều giá trị nhất, và dự đoán nhu cầu cho từng dịch vụ/giao thức sẽ mang tính chu kỳ, nhưng càng lên cao trong chuỗi, lợi nhuận càng lớn (hãy nghĩ đến hàng thiết yếu và hàng xa xỉ trong chu kỳ kinh tế), bao gồm cả lớp trung gian (ví dụ: sự trỗi dậy của trò chơi có lợi hơn cho một số lớp trung gian so với sự trỗi dậy của phần mềm năng suất). Vì vậy, bạn muốn sở hữu càng nhiều người chiến thắng ở các hạng mục khác nhau và xuyên suốt toàn bộ chuỗi càng tốt, để có được tính phòng thủ trong danh mục đầu tư của mình.
Ngoài ra, dù chúng tôi không biết mỗi hạng mục có thể mang lại giá trị lớn đến đâu, nhưng thông qua phương pháp heuristic, người ta có thể ưu tiên chọn các hạng mục lớn hơn trước. Chúng tôi thiên về các dự án trong những lĩnh vực dường như cạnh tranh không gay gắt nhưng lại hợp lý từ nguyên lý đầu tiên và tài năng của người sáng lập.
Chìa khóa để đảm bảo bạn đầu tư đúng người chiến thắng hoặc đối thủ mạnh là phải đảm bảo họ có khả năng xây dựng hào moat xung quanh mình. Chúng tôi cho rằng, trong một thế giới liên kết, điều này trước hết là hiệu ứng mạng, sau đó là cơ chế thu giữ giá trị mạnh mẽ. Vì vậy, với tư cách là nhà đầu tư, chúng tôi chủ yếu hợp tác với các công ty trong danh mục để nâng cao tính kết hợp của họ với các công ty khác trong danh mục và với lĩnh vực rộng lớn hơn, đồng thời thiết kế cơ chế thu giữ giá trị phù hợp nhất.
Một điểm cần lưu ý về hiệu ứng mạng: trong 20 năm tăng trưởng internet vừa qua, chúng ta đã học được rằng công nghệ là một cuộc thi nổi tiếng, và không phải lúc nào giải pháp tốt nhất cũng được áp dụng nhiều nhất. Tuy nhiên, chúng tôi khuyến khích các đội ngũ trong danh mục duy trì sự kiên định về mặt kỹ thuật khi sản phẩm không hướng đến người tiêu dùng trực tiếp. Trong một thế giới mà các quyết định tích hợp do AI điều khiển, điều này sẽ ngày càng quan trọng, vì AI sẽ loại bỏ định kiến con người và tư duy xã hội khi lựa chọn công nghệ tốt nhất. Điều này mở ra một khía cạnh hoàn toàn mới cần suy ngẫm, nhưng đó không phải là điều cần bàn đến lúc này.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@GagraVentures
