Vitalik: Thắp lại tinh thần mật mã kỹ thuật số của Ethereum
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vitalik: Thắp lại tinh thần mật mã kỹ thuật số của Ethereum
Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là tạo ra các công cụ và trò chơi riêng lẻ, mà còn xây dựng toàn diện một xã hội và nền kinh tế tự do và cởi mở hơn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Vitalik Buterin
Biên dịch: TechFlow
Ngày 29, nhà sáng lập Ethereum Vitalik Buterin đã đăng bài viết mới với tiêu đề “Make Ethereum Cypherpunk Again”, thảo luận về việc cộng đồng Ethereum có thể quay trở lại tinh thần cypherpunk như thế nào. Tác giả nhìn lại sự phát triển của hệ sinh thái Ethereum trong một thập kỷ qua và chỉ ra rằng do chi phí giao dịch tăng cao, tầm nhìn về thanh toán mã hóa cho người tiêu dùng dần biến mất.
TechFlow biên dịch toàn bộ bài viết.
Một trong những ký ức yêu thích nhất của tôi cách đây mười năm là hành hương đến một khu vực ở Berlin được gọi là Khu Bitcoin: một khu vực tại Kreuzberg, nơi có khoảng một tá cửa hàng đều chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin. Trung tâm của cộng đồng này là phòng số 77, một quán ăn và quán rượu do Joerg Platzer điều hành. Ngoài việc chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin, nó còn đóng vai trò là trung tâm cộng đồng, thu hút thường xuyên các nhà phát triển mã nguồn mở, các nhà hoạt động chính trị và nhiều nhân vật khác.
Ký ức tương tự cách đây hai tháng là PorcFest (tức "Lễ hội Nhím"), một buổi tụ họp theo chủ nghĩa tự do diễn ra trong khu rừng phía bắc New Hampshire, nơi ăn uống chủ yếu tại các quán nhỏ như "Cà phê Cách mạng" hay "Súp, salad và sinh tố Kích động", tất nhiên cũng chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin. Tại đây, việc thảo luận về ý nghĩa chính trị sâu xa của Bitcoin và sử dụng nó trong đời sống hàng ngày song hành cùng nhau.
Tôi nhắc lại những ký ức này vì chúng khiến tôi nhớ đến tầm nhìn sâu sắc hơn đằng sau tiền mã hóa: mục tiêu của chúng ta không chỉ đơn thuần là tạo ra các công cụ và trò chơi riêng biệt, mà là xây dựng toàn diện một xã hội và nền kinh tế tự do, cởi mở hơn, nơi các phần khác nhau như công nghệ, xã hội và kinh tế hòa quyện vào nhau.
Tầm nhìn ban đầu về “web3” cũng thuộc loại tầm nhìn này, hướng đi tương tự nhưng hơi khác biệt. Gavin Wood, đồng sáng lập Ethereum, lần đầu tiên đặt ra thuật ngữ “web3”, ám chỉ cách tiếp cận Ethereum theo một hướng khác: thay vì coi nó như “Bitcoin kèm hợp đồng thông minh” như tôi ban đầu, Gavin xem nó rộng hơn như một tập hợp các công nghệ có thể cùng nhau tạo thành tầng cơ sở cho một internet cởi mở hơn.
Khi phong trào phần mềm mã nguồn mở miễn phí bắt đầu vào những năm 1980 và 1990, phần mềm lúc đó rất đơn giản: nó chạy trên máy tính của bạn và đọc, ghi dữ liệu vào máy. Nhưng ngày nay, phần lớn công việc quan trọng của chúng ta mang tính hợp tác, thường quy mô lớn. Do đó, ngay cả khi mã nguồn của ứng dụng là mở và tự do, dữ liệu của bạn vẫn đi qua một máy chủ tập trung do một công ty vận hành — công ty đó có thể đọc dữ liệu của bạn bất kỳ lúc nào, thay đổi quy tắc hoặc loại bỏ bạn khỏi nền tảng. Vì vậy, nếu muốn mở rộng tinh thần phần mềm mã nguồn mở ra thế giới hiện đại, chúng ta cần chương trình có thể truy cập ổ đĩa chia sẻ để lưu trữ nội dung mà nhiều người cần sửa đổi và truy cập. Vậy thì Ethereum là gì, cũng như các công nghệ chị em như truyền tin ngang hàng (lúc trước là Whisper, giờ là Waku) và lưu trữ tệp phi tập trung (lúc trước là Swarm, giờ là IPFS)? Đó chính là tầm nhìn nguyên thủy khai sinh ra thuật ngữ “web3” phổ biến khắp nơi ngày nay.
Thật không may, kể từ khoảng năm 2017, những tầm nhìn này đã bị lu mờ. Rất ít người nói về thanh toán mã hóa cho người tiêu dùng; ENS là ứng dụng ngoài tài chính duy nhất được sử dụng rộng rãi trên chuỗi, và tồn tại một khoảng cách ý thức hệ lớn giữa cộng đồng phi tập trung không dùng blockchain và thế giới tiền mã hóa — phần lớn cộng đồng phi blockchain xem thế giới mã hóa như một sự xao nhãng chứ không phải là đồng minh tinh thần và mạnh mẽ. Ở nhiều quốc gia, người dân thực sự dùng tiền mã hóa để gửi và tiết kiệm tiền, nhưng họ thường làm vậy qua các phương tiện tập trung: hoặc là chuyển khoản nội bộ qua tài khoản sàn giao dịch tập trung, hoặc giao dịch USDT trên Tron.
Trải nghiệm thời kỳ đó, tôi cho rằng nguyên nhân căn bản dẫn đến sự thay đổi này là chi phí giao dịch tăng lên. Khi chi phí ghi dữ liệu lên chuỗi chỉ là 0,001 đô la, thậm chí 0,1 đô la, mọi người sẵn sàng phát triển nhiều ứng dụng, sử dụng blockchain theo nhiều cách, kể cả phi tài chính. Nhưng khi phí giao dịch tăng lên hơn 100 đô la, như trong đỉnh điểm thị trường tăng giá, chỉ còn một nhóm đối tượng sẵn sàng tham gia: Degen, thực tế là vì giá coin tăng nên họ giàu lên và càng sẵn lòng đầu cơ. Một mức độ đầu cơ vừa phải là chấp nhận được; tôi từng trò chuyện với nhiều người tại các sự kiện, họ tham gia lĩnh vực mã hóa vì động lực tiền bạc nhưng ở lại vì lý tưởng. Nhưng khi họ trở thành nhóm người sử dụng blockchain quy mô lớn nhất, điều này đã thay đổi nhận thức công chúng và văn hóa nội bộ của không gian mã hóa, dẫn đến nhiều tác động tiêu cực khác mà chúng ta đã chứng kiến trong vài năm qua.
Giờ hãy nhảy tới năm 2023. Dù là thách thức cốt lõi về khả năng mở rộng hay các “nhiệm vụ phụ” đa dạng thiết yếu để xây dựng một tương lai cypherpunk thực tế, thực sự chúng ta có rất nhiều tin tức tích cực để trình bày:
-
Rollup bắt đầu thực sự xuất hiện
-
Sau thời gian đình trệ tạm thời do các biện pháp trừng phạt quy định đối với Tornado Cash, các giải pháp riêng tư thế hệ thứ hai như Railway và Nocturne đang hé lộ ánh sáng
-
Trừu tượng hóa tài khoản bắt đầu nổi lên
-
Các khách hàng nhẹ vốn bị lãng quên lâu dài nay bắt đầu thực sự tồn tại
-
Chứng minh kiến thức không (zero-knowledge proof), một công nghệ mà chúng ta từng nghĩ sẽ mất vài thập kỷ nữa mới xuất hiện, nay đã đến, ngày càng thân thiện với nhà phát triển và sắp sẵn sàng cho các ứng dụng người dùng
Hai điều này: ngày càng nhiều người nhận ra rằng sự tập trung không kiểm soát và phi thực hóa quá mức không phải bản chất của tiền mã hóa, cùng với các công nghệ then chốt cuối cùng đã trưởng thành như trên, cùng nhau tạo cơ hội để định hướng lại mọi thứ theo hướng khác. Nói cách khác, ít nhất khiến một phần hệ sinh thái Ethereum thực sự trở thành hệ sinh thái mở, phi tập trung, chống kiểm duyệt, mã nguồn mở mà chúng ta ban đầu đã xây dựng.
Những giá trị này là gì?
Nhiều giá trị trong số này không chỉ được chia sẻ bởi nhiều người trong cộng đồng Ethereum, mà còn bởi các cộng đồng blockchain khác và thậm chí cả các cộng đồng phi tập trung không dùng blockchain, mặc dù mỗi cộng đồng nhấn mạnh tổ hợp các giá trị này theo cách khác nhau.
-
Sự tham gia toàn cầu mở: bất kỳ ai trên thế giới cũng nên có thể tham gia với tư cách người dùng, người quan sát hoặc nhà phát triển, với mức độ bình đẳng tối đa. Việc tham gia nên không cần cấp phép.
-
Phi tập trung: giảm thiểu sự phụ thuộc của ứng dụng vào bất kỳ bên tham gia nào. Đặc biệt, ngay cả khi các nhà phát triển cốt lõi biến mất vĩnh viễn, ứng dụng vẫn nên tiếp tục hoạt động.
-
Chống kiểm duyệt: các bên tập trung không nên có quyền can thiệp vào hoạt động của bất kỳ người dùng hay ứng dụng cụ thể nào. Những lo ngại về hành vi ác ý nên được giải quyết ở tầng cao hơn trong ngăn xếp công nghệ.
-
Khả năng kiểm toán: bất kỳ ai cũng nên có thể xác minh logic của ứng dụng và các hoạt động đang diễn ra (ví dụ, bằng cách chạy một nút đầy đủ) để đảm bảo nó hoạt động theo các quy tắc mà nhà phát triển tuyên bố.
-
Trung lập đáng tin cậy: hạ tầng tầng cơ sở nên giữ tính trung lập, và theo cách mà ngay cả khi không tin tưởng nhà phát triển, bất kỳ ai cũng có thể thấy được sự trung lập đó.
-
Xây dựng công cụ, chứ không phải đế chế. Các đế chế phong kiến cố gắng giam giữ người dùng trong khu vườn có tường rào; các công cụ hoàn thành nhiệm vụ của mình nhưng vẫn tương tác với hệ sinh thái mở rộng hơn.
-
Tâm lý hợp tác: ngay cả trong cạnh tranh, các dự án trong hệ sinh thái vẫn hợp tác trong các lĩnh vực chia sẻ thư viện phần mềm, nghiên cứu, an ninh, xây dựng cộng đồng và những điều khác có giá trị chung. Các dự án cố gắng đạt được kết quả đôi bên cùng có lợi với nhau và với thế giới rộng lớn hơn.
Trong hệ sinh thái mã hóa, hoàn toàn có thể xây dựng những thứ không tuân thủ các giá trị này. Ví dụ, có thể xây dựng một hệ thống được gọi là L2 nhưng thực tế là một hệ thống phi tập trung cao độ được bảo vệ bởi đa chữ ký và không bao giờ có ý định chuyển sang thứ an toàn hơn. Người ta có thể xây dựng một hệ thống trừu tượng hóa tài khoản nhằm "đơn giản hơn" ERC-4337 nhưng đổi lại phải đưa vào các giả định tin cậy, cuối cùng loại bỏ khả năng tồn tại của màng lọc công cộng và khiến các nhà xây dựng mới khó tham gia hơn. Có thể xây dựng một hệ sinh thái NFT mà nội dung NFT được lưu trữ không cần thiết trên các trang web tập trung, khiến nó dễ bị tổn thương hơn so với việc lưu trữ các thành phần này trên IPFS. Người ta cũng có thể xây dựng một giao diện stake, không cần thiết dẫn người dùng đến các nhóm stake lớn nhất.
Kháng cự những sức ép này là khó khăn, nhưng nếu chúng ta không làm vậy, chúng ta có nguy cơ đánh mất giá trị độc đáo của hệ sinh thái mã hóa và tái tạo ra một bản sao kém hiệu quả hơn, nhiều bước hơn của hệ sinh thái web2 hiện tại.
"Có cống thoát nước, mới có Ninja Rùa"
Theo nhiều khía cạnh, không gian mã hóa là một môi trường khắc nghiệt. Dan Robinson và Georgios Konstantopoulos đã diễn tả sinh động điều này trong một bài viết năm 2021, khi họ nói về Ethereum như một khu rừng đen tối trong bối cảnh MEV, nơi các trader trên chuỗi liên tục đối mặt với nguy cơ bị robot front-run khai thác, và bản thân các robot này cũng dễ bị robot khác phản khai thác. Điều này đúng ở nhiều khía cạnh khác: hợp đồng thông minh thường bị tin tặc tấn công, ví người dùng thường bị hack, sự sụp đổ của các sàn giao dịch tập trung rất thảm khốc.
Điều này là một thách thức lớn đối với người dùng trong không gian này, nhưng cũng mang lại cơ hội: có nghĩa là chúng ta có một không gian thực sự để thử nghiệm, ươm mầm và nhanh chóng nhận được phản hồi trực tiếp về các công nghệ an ninh khác nhau để đối phó với những thách thức này. Chúng ta đã chứng kiến thành công trong việc giải quyết các thách thức ở các bối cảnh khác nhau:
Vấn đề và Giải pháp:
-
Sàn giao dịch tập trung bị hack: sử dụng sàn giao dịch phi tập trung kết hợp stablecoin, do đó chỉ cần tin tưởng thực thể tập trung xử lý fiat
-
Khóa riêng cá nhân không an toàn: ví hợp đồng thông minh: đa chữ ký, khôi phục xã hội, v.v.
-
Người dùng bị lừa ký giao dịch làm cạn kiệt tiền: các ví như Rabby hiển thị kết quả mô phỏng giao dịch cho người dùng
-
Người dùng bị tấn công sandwich bởi các tay chơi MEV: Cowswap, Flashbots Protect, MEV Interceptor...
Mọi người đều mong muốn internet an toàn. Một số người cố gắng đạt được điều này bằng cách thúc đẩy các phương pháp buộc phải phụ thuộc vào một bên duy nhất (bất kể là công ty hay chính phủ), người này có thể đóng vai trò neo trung tâm cho an ninh và chân lý. Nhưng những phương pháp này hy sinh tính cởi mở và tự do, và góp phần vào bi kịch ngày càng tăng của "mạng lưới phân mảnh". Những người trong lĩnh vực mã hóa rất coi trọng tính cởi mở và tự do. Rủi ro cao và lợi ích tài chính khổng lồ có nghĩa là không gian mã hóa không thể bỏ qua an ninh, nhưng do các lý do ý thức hệ và cấu trúc khác nhau, không thể áp dụng các phương pháp tập trung để đạt được an ninh. Đồng thời, lĩnh vực tiền mã hóa đang ở tiền tuyến của các công nghệ rất mạnh mẽ, chẳng hạn như chứng minh kiến thức không (zero-knowledge proofs), xác minh hình thức, an toàn khóa dựa trên phần cứng và đồ thị xã hội trên chuỗi. Những thực tế này cùng nhau có nghĩa là, đối với tiền mã hóa, con đường mở để nâng cao an ninh là con đường duy nhất.
Tất cả điều này có nghĩa là, thế giới mã hóa là một môi trường thử nghiệm lý tưởng để áp dụng các phương pháp an ninh mở và phi tập trung của nó, đưa vào các môi trường thực tế có rủi ro cao, và làm trưởng thành chúng đến mức có thể áp dụng một phần. Đây là một trong những tầm nhìn của tôi, về cách phần lý tưởng và phần hỗn loạn của thế giới mã hóa, cũng như toàn bộ thế giới mã hóa và dòng chảy chính rộng lớn hơn, có thể chuyển hóa khác biệt thành mối quan hệ cộng sinh, thay vì làm trầm trọng thêm căng thẳng giữa hai bên.
Ethereum như một phần của tầm nhìn công nghệ rộng lớn hơn
Năm 2014, Gavin Wood ra mắt Ethereum như một trong ba công cụ có thể xây dựng, hai cái còn lại là Whisper (truyền tin phi tập trung) và Swarm (lưu trữ phi tập trung). Cái đầu tiên được đánh giá cao, nhưng thật không may, khi chuyển sang phi thực hóa khoảng năm 2017, hai cái sau nhận được ít sự chú ý hơn nhiều. Dù vậy, Whisper vẫn tồn tại dưới dạng Waku và được các dự án như Status - truyền thông phi tập trung - sử dụng tích cực. Swarm tiếp tục phát triển, và giờ đây chúng ta còn có IPFS, dùng để lưu trữ và phục vụ blog này.
Trong vài năm qua, với sự trỗi dậy của mạng xã hội phi tập trung (Lens, Farcaster, v.v.), chúng ta có cơ hội xem xét lại một số công cụ này. Ngoài ra, chúng ta còn có một công cụ mới cực kỳ mạnh mẽ khác để bổ sung vào bộ ba: chứng minh kiến thức không (zero-knowledge proofs). Các công nghệ này được sử dụng rộng rãi nhất như một phương pháp nâng cao khả năng mở rộng của Ethereum, như ZK rollups, nhưng chúng cũng rất hữu ích cho riêng tư. Đặc biệt, tính lập trình của chứng minh kiến thức không có nghĩa là chúng ta có thể vượt ra khỏi mối quan hệ nhị phân sai lầm giữa “ẩn danh nhưng rủi ro” và “đã KYC nên an toàn”, và đồng thời đạt được cả riêng tư lẫn nhiều hình thức xác thực.
Zupass năm 2023 là một ví dụ. Zupass là một hệ thống dựa trên chứng minh kiến thức không, được ươm mầm tại Zuzalu, được dùng cả để xác thực tại chỗ cho sự kiện và để xác thực trực tuyến cho hệ thống bỏ phiếu Zupoll, Zucast kiểu Twitter, v.v. Đặc điểm then chốt của Zupass là: bạn có thể chứng minh mình là cư dân Zuzalu mà không tiết lộ mình là cư dân nào. Mỗi cư dân Zuzalu chỉ có một danh tính mã hóa được tạo ngẫu nhiên cho mỗi phiên bản ứng dụng (ví dụ như bỏ phiếu) mà họ đăng nhập. Zupass rất thành công và được áp dụng cho dịch vụ vé Devconnect vào cuối năm nay.
Cho đến nay, ứng dụng thiết thực nhất của Zupass có lẽ là bỏ phiếu. Nhiều cuộc bỏ phiếu đã được tiến hành, một số liên quan đến tranh cãi chính trị hoặc chủ đề cá nhân nhạy cảm, nơi mọi người rất cần bảo vệ riêng tư, sử dụng Zupass như một nền tảng bỏ phiếu ẩn danh.
Tại đây, chúng ta có thể bắt đầu thấy轮 nhạc của thế giới cypherpunk Ethereum, ít nhất là ở cấp độ công nghệ thuần túy. Chúng ta có thể lưu trữ tài sản trong ETH, token ERC20 và các NFT khác nhau, và sử dụng các hệ thống riêng tư dựa trên địa chỉ vô hình và công nghệ Privacy Pools để bảo vệ riêng tư, đồng thời ngăn chặn các đối tượng xấu đã biết tận dụng cùng tập hợp ẩn danh để hưởng lợi. Cho dù trong DAO của chúng ta, hay để giúp quyết định các thay đổi đối với giao thức Ethereum, hoặc vì bất kỳ mục tiêu nào khác, chúng ta có thể sử dụng các hệ thống bỏ phiếu kiến thức không, có thể sử dụng nhiều chứng chỉ khác nhau để giúp xác định ai đủ điều kiện bỏ phiếu và ai không. Ngoài việc bỏ phiếu bằng token như năm 2017, chúng ta còn có thể bỏ phiếu ẩn danh cho những người đóng góp đủ cho hệ sinh thái, những người tham gia đủ sự kiện, hoặc mỗi người một phiếu.
Thanh toán trực tuyến và ngoại tuyến có thể được thực hiện thông qua các giao dịch siêu rẻ trên L2, tận dụng không gian sẵn có dữ liệu (hoặc dữ liệu ngoài chuỗi được bảo vệ bởi Plasma) và nén dữ liệu để cung cấp khả năng mở rộng cực cao cho người dùng. Giao dịch từ rollup này sang rollup khác có thể được thực hiện thông qua các giao thức phi tập trung như UniswapX. Các dự án mạng xã hội phi tập trung có thể sử dụng các tầng lưu trữ khác nhau để lưu trữ hoạt động như bài đăng, retweet và lượt thích, và sử dụng ENS (rẻ trên L2 nhờ CCIP) làm tên người dùng. Chúng ta có thể tích hợp liền mạch giữa token trên chuỗi và các bằng chứng ngoài chuỗi do cá nhân nắm giữ và được chứng minh ZK thông qua các hệ thống như Zupass.
Các cơ chế như bỏ phiếu bậc hai, đồng thuận xuyên bộ tộc và thị trường dự đoán có thể được dùng để giúp tổ chức và cộng đồng tự quản lý và luôn cập nhật thông tin, trong khi blockchain và danh tính dựa trên bằng chứng ZK có thể giúp các hệ thống này tránh kiểm duyệt nội bộ và thao túng phối hợp từ bên ngoài. Các ví phức tạp có thể bảo vệ người dùng khi tham gia dapp, giao diện người dùng có thể được đăng lên IPFS và truy cập qua tên miền .eth, hash của HTML, javascript và tất cả các phụ thuộc phần mềm được cập nhật trực tiếp trên chuỗi qua DAO. Sự ra đời của ví hợp đồng thông minh nhằm giúp mọi người không mất hàng chục triệu đô la tiền mã hóa sẽ được mở rộng để bảo vệ “gốc danh tính” của con người, tạo ra một hệ thống an toàn hơn so với các nhà cung cấp danh tính tập trung như “Đăng nhập bằng Google”.
Trong cách hiểu về hệ sinh thái Ethereum (hay còn gọi là “web3”), chúng ta có thể coi nó như một ngăn xếp giao thức công nghệ độc lập, ngăn xếp này cạnh tranh với ngăn xếp tập trung truyền thống ở mọi cấp độ. Nhiều người sẽ sử dụng cả hai, và thường có những cách khéo léo để kết hợp chúng: dùng ZKEmail, bạn thậm chí có thể biến địa chỉ email thành một trong những người giám hộ cho ví khôi phục xã hội! Nhưng đồng thời, việc sử dụng các phần khác nhau của ngăn xếp phi tập trung cũng mang lại nhiều hiệu ứng cộng hưởng, đặc biệt khi các phần này được thiết kế để tích hợp tốt hơn với nhau.
Một lợi ích khi xem nó như một ngăn xếp là điều này rất phù hợp với tinh thần đa dạng của Ethereum. Bitcoin cam kết giải quyết một hoặc tối đa hai, ba vấn đề. Còn Ethereum, với nhiều cộng đồng con, có các trọng tâm khác nhau. Không có một câu chuyện chủ đạo nào. Mục tiêu của ngăn xếp là thúc đẩy sự đa dạng này, đồng thời nỗ lực ngày càng tăng cường tính tương tác giữa các thành phần đa dạng đó.
Khía cạnh xã hội
Người ta dễ dàng nói rằng “nhóm người làm X là lực lượng tham nhũng có hại, còn những người làm Y mới là dòng chính thực sự”. Nhưng đó là một phản ứng lười biếng. Để thực sự thành công, chúng ta không chỉ cần tầm nhìn về ngăn xếp công nghệ, mà còn cần phần xã hội của ngăn xếp, thứ cho phép ngăn xếp công nghệ được xây dựng ngay từ đầu.
Điểm mạnh của cộng đồng Ethereum là: về nguyên tắc, chúng ta nghiêm túc đối với các cơ chế khuyến khích. PGP muốn đưa khóa mã hóa vào tay mọi người, để chúng ta thực sự có thể ký và mã hóa email trong vài thập kỷ, nhưng cơ bản là thất bại, rồi chúng ta có tiền mã hóa, đột nhiên hàng triệu người có khóa liên kết công khai, và chúng ta có thể bắt đầu sử dụng các khóa này cho các mục đích khác — bao gồm cả việc quay trở lại toàn bộ quá trình mã hóa email và nhắn tin. Các dự án phi tập trung không dùng blockchain thường thiếu hụt tài trợ nghiêm trọng, trong khi các dự án dựa trên blockchain có thể huy động được vòng tài trợ B 50 triệu đô la. Chúng ta khiến mọi người đặt ETH của họ để bảo vệ mạng Ethereum, không phải vì lòng vị tha của các bên liên quan, mà vì lợi ích cá nhân của họ — do đó chúng ta có được 20 tỷ đô la an ninh kinh tế.
Đồng thời, chỉ có khuyến khích là chưa đủ. Các dự án DeFi bắt đầu khiêm tốn, hợp tác và mã nguồn mở tối đa, nhưng khi quy mô tăng lên, đôi khi lại bắt đầu từ bỏ những lý tưởng này. Chúng ta có thể khuyến khích cổ đông tham gia và duy trì thời gian hoạt động rất cao, nhưng khuyến khích họ phi tập trung thì khó hơn nhiều. Có thể không bao giờ thực hiện được chỉ bằng các phương tiện nội bộ giao thức. Nhiều phần then chốt của “ngăn xếp phi tập trung” nói trên không có mô hình kinh doanh khả thi. Quản trị giao thức Ethereum rõ ràng là phi tài chính — điều này khiến nó vững chắc hơn các hệ sinh thái có quản trị tài chính hóa hơn. Đó là lý do tại sao việc Ethereum có một tầng xã hội mạnh là có giá trị, nơi thực thi mạnh mẽ các giá trị của nó ở những nơi mà thuần túy khuyến khích không thể làm được — nhưng lại không tạo ra khái niệm “Liên minh Ethereum”, biến thành một dạng mới của tính đúng đắn chính trị.
Việc cân bằng giữa hai mặt này cần được tích hợp hơn là cân bằng. Nhiều người lần đầu tiếp xúc với lĩnh vực mã hóa vì mong muốn làm giàu, nhưng sau đó làm quen với hệ sinh thái và trở thành những người ủng hộ nhiệt thành cho việc xây dựng một thế giới cởi mở, phi tập trung hơn.
Làm thế nào chúng ta thực sự đạt được sự hòa hợp này? Đây là một câu hỏi then chốt, tôi nghi ngờ câu trả lời không nằm ở một thứ duy nhất, mà ở một loạt kết hợp các công nghệ thu được qua lặp lại. Hệ sinh thái Ethereum đã thành công hơn hầu hết các hệ sinh thái khác trong việc khuyến khích tinh thần hợp tác giữa các dự án L2 thuần túy bằng các phương tiện xã hội. Đặc biệt, các vòng gây quỹ sản phẩm công cộng quy mô lớn Gitcoin Grants và Optimism’s RetroPGF cực kỳ hữu ích, vì chúng tạo ra một kênh thu nhập thay thế cho các nhà phát triển không thấy bất kỳ mô hình kinh doanh truyền thống nào, mà không cần hy sinh các giá trị của họ. Nhưng ngay cả những công cụ này vẫn ở giai đoạn sơ khai, còn rất dài để cải thiện các công cụ cụ thể này, và nhận diện, phát triển các công cụ khác có thể phù hợp hơn với các vấn đề cụ thể.
Đây là nơi tôi thấy giá trị độc đáo của tầng xã hội Ethereum. Có một sự thỏa hiệp độc đáo, vừa coi trọng các cơ chế khuyến khích, vừa không bị nuốt chửng bởi chúng. Ở đây có một sự pha trộn độc đáo, vừa coi trọng một cộng đồng ấm áp và gắn bó, nhưng đồng thời nhớ rằng điều gì từ bên trong trông có vẻ “ấm áp và gắn bó” thì từ bên ngoài dễ trông giống “áp bức và loại trừ”, và coi trọng các chuẩn mực cứng về trung lập, mã nguồn mở và chống kiểm duyệt, như một biện pháp phòng ngừa rủi ro quá mức do cộng đồng thúc đẩy. Nếu sự kết hợp này hoạt động tốt, thì nó sẽ ngược lại hỗ trợ hiện thực hóa tầm nhìn về kinh tế và công nghệ của nó.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@VitalikButerin
